Giáo trình thực hành rèn cơ bản (nghề cắt gọt kim loại) trường cđ cộng đồng lào cai

1 ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH LÀO CAI TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN THỰC HÀNH RÈN CƠ BẢN NGHỀ CẮT GỌT KIM LOẠI TRÌNH ĐỘ TRUNG CẤP VÀ CAO ĐẲNG LƯU HÀNH NỘI BỘ Lào Cai, năm 2017 2 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀ[.]

1

ỦY BAN NHÂN DÂN TỈNH LÀO CAI

TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI

GIÁO TRÌNH

MÔ ĐUN: THỰC HÀNH RÈN CƠ BẢN NGHỀ: CẮT GỌT KIM LOẠI TRÌNH ĐỘ: TRUNG CẤP VÀ CAO ĐẲNG

LƯU HÀNH NỘI BỘ Lào Cai, năm 2017

2

TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN

Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép

dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo

Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm

3

LỜI NÓI ĐẦU

Giáo trình thực hành rèn cơ bản được biên soạn theo chương trình đào tạo Trung cấp

và Cao đẳng nghề cắt gọt kim loại do Hiệu trưởng trường Cao đẳng Lào Cai ban hành ngày

… tháng … năm 2017

Giáo trình thực hành rèn cơ bản nhằm cung cấp cho học sinh, sinh viên trường cao đẳng Lào Cai và học sinh ngành cơ khí, những kiến thức về thực hành rèn cơ bản Khi biên soạn giáo trình, tác giả đã cập nhật những kiến thức mới có liên quan đến môn học và nghề đào tạo, cần thiết cho học sinh tiếp thu kiến thức nhanh hơn

Nội dung giáo trình gồm 3 bài:

Bài 1: Nội quy xưởng thực hành, an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp

Bài 2 Sử dụng, dụng cụ thiết bị rèn và các thao tác cơ bản của nghề rèn

Bài 3: Công nghệ rèn đục nguội

Trong quá trình biên soạn mặc dù đã cố gắng, nhưng chắc chắn không tránh khỏi những thiếu sót do thời gian biên soạn còn hạn chế Rất mong được sự góp ý của người sử dụng để giáo trình được hoàn thiện hơn

Lào Cai, tháng 3 năm 2017

Tác giả

Ths Hoàng Anh Thái

4

Bài 1: Nội quy xưởng thực hành, an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp

1 Nội quy xưởng thực hành

2 An toàn lao động

3 Vệ sinh công nghiệp

5

5

6

Bài 2 Sử dụng, dụng cụ thiết bị rèn và các thao tác cơ bản của nghề rèn

1 Các dụng cụ, thiết bị của nghề rèn

2 Phương pháp sử dụng

3 Các thao động tác cơ bản của nghề rèn

8

8

15

Bài 3: Công nghệ rèn đục nguội

1 Cấu tạo, phân loại đục nguội

2 Điểm tới hạn nhiệt độ nung

3 Phương pháp rèn

4 Thực hành rèn

5 Kiểm tra chất lượng vật rèn

6 Vệ sinh công nghiệp

18

18

20

21

22

5

GIÁO TRÌNH MÔ ĐUN THỰC HÀNH RÈN CƠ BẢN I.Vị trí, tính chất của mô đun:

Thực hành rèn cơ bản là môn học bổ trợ nhằm trang bị kiến thức cơ bản về thực hành nghề rèn Nhằm phục vụ cho quá trình thực tập nghề cắt gọt kim loại Môn học được bố trí dạy trước khi thực tập chính nghề

- Tính chất của mô đun: là mô đun chuyên môn nghề tự chọn

II Mục tiêu của mô đun:

+ Kiến thức

- Trình bày được khái niệm và các thao tác cơ bản của nghề rèn

- Trình bày được quy trình nung, rèn và nhiệt luyện

- Nêu được quy trình công nghệ rèn đục nguội

- Biết được các tính chất cơ bản từ các thao động tác của nghề rèn

+ Kỹ năng

- Gia công được dụng cụ, phôi liệu phục vụ trực tiếp cho nghề

- Nhiệt luyện được các chi tiết từ đơn giản đến phức tạp

+ Năng lực tự chủ và trách nhiệm

- Rèn luyện tính cẩn thận, tỉ mỷ có trách nhiệm trong công việc

NỘI DUNG CHÍNH CỦA MÔ ĐUN Bài 1: Nội quy xưởng thực hành, an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp

Giới thiệu:

Rèn là phương pháp gia công kim loại bằng áp lực ở trạng thái nóng, được sử dụng rộng rãi trong ngành chế tạo máy và chế tạo dụng cụ Công nghệ chế tạo các vật rèn bằng phương pháp rèn tay và rèn tự do trên máy búa hơi, đồng thời giời thiệu sơ lược công nghệ nhiệt luyện một số chi tiết thường dùng cho học sinh sinh viên nghề cơ khí

Mục tiêu:

- Trang bị nội quy, quy định của xưởng thực hành

- Hiểu và thực hiện tốt nội quy an toàn của nghề rèn

- Hình thành ý thức tác phong trong quá trình thực hành

- Thực hiện đúng nội quy xưởng thực hành rèn

- Hiểu và làm tốt công tác vệ sinh công nghiệp

- Rèn luyện tính cẩn thận, có ý thức nhân rộng và phát triển công nghệ

Nội dung

6

1 Nội quy xưởng thực hành

Điều 1

Người không có nhiệm vụ, tuyệt đối không được tự ý vào xưởng thực tập, khách tham quan liên hệ trước, phải được phép của Ban giám hiệu, trưởng phó Khoa nghề và có người hướng dẫn mới được vào xưởng

Điều 2

Đối với sinh viên học sinh, trước khi vào xưởng thực tập phải học an toàn lao động xưởng thực tập Sinh viên học sinh vào xưởng trước 5  10 phút để điểm danh, kiểm tra phòng hộ lao động

Điều 3

Khi vào xưởng thực tập, học sinh phải chấp hành tuyệt đối sự phân công của giáo viên phụ trách, thực hành đúng vị trí công việc được phân công, không được đi lại lộn xộn Học sinh không được tự ý sử dụng máy, trang thiết bị khi không có sự hướng dẫn của giáo viên phụ trách

Điều 4

Trong giờ thực tập nghề tuyệt đối không được làm đồ tư, không được mang ra khỏi xưởng dụng cụ, đồ nghề vật tư Không được hút thuốc lá trong giờ thực tập xưởng

Điều 5

Mọi người phải có trách nhiệm bảo quản máy, thiết bị dụng cụ đồ nghề vật tư của xưởng, nếu cá nhân, nhóm học nào làm mất mát, hư hỏng phải bồi thường theo giá hiện hành

Điều 6

Hàng ngày hết ca thực tập giáo viên phụ trách hướng dẫn học sinh làm vệ sinh máy, dụng

cụ đồ nghề kiểm tra trang thiết bị trong xưởng ghi sổ bàn giao ca

Mọi người phải chấp hành nội quy trên, nếu ai vi phạm sẽ bị xử lý./

2 An toàn lao động và vệ sinh công nghiệp

Điều 1

Học sinh sinh viên xuống xưởng rèn phải mặc quần áo bảo hộ lao động, đi giầy đeo thẻ đầy

đủ

Điều 2

Giờ học đầy đủ, đến trước 5 phút, nghỉ trước 15 phút dọn vệ sinh công nghiệp

Điều 3

Khi thực tập qua ban rèn Hoc sinh sinh viên chấp hành nghiêm túc sự hướng dẫ của giáo viên Không được tự động vận hành máy móc, hoặc đóng cầu dao điện khi không được sự đồng ý của giáo viên hướng dẫn

Điều 4

Trong thời gian học tập, học sinh, sinh viên không được đi lại lộn xộn ngoài khu vực mình học tập Không được tự động cầm bài tập hoặc dụng cụ vật tư, vật liệu ra ngoài lớp Không được đùa nghịch trong lớp học Cấm hút thuốc lá hoặc thuốc lào

7

2.1 Công tác an toàn lao động và vệ sinh công nghiệp

Để tránh tai nạn lao động xảy ra trong khi rèn, người thợ cần phải tuân theo những nguyên tắc an toàn lao động sau:

 Trước khi làm việc.

- Mặc đầy đủ những trang bị bảo hộ lao động quy định cho công nhân rèn và dập nóng

- Hiểu và nắm vững những quy tắc về an toàn lao động đối với từng nguyên công rèn

- Nắm vững quy trình công nghệ những chi tiết định rèn

- Xem xét lại tất cả các thiết bị trước khi làm

- Chọn các dụng cụ phù hợp với các nguyên công rèn, không dung những dụng cụ sai quy cách hoặc hư hỏng

- Bố trí chỗ làm việc hợp lý và sạch sẽ Tránh để nước chảy ra trên nền xưởng dẫn đến người thợ có thể bị trơn trượt ngã trong quá trình làm việc

 Trong thời gian làm việc.

- Dùng dụng cụ đúng theo quy định trong quy trình công nghệ, phù hợp với nguyên công, miệng kìm phải đúng hình thù phôi ở các nguyên công

- Đánh sạch vẩy oxit trước khi rèn, đặc biệt là hai mặt tiếp xúc vớ đe trên và dưới ngay từ nhát đập đầu tiên

- Không để đầu kìm vào miệng đe, cầm kìm hơi lỏng, không để đầu kìm ở trước bụng để tránh kìm văng vào bụng vào người

- Không rèn phôi nung bị cháy hay nguội dưới nhiệt độ thôi rèn

- Phôi rèn đặt đúng tâm của đe búa để pítông không bị vặn, không hỏng xéc măng và

sơ mi máy búa

- Khi rèn không được đứng trước đầu mẫu kim loại, để tránh nó văng vào người

- Khi chặt thì nhát búa cuối cùng phải nhẹ, lưỡi dao, lưỡi chạm phải đặt vuông góc với mặt phôi cần chặt Khi chặt bằng hai dao thì lưỡi trên và lưỡi dưới phải nằm trên một mặt phẳng

- Vật rèn xong phải làm nguội đúng quy định của quy trình công nghệ

 Sau thời gian làm việc.

- Lau chùi, vệ sinh các dụng cụ đắt đúng nơi quy định

- Vệ sinh công nghiệp nơi làm

2.2 Ý nghĩa của việc học tập nội quy

 Giúp người học hiểu biết về những quy định chung trước khi vào xưởng thực tập, trước khi sử dụng máy móc thiết bị.

 Là cơ sở (bản cam kết) khi làm việc, học tập nếu xảy ra việc vi phạm

nội quy

8

 Giúp học sinh hình thành tác phong công nghiệp, thói quen giờ giấc và tự tin trong quá trình làm việc, vận hành thiết bị sử dụng dụng cụ.

2.3 Thăm quan xưởng thực tập

Giáo viên giới thiệu vị trí của từng thiết bị, dụng cụ và tính năng hoạt động của từng thiết

bị, dụng cụ Các chú ý khi thăm quan hoặc trực tiếp vận hành máy

2.4 Hướng dẫn viết bản thu hoạch và bản cam kết thực hiện nội quy

 Nội dung bản thu hoạch về an toàn lao động.

1 Anh (Chị): hãy trình bày nội quy và các quy định về an toàn lao động trong phân xưởng rèn, trong việc sử dụng và vận hành các thiết bị dụng cụ

2 Anh (Chị): hãy nêu lên nhận thức của bản thân, trong việc học tập và thực hiện nội quy, về an toàn lao động, cam kết của bản thân trong quá trình thực tập tại xưởng rèn

Bài 2 Sử dụng, dụng cụ thiết bị rèn và các thao tác cơ bản của nghề rèn

Giới thiệu:

Để thực hiện các công việc rèn cơ bản thì người thợ rèn cần phải biết phương pháp và sử dụng thành thạo một số dụng cụ cơ bản của nghề rèn đặc biệt phải biết sử dụng thành thạo các loại búa để tiến hành rèn dập Bài học này xin giới thiệu các tư thế cầm và đánh búa khi rèn phôi rèn

Mục tiêu:

- Biết được cấu tạo, công dụng, phân loại và phương pháp sử dụng các dụng cụ của nghề rèn

- Hình thành kỹ năng sử dụng các dụng cụ thiết bị của nghề rèn

- Thực hiện đúng các thao động tác cơ bản, đảm bảo an toàn

- Rèn luyện tính cẩn thận, có ý thức nhân rộng và phát triển công nghệ

Nội dung

1 Các dụng cụ, thiết bị của nghề rèn và phương pháp sử dụng

- Dụng cụ và đồ gá có ý nghĩa rất lớn trong việc tăng năng suất lao động và bảo đảm chất lượng vật rèn

- Theo công nghệ và tác dụng, có thể chia dụng cụ và đồ gá sử dụng trong quá trình rèn tự

do làm ba loại

1.1 Dụng cụ rèn cơ bản

1.1.1 Đe búa

Đe là chỗ tựa vững chắc để tiến hành rèn bằng phương pháp thủ công tạo ra vật rèn

9

Đe được đúc bằng thép cacbon dụng cụ Y8 có trọng lượng từ 80 – 300kg Loại một đầu thường dùng nhất Bề mặt 1 tôi sâu khoảng 10 – 20 mm đạt độ cứng 40 – 45HRC, sau mài phẳng hoặc gia công đạt độ nhám Rz40 rồi mới tôi Đầu 2 có thể như hình vẽ, có thể côn tròn để làm các nguyên công uốn hoặc nong rộng lỗ Lỗ tròn hay lỗ vuông 3 làm nhiệm vụ đột lỗ hay lắp các dụng cụ phụ khác nhau để hoàn thành công việc rèn

Chân đe 4 đặt trên đệm bằng gỗ có đường kính lớn hơn 600mm, kẹp chặt bằng những đinh sắt

- Đe cần đặt sao cho đầu nhọn về phía bên trái người thợ, thanh đỡ hai đầu 5 dùng để uốn thép giải hay thép tấm

- Đe phẳng để rèn những vật rèn có mặt cắt vuông hay chữ nhật, kích thước của đe phụ thuộc vào loại máy búa hay máy ép

- Đe lõm tròn để rèn những vật rèn có mặt cắt tròn, làm tăng khả năng biến dạng mà không tạo thành vết nứt trong kim loại

- Đe liên hợp – đe trên phẳng, đe dưới lõm tạo tành góc 105 – 1200 sử dụng khi cần cho kim loại biến dạng lớn

1.1.2 Dao:

10

Dao cũng là dụng cụ rèn quan trọng Dao sử dụng trong khi rèn tay và rèn máy búa và máy ép để chặt kim loại (hình 3)

Dao chế tạo từ thép cacbon 40, 45, 50 nhiệt luyện đạt 300 – 350HB

1.1.3 Chày đột:

Đối với các vật rèn có lỗ, cần phải dùng chày đột Đột những lỗ tròn, nhỏ người ta dùng chày đột trụ hay côn (hình 4 a,b) đột những lỗ từ 400 trở lên dùng chày đột rỗng (hình 4 d)

Chày chế tạo bằng thép cacbon dụng cụ Y7 hoặc thép hợp kim %XHB, 5XBC, 5XHT

1.1.4 Hiệu chỉnh:

Các dụng cụ dùng để hiệu chỉnh giới thiệu trên hình 5 Các nguyên công hiệu chỉnh có thể

là vuốt vật rèn ống, làm tăng đường kính hoặc chỉnh lỗ

Dụng cụ hiệu chỉnh loại nhỏ làm bằng thép 40X, 55X, loại lớn làm bằng thép 35 – 45