BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP HCM TẠ THỊ THỦY NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU NGUY CƠ VÀ ĐẢM BẢO AN TOÀN SỨC KHỎE CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG LÀM VIỆC TRONG MÔI TRƯỜNG HÓA CHẤT[.]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM
-TẠ THỊ THỦY
NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU NGUY CƠ VÀ ĐẢM BẢO AN TOÀN SỨC KHỎE CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG LÀM VIỆC TRONG MÔI TRƯỜNG HÓA CHẤT TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kỹ thuật môi trường
Mã số ngành: 60520320
TP Hồ Chí Minh, tháng 08 năm 2017
Trang 2BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM
-
TẠ THỊ THỦY
NGHIÊN CỨU ĐỀ XUẤT CÁC GIẢI PHÁP GIẢM THIỂU NGUY CƠ VÀ ĐẢM BẢO AN TOÀN SỨC KHỎE CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG LÀM VIỆC TRONG MÔI TRƯỜNG HÓA CHẤT TẠI CÁC DOANH NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ
LUẬN VĂN THẠC SĨ
Chuyên ngành: Kỹ thuật môi trường
Mã số ngành: 60520320
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS HUỲNH PHÚ
TP.HCM, tháng 08 năm 2017
Trang 3TRƯỜNG ĐẠI HỌC CÔNG NGHỆ TP.HCM
Cán bộ hướng dẫn khoa học: PGS.TS Huỳnh Phú
Luận văn Thạc sĩ được bảo vệ tại Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh, ngày 08 tháng 10 năm 2017
Thành phần Hội đồng đánh giá Luận văn Thạc sĩ gồm:
(Ghi rõ họ, tên, học hàm, học vị của Hội đồng chấm bảo vệ Luận văn Thạc sĩ)
TT Họ và tên Chức danh Hội đồng
5 TS Nguyễn Thị Phương Ủy viên, Thư ký
Xác nhận của Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận sau khi luận văn đã được sửa chữa (nếu có)
Chủ tịch Hội đồng đánh giá Luận văn
Trang 4VIỆN ĐÀO TẠO SAU ĐẠI HỌC Độc lập - Tự do - Hạnh phúc
TP.HCM, ngày tháng 10 năm 2017
NHIỆM VỤ LUẬN VĂN THẠC SĨ
Họ tên học viên: Tạ Thị Thủy Giới tính: Nữ
Ngày, tháng, năm sinh: 27/02/1990 Nơi sinh: Hà Nội
Chuyên ngành: Kỹ Thuật Môi Trường MSHV: 1641810009
I- Tên đề tài: Nghiên cứu đề xuất các giải pháp giảm thiểu nguy cơ và đảm bảo an
toàn sức khỏe cho người lao động làm việc trong môi trường hóa chất tại các doanh
nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN)
II- Nhiệm vụ và nội dung:
1 Tìm hiểu các khái niệm về hóa chất, DNVVN, quy định pháp luật về sản xuất
và sử dụng hóa chất tại Việt Nam và Thế giới và các nghiên cứu có liên quan
2 Đánh giá tình hình kinh doanh, đảm bảo an toàn hóa chất đối với người lao động tại các DNVVN trên địa bàn Quận 5
3 Xác định các nguy cơ và những vấn đề sức khỏe thường gặp do hóa chất đối với người lao động tại các DNVVN trên địa bàn Quận 5
4 Nhận định và dự báo các tình huống sự cố hóa chất có thể xảy ra tại các DNVVN trên địa bàn Quận 5
5 Đề xuất các giải pháp giảm thiểu nguy cơ và đảm bảo an toàn hóa chất cho người lao động trong các DNVVN trên địa bàn Quận 5
III- Ngày giao nhiệm vụ: ngày 15 tháng 02 năm 2017
IV- Ngày hoàn thành nhiệm vụ: ngày 15 tháng 08 năm 2017
V- Cán bộ hướng dẫn: PGS.TS Huỳnh Phú
CÁN BỘ HƯỚNG DẪN
(Họ tên và chữ ký)
KHOA QUẢN LÝ CHUYÊN NGÀNH
(Họ tên và chữ ký)
PGS TS Huỳnh Phú PGS TS Thái Văn Nam
Trang 5LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi Các số liệu, kết quả nêu trong Luận văn là trung thực và chưa từng được ai công bố trong bất kỳ công trình nào khác
Tôi xin cam đoan rằng mọi sự giúp đỡ cho việc thực hiện Luận văn này
đã được cảm ơn và các thông tin trích dẫn trong Luận văn đã được chỉ rõ nguồn gốc
Học viên thực hiện Luận văn
(Ký và ghi rõ họ tên)
Tạ Thị Thủy
Trang 6LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn tốt nghiệp này cho phép tôi gửi lời cảm ơn đến Trường Đại học Công nghệ Thành phố Hồ Chí Minh đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá trình học tập và thực luận văn này
Cảm ơn PGS.TS Huỳnh Phú đã trực tiếp hướng dẫn tôi trong suốt thời gian thực hiện luận văn Bên cạnh đó, xin gửi lời cảm ơn đến anh Nguyễn Văn Hải (Chuyên viên an toàn Hóa chất và Môi trường, Sở Công thương TP.HCM đã hỗ trợ cho tôi nghiên cứu thực tế về hiện trạng hóa chất trên địa bàn TP.HCM)
Cuối cùng, tôi xin gửi lời cảm ơn đến Gia đình, anh chị em, bạn bè và người thân đã giúp đỡ và động viên tôi, giúp tôi vượt qua những khó khăn trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn này
Do thời gian thực hiện luận văn có hạn và những hạn chế về kinh nghiệm, các kết quả thực hiện luận văn này sẽ không tránh khỏi những thiếu sót Vì vậy, tôi rất mong nhận được sự đóng góp ý kiến từ các quý thầy, cô để giúp tôi có thể hoàn thành tốt luận văn này
Tôi xin chân thành cảm ơn
Học viên thực hiện Luận văn
(Ký và ghi rõ họ tên)
Tạ Thị Thủy
Trang 7TÓM TẮT
Việc đảm bảo an toàn hóa chất cho người lao động lâu nay vẫn chưa được quan tâm một cách đúng mức ở các doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp vừa
và nhỏ (DNVVN) Mục tiêu của nghiên cứu này là xác định các mối nguy, ảnh hưởng của hóa chất đến người lao động từ đó đề xuất các giải pháp giảm thiểu nguy cơ và đảm bảo an toàn sức khỏe cho người lao động làm việc trong môi trường hóa chất tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ, cụ thể nghiên cứu trên các doanh nghiệp kinh doanh hóa chất công nghiệp trên địa bàn Quận 5, TP.HCM
Thông qua các phương pháp thu thập số liệu, phân tích, tổng hợp các nghiên cứu trong và ngoài nước và đặc biệt là thực hiện điều tra khảo sát thực tế tình hình đảm bảo an toàn sức khỏe cho người lao động làm việc trong môi trường hóa chất tại các doanh nghiệp vừa và nhỏ trên địa bàn Quận 5, nghiên cứu đã đạt được một số kết quả đáng lưu ý (1)-Nghiên cứu đã thống kê được số lượng doanh nghiệp kinh doanh hóa chất công nghiệp trên địa bàn Quận; (2)-Đánh giá tình hình đảm bảo an toàn hóa chất trên địa bàn Quận; (3)-Xác định các mối nguy đến sức khỏe của người lao động làm việc tại các doanh nghiệp kinh doanh hóa chất công nghiệp đồng thời đề xuất những giải pháp thực tế nhằm giảm thiểu nguy cơ, đảm bảo an toàn sức khỏe cho người lao động làm việc tại những doanh nghiệp này
Việc thực hiện nghiên cứu này sẽ cung cấp các số liệu về hiện trạng kinh doanh hóa chất công nghiệp tại các DNVVN trên địa bàn Quận 5 cho các nghiên cứu tiếp theo Ngoài ra, nghiên cứu sẽ giúp cho các nhà quản lý có cái nhìn cụ thể về tình hình đảm bảo an toàn hóa chất cho người lao động tại khu vực này từ đó có những giải pháp cụ thể nhằm giảm thiểu nguy cơ và đảm bảo an toàn sức khỏe cho người lao động
Trang 8ABSTRACT
Ensure chemical safety for workers hasn't been properly interested in almost businesses, especially small and medium businesses The objective of the study was
to identify the hazards and effects of chemicals on workers, thereby proposing solutions to reduce risks and ensure health and safety for workers working in the chemical environment in small and medium businesses Specific, research in the business of industrial chemicals in District 5, Ho Chi Minh City
Through methods such as data collection, analysis and synthesis of research
in Vietnam and the world, and especially investigate the situation of ensure health safety for employees working in chemical environments in small and medium businesses in District 5, the study has achieved some remarkable results (1)-The Study has been statistics the number of businesses dealing in industrial chemicals in the District 5 (2)-Assessing the situation of chemical safety in District 5 (3)-Identify hazards to the health of employees working in industrial chemical trading businesses and propose practical solutions aimed at minimize the risk, ensure health safety of employees working in these businesses
The implementation of this study will provide data on the current status of industrial chemical business in SMEs in District 5 for next studies In addition, this study will give managers a specific view on the situation of chemical safety for workers in this area, so that there are specific solutions to reduce the risk and ensure health and safety for workers
Trang 9MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN i
LỜI CẢM ƠN ii
TÓM TẮT iii
ABSTRACT iv
MỤC LỤC v
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT x
DANH MỤC HÌNH xi
DANH MỤC BẢNG xii
MỞ ĐẦU 1
I TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI 1
II MỤC TIÊU NGHIÊN CỨU 2
III NỘI DUNG NGHIÊN CỨU 2
IV ĐỐI TƯỢNG VÀ PHẠM VI NGHIÊN CỨU 3
V PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CƯU 3
V.1 Phương pháp thu thập, kế thừa số liệu 3
V.2 Phương pháp điều tra, khảo sát 4
V.3 Phương pháp thống kê 4
V.4 Phương pháp phân tích tổng hợp 4
V.5 Phương pháp tham khảo kết quả nghiên cứu của trong và ngoài nước 4
V.6 Phương pháp chuyên gia 5
VI Ý NGHĨA CỦA ĐỀ TÀI 5
VI.1 Ý nghĩa khoa học 5
Trang 10VI.2 Ý nghĩa thực tiễn 5
VII TÍNH MỚI CỦA ĐỀ TÀI 5
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 6
1.1 Tổng quan về doanh nghiệp vừa và nhỏ 6
1.1.1 Khái niệm doanh nghiệp vừa và nhỏ 6
1.1.2 Phân loại doanh nghiệp vừa và nhỏ 6
1.2 Tổng quan về hóa chất 9
1.2.1 Khái niệm hóa chất 9
1.2.2 Phân loại hóa chất 9
1.2.3 Khái niệm hóa chất công nghiệp 10
1.3 Tình hình quản lý an toàn hóa chất tại Việt Nam 11
1.3.1 Tình hình quản lý hoạt động sản xuất, kinh doanh, sử dụng hóa chất trên địa bàn Hà Nội 11
1.3.2 Thực trạng hoạt động hóa chất trên địa bàn TP.HCM 13
1.4 Các văn bản quy phạm pháp luật về hóa chất trên Thế giới và Việt Nam 20 1.4.1 Trên thế giới 20
1.4.2 Tại Việt Nam 26
1.5 Ảnh hưởng của hóa chất đến sức khỏe con người 31
1.5.1 Các yếu tố quyết định độc tính của hóa chất 31
1.5.2 Ảnh hưởng của hóa chất đến cơ thể con người 37
1.5.3 Nguy cơ cháy nổ 37
1.6 Các nghiên cứu, hướng dẫn liên quan đến đảm bảo an toàn hóa chất cho các doanh nghiệp 44
1.6.1 Các nghiên cứu, hướng dẫn trên thế giới 44
Trang 111.6.2 Các nghiên cứu hướng dẫn tại Việt Nam 45
CHƯƠNG 2 ĐÁNH GIÁ TÌNH HÌNH HOẠT ĐỘNG VÀ SỰ CỐ HÓA CHẤT TẠI CÁC DOANH NGHIỆP KINH DOANH HÓA CHẤT CÔNG NGHIỆP VỪA VÀ NHỎ TRÊN ĐỊA BÀN QUẬN 5 47
2.1 Tình hình hoạt động, kinh doanh hóa chất công nghiệp 47
2.1.1 Số lượng các doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực hóa chất 47
2.1.2 Các nhóm hóa chất công nghiệp kinh doanh chủ yếu 58
2.1.3 Tình hình tuân thủ quy định hóa chất 60
2.1.4 Những hạn chế trong quản lý hóa chất công nghiệp 65
2.2 Hiện trạng các sự cố liên quan đến hóa chất 65
2.2.1 Các sự cố hóa chất lớn 65
2.2.2 Đánh giá nguyên nhân xảy ra sự cố hóa chất 67
CHƯƠNG 3: ĐÁNH GIÁ NGUY CƠ, NHẬN ĐỊNH VÀ DỰ BÁO TÌNH HUỐNG SỰ CỐ HÓA CHẤT CÔNG NGHIỆP ẢNH HƯỞNG ĐÊN SỨC KHỎE NGƯỜI LAO ĐỘNG 69
3.1 Xác định những nguy cơ hóa chất đối với người lao động 69
3.1.1 Sang chiết hóa chất trái phép và không đảm bảo an toàn 69
3.1.2 Nguy cơ từ sự cố rò rỉ hóa chất 70
3.1.3 Nguy cơ từ vật liệu chứa hóa chất không an toàn 71
3.1.4 Nguy cơ từ quá trình vận chuyển hóa chất không an toàn 72
3.1.5 Nguy cơ cháy, nổ hóa chất 74
3.2 Các vấn đề sức khoẻ thường gặp của người lao động 75
3.2.1 Các vấn đề sức khỏe thường gặp 75
3.2.2 Các vấn đề sức khỏe qua khảo sát 79
3.3 Nhận định và dự báo các tình huống sự cố hoá chất có thể xảy ra 80
Trang 123.3.1 Nhận định về sự cố hóa chất 80
3.3.2 Dự báo các tình huống sự cố hóa chất có thể xảy ra 81
CHƯƠNG 4: ĐỀ XUẤT CÁC GIẢM THIỂU NGUY CƠ VÀ ĐẢM BẢO AN TOÀN SỨC KHỎE CHO NGƯỜI LAO ĐỘNG 83
4.1 Giải pháp quy hoạch quản lý 83
4.1.1 Kiểm soát hoạt động mua bán hóa chất ngành công nghiệp 83
4.1.2 Quy hoạch khu tập trung chuyên kinh doanh hóa chất công nghiệp 84
4.1.3 Tăng cường kiểm soát, quản lý hoạt động kinh doanh hóa chất công nghiệp 85
4.2 Giải pháp tuyên truyền, phổ biến pháp luật và nâng cao nhận thức về an toàn hóa chất 85
4.3 Giải pháp nâng cao năng lực phòng ngừa sự cố hóa chất từ phía các doanh nghiệp 86
4.3.1 Giải pháp chung 86
4.3.2 Giải pháp huấn luyện đào tạo theo thông tư 36/2014/TT-BCT 87
4.4 Giải pháp xây dựng biện pháp ứng phó sự cố hóa chất tại các doanh nghiệp 89
4.4.1 Các bước thực hiện ứng phó sự cố hóa chất 89
4.4.2 Quy trình ứng phó khi xảy ra sự cố rò rỉ hoặc tràn đổ hóa chất 89
4.5 Giải pháp kỹ thuật khắc phục sự cố hóa chất 90
4.6 Giải pháp phòng chống hóa chất độc hại trong quá trình làm việc 91
4.7 Giải pháp trang bị bảo hộ lao động môi trường hóa chất cho người lao động 92
4.7.1 Trang bị mặt nạ phòng độc 92
4.7.2 Trang bị phương tiện bảo vệ da 93
Trang 134.7.3 Trang bị bảo vệ mắt 93
4.7.4 Vệ sinh thân thể 94
4.8 Trách nhiệm của tổ chức, cá nhân hoạt động hóa chất 94
4.8.1 Trong phòng ngừa sự cố hóa chất 94
4.8.2 Trong ứng phó sự cố hóa chất 94
4.8.3 Trong khắc phục sự cố hóa chất 95
4.8.4 Trong quá trình kinh doanh, sản xuất 95
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 96
1 Kết luận 96
2 Kiến nghị 97
TÀI LIỆU THAM KHẢO 98
1 TIẾNG VIỆT 98
2 TIẾNG ANH 98
3 WEBSITE 99
Trang 14DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT Từ viết tắt Tiếng Anh Tiếng Việt
Nông thôn
7 EEA European Economic
8 EU European Union Liên minh châu Âu
Trang 15DANH MỤC HÌNH
Hình 1.1: Các quy ước quốc tế và chính sách của Châu Âu 21
Hình 1.2: Không khí vào phổi tới tận phế nang, nơi đó xảy ra sự trao đổi giữa oxy (O2) và cacbonic (CO2) 32
Hình 1.3: Khi hai bề mặt khác nhau đến gần nhau và bị tách ra, dẫn đến sự tích điện 41
Hình 1.4: Pha trộn hai hoặc nhiều hóa chất với nhau có thể sinh ra nhiệt 41
Hình 2.1: Phân loại doanh nghiệp hóa chất theo loại hóa chất kinh doanh 47
Hình 2.2: Phân loại doanh nghiệp hóa chất theo khu vực 48
Hình 2.3: Số DNVVN kinh doanh các nhóm hóa chất công nghiệp tại Quận 5 59
Hình 2.4: Phần trăm số doanh nghiệp kinh doanh các nhóm hóa chất công nghiệp.60 Hình 2.5: Số lỗi vi phạm về kinh doanh hóa chất trên địa bàn Quận 5 64
Hình 2.6: Nam công nhân làm việc trong công trình gần chợ Kim Biên bị axit văng trúng 67
Hình 3.1: Kho chứa hóa chất ngổn ngang sau sự cố rò rỉ hóa chất gây cháy nổ 70
Hình 3.2: Vật liệu chứa acid không đảm bảo dẫn đến phát nổ khi va chạm mạng 71
Hình 3.3: Người lao động vận chuyển hóa chất cồng kềnh bằng xe máy 73
Hình 3.4: Kết quả khảo sát những bệnh thường của người lao động tiếp xúc với hóa chất công nghiệp 80
Hình 4.1: Quy trình xử lí rò rỉ hoặc tràn đổ hóa chất tại nơi làm việc 89
Trang 16DANH MỤC BẢNG
Bảng 1.1: Tiêu chí phân loại doanh nghiệp nhỏ và vừa của một số quốc gia và khu
vực 6
Bảng 1.2: Phân loại doanh nghiệp vừa và nhỏ 8
Bảng 1.3: Phân loại hóa chất theo luật hóa chất 06/2007/QH12 9
Bảng 1.4: Loại hình hoạt động trong lĩnh vực hóa chất tại TP.HCM 14
Bảng 1.5: Các nhóm cơ sở kinh doanh hóa chất 15
Bảng 1.6: Danh mục văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực hóa chất công nghiệp 26
Bảng 1.7: Nhiệt độ bùng cháy của một số chất lỏng thông thường 38
Bảng 1.8: Một vài hóa chất có thể thoát ra oxy khi bị đốt nóng 43
Bảng 1.9: Chỉ số cháy nổ của một số chất khí nguy hiểm 43
Bảng 2.1: Danh sách các cơ sở sản xuất, kinh doanh hóa chất công nghiệp trên địa bàn Quận 5 50
Bảng 2.2: Các nhóm hóa chất công nghiệp kinh doanh chủ yếu tại các DNVVN trên địa bàn Quận 5 58 Bảng 2.3: Danh sách các cở sở kinh doanh hóa chất vi phạm trên địa bàn Quận 5 62
Trang 17MỞ ĐẦU
I TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI
An toàn trong việc sử dụng hóa chất đã trở thành chủ đề được cộng đồng quan tâm rất nhiều trong thời gian gần đây bởi hầu hết tất cả mọi người đều làm việc với hóa chất hoặc tiếp xúc với môi trường xung quanh hay các sản phẩm chứa hóa chất mỗi ngày Nhiều hóa chất có tính độc hại sẽ gây ra các mối nguy về cháy, nổ hoặc các mối nguy về sức khỏe con người (ngộ độc, bỏng hóa chất và hơi nguy hiểm), đặc biệt là người lao động [13] Nhiều hóa chất đã từng được coi là an toàn nhưng nay đã được xác định là có liên quan đến bệnh tật, từ mẩn ngứa nhẹ đến suy yếu sức khỏe lâu dài và ung thư
Đối với người lao động trong công nghiệp, hít thở là đường vào thông thường
và nguy hiểm nhất Trong khi thở, không khí có lẫn hóa chất vào mũi hoặc mồm, qua họng, khí quản và cuối cùng tới vùng trao đổi khí, tại đó hóa chất lắng đọng lại hoặc khuếch tán qua thành mạch vào máu Ngoài ra, hóa chất còn có thể hấp thụ qua da và qua đường tiêu hóa của người lao động [14]
Theo khảo sát và kiểm tra gần đây ở tất cả các nước EU/EEA cho thấy gần 70% các doanh nghiệp (DN) nhỏ ngoài ngành hóa học không nắm được các quy định của EU về đăng ký, đánh giá, cấp phép và hạn chế hóa chất (Authorization and Restriction of Chemicals - REACH) và việc phân loại, ghi nhãn và đóng gói của các chất và hỗn hợp (Classification, Labelling and Packaging of substances and mixtures
- CLP) Nguyên nhân là do các công ty nhỏ thường có doanh thu thấp do đó việc phải tuân thủ REACH thường rất hạn chế, điều này dẫn đến nguy cơ của việc sử dụng hóa chất không an toàn và có tác động trực tiếp đến doanh nghiệp của họ [10]
Nhận thức được vấn đề trên nhiều tổ chức thế giới đã ban hành nhiều hướng dẫn về an toàn hóa chất trong các doanh nghiệp vừa và nhỏ (DNVVN) Cụ thể là năm
2006, Hiệp hội hóa chất của Mỹ (American Chemical Society - ACS) [15], Ủy ban