Bài giảng trồng một số loài hoa (nghề khuyến nông lâm) trường cao đẳng lào cai

HƯỚNG DẪN NGHIÊN CỨU GIÁO TRÌNHTrồng một số loài hoa là mô đun tự chọn trong chương trình đào tạo hệ trung cấp nghề Khuyến nông lâm, nhằm trang bị cho người học những kiến thức cần thiết

TRƯỜNG CAO ĐẲNG NGHỀ LÀO CAI KHOA NÔNG LÂM NGHIỆP

BÀI GIẢNG

Trồng một số loài hoa

NGHỀ KHUYẾN NÔNG LÂM

TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP NGHỀ

Tác giả: Vũ Thị Hồng Yến

Lào Cai, năm 2015

LỜI NÓI ĐẦU

Mô đun “Trồng một số loài hoa” là một trong số những mô đun tự chọn trong chương trình đào tạo hệ trung cấp nghề Khuyến nông lâm Mô đun này trang bị cho học sinh những kiến thức cơ bản về kỹ thuật sử dụng một số chất điều tiết sinh trưởng trong nhân giống một số loài hoa bằng phương pháp vô tính, những biện pháp kỹ thuật, kỹ năng nghề quan trọng để người học có thể tự nhân giống cây hoa trồng phục

vụ cho gia đình và địa phương, nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế- xã hội

Mô đun còn trang bị thêm cho học sinh chuyên ngành Khuyến nông lâm có những kiến thức bổ ích về những vấn đề liên quan đến sử dụng chất kích thích sinh trưởng, thiết kế quy hoạch vườn ươm cây hoa và chăm sóc hoa cây cảnh…, giúp các

em ra trường có thể tham gia công tác ở các lĩnh vực Khuyến nông lâm, Bảo vệ thực vật, trồng trọt, chỉ đạo, quản lý sản xuất ở gia đình và địa phương.

Bố cục của giáo trình gồm có 3 bài, bao gồm những kiến thức về lý thuyết và thực hành Trong quá trình biên soạn, chúng tôi đã tham khảo nhiều giáo trình, sách tham khảo của các trường đại học và của các tác giả có chuyên môn sâu về những lĩnh vực có liên quan Tuy có nhiều cố gắng nhưng không tránh khỏi những thiếu xót, chúng tôi rất mong muốn nhận được những ý kiến tham gia, đóng góp của các chuyên gia và đông đảo bạn đọc.

Xin chân thành cảm ơn.

Tác giả

HƯỚNG DẪN NGHIÊN CỨU GIÁO TRÌNH

Trồng một số loài hoa là mô đun tự chọn trong chương trình đào tạo hệ trung cấp nghề Khuyến nông lâm, nhằm trang bị cho người học những kiến thức cần thiết về trồng

và chăm sóc một số loài hoa, các phương pháp nhân giống vô tính cây hoa và những kỹ năng nghề cần thiết để cây trồng cho năng suất cao, chất lượng sản phẩm tốt, đem lại hiệu quả kinh tế - xã hội và môi trường cho người sản xuất, vùng sản xuất

Trong quá trình học, mô đun có liên quan với các môn: Đất và phân bón, Nông lâm kết hợp, Nhân giống cây trồng Mô đun này được bố trí học sau các môn học bắt buộc, giúp cho người học vận dụng kiến thức, kỹ năng trong việc tổ chức sản xuất, sử dụng đất đai có hiệu quả, sản phẩm sản xuất ra đáp ứng được nhu cầu thị trường

Giáo trình có 3 bài, giảng dạy 24 giờ lý thuyết, 33 giờ thực hành và 3 bài kiểm tra Mỗi một bài học đều có bài thực hành Người học được kiểm tra đánh giá 3 lần theo 2 nội dung chính: Đánh giá kiến thức và kỹ năng Nội dung tập trung trong các bài 2 và bài 3

Phương pháp giảng dạy: Sử dụng phương pháp dạy học lấy người học làm trung tâm Giảng giải kết hợp làm mẫu và có ví dụ minh họa bằng hình ảnh thực tế,

mô hình và rèn luyện kỹ năng thực hành tại vườn ươm, trang trại, vườn hộ gia đình

để củng cố kiến thức, nâng cao kỹ năng nghề cho học sinh

MỤC LỤC

1.1 Sản xuất và tiêu thụ hoa trên thế giới 9

1.1.2 Thị trường châu Mỹ 9 1.2 Sản xuất và tiêu thụ hoa ở châu Á 10

1.3 Sản xuất và tiêu thụ hoa ở Việt Nam 11

1.3.1 Diện tích trồng hoa ở Việt Nam 11 1.3.2 Kỹ thuật sản xuất hoa ở Việt Nam 13

1.3.2.1 Thực trạng sản xuất và tiêu thụ hoa ở Lào Cai 13 1.3.2.2 Chủng loại và phân bố 14 1.3.2.3 Tiêu thụ hoa 14 1.3.2.4 Khó khăn, tồn tại 14 1.4 Yêu cầu ngoại cảnh của cây hoa 14

1.4.1 Yêu cầu nhiệt độ của cây hoa 14 1.4.2 Yêu cầu ẩm độ của cây hoa 15 1.4.3 Yêu cầu ánh sáng của cây hoa 16 1.4.4 Yêu cầu về đất và dinh dưỡng cho cây hoa 17

1.4.4.1 Yêu cầu về đất 17 1.4.4.2 Yêu cầu về dinh dưỡng cho cây hoa 17

Bài 2: Một số biện pháp kỹ thuật trong sản xuất hoa 19 2.1 Ứng dụng chất điều tiết sinh trưởng trong sản xuất hoa 19

2.1.1 Nguyên tắc sử dụng chất điều tiết sinh trưởng trong sản xuất hoa

20

2.1.2 Xúc tiến sự nảy mầm của hạt giống và củ 20 2.1.3 Xúc tiến hình thành rễ bất định của cành chiết, cành giâm

trong nhân giống vô tính

21

2.1.4 Điều khiển sự ra hoa 21 2.2 Thu hoạch, bảo quản, phân loại và đóng gói hoa 23

2.2.1 Thu hoạch hoa 23

2.2.1.1 Xác định thời điểm thu hoạch hoa 23 2.2.1.2 Cách thức thu hái 23 2.2.2 Chăm sóc, bảo quản hoa sau thu hoạch 24 2.2.3 Phân loại hoa 25

3.1 Kỹ thuật trồng hoa Cúc 32

3.1.1 Nguồn gốc và phân loại 32

3.1.1.1 Nguồn gốc 32 3.1.1.2 Phân loại hoa Cúc 32 3.1.2 Đặc điểm thực vật học 33

3.1.3 Yêu cầu ngoại cảnh của cây hoa Cúc 35

3.1.3.1 Nhiệt độ 35

3.1.3.4 Dinh dưỡng 35 3.1.4 Kỹ thuật gieo trồng hoa Cúc 36

3.1.4.1 Thời vụ gieo trồng 36

3.1.4.4 Kỹ thuật làm vườn ươm cây con 39 3.1.4.5 Kỹ thuật trồng vườn sản xuất 40 3.1.4.6 Kỹ thuật chăm sóc cây hoa Cúc 42 3.1.5 Kỹ thuật để giống và nhân giống 44

3.1.5.1 Nhân giống bằng phương pháp tỉa chồi 44 3.1.5.2 Nhân giống bằng phương pháp giâm cành (giâm

ngọn)

45

3.1.6 Sâu bệnh hại hoa Cúc và biện pháp phòng trừ 47

3.1.6.1 Bệnh hại hoa Cúc và biện pháp phòng trừ 47 3.1.6.2 Một số côn trùng, sâu hại hoa Cúc và biện pháp

phòng trừ

52

3.2 Kỹ thuật trồng hoa hồng 55

3.2.1 Nguồn gốc, phân loại 55

3.2.1.1 Nguồn gốc 55 3.2.1.2 Phân loại hoa 55 3.2.2 Đặc điểm thực vật học 56

3.2.2.5 Quả và hạt 56 3.2.3 Yêu cầu ngoại cảnh 56

3.2.3.4 Dinh dưỡng 57 3.2.4 Kỹ thuật trồng 57

3.2.4.1 Thời vụ trồng 57

3.2.4.3 Bón phân lót 57 3.2.4.4 Kỹ thuật trồng 58

3.2.5 Biện pháp kỹ thuật tăng năng suất, chất lượng hoa bằng các chất kích thích sinh trưởng

60

3.2.6.1 Giâm cành 61 3.2.6.2 Chiết cành 64 3.2.6.3 Ghép cành 65 3.2.7 Phòng trừ sâu bệnh hại hoa hồng 67

3.2.7.1 Phòng trừ bệnh 67 3.2.7.2 Phòng trừ sâu hại hoa hồng 72 3.3 Kỹ thuật trồng hoa Lay-ơn 76

3.3.1 Nguồn gốc 76 3.3.2 Phân loại giống 76

3.3.2.1 Theo tập tính sinh thái 76 3.3.2.2 Theo hình dạng hoa 76 3.3.2.3 Theo thời gian sinh trưởng 76 3.3.2.4 Theo màu sắc hoa 77 3.3.2.5 Theo phương pháp đánh số 77 3.3.3 Đặc tính thực vật học 77

3.3.4 Yêu cầu ngoại cảnh 78

3.3.4.5 Dinh dưỡng 80 3.3.5 Kỹ thuật gieo trồng 81

3.3.5.1 Thời vụ gieo trồng 81

3.3.6 Thu hoạch, bảo quản 90

3.3.6.1 Thu hoạch hoa 90 3.3.6.2 Thu hoạch củ 90 3.3.6.3 Bảo quản củ giống 91 3.3.7 Phòng trừ sâu bệnh hại 91

3.3.7.1 Phòng trừ bệnh hại 91 3.3.7.2 Phòng trừ sâu hại 93

BÀI 1: TÌNH HÌNH SẢN XUẤT VÀ TIÊU THỤ HOA

Thời gian: 2 giờ lý thuyết

I MỤC TIÊU BÀI HỌC

- Trình bày được tình hình sản xuất và tiêu thụ hoa trên thế giới và ở Việt Nam

- Trình bày được yêu cầu ngoại cảnh của cây hoa

- Mạnh dạn áp dụng khoa học kỹ thuật mới vào sản xuất

II NỘI DUNG CHÍNH

1.1 Sản xuất và tiêu thụ hoa trên thế giới

1.1.1 Thị trường Eu

Hiện nay, Eu là thị trường tiêu thụ trên 50% lượng hoa của thế giới Nhiều quốc gia thuộc Eu có mức tiêu thụ hoa cắt cành bình quân đầu người tương đối cao Theo thống kê, Đức là nước có mức tiêu thụ hoa lớn nhất Eu, kế đến là Anh, Pháp, Ý

Cho đến nay Hà Lan vẫn là nước sản xuất hoa chính của Eu, kế đến là Italia Trồng hoa tại các quốc gia khác ở vùng tây bắc Eu như Pháp, Anh, Đức và phần Hà Lan đang giảm Số lượng hộ nông dân trồng hoa ở Hà Lan, Italia, Tây Ban Nha, Bỉ, Thụy Điển và Đan Mạch cũng giảm mạnh Tuy nhiên, sản lượng trung bình/công ty lại tăng góp phần làm tổng sản lượng hoa giữ ở mức ổn định

Ngoài ra, sản lượng hoa cắt cành tại Ireland và các quốc gia đông âu khác như

Ba Lan, Bungari cũng đang trên đà phục hồi và thậm chí còn tăng Xét toàn diện thì tổng sản lượng hoa của Eu dự báo vẫn ổn định trong những năm tới Tuy nhiên Eu vẫn phải nhập hoa tươi từ các khu vực khác như: Kenya, Colombia, Ecuador, Israel

Hiện nay có khoảng 50-60% người tiêu dùng mua hoa chủ yếu phục vụ nhu cầu quà tặng, 15% mua hoa để phục vụ các đám tang và khoảng 20% mục đích tiêu dùng

cá nhân Nhìn chung, mức tiêu thụ hoa nhằm mục đích tiêu dùng cá nhân ở những nước có thu nhập cao thuộc Eu thường cao hơn so với các nước khác có mức thu nhập thấp hơn Trong những kỳ nghỉ, lễ lớn là những khoảng thời gian nhu cầu về trang trí, quà tặng tăng cao nên đã góp phần quan trọng thúc đẩy nhu cầu tiêu thụ hoa cắt và sản phẩm trang trí Vào những ngày đặc biệt như giáng sinh, Valentine, ngày của mẹ doanh số kinh doanh hoa thường tăng mạnh Bên cạnh những ngày nghỉ lễ quốc

tế nổi tiếng, hầu hết các quốc gia còn có những ngày lễ kỷ niệm riêng của mình

1.1.2 Thị trường Châu Mỹ

Ecuador là một trong những nước xuất khẩu hoa hồng lớn trong khu vực và trên thế giới Trong vòng chưa đầy 20 năm, với đà phát triển mạnh mẽ, ngành công nghiệp hoa Ecuador đã đóng góp tới 5% kim ngạch xuất khẩu và trở thành một trong những khu vực kinh tế năng động nhất, tạo việc làm cho hàng nghìn người trong bối cảnh lúc

đó Ecuador có tỷ lệ thất nghiệp lên tới 10% Về địa lý, Ecuador nằm giữa đường xích đạo phân chia bắc bán cầu với nam bán cầu, quanh năm tràn nắng ấm, rất thuận lợi cho công việc trồng hoa Một trong những công ty trồng hoa hàng đầu của Ecuador, Rosadex, mỗi năm xuất khẩu 15 triệu cành hồng thuộc hơn 20 loài, trong đó 60% vào thị trường Mỹ, phần còn lại được xuất sang liên minh Châu Âu (Eu) và Nga

Hiện Ecuador có 14.000 ha đất trồng hoa hồng trên cả nước, chủ yếu ở vùng núi Các hộ gia đình trồng hoa có thu nhập khoảng 4.000 USD/người/năm, trong khi mức thu nhập bình quân cả nước chỉ đạt hơn 1.000 USD Hoa hồng chính là loại cây xóa đói giảm nghèo ở Ecuador, và những ngày nghỉ lễ tết chính là dịp tăng thu nhập của người trồng hoa

Bảng 1: Các nước xuất và nhập khẩu hoa trên thế giới

STT

trường

trường

1 Đức 36.0 Hà Lan 64.8

2 Mỹ 21.9 Colombia 12.0

5 Thụy Điển 4.9 Tây Ban Nha 1.9

6 Hà Lan 4.0 Thái Lan 1.6

8 Các nước khác 15.9 Các nước khác 7.9

Nguồn: Giáo trình trồng hoa cây cảnh - Nguyễn Xuân Linh

1.2 Sản xuất và tiêu thụ hoa ở Châu Á

Châu Á có 134.000 ha trồng hoa chiếm 60% diện tích trồng hoa thế giới nhưng diện tích trồng hoa thương mại nhỏ Tỷ lệ thị trường hoa chiếm 20% thị trường hoa thế giới Nguyên nhân là do các nước Châu Á có phần lớn diện tích hoa trồng trong điều kiện tự nhiên Hoa phục vụ cho nhu cầu nội địa

Nghề trồng hoa ở Châu Á có từ lâu đời nhưng trồng hoa thương mại phát triển mạnh từ những năm 80 của thế kỷ XX Khi các nước Châu Á mở cửa tăng cường đầu

tư, đời sống của nhân dân được nâng cao, yêu cầu hoa cho khách sạn, du lịch lớn nên các thị trường hoa phát triển

Các loài hoa được trồng ở Châu Á chủ yếu 2 nhóm giống hoa có nguồn gốc nhiệt đới và ôn đới Nhóm giống hoa có nguồn gốc nhiệt đới gồm các loài hoa lan (Orchidace), hoa đồng tiền (Gerbera) Nhóm có nguồn gốc từ ôn đới như hoa Hồng (Rosa sp), Cúc (Chrysanthemum sp.), Lay ơn (Gladiolus), Huệ đặc biệt hoa lan là sản phẩm hoa nhiệt đới, đặc sản hoa châu á được thị trường Châu Âu và Châu Mỹ ưa chuộng

1.3 Sản xuất và tiêu thụ hoa ở Việt Nam

1.3.1 Diện tích trồng hoa ở Việt Nam

Hoa cắt cành các loại là một trong những điểm mạnh của nhà xuất khẩu hoa Việt Nam trong những năm gần đây đã thu được một lượng ngoại tệ đáng kể cho quốc gia Mở rộng diện tích sản xuất trồng hoa của cả nước đạt 8.000 ha với sản lượng 4,5

tỷ cành trong đó mục tiêu xuất khẩu một tỷ cành hoa, trị giá trên 60 triệu USD, tương đương với Hà Lan Trong đó Đà Lạt là nơi sản xuất hoa lớn nhất cả nước

Hiện nay, cả nước có khoảng 4.000 ha diện tích sản xuất hoa cắt cành với sản lượng khoảng 3 tỷ cành hoa Quy mô về diện tích này tương đương Tây Ban Nha, nước đứng thứ 5 Châu Âu về sản xuất hoa Sản xuất hoa cắt cành ở nước ta hiện nay tập trung xung quanh một số đô thị lớn Ở Hà Nội và vùng lân cận có trên 1.000 ha trong đó vùng hoa Tây Tựu - Từ Liêm - Hà nội với diện tích trồng hoa đạt 330 ha chủ

yếu là hoa hồng, cúc, đào, lay ơn, cẩm chướng Ở Hải Phòng có 300 ha Vùng trồng hoa hàng hóa Trung du miền núi phía bắc với diện tích gần 136 ha gồm: vùng trồng hoa Lào Cai, vùng trồng hoa Hoành Bồ - Quảng Ninh

Khu vực duyên hải miền trung mới bắt đầu sản xuất hoa cắt cành, chủ yếu phục

vụ thị trường tại chỗ Vùng trồng hoa tập trung ở Thành Phố Hồ Chí Minh với diện tích 700 ha, các tỉnh nam bộ là nơi sản xuất hoa và cây cảnh đáng kể nhưng chủ yếu

là các loại hoa nhiệt đới Riêng tỉnh Lâm Đồng có diện tích hoa cắt cành trên 1.100 ha với sản lượng không dưới 800 triệu cành mỗi năm Với khả năng sản xuất quanh năm, Lâm Đồng có thể được coi là trung tâm sản xuất hoa cắt cành lớn nhất cả nước tuy nhiê, ngoài một số doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài, có ứng dụng các yếu tố công nghệ tiên tiến và quan trọng hơn cả là có đầu ra, xuất khẩu (số này không nhiều), hoa Lâm Đồng nói riêng và cả nước nói chung hầu hết là để phục vụ thị trường trong nước, lượng xuất khẩu tiểu nghạch cho các nước láng giềng như Trung Quốc, Campuchia hầu như không đáng kể

Tại các vùng trồng hoa tập trung này, hoa hồng và hoa cúc vẫn là hai loại hoa cắt cành chủ đạo, với đa dạng chủng loại và phẩm cấp, từ hoa phục vụ trang trí hàng ngày, tặng trong dịp lễ tết, hoa cúng, hoa khuôn viên cho đến các loại hoa xuất khẩu cao cấp

Tại vùng trồng hoa Tây Tựu – Từ Liêm – Hà Nội, hoa hồng và hoa cúc là hai loại hoa có diện tích trồng và sản lượng cao nhất Hoa hồng cho thu hoạch quanh năm vầtọ thu nhập thường xuyên Hoa cúc đứng hàng thứ hai với chu kỳ 3 tháng một lần cho thu hoạch Hoa cúc của vùng không chỉ được tiêu thụ tại các thị trường phía Bắc

mà đang được đưa dần vào thị trường phía Nam và xuất khẩu sang Nhật Bản, Đài Loan

Vùng trồng hoa công nghệ cao Đà Lạt được mệnh danh là thiên đường hoa của Việt Nam, hoa hồng và hoa cúc cũng là hai loại hoa chủ đạo Hoa cúc có tới 40 loại khác nhau, chia thành 3 nhóm lớn và cúc đại đóa màu vàng anh, tím, cúc giống nhỏ và cúc có nhóm tia có muỗng Hoa hồng cũng có tới 15 loại với chất lượng nổi trội Hoa hồng Đà Lạt không chỉ được đánh giá cao bởi người tiêu dùng Việt Nam mà còn bởi

cả các bạn hàng thế giới với ưu điểm hoa to, cành thẳng, bền, thơm, sinh trưởng và phát triển tốt, khả năng kháng bệnh cao

Trong diện tích gần 136 ha trồng hoa của vùng Trung du và miền núi phía bắc,

có diện tích trồng hoa hồng đã chiếm tới trên 55,27% với sản lượng 26,53 triệu bông/năm Diện tích trồng hoa cúc lớn thứ hai với 14,5 ha, sản lượng 5 triệu cành/năm

Với tỷ lệ hoa hồng và hoa cúc khá cao, cơ cấu ngành hoa Việt Nam tương đối phù hợp với thị hiếu của các thị trường cao cấp trên thế giới như Nhật Bản, Trung

Quốc và Tây Âu Tuy nhiên, đây đều là những thị trường khó tính với những yêu cầu

về chất lượng, mẫu mã và an toàn thực phẩm rất cao Các tiêu chuẩn về hàm lượng thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ, bảo quản thực vật được đặt lên hàng đầu Bên cạnh đó, để

có thể thâm nhập các thị trường này, hoaViệt Nam còn phải cạnh tranh về hình thức, giá cả và độ tươi lâu

Bảng 2: Diện tích trồng hoa ở các địa phương

3 TP Hồ Chí Minh 800

9 Các tỉnh khác 280

1.3.2 Kỹ thuật sản xuất hoa ở Việt Nam

Kỹ thuật sản xuất hoa ở Việt Nam chủ yếu dựa vào kinh nghiệm truyền thống:

áp dụng kỹ thuật nhân giống cổ truyền, trồng trong điều kiện tự nhiên ngoài đồng ruộng

Các biện pháp nhân giống cổ truyền dễ làm, quen với tập quán kinh nghiệm của nông dân, giá thành thấp nên phổ biến trong sản xuất hoa Nhược điểm của biện pháp nhân giống cổ truyền là chất lượng hoa không cao Cây hoa trồng lâu ngày bị thoái hóa, bệnh virut có nhiều khả năng lây truyền và phát triển làm giảm chất lượng hoa

Phương pháp nhân giống hoa bằng in vitro hiện nay đã được đưa ra sản xuất nhưng diện tích nhỏ Các loại hoa được nhân giống bằng in vitro như: hoa lan, cúc, hồng, cẩm chướng Ưu điểm của phương pháp này là cây khỏe, sạch bệnh, hệ số nhân giống cao, làm tăng chất lượng hoa Nhưng nhân giống bằng in vitro đòi hỏi có thiết bị, giá thành cây giống cao Hiện nay thị trường hoa nước ta chưa phát triển nên nhân giống bằng in vitro chưa được ứng dụng rộng rãi trong khi đó các nước tiên tiến

đã áp dụng vào sản xuất từ lâu

Điều kiện bảo vệ cây hoa: phần lớn hoa ở Việt Nam được trồng trong điều kiện

tự nhiên ngoài đồng ruộng, không có điều kiện che chắn bảo vệ hoa Chỉ có một diện