Luận văn thạc sĩ quản lý đất đai đánh giá công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng của một số dự án trên địa bàn phường trung thành, thành phố thái nguyên, tỉnh thái nguyên giai đoạn 2011 2013

Số hóa bởi Trung tâm Học liệu – ĐHTN http //www lrc tnu edu vn ĐẠI HỌC THÁI NGUYÊN TRƢỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM TRỊNH VĂN DƢ ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƢỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CỦA MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRỊNH VĂN DƯ

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CỦA MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG TRUNG THÀNH, THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN

GIAI ĐOẠN 2011 – 2013

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

THÁI NGUYÊN, 2015

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NÔNG LÂM

TRỊNH VĂN DƯ

ĐÁNH GIÁ CÔNG TÁC BỒI THƯỜNG, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CỦA MỘT SỐ DỰ ÁN TRÊN ĐỊA BÀN PHƯỜNG TRUNG THÀNH, THÀNH PHỐ THÁI NGUYÊN, TỈNH THÁI NGUYÊN

GIAI ĐOẠN 2011 – 2013

Chuyên ngành: QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

Mã số: 60.85.01.03

LUẬN VĂN THẠC SỸ QUẢN LÝ ĐẤT ĐAI

THÁI NGUYÊN, 2015

LỜI CAM ĐOAN

- Tôi xin can đoan mọi số liệu và kết quả sử dụng để nghiên cứu viết luận văn là trung thực và chƣa đƣợc sử dụng để bảo vệ học vị nào

- Tôi xin cam đoan mọi trích dẫn trong luận văn đều đƣợc chỉ rõ nguồn gốc rõ ràng và mọi sự giúp đỡ trong quá trình làm luận văn đểu đã đƣợc cảm ơn

Tác giả luận văn

Trịnh Văn Dƣ

LỜI CẢM ƠN

Trong suốt quá trình thực hiện luận văn tôi đã nhận được sự quan tâm, giúp đỡ của các cá nhân, tập thể, các cơ quan, đơn vị có liên quan tạo điều kiện thuận lợi để tôi có thể hoàn thành luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn PGS.TS Đặng Văn Minh đã trực tiếp hướng

dẫn, giúp đỡ tôi trong suốt quá trình làm luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn các thầy, cô giáo khoa Tài nguyên và Môi trường, phòng đào tạo sau đại học trường Đại học Nông Lâm Thái Nguyên đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi thực hiện tốt luận văn

Tôi xin chân thành cảm ơn ban lãnh đạo UBND thành phố Thái Nguyên; Phòng Tài nguyên và Môi trường thành phố

Tôi xin gửi lời cảm ơn tới gia đình, người thân, bạn bè, đồng nghiệp đã giúp đỡ tôi trong quá trình thực hiện luận văn

Tôi xin trân trọng cảm ơn !

Tác giả luận văn

Trinh Văn Dư

MỤC LỤC

MỞ ĐẦU 1

1 Tính cấp thiết của đề tài 1

2 Mục tiêu của đề tài 3

2.1 Mục tiêu chung 3

2.2 Mục tiêu cụ thể 3

3 Yêu cầu 3

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 4

1.1 Cơ sở khoa học của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng 4

1.1.1 Khái niệm chung về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và TĐC 4

1.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường, GPMB 5

1.1.3.Một số vấn đề ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất 5

1.1.4.Tác động của công tác bồi thường giải phóng mặt bằng đến phát triển cơ sở hạ tầng và đời sống xã hội 10

1.1.6.Chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng của Việt Nam 15

1.2 Cơ sở thực tiễn của công tác thu hồi đất 20

1.2.1 Thực trạng bồi thường giải phóng mặt bằng tại Việt Nam 20

1.2.2 Những ưu, nhược điểm về tình hình GPMB trong thời gian qua 22

1.2.3 Một số khó khăn, hạn chế chung trong quá trình thu hồi đất để phát triển các khu đô thị và các công trình công cộng 25

1.2.4 Nghiên cứu trong nước về bồi thường giải phóng mặt bằng 26

1.2.5 Nhận xét chung về tổng quan các vấn đề nghiên cứu 29

Chương 2 ĐỐI TƯỢNG, NỘI DUNG VÀ PHƯƠNG PHÁP

NGHIÊN CỨU 32

2.1 Đối tượng, địa bàn nghiên cứu 32

2.1.1 Đối tượng nghiên cứu 32

2.1.2 Phạm vi và thời gian nghiên cứu 32

2.2 Nội dung nghiên cứu 32

2.2.1 Điều kiện tự nhiên , kinh tế xã hội của phườ ng Trung Thành 32

2.2.2 Hiện trạng sử dụng đất và tình hình quản lý đất đai 32

2.2.3 Đánh giá công tác bồi thường, GPMB, hỗ trợ và TĐC 33

2.2.4 Đánh giá việc thực hiện công tác bồi thường, hỗ trợ và TĐC khi Nhà nước thực hiện thu hồi đất của hai Dự án 33

2.2.5 Ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách thu hồi, bồi thường, hỗ trợ TĐC đến đời sống của người dân 33

2.3 Phương pháp nghiên cứu 33

2.3.1 Phương pháp thu thập và kế thừa số liệu, tài liệu (phương pháp thừa kế) 33

2.3.2 Phương pháp điều tra người dân thông qua phiếu điều tra 33

2.3.3 Phương pháp tổng hợp xử lý số liệu 34

2.3.4 Phương pháp chuyên gia 34

2.3.5 Phương pháp thống kê so sánh 34

Chương 3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU VÀ THẢO LUẬN 35

3.1 Điều kiện tự nhiên, kinh tế - xã hội 35

3.1.1 Điều kiện tự nhiên 35

3.1.2 Điều kiện kinh tế - xã hội 37

3.2 Hiện trạng sử dụng đất và tình hình quản lý Nhà nước về đất đai 42

3.2.1 Hiện trạng sử dụng đất 42

3.2.2 Tình hình quản lý Nhà nước về đất 44

3.3 Đánh giá công tác bồi thường , giải phóng mặt bằng trên địa bàn phường Trung Thành 48

3.3.1 Đánh giá trình tự thực hiện công tác bồi thường giải phóng mặt bằng tại phường Trung Thành 48

3.3.2 Thực trạng công tác bồi thường , GPMB, hỗ trợ và TĐC của phường Trung Thành 53

3.4 Đánh giá việc thực hiện công tác bồi thường , hỗ trợ khi Nhà nước

thu hồi đất tại hai Dự án trên địa bàn phường Trung Thành 54

3.4.1 Giới thiệu chung về hai Dự án nghiên cứu 54

3.5 Ảnh hưởng của việc thực hiện chính sách thu hồi, bồi thường đất đến đời sống của người dân 60

3.5.1 Đánh giá chung về công tác bồi thường, hỗ trợ GPMB trên địa bàn thành phố Thái Nguyên 60

3.5.2 Đánh giá tác động của công tác bồi thường, GPMB, hỗ trợ TĐC đến đời sống, việc làm và thu nhập của người bị thu hồi đất tại 02 Dự án nghiên cứu 61

3.5.3 Các vấn đề về xã hội và môi trường 65

3.5.4 Thuận lợi, khó khăn và giải pháp nâng cao hiệu quả về công tác bồi thường GPMB khi Nhà nước thu hồi đất trên địa phường Trung Thành 65

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 69

1 Kết luận 69

2 Kiến nghị 70

TÀI LIỆU THAM KHẢO 71

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

CNH – HĐH : Công nghiệp hoá - Hiện đại hoá

DANH MỤC CÁC BẢNG

Bảng 3.1 Tình hình dân số, lao động giai đoạn 2010 – 2013 45

Bảng 3.2: Hiện trạng sử dụng đất năm 2013 43

Bảng 3.3: Tổng hợp số Dự án bồi thường GPMB trên địa bàn phường Trung Thành giai đoạn 2011 – 2013 53

Bảng 3.4: Một số chỉ tiêu cơ bản của hai Dự án 54

Bảng 3.5: Tổng hợp đối tượng được bồi thường, hỗ trợ của 2 Dự án 55

Bảng 3.6: Tổng hợp diện tích, loại đất thu hồi của 2 Dự án: 56

Bảng 3.7: Kinh phí bồi thường GPMB của hai Dự án nghiên cứu 57

Bảng 3.8 Tiến độ thực hiện bồi thường BPMB của 2 Dự án 58

Bảng 3.9: Tổng hợp ý kiến của người dân về đơn giá bồi thường GPMB 58

Bảng 3.10: Tỷ lệ đất nông nghiệp bị thu hồi của các hộ dân tại 02 Dự án 61

Bảng 3.11: Phương thức sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của các hộ dân tại 02 Dự án nghiên cứu 62

Bảng 3.12: Trình độ văn hoá, chuyên môn của số người trong độ tuổi lao động tại 02 Dự án nghiên cứu 63

Bảng 3.13: Tình hình lao động, việc làm của cá hộ thuộc khu vực bồi thường GPMB 2 Dự án 63

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Đất đai là sản phẩm của tự nhiên, là tài nguyên thiên nhiên vô cùng quý giá của mỗi quốc gia Đất đai là yếu tố duy nhất của sự sống, nếu không có đất sẽ không có sản xuất và cũng không có sự tồn tại của con người, là nguồn tài nguyên thiên nhiên, là tài sản quốc gia, địa bàn để phân bố dân cư và các hoạt động kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh; là nguồn nội lực để xây dựng và phát triển bền vững quốc gia Đất đai được coi là một loại bất động sản, là một loại hàng hóa đặc biệt vì những tính chất của nó như: Cố định về vị trí, giới hạn về không gian, vô hạn về thời gian sử dụng Cho nên việc bảo vệ nguồn tài nguyên đất đai là một vấn đề hết sức quan trọng Việt Nam đang trong quá trình thực hiện Công nghiệp hóa - Hiện đại hóa với mục tiêu đến năm 2020 trở thành một nước Công nghiệp; cùng với tốc độ công nghiệp hóa, đô thị hóa ngày càng tăng, nhu cầu đất cho xây dựng cơ sở

hạ tầng, công nghiệp, nhà ở ngày càng lớn; Trong điều kiện quỹ đất ngày càng hạn hẹp, dân số ngày càng đông, nhu cầu sử dụng đất cho các ngành ngày càng cao, nhịp độ phát triển ngày càng lớn Do đó nhu cầu giải phóng mặt bằng càng trở nên cấp thiết và trở thành một thách thức lớn đối với sự thành công của các Dự án Vấn đề bồi thường, giải phóng mặt bằng trở thành điều kiện tiên quyết để triển khai thực hiện Dự án có hiệu quả Vì vậy, đòi hỏi cần có sự quan tâm đúng mức của các cấp, các ngành một cách toàn diện đối với công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng nhằm góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội của đất nước

Trong điều kiện nước ta hiện nay, “Giải phóng mặt bằng” là một trong những công việc quan trọng phải làm trên con đường Công nghiệp hóa – hiện đại hóa đất nước Sự cần thiết triển khai xây dựng nhiều công trình cơ sở hạ tầng, nhiều khu kinh tế, khu công nghiệp, khu công nghệ cao, theo đó các cơ

sở văn hóa giáo dục, thể dục thể thao cũng được phát triển, tốc độ đô thị hóa cũng diễn ra nhanh chóng

Công tác giải phóng mặt bằng mang tính quyết định tiến độ của các Dự

án, là khâu đầu tiên thực hiện Dự án Có thể nói: “Giải phóng mặt bằng nhanh

là một nửa Dự án” Công tác giải phóng mặt bằng (GPMB) là một việc làm hết sức khó khăn và phức tạp bởi nó có liên quan đến tài sản rất có giá trị là đất đai Đất đai có giá trị cả về vật chất lẫn tinh thần Nó ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của các tổ chức, cá nhân, các hộ gia đình và thực tế qua nhiều

Dự án đó cho thấy công tác GPMB vẫn còn tồn tại nhiều bất cập và gặp nhiều khó khăn Khó khăn chủ yếu của công tác GPMB là việc xác định giá trị bồi thường Giá trị bồi thường thường thấp hơn so với thực tế Do vậy, nó đã tác động rất lớn đến tâm lý người dân, họ luôn cảm thấy mức bồi thường như vậy

là chưa thỏa đáng và ảnh hưởng trực tiếp đến quyền lợi của người dân dẫn đến họ không tự nguyện chuyển đi, không ủng hộ công tác bồi thường GPMB cũng là điều dễ hiểu

Thái Nguyên là một tỉnh nằm trong vùng động lực phát triển kinh tế các tỉnh phía Bắc Trong những năm qua, đặc biệt trong những năm gần đây quá trình công nghiệp hóa , đô thị hóa đã phát triển nhanh Phườ ng Trung Thành là mô ̣t phường trung tâm phía Nam của thành phố Thái

Nguyên, vị trí nằm dọc theo đường Quốc lộ 3 và đường CMT 8, có điều kiê ̣n về kinh tế - xã hội phát triển , vị trí thuâ ̣n lợi cho viê ̣c phát triển cơ sở

hạ tầng , được các nhà đầu tư chú ý và đầu tư phát triển với nhiều ngành , nghề đa da ̣ng Do vậy, công tác bồi thường giải phóng mặt bằng để thực hiện các Dự án trên địa bàn rất được các Cấp, các Ngành của Tỉnh cũng như Thành phố quan tâm

Để công tác bồi thường giải phóng mặt bằng của Thái Nguyên nói chung

và của phường Trung Thành nói riêng trở thành yếu tố thực sự thúc đẩy sự phát triển kinh tế và phù hợp với cơ chế thị trường vừa phải giải quyết các vấn đề xã

hội Xuất phát từ yêu cầu thực tiễn tôi chọn đề tài: Đánh giá công tác bồi

thường, giải phóng mặt bằng của một số dự án trên địa bàn phường Trung Thành, thành phố Thái Nguyên, tỉnh Thái Nguyên giai đoạn 2011 - 2013.

2 Mục tiêu của đề tài

2.1 Mục tiêu chung

Đánh giá thực trạng công tác đền bù, giải phóng mặt bằng liên quan đến Dự án của Doanh nghiệp và Dự án của Nhà nước thực hiện trên địa bàn phường Trung Thành để thấy rõ được những thuận lợi và khó khăn giữa Dự

án do Doanh nghiệp tư nhân làm chủ đầu tư và Dự án của Nhà nước Từ đó, đưa ra những giải pháp cụ thể để tiếp tục thực hiện các Dự án tiếp theo

2.2 Mục tiêu cụ thể

- Đánh giá được thực trạng, ảnh hưởng của hoạt động bồi thường, giải phóng mặt bằng của Dự án do Doanh nghiệp và Nhà nước làm chủ đầu tư tới người dân bị ảnh hưởng của Dự án

- Đề xuất một số giải pháp góp phần hoàn thiện chính sách bồi thường giải phóng mặt bằng ở phường Trung Thành nói riêng và thành phố Thái Nguyên nói chung

3 Yêu cầu

- Nắm vững các quy định trong Luật đất đai và các văn bản dưới luật về

công tác bồi thường GPMB, các Thông tư, Nghị định, các Quy định có liên quan đến công tác bồi thường GPMB;

- Số liệu thu thập phải chính xác, trung thực, khách quan;

- Phân tích, đánh giá các số liệu điều tra;

- Đưa ra các giải pháp mang tính cụ thể, phù hợp với thực trạng của công tác bồi thường GPMB hiện nay và phải có tính khả thi

Chương 1 TỔNG QUAN TÀI LIỆU 1.1 Cơ sở khoa học của công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng

1.1.1 Khái niệm chung về thu hồi đất, bồi thường, hỗ trợ và TĐC

* Thu hồi đất:

“Thu hồi đất là việc Nhà nước ra quyết định hành chính để thu lại quyền

sử dụng đất của hộ gia đình, cá nhân hoặc thu lại đất đã giao cho tổ chức, UBND xã, phường, thị trấn quản lý theo quy định của Luật đất đai’’ [22]

* Bồi thường:

- "Bồi thường" hay “ đền bù” có nghĩa là trả lại tương xứng giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì một hành vi của chủ thể khác [22]

Điều này có nghĩa là:

+ Không phải mọi khoản bồi thường đều chi trả được bằng tiền

+ Sự mất mát của người bị thu hồi đất không chỉ là về mặt vật chất mà nhiều trường hợp còn mất mát cả về tinh thần nhất

+ Về mặt hành chính thì đây là một quá trình không tự nguyện, có tính cưỡng chế và vẫn là đòi hỏi sự "hy sinh", không thể là một sự bồi thường ngang giá tuyệt đối

- Bồi thường là đền bù những tổn hại đã gây ra Đền bù là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao [22]

Như vậy, bồi thường là trả lại tương xứng với giá trị hoặc công lao cho một chủ thể nào đó bị thiệt hại vì hành vi của chủ thể khác mang lại

* Hỗ trợ:

- Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất: “Hỗ trợ khi Nhà nước thu hồi đất là việc Nhà nước giúp đỡ người bị thu hồi đất thông qua đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm mới” [18]

* Tái định cư:

Tái định cư là việc di chuyển đến một nơi khác với nơi ở trước đây để sinh

sống và làm ăn Tái định cư bắt buộc đó là sự di chuyển không thể tránh khỏi khi Nhà nước thu hồi hoặc trưng thu đất đai để thực hiện các Dự án phát triển

Tái định cư (TĐC) được hiểu là một quá trình từ bồi thường thiệt hại về đất, tài sản; di chuyển đến nơi ở mới và các hoạt động hỗ trợ để xây dựng lại cuộc sống, thu nhập, cơ sở vật chất tinh thần tại đó [22]

1.1.2 Đặc điểm của công tác bồi thường, GPMB

Giải phóng mặt bằng là quá trình đa dạng và phức tạp Nó thể hiện khác nhau đối với mỗi một Dự án, nó liên quan trực tiếp đến lợi ích của các bên tham gia và lợi ích của toàn xã hội

- Tính đa dạng thể hiện: Mỗi Dự án được tiến hành trên một vùng đất

khác nhau với điều kiện tự nhiên kinh tế, xã hội và trình độ dân trí nhất định Đối với khu vực nội thành, khu vực ven đô, khu vực ngoại thành mật độ dân

cư khác nhau, ngành nghề đa dạng và đều hoạt động sản xuất theo một đặc trưng riêng của vùng đó Do đó, giải phóng mặt bằng cũng được tiến hành với những đặc điểm riêng biệt

- Tính phức tạp thể hiện: Đất đai là tài sản có giá trị đặc biệt, có vai trò

quan trọng trong đời sống kinh tế - xã hội đối với mọi người dân Ở khu vực nông thôn, dân cư chủ yếu sống nhờ vào hoạt động sản xuất nông nghiệp mà đất đai lại là tư liệu sản xuất quan trọng trong khi trình độ sản xuất Trước tình hình đó đã dẫn đến công tác tuyên truyền, vận động dân cư tham gia di chuyển

là rất khó khăn và việc hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp là điều cần thiết để đảm bảo đời sống dân cư sau này [7]

1.1.3 Một số vấn đề ảnh hưởng đến công tác bồi thường giải phóng mặt bằng, hỗ trợ, tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất

1.1.3.1 Công tác đăng ký quyền sử dụng đất, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất

Các nước trên thế giới đều coi đất đai là một loại tài sản phải đăng ký quyền sở hữu, quyền sử dụng