1 UBND TỈNH LÀO CAI TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI GIÁO TRÌNH NỘI BỘ MÔN HỌC/MÔ ĐUN LỊCH SỬ ÂM NHẠC THẾ GIỚI NGÀNH THANH NHẠC; ORGAN; BIỂU DIỄN NHẠC CỤ TRUYỀN THỐNG Lưu hành nội bộ Năm 2019 2 3 TUYÊN BỐ BẢN[.]
Trang 1UBND TỈNH LÀO CAI
TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI
GIÁO TRÌNH NỘI BỘ MÔN HỌC/MÔ ĐUN: LỊCH SỬ ÂM NHẠC THẾ GIỚI
NGÀNH: THANH NHẠC; ORGAN; BIỂU DIỄN NHẠC CỤ TRUYỀN THỐNG
Lưu hành nội bộ
Năm 2019
Trang 3TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm
Trang 4LỜI GIỚI THIỆU
Giáo trình lịch sử âm nhạc thế giới là một trong các giáo trình được quy định
trong chương trình khung đào tạo âm nhạc cho tất cả các ngành: sáng tác lý luận, chỉ huy
và tất cả các ngành biểu diễn: thanh nhạc, nhạc đàn bậc đại học tuy nhiên, giáo trình này có thể dùng cho sinh viên bậc cao đẳng hay cho học sinh bậc trung học có yêu cầu cần tìm hiểu thêm về một giai đoạn lịch sử, một tác giả hay một tác phẩm nào đó đồng thời có thể phục vụ cho các ngành nghệ thuật khác: sân khấu, múa, điện ảnh và cho tất
cả những ai quan tâm đến vấn đề lịch sử âm nhạc thế giới
Cuốn giáo trình nhằm giới thiệu khái quát về tình hình tiến triển của nền văn hoá
âm nhạc qua các thời đại lịch sử; những thành tựu nổi bật theo trình tự thời gian lịch sử,
để nêu lên nội dung tư tưởng của từng trào lưu âm nhạc do tác động qua lại của các chuyển biến xã hội; để khẳng định phong cách cũng như thủ pháp của các trào lưu thông qua các tác giả, tác phẩm
Cuốn giáo trình âm nhạc gồm có năm chương Lịch sử âm nhạc thế giới từ nguồn gốc cho tới đầu thế kỷ XX là thời kỳ của âm nhạc sử sách, ít có những nốt nhạc, băng âm thanh để giúp sinh viên có thể tự nghiên cứu thêm; do vậy, nhóm tác giả cố gắng trình bày những nét khái quát nhất, và trong điều kiện có thể sẽ trích những ví dụ âm nhạc hoặc tranh ảnh nhằm minh chứng cho các nhận định của các giai đoạn này
Cách trình bày của từng giai đoạn lịch sử, từng chương, từng tác giả theo trình tự
từ khái quát tới chi tiết; từ những thành tựu chung đến các lĩnh vực riêng biệt với lối dẫn giải như vậy, sẽ giúp ích cho sinh viên dễ dàng tự học; đồng thời làm cho cuốn sách đáp ứng được yêu cầu của từng ngành học riêng biệt, có nguyện vọng đi sâu về từng lĩnh vực riêng của mình
Khi sinh viên đã có giáo trình này, việc thay đổi cách dạy bộ môn lịch sử âm nhạc, cần phải được coi trọng giáo viên nên theo trình tự như sau:
Sinh viên cần tự đọc và nghiên cứu trước nội dung sắp được học, kể cả những sách khác do giáo viên gợi ý và cả các tác phẩm sẽ phân tích và chuẩn bị trả lời các vấn đề mà giáo viên yêu cầu
Tổ chức cho sinh viên trao đổi, toạ đàm ngay tại lớp, nghe các trích đoạn tác phẩm giáo viên hướng dẫn sinh viên cách nhận xét, so sánh để từ đó giúp họ hệ thống lại những vấn đề thuộc nội dung bài giảng
Khi viết cuốn sách này, nhóm tác giả đã cố gắng sử dụng các thuật ngữ theo khái niệm của nhiều người đã công nhận tên gọi các tác giả, hình thức, thể loại, địa dư, được ghi theo nguyên dạng (nhưng có phiên âm cách đọc lúc đầu) để giúp sinh viên dễ dàng tiếp xúc với tổng phổ
Để môn lịch sử âm nhạc đạt được yêu cầu cao, ngoài việc cải tiến cách dạy của giảng viên và cách học của sinh viên, còn đòi hỏi nhiều sự hỗ trợ khác nữa của nhà trường trước hết, thư viện của nhà trường cần mua thêm các giáo trình khác của các cơ
Trang 5sở đào tạo khác, kể cả các giáo trình nước ngoài song song, cần sưu tầm các tổng phổ, các băng âm thanh giúp sinh viên đổi mới cách học
Để hoàn thành cuốn giáo trình này nhóm tác giả đã rất cố gắng; bởi ở việt nam chưa có cơ sở đào tạo nào viết toàn bộ lịch sử âm nhạc thế giới từ cổ đại đến hết thế kỷ
xx ở bậc đại học
Cuối cùng, chúng tôi mong nhận được những nhận xét của các bạn đồng nghiệp, các sinh viên âm nhạc nói riêng và các độc giả nói chung
Lào Cai, năm 2019
Người biên soạn Kiều Đức Thăng
Trang 6MỤC LỤC
CHƯƠNG I: ÂM NHẠC CHÂU ÂU THỜI KỲ NGUYÊN THỦY, CỔ ĐẠI, TRUNG
CỔ 12
Bài 1 Âm nhạc Châu âu thời kỳ nguyên thủy, cổ đại, trung cổ 12
1 Âm nhạc thời kỳ nguyên thủy 12
2 Âm nhạc thời kỳ cổ đại 13
3 Âm nhạc thời kỳ trung cổ 14
3.1 Âm nhạc dân gian, âm nhạc nhà thờ 14
3.1.1 Âm nhạc dân gian 14
3.1.2 Âm nhạc nhà thờ 14
3.2 Các trung tâm âm nhạc thời Trung cổ 15
3.2.1 Âm nhạc Trung Hoa 15
3.2.2 Âm nhạc Ả Rập 15
3.2.3 Âm nhạc Slaves 15
3.2.4 Âm nhạc tây âu 15
CHƯƠNG II ÂM NHẠC CHÂU ÂU THỜI KỲ PHỤC HƯNG 17
Bài 1: Âm nhạc thời kỳ Phục hưng 17
1 Khái quát Âm nhạc Phục hưng 17
2 Các trung tâm Âm nhạc nổi bật 17
CHƯƠNG III: ÂM NHẠC CHÂU ÂU THẾ KỶ XVII - XVIII 20
Bài 1: Nhà soạn nhạc G F Henden 20
1 Thân thế sự nghiệp 20
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 21
3 Thể loại sáng tác và tác phẩm tiêu biểu 21
Bài 2: Nhà soạn nhạc Giohan Xebaxchien Bắc 22
1 Tiểu sử 22
2 Ngôn ngữ và thủ pháp âm nhạc 22
3 Thể loại sáng tác và các tác phẩm tiêu biểu 23
CHƯƠNG IV: TRƯỜNG PHÁI ÂM NHẠC CỔ ĐIỂN VIÊN 25
Bài 1: Khái quát trường phái Âm nhạc Cổ điển Viên 25
1 Sự hình thành và phát triển 25
2 Những thành tựu cơ bản 25
Bài 2: Nhà soạn nhạc Christophe Wilibald Gluck 25
1 Cược đời và sự nghiệp 26
2 cuộc cải cách nhạc kịch của gluck 27
Bài 3: Nhà soạn nhạc Josepn Haydn 30
Trang 71 Thân thế sự nghiệp 30
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 31
3 Thể loại sáng tác và tác phẩm tiêu biểu 31
Bài 4: Nhà soạn nhạc W A Mozart 33
1 Thân thế sự nghiệp 33
2 Ngôn ngữ âm nhạc 33
3 Thể loại sáng tác và tác phẩm tiêu biểu 34
Bài 5: Nhà soạn nhạc Ludwig Van Beethoven 36
1 Thân thế sự nghiệp 36
1.1 Những năm tuổi thơ ở quê hương 36
1.2 Thời sớm ở Viên (1792-1802) 36
1.3 Giai đoạn thành thục (1803- 1812) 36
1.4 Những năm cuối đời (1816 -1827) 36
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 37
3 Thể loại sáng tác và tác phẩm tiêu biểu 37
3.1 Các tác phẩm Sonate cho Piano 37
3.2 Các tác phẩm viết cho dàn nhạc giao hưởng 37
CHƯƠNG IV CHỦ NGHĨA ÂM NHẠC LÃNG MẠN 39
Bài 1: Chủ nghĩa Âm nhạc Lãng mạn 39
1 Sự hình thành và phát triển 39
2 Những thành tựu cơ bản 39
Bài 2: Nhà soạn nhạc F Schubert 41
1 Thân thế sự nghiệp 41
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 41
3 Thể loại và các tác phẩm tiêu biểu 41
Bài 3: Nhà soạn nhạc C M Vêbe (Carl Marie Weber) 44
1 Thân thế sự nghiệp 44
2 Sự nghiệp sáng tác 44
3 Thể loại sáng tác và tác phẩm tiêu biểu 44
Bài 4: Nhà soạn nhạc Phêlit Menđenxon Batođi 46
1 Thân thế sự nghiệp 46
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 46
3 Thể loại sáng tác và tác phẩm tiêu biểu 47
Bài 5: Nhà soạn nhạc Robert Schuman 49
1 Thân thế sự nghiệp 49
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 49
Trang 83 Thể loại sáng tác và các tác phẩm tiêu biểu 49
Bài 6: Nhà soạn nhạc Giochino Rossini 51
1 Thân thế sự nghiệp 51
2 Thể loại và các tác phẩm tiêu biểu 51
Bài 7: Nhà soạn nhạc Hector Berlioz 53
1 Thân thế sự nghiệp 53
2 Ngôn ngữ âm nhạc 53
3 Thể loại sáng tác và các tác phẩm tiêu biểu 53
Bài 8: Nhà soạn nhạc Federic Chopin 54
1 Thân thế sự nghiệp 54
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 54
3 Thể loại sáng tác và các tác phẩm tiêu biểu 54
Bài 9: Nhà soạn nhạc Mikhail Glinka 56
1 Thân thế sự nghiệp 56
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 56
3 Thể loại sáng tác và các tác phẩm tiêu biểu 56
Bài 10: Nhà soạn nhạc Frank Liszt 58
1 Thân thế sự nghiệp 58
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 58
3 Thể loại sáng tác và các tác phẩm tiêu biểu 58
Bài 12: Nhà soạn nhạc Johanhs Bramhs 59
1 Thân thế sự nghiệp 59
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 59
3 Thể loại sáng tác và các tác phẩm tiêu biểu 59
Bài 13: Nhà soạn nhạc Josph Verdi 61
1 Thân thế sự nghiệp 61
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 61
3 Thể loại sáng tác và các tác phẩm tiêu biểu 61
Bài 14: Nhà soạn nhạc George Bizet 63
(G bi-dê: 1838 - 1875) 63
1 cuộc đời và sự nghiệp 63
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 65
3 Thể loại sáng tác và các tác phẩm tiêu biểu 65
Bài 15: Nhà soạn nhạc Bedrich Smetana 69
1 cuộc đời và sự nghiệp 69
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 70
Trang 93 Thể loại sáng tác và các tác phẩm tiêu biểu 71
Bài 16: Nhà soạn nhạc Antonin Dvorak (1841- 1904) 75
1 cuộc đời và sự nghiệp 75
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 77
3 Thể loại sáng tác và các tác phẩm tiêu biểu 77
Bài 17: Nhà soạn nhạc Edvard Grieg 80
1 cuộc đời và sự nghiệp 80
2 Ngôn ngữ Âm nhạc 82
3 Thể loại sáng tác và các tác phẩm tiêu biểu 82
3.1 Sáng tác piano; 83
3.2 sonate; 83
3.3 concerto piano và dàn nhạc - amoll op.16 83
Bài 19: Các nhạc sĩ nhóm khỏe của Nga 85
1 M.a.balakirev (1836-1910) 86
2 césar cui (1835-1918) 87
3 a.p.borodine (1833-1887) 87
3.1 cuộc đời và sự nghiệp 87
3.2 tác phẩm 88
4 M p moussorgski (1839-1881) 89
4.1 Cuộc đời và sự nghiệp 90
4.2 tác phẩm 91
4.3 Sáng tác khí nhạc 93
5 N.A.Rimsky-Korsakov (1844-1908) 94
5.1 Cuộc đời và sự nghiệp 94
5.2 Tác phẩm 95
Bài 20: V Piotr illitch Tchaikovski (1840-1893) 97
1 cuộc đời và sự nghiệp 97
2 Thể loại sáng tác và tác phẩm tiêu biểu 98
2.1 giao hưởng 98
2.2 Nhạc kịch 99
2.3 Nhạc vũ kịch (ballet) 100
2.4 Sáng tác cho các thể loại khác 100
CHƯƠNG V: ÂM NHẠC THẾ KỶ XX 102
Bài 1 Nhà soạn nhạc Claude debussy 102
1 Thân thế sự nghiệp 102
2 Hoạt động về Âm nhạc 103
Trang 10CHƯƠNG VI: GIỚI THIỆU MỘT SỐ KHUYNH HƯƠNG MỚI CỦA ÂM NHẠC THẾ
KỶ XX 107 Bài 1: Âm nhạc biểu hiện 107 Bài 2: Âm nhạc giảm thiểu 109
Trang 11GIÁO TRÌNH MÔN HỌC Tên môn học: Lịch sử âm nhạc thế giới
Mã môn học: MHT13
Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học:
- Vị trí: Lich sử Âm nhạc thế giới là học phần trong khối các môn học lý thuyết cơ sở ngành bắt buộc của chương trình đào tạo Trung cấp và Cao đẳng Âm nhạc chuyên nghiệp – Chuyên ngành; Thanh nhạc, Organ, Nhạc cụ truyền thống Học phần nghiên cứu những vấn đề cơ bản về lịch sử Âm nhạc thế giới
- Tính chất: Môn học lý thuyết cơ sở ngành bắt buộc
- Ý nghĩa và vai trò của môn học: Lịch sử Âm nhạc thế giới có ý nghĩa và vai trò quan trọng trong việc trang bị cho học sinh những nền tảng kiến thức về các thời kỳ Âm nhạc và thân thế sự nghiệp của những nhà soạn nhạc tiêu biểu trên thế giới Từ đó học sinh có thể nắm được tính chất và tính thể loại Âm nhạc của các thời kỳ cùng với những đặc điểm sáng tác của các nhạc sĩ, để áp dụng vào bài học chuyên ngành
Mục tiêu của môn học:
- Về kiến thức: Trang bị cho học sinh kiến thức về lịch sử Âm nhạc thế giới ở các thời kỳ; Âm nhạc thời kỳ Phục hưng, trường phái Âm nhạc Cổ điển viên, trường phái Âm nhạc Lãng mạn, Âm nhạc thế kỷ XX và một số khuynh hướng khác của nền Âm nhạc thế kỷ XX
- Về kỹ năng: Sau khi học xong học phần này, học sinh nắm được các giai đoạn hình thành và phát triển của nền âm nhạc Phương tây từ thời kỳ Nguyên thủy đến thế kỷ XX, nhận biết và hiểu được các thể loại Âm nhạc Thông qua đó vận dụng vào việc sử lý các tác phẩm chuyên ngành được tốt hơn
- Về năng lực tự chủ và trách nhiệm: Trong giờ lên lớp HSSV phải có trách nghiệm tham gia góp
ý xây dựng bài, thái độ học tập nghiêm túc
Trang 12CHƯƠNG I: ÂM NHẠC CHÂU ÂU THỜI KỲ NGUYÊN THỦY, CỔ ĐẠI,
TRUNG CỔ
Giới thiệu:
Tìm hiểu về Âm nhạc Châu âu thời kỳ Nguyên thủy, cổ đại, trung cổ và những thành tựu đạt được ở những thời kỳ này
Mục tiêu:
Kiến thức: Cung cấp kiến thức về Âm nhạc Châu âu thời kỳ Nguyên thủy, Cổ đại, Trung cổ
Kỹ năng: Hiểu biết về lịch sử Âm nhạc Châu âu thời kỳ Nguyên thủy, Cổ đại, Trung cổ
Bài 1 Âm nhạc Châu âu thời kỳ nguyên thủy, cổ đại, trung cổ
1 Âm nhạc thời kỳ nguyên thủy
Trong sự phân định các quá trình phát triển của lịch sử âm nhạc, thời nguyên thủy được coi là âm nhạc sơ khai, âm nhạc nguồn gốc
Âm nhạc nguyên thủy là âm nhạc của từng cộng đồng, là nghệ thuật tự biên, tự diễn, chưa có âm nhạc chuyên nghiệp
Dấu tích đầu tiên của nghệ thuật nguyên thủy được biết đến từ thời cổ đại đồ đá - thời đại đồ đá cũ và thời đại đồ đá mới Đó là thời kỳ của bộ tộc không giai cấp Các cuộc khai quật của ngành khảo cổ đã tìm thấy những chứng cứ và những di tích của các nhạc
cụ âm nhạc thời xa xưa này Trên các vách đá, trong các hang động, người ta phát hiện thấy các hình vẽ cảnh săn bắt tập thể, cảnh kịch câm, cảnh có tính nghi lễ tín ngưỡng và
họ giả định những cảnh ấy có sự phụ trợ của âm nhạc, nhằm phục vụ cho cuộc sống lao động, trong đấu tranh với thiên nhiên, với kẻ thù vì sự tồn tại của cộng đồng Người ta còn tìm thấy những nhạc cụ rất thô sơ được làm từ xương và từ các vật thể khác nhau như chiếc còi, chiếc sáo
Hoạt động nghệ thuật nguyên thủy có đặc điểm tập thể, không phân biệt giữa người sáng tác, biểu diễn và thính giả Những bài ca cổ nhất không chỉ được biểu diễn tập thể,
mà còn biểu hiện tình cảm chung của cả tập thể xã hội bộ tộc Muộn hơn, việc biểu diễn tồn tại hai dạng: đồng ca và đơn ca Những bài ca có cấu trúc đơn giản về hình tượng nhưng được đa dạng hoá qua các biến khúc hoặc thay đổi về âm sắc, cường độ Sau này, các bài ca còn chứa đựng những yếu tố mang tính thể loại khác nhau như: lao động, phong tục, ngợi ca, trữ tình, anh hùng
Có thể cho rằng, một trong những thành tựu của văn hoá âm nhạc chế độ không giai cấp còn cả loại biểu hiện nhiều bè Ở một số bộ tộc có các dạng nhiều bè khác nhau, đặc biệt là phỏng mẫu
Nhạc cụ;
Trang 13Người nguyên thủy dùng nhạc cụ là một phương tiện quan trọng để tạo sự phong phú về mầu sắc và nhấn mạnh tiết tấu Tuy nhạc cụ còn thô sơ nhưng khá phong phú về chủng loại
Sáo được làm từ xương động vật hoặc thân cây
Nhạc cụ gõ Xuất xứ là những vật thể vang bằng các chất liệu rắn, dùng gõ vào nhau hay dậm, đập xuống đất, hoặc các vật thể rỗng, ở trong có các hạt khô, cứng dùng để lắc đệm cho hát, múa
Nhạc cụ dây Là phỏng từ chiếc cung dùng để săn bắn tạo thành, qua nhiều quá
trình thay đổi để hoàn thiện, ở các thời đại sau có tên gọi là harpe (hác-pơ)
Những nét đặc trưng của nền âm nhạc nguyên thủy được kế thừa, tiếp tục, phát triển
ở các thời đại nối tiếp Đồng thời, những sinh hoạt âm nhạc ấy gần như được tồn tại nguyên dạng ở một vài cộng đồng người đang sống trên một vài vùng khác nhau của trái đất
Qua kết quả và các chứng cứ của các ngành khoa học và quan sát sinh hoạt âm nhạc của số ít cộng đồng ấy, cho phép các nhận xét về văn hoá âm nhạc thời nguyên thủy là có tính khoa học, logíc
2 Âm nhạc thời kỳ cổ đại
Thời cổ đại với chế độ chiếm hữu nô lệ, là bước ngoặt trong sự tiến bộ của loài người Tuy nhiên, ở chế độ xã hội này lại phân chia thành đẳng cấp nên sự mâu thuẫn giai cấp ngày càng sâu sắc, liên tiếp diễn ra các cuộc đấu tranh giữa nô lệ và chủ nô Điều
đó được phản ánh trong nghệ thuật nói chung và âm nhạc nói riêng
Nghệ thuật âm nhạc trong chế độ chiếm hữu nô lệ cũng phân thành hai: của đại đa
số nhân dân và của tầng lớp quý tộc, vua chúa
Ở thời cổ đại, âm nhạc dân gian vẫn tiếp tục phát triển, đồng thời còn xuất hiện những nhân tố của âm nhạc chuyên nghiệp Đầu tiên là âm nhạc chuyên nghiệp bình dân
của các ca sĩ, nhạc công dùng giọng hát, tiếng đàn của mình đi hát rong khắp nơi để kiếm
kế sinh nhai Tiếp đến, do nhu cầu trong cuộc sống của tầng lớp quý tộc, vua chúa họ được tuyển chọn vào các dinh thự của chủ nô để thực hiện các nghi thức hoặc thoả mãn
các thú vui để trở thành âm nhạc chuyên nghiệp quý tộc, cung đình Tất cả những dòng nhạc ấy là dòng nhạc thế tục
Thời cổ đại, âm nhạc còn phục vụ các lễ nghi tín ngưỡng tôn giáo trong các đền đài,
nhà thờ, (tuy không nhiều), đó là dòng nhạc tôn giáo
Khác với thời nguyên thủy, âm nhạc thời cổ đại không gắn với những mục đích có ý nghĩa thực dụng Âm nhạc thời đại này đã khẳng định vại trò của nó trong cuộc sống, khiến các nhà triết học đã dùng âm nhạc với mục đích giáo dục
Thành tựu
Âm nhạc thời cổ đại đạt được các thành tựu về sáng tác, biểu diễn, kinh nghiệm về chế tác nhạc cụ, về giáo dục, đào tạo Đồng thời, đã xuất hiện các môn khoa học về mỹ học, về lý thuyết âm nhạc và ở một vài quốc gia đã hình thành cách ghi nhạc Âm nhạc thời cổ đại phong phú bằng các chủ đề và các thể loại mới Âm nhạc vang lên trong các