ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƢỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN LÊ THỊ PHƢƠNG NGA ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG CỤM CÔNG NGHIỆP CƠ KHÍ Ô TÔ THÀNH PHỐ[.]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
- -
LÊ THỊ PHƯƠNG NGA
ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG CỤM CÔNG NGHIỆP CƠ KHÍ Ô TÔ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TẠI XÃ HÕA PHÖ – TÂN THẠNH ĐÔNG,
HUYỆN CỦ CHI
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Hà Nội - 2019
Trang 2ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC TỰ NHIÊN
- -
LÊ THỊ PHƯƠNG NGA
ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG CỤM CÔNG NGHIỆP CƠ KHÍ Ô TÔ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TẠI XÃ HÕA PHÖ – TÂN THẠNH ĐÔNG,
HUYỆN CỦ CHI
LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
Chuyên nghành : Quản lý đất đai
Mã nghành : 60850103
N ư i ư n n o ọ PGS.TS Nhữ Thị Xuân
Hà Nội - 2019
Trang 3i
LỜI CAM ĐOAN
Tôi xin cam đoan luận văn với đề tài: “Đánh giá thực trạng công tác
thu hồi đất, giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng cụm công nghiệp cơ khí ô tô thành phố Hồ Chí Minh tại xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, huyện
Củ Chi” hoàn toàn là kết quả nghiên cứu của chính bản thân tôi và chưa được
công bố trong bất cứ một công trình nghiên cứu nào của người khác Trong quá trình thực hiện luận văn tôi đã thực hiện nghiêm túc các quy tắc đạo đức nghiên cứu các kết quả trình bày trong luận văn là sản phẩm nghiên cứu khảo sát của riêng cá nhân tôi
Tôi xin hoàn toàn chịu trách nhiệm về tính trung thực của số liệu và các nội dung khác trong luận văn của mình
Hà Nội, ngày tháng năm 2019
Tá iả luận văn
Lê T ị P ươn N
Trang 4
ii
LỜI CẢM ƠN
Trong quá trình điều tra, nghiên cứu để hoàn thiện luận văn, tôi đã nhận được sự hướng dẫn, giúp đỡ nhiệt tình, quý báu của các nhà khoa học, của các
cơ quan, tổ chức, nhân dân và các địa phương
Tôi xin được bày tỏ sự cảm ơn trân trọng nhất tới giáo viên hướng dẫn
khoa học PGS.TS N ữ T ị Xuân đã tận tình hướng dẫn, giúp đỡ tôi trong
suốt quá trình hoàn thành luận văn
Tôi xin trân trọng cảm ơn sự góp ý chân thành của các thầy, cô giáo trong Khoa Địa lý, Bộ môn Quản lý đất đai và nhà trường Đại học Khoa học
Tự nhiên - Đại học Quốc gia Hà Nội, Ban quản lý dự án xây dựng cụm công nghiệp cơ khí ô tô thành phố Hồ Chí Minh tại xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi, Phòng Tài nguyên Môi trường huyện Củ Chi đã nhiệt tình giúp
đỡ tôi trong quá trình hoàn thành luận văn này
Tôi xin chân thành cảm ơn tới gia đình, những người thân, cán bộ, đồng nghiệp và bạn bè đã tạo điều kiện tốt nhất về mọi mặt cho tôi trong suốt quá trình thực hiện đề tài
Xin trân trọng cảm ơn!
Tá iả luận văn
Lê T ị P ươn N
Trang 5iii
MỤC LỤC
CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN CÁC VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU VỀ CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG 5 1.1 Tổng quan về công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng ở huyện Củ Chi,
1.1.1 Khái niệm về thu hồi đất, giải phóng mặt bằng 5 1.1.2 Đặc điểm của công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng 6 1.1.3 Những yếu tố ảnh hưởng đến công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng7 1.2 Bản chất của công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng 12 1.3 Chính sách thu hồi đất, giải phóng mặt bằng ở Việt Nam qua các thời
1.4 Thực trạng công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng của huyện Củ Chi, thành phố Hồ Chí Minh, giai đoạn 2003 - 2015 15 1.4.1 Giai đoạn 2003-2010 15 1.4.2 Giai đoạn 2011-2015 17 CHƯƠNG 2 ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG CỤM CÔNG NGHIỆP CƠ KHÍ Ô TÔ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TẠI 02
XÃ HÒA PHÚ- TÂN THẠNH ĐÔNG, HUYỆN CỦ CHI 19 2.1 Đặc điểm điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của huyện Củ Chi – Thành
2.1.1 Điều kiện tự nhiên của huyện Củ Chi 19 2.1.2 Điều kiện kinh tế, xã hội huyện Củ Chi 22 2.2 Tổng quan về tình hình quản lý đất đai của huyện Củ Chi – Thành phố
2.2.1 Khảo sát, đo đạc, lập bản đồ địa chính, bản đồ hiện trạng sử dụng đất và bản đồ sử dụng đất; điều tra, đánh giá tài nguyên đất; điều tra xây dựng giá
2.2.2 Quản lý quy hoạch, kế hoạch sử dụng đất 29 2.2.3 Quản lý việc giao đất, cho thuê đất, cho phép chuyển mục đích sử dụng
2.2.4 Quản lý việc bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi nhà nước thu hồi đất 31
Trang 6iv
2.2.5 Đăng ký đất đai, lập và quản lý hồ sơ địa chính, cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở và tài sản khác gắn liền với đất 31 2.2.6 Thống kê, kiểm kê đất đai 31 2.2.7 Thanh tra, kiểm tra, giám sát và xử lý vi phạm pháp luật về đất đai 31 2.2.8 Giải quyết tranh chấp về đất đai, giải quyết khiếu nai, tố cáo trong quản lý
2.3 Khái quát về dự án xây dựng Cụm công nghiệp cơ khí ô tô thành phố Hồ Chí Minh tại xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi 32 2.3.1 Vị trí, quy mô, ranh giới của dự án xây dựng Cụm công nghiệp cơ khí ô tô thành phố Hồ Chí Minh tại xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi 32 2.3.2 Tính chất, chức năng quy hoạch Cụm công nghiệp cơ khí ô tô Thành phố
Hồ Chí Minh tại xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi 34 2.3.3 Tình hình sử dụng đất khu vực dự án trước khi thu hồi đất 36 2.4 Đánh giá thực trạng công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng Cụm công nghiệp cơ khí ô tô Thành phố Hồ Chí Minh tại xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi 36 2.4.1 Chính sách bồi thường, giải phóng mặt bằng của dự án xây dựng Cụm công nghiệp cơ khí ô tô thành phố Hồ Chí Minh tại xã Hòa Phú – Tân Thạnh
2.4.2 Ý kiến của các hộ gia đình, cá nhân sau khi thu hồi đất để thực hiện dự án xây dựng cụm công nghiệp cơ khí ô tô thành phố Hồ Chí Minh tại 02 xã Hòa Phú và xã Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi 39 2.4.3 Đánh giá chung về công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng để thực hiện
dự án xây dựng cụm công nghiệp cơ khí ô tô thành phố Hồ Chí Minh tại 02 xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi 40 2.5 Kết quả phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của các nông hộ có đất ảnh hưởng dự án trước và sau khi thu hồi đất để thực hiện dự án xây dựng cụm công nghiệp cơ khí ô tô thành phố Hồ Chí Minh tại xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi 41 2.5.1 Tình hình kinh tế - xã hội của các hộ gia đình, cá nhân nằm trong phạm vi
2.5.2 Phân tích các yếu tố ảnh hưởng đến thu nhập của các hộ dân có đất ảnh hưởng trong dự án xây dựng cụm công nghiệp cơ khí ô tô thành phố Hồ Chí Minhtại xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi 49
Trang 7v
2.6 Những thuận lợi và khó khăn của công tác bồi thường, giải phóng mắt bằng tại dự án xây dựng công nghiệp cụm cơ khí ô tô tại xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi 62 2.6.1 Những thuận lợi trong công tác giải phóng mặt bằng của dự án 62 2.6.2 Những khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng của dự án 63 CHƯƠNG 3 ĐỀ XUẤT MỘT SỐ GIẢI PHÁP NHẰM NÂNG CAO HIỆU QUẢ CÔNG TÁC THU HỒI ĐẤT, BỒI THƯỜNG GIẢI PHÓNG MẶT BẰNG CỦA DỰ ÁN XÂY DỰNG CỤM CÔNG NGHIỆP CƠ KHÍ Ô TÔ THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH TẠI XÃ HÒA PHÚ – TÂN THẠNH ĐÔNG,
3.1 Về cơ chế, chính sách 65 3.1.1 Cải tiến phương pháp tiếp cận về bồi thường, giải phóng mặt bằng 65 3.2.2 Chăm lo chuyển đổi việc làm cho các lao động nông nghiệp khi Nhà
3.2 Về giá đất bồi thường, giải phóng mặt bằng 68 3.3 Về công tác tổ chức thực hiện thu hồi đất, giải phóng mặt bằng 68 3.4 Một số giải pháp khác 69
Trang 8vi
DANH MỤC BẢNG VÀ HÌNH DANH MỤC BẢNG
Bảng 2 1 Ý kiến của các hộ gia đình, cá nhân sau khi thu hồi đất 39
Bảng 2 2 Độ tuổi của lao động chính trong hộ 41
Bảng 2 3 Trình độ học vấn của lao động chính trong hộ 42
Bảng 2 4 Sự thay đổi nghề nghiệp của lao động chính trong hộ 43
Bảng 2 5 Sự thay đổi thu nhập trung bình của lao động trong các nông hộ 44
Bảng 2 6 Cơ cấu cây trồng và vật nuôi của các nông hộ trước và sau thu hồi đất 45
Bảng 2 7 Sự thay đổi cơ cấu lao động sau khi thu hồi đất 46
Bảng 2 8 Phương thức sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ của các nông hộ 46
Bảng 2 9 Điều kiện sinh hoạt của các nông hộ sau khi thu hồi đất 48
Bảng 2 10 Mối tương quan giữa trình độ học vấn và thu nhập trung bình của lao động trong hộ trước và sau khi thu hồi đất 49
Bảng 2 11 Mối tương quan giữa cách sử dụng tiền bồi thường, hỗ trợ và thu nhập trung bình của lao động trong hộ trước và sau khi thu hồi đất 51
Bảng 2 12 Mối tương quan giữa tuổi của lao động chính trong hộ và thu nhập trung bình của lao động trong hộ trước và sau khi thu hồi đất 53
Bảng 2 13 Mối tương quan giữa tỷ lệ phụ thuộc và thu nhập trung bình của lao động trong hộ trước và sau khi thu hồi đất 54
Bảng 2 14 Mối tương quan giữa số lao động trong hộ và thu nhập trung bình của lao động trong hộ trước và sau khi thu hồi đất 56
Bảng 2 15 Mối tương quan giữa diện tích đất nông nghiệp còn lại sau khi thu hồi và thu nhập trung bình của lao động trong hộ trước và sau khi thu hồi đất 57
Bảng 2 16 Mối tương quan giữa sự thay đổi nghề nghiệp của lao động chính trong hộ và thu nhập trung bình của lao động trong hộ trước và sau khi thu hồi đất 59
Trang 9vii
DANH MỤC HÌNH
Hình 2 1 Bản đồ địa giới hành chính huyện Củ Chi 19 Hình 2 2 Sơ đồ vị trí Cụm công nghiệp cơ khí ô tô thành phố Hồ Chí Minh tại 02 xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi 33
DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
GPMB Giải phóng mặt bằng BTHT&TĐC Bồi thường hỗ trợ và tái định cư GCNQSDĐ Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất
UBND Ủy ban nhân dân TTPTQĐ Trung tâm phát triển quỹ đất KCN Khu công nghiệp
Trang 101
MỞ ĐẦU
1 Tín ấp t iết ủ đề tài luận văn:
Việt Nam đang trong giai đoạn hội nhập kinh tế quốc tế và trong quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước Do yêu cầu phát triển kết cấu
hạ tầng kinh tế - xã hội, đẩy mạnh công nghiệp hóa, hiện đại hoá và hội nhập sâu vào nền kinh tế thế giới, việc xây dựng các khu công nghiệp, khu chế xuất, khu đô thị nhằm đáp ứng các nhu cầu phát triển là một thực tế khách quan, tuy nhiên, quá trình trên cũng đã và đang làm nảy sinh nhiều vấn đề kinh tế, xã hội rất bức xúc ở các địa phương, nhất là ở những nơi phương có tốc độ công nghiệp hoá và đô thị hoá diễn ra nhanh chóng
Mặt khác, nước ta là một trong những nước đi đầu về tăng trưởng kinh
tế nông nghiệp, nhất là cây lương thực Từ một nước phải nhập khẩu 1/3 lương thực mỗi năm đã vươn lên đứng thứ 2 về xuất khẩu lúa gạo Với một nước ta nông nghiệp, lấy sản xuất lúa nước làm chính, với hơn 70% số dân sống ở nông thôn, 23% là hộ nghèo, 57% lực lượng xã hội làm trong ngành nông nghiệp, thì thành tựu này có ý nghĩa to lớn về mặt xã hội Nhưng trước thách thức về đất đai nông nghiệp ngày càng thu hẹp, vấn đề việc làm của người nông dân sau khi bị thu hồi đất được coi là vấn đề bức xúc nhất Đây cũng là thách thức lớn đối với chiến lược phát triển nông nghiệp, nông thôn nói riêng và phát triển đất nước nói chung
Củ Chi, một huyện ngoại thành của Thành phố Hồ Chí Minh, có vai trò quan trọng, vừa là khu vực nông nghiệp, nông thôn, vừa là vành đai xanh, cung cấp thực phẩm cho thành phố và các tỉnh lân cận Nhưng cùng với sự phát triển của thành phố, cùng với quá trình đô thị hoá nông thôn, diện tích đất nông nghiệp của huyện cũng đang phải nhường chỗ cho các khu công nghiệp, khu đô thị Người nông dân quanh năm chỉ bám với đồng ruộng, hoạt động lúc nông nhàn của họ cũng gắn liền với cánh đồng, thu nhập chỉ trông chờ vào mấy sào ruộng Việc sản xuất lại phụ thuộc phần lớn vào tự nhiên
Trang 112
Mặt khác, người nông dân thường rất dễ bị tổn thương trước sự chi phối khắc nghiệt của thị trường Giờ mất đất, mất tư liệu sản xuất, nông dân không có việc làm, cuộc sống gặp nhiều khó khăn Với một huyện còn khó khăn như
Củ Chi, tạo việc làm cho nông dân mất đất, là một bài toán không dễ giải Chính vì vậy, sau một thời gian tìm hiểu về thực tiễn tại địa phương và nhằm nâng cao hiệu quả về bồi thường, hỗ trợ tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại địa bàn huyện Củ Chi nói riêng và các địa phương khác trong cả nước nói
chung Xuất phát từ thực tiễn trên, tác giả chọn đề tài: “Đánh giá thực trạng
công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng tại dự án xây dựng cụm công nghiệp cơ khí ô tô thành phố Hồ Chí Minh tại xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi – Thành phố Hồ Chí Minh” làm đề tài luận văn thạc sỹ
của mình
2 Mụ tiêu n iên ứu:
Tìm hiểu và đánh giá thực trạng công tác thu hồi đất, giải phóng mặt
bằng tại dự án xây dựng cụm công nghiệp cơ khí ô tô thành phố Hồ Chí Minh
tại xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi Từ đó, rút ra những ưu điểm và vấn đề còn tồn tại trong việc thực hiện chính sách thu hồi đất, giải
phóng mặt bằng tại dự án xây dựng cụm công nghiệp cơ khí ô tô tại xã Hòa
Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi – thành phố Hồ Chí Minh
Đồng thời, đề xuất ý kiến, góp phần hoàn thiện và đẩy mạnh công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng nhằm phục vụ cho mục đích an ninh quốc phòng, lợi ích quốc gia và lợi ích công cộng
3 N iệm vụ n iên ứu:
Hiểu và nắm vững các chính sách thu hồi đất, giải phóng mặt bằng cũng như các văn bản pháp lý có liên quan đến công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng
Tìm ra những khó khăn vướng mắc trong công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng bao gồm từ phía người dân và những người thực hiện dự án
Trang 123
Từ đó đưa ra những biện pháp giải quyết một cách hợp lý tạo công bằng cho người dân, Nhà nước và nhà đầu tư
4 P ạm vi nghiên ứu:
Đất của hộ gia đình, cá nhân nằm trong khu vực của dự án phải giải tỏa đất ở, đất nông nghiệp; các công trình kiến trúc, cây cối, hoa màu
Phạm vi nghiên cứu: khu vực xã Hòa Phú – Tân Thạnh Đông, của huyện Củ Chi – thành phố Hồ Chí Minh, từ năm 2004 - 2018
Phạm vi không gian: công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng tại dự
án xây dựng cụm công nghiệp cơ khí ô tô thành phố Hồ Chí Minh tại xã Hòa
Phú – Tân Thạnh Đông, huyện Củ Chi, với tổng diện tích 112,91ha
5 P ươn p áp n iên ứu:
- Phương pháp thu thập thông tin, tài liệu, số liệu thứ cấp: Thu thập những tài liệu, số liệu có sẵn tại các cơ quan chức năng của Trung ương, của địa phương và trên các trang website để phục vụ cho mục đích nghiên cứu Cụ thể là các văn bản pháp lý có liên quan; điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội của thành phố và của huyện; báo cáo về kết quả thực hiện công tác thu hồi đất, giải phóng mặt bằng tại dự án nghiên cứu;…
- Phương pháp điều tra thực tế, điều tra xã hội học: Tiến hành thực hiện cuộc điều tra xã hội học Sử dụng phiếu điều tra đã được thiết kế sẵn để phỏng vấn, nhằm đánh giá về giá bồi thường, mức hỗ trợ; tìm hiểu về tình hình đời sống, lao động, việc làm, thu nhập của người dân trước và sau khi bị thu hồi đất trên địa bàn nghiên cứu; cũng như những khó khăn, vướng mắc và nguyên nhân trong quá trình thực hiện công tác GPMB Các số liệu thu thập được là
dữ liệu cần thiết để có thể thực hiện đánh giá hiệu quả thực tế của công tác thu hồi đất, bồi thường và hỗ trợ đối với người dân
- Phương pháp thống kê, so sánh, đánh giá và tổng hợp thông tin phân tích phân tích: Được thực hiện trên cơ sở nguồn số liệu thu thập được từ phiếu điều tra, phỏng vấn, sử dụng các thuật toán và sự hỗ trợ của phần mềm Excel
để thống kê, tính toán bình quân mức thu nhập của từng hộ, số tiền bồi thường