UBND TỈNH LÀO CAI TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI GIÁO TRÌNH NỘI BỘ MÔN HỌC VẼ HÌNH HỌA CHÂN DUNG VÀ BÁN THÂN NGƯỜI THẬT NGÀNH HỘI HỌA Lào Cai, năm 2019 TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN Tài liệu này thuộc sách giáo trình n[.]
Trang 1UBND TỈNH LÀO CAI TRƯỜNG CAO ĐẲNG LÀO CAI
GIÁO TRÌNH NỘI BỘ
MÔN HỌC: VẼ HÌNH HỌA CHÂN DUNG
VÀ BÁN THÂN NGƯỜI THẬT
NGÀNH: HỘI HỌA
Lào Cai, năm 2019
Trang 2TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các đào tạo và tham khảo
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm
Trang 3LỜI NÓI ĐẦU
Hình họa là môn học cơ bản, có vai trò trong học tập, rèn luyện và sáng tạo nghệ thuật Môn hình họa có nhiệm vụ nghiên cứu về cấu trúc, hình dáng, tỷ
lệ, tương quan đậm nhạt, sáng tối của con người và cảnh vật tự nhiên, bằng nhiều kỹ thuật vẽ khác nhau Nói một cách khác, đối với hội họa và điêu khắc Hình họa là cánh cửa đầu tiên để người học nghiên cứu và khám phá, luôn có mặt tác động tích cực đến các môn học khác của chuyên nghành Thực tế cho thấy các họa sỹ nổi tiếng trên thế giới và trong nước, dù ở thời đại nào cũng có trình độ vẽ hình họa rất tốt
Ngày nay, mặc dù công nghệ thông tin đã đạt tới đỉnh cao, hỗ trợ rất nhiều cho học tập và sáng tạo của họa sỹ, song việc học tập, nghiên cứu hình họa cơ bản một cách nghiêm túc, thấu đáo luôn được các cơ sở đào tạo chuyên ngành
Mỹ thuật đề cao và chiếm khoảng thời gian khá lớn trong cấu tạo chương trình
Giáo trình này được biên soạn từng bài, mẫu nam, nữ từ trẻ, trung, già Chúng tôi đã sử dụng tài liệu tham khảo chính là cuốn Hình Họa - Triệu Khắc
Lễ chúng tôi có đưa vào một số bài hình họa cơ bản
Mong rằng Giáo trình này là tài liệu học tập, giảng dạy sẽ giúp cho các học sinh những kiến thức cơ bản Hình họa để học các môn chuyên ngành, sau này có thể nghiên cứu sâu hơn trong các lĩnh vực khác của Mỹ thuật
NGƯỜI BIÊN SOẠN
Nguyễn Văn Lê
Trang 4MỤC LỤC
BÀI MỞ ĐẦU: VẼ CHÂN DUNG NGƯỜI THẬT 7
I Mục tiêu 7
II Nội dung chi tiết 8
1 Mục đích của vẽ chân dung người thật 8
2 Mối quan hệ giữa vẽ tượng chân dung thạch cao với cấu tạo chân dung con người- 8
3 So sánh khối cơ bản- tượng- người 9
4 Phương pháp xây dựng hình vẽ 10
5 Tiêu chí cần đạt 11
BÀI 1: VẼ CHÂN DUNG NAM GIÀ 12
I Mục tiêu 12
II Nội dung chi tiết 13
1 Quan sát nhận xét 13
2 Bố cục dựng hình: 13
3 Vẽ tương quan lớn 14
4 Vẽ sâu 14
5 Hoàn chỉnh bài vẽ 15
6 Hình minh họa 16
BÀI 2 : VẼ CHÂN DUNG NAM NAM TRẺ 17
I Mục tiêu 17
II Nội dung 17
1 Quan sát nhận xét 17
2 Bố cục dựng hình 18
3 Vẽ tương quan lớn 18
4 Vẽ sâu 18
5 Hoàn chỉnh bài vẽ 19
6 Tiêu chí cần đạt 19
BÀI 3: VẼ CHÂN DUNG NỮ TRẺ 21
Trang 5I Mục tiêu 21
II Nội dung 21
1 Quan sát nhận xét 21
2 Bố cục dựng hình 22
3 Vẽ tương quan lớn 22
4 Vẽ sâu 23
5 Tiêu chí cần đạt 23
6 Hình minh họa 24
BÀI MỞ ĐẦU: VỀ VẼ BÁN THÂN NGƯỜI THẬT 25
I Mục tiêu 25
II Nội dung chi tiết 25
1 Giới thiệu cấu trúc, tỉ lệ bán thân người 25
2- Yêu cầu đạt: 26
BÀI 4: VẼ BÁN THÂN NAM GIÀ 27
I Mục tiêu 27
II Nội dung 27
1 Quan sát nhận xét 27
2 Bố cục dựng hình 28
3 Vẽ tương quan lớn 28
4 Vẽ sâu 29
5 Hoàn chỉnh bài vẽ 29
6- Yêu cầu cần đạt 30
BÀI 5: VẼ BÁN THÂN NAM TRẺ 31
I Mục tiêu: 31
II Nội dung chi tiết 31
1 Quan sát nhận xét 31
2 Bố cục dựng hình 31
3 Vẽ tương quan lớn 32
Trang 64 Vẽ sâu 32
5 Hoàn chỉnh bài vẽ 32
6 Yêu cầu cần đạt 33
BÀI 6: VẼ BÁN THÂN NAM TRUNG 35
I Mục tiêu bài học 35
II Nội dung chi tiết 35
1 Quan sát nhận xét 35
2 Bố cục dựng hình 36
3 Vẽ tương quan lớn 36
4 Vẽ sâu 36
5 Hoàn chỉnh bài vẽ 37
6 Yêu cầu cần đạt 37
TÀI LIỆU THAM KHẢO 39
[1] Triệu Khắc Lễ, Hình họa 1.2.3 (Dự án đào tạo giáo viên THCS), NXB ĐHSP, 2006 39
*Tài liệu tham khảo 39
[1] Lê Thanh Lộc (biên soạn) - Hình họa căn bản, NXBVHTT, 1999 39
Trang 7
BÀI MỞ ĐẦU: VẼ CHÂN DUNG NGƯỜI THẬT
LÝ THUYẾT CHUNG
I Mục tiêu
1 Kiến thức
- Sinh viên trình bày được mục đích của vẽ chân dung
- Mô tả được tỷ lệ, cấu trúc, hình thái con người nâng cao thêm một bước trong bố cục, khả năng quan sát và so sánh về hình dáng, tỷ lệ khi vẽ thật
- Phân tích được vẻ đẹp của cấu tạo hình khối, đường nét tỷ lệ cấu tạo ngũ quan và mối quan hệ giữa chúng
Trang 82 Kỹ năng
- Vẽ được bài chân dung người đúng mẫu, đúng đường trục và có đặc điểm của mẫu vẽ
- SV có kỹ năng trình bày, phân tích, so sánh giữa trượng thạch cao - chân dung người nhanh, gọn, đúng trọng tâm và hiệu quả
3 Về năng lực tự chủ và trách nhiệm
- Thể hiện thái độ nhiệt tình, tự tin, tích cực, say mê trong học tập
II Nội dung chi tiết
1 Mục đích của vẽ chân dung người thật
Con người là sản phẩm hoàn hảo nhất đẹp nhất của giới tự nhiên với sự cân đối của hình khối, cấu trúc và tỷ lệ Con người lại luôn sống động nhất là các giác quan trên khuôn mặt người Đối với họa sỹ, nghiên cứu và sáng tạo hình thể con người; lấy cơ thể con người thông qua những hình thái, động tác để miêu tả biểu hiện tư tưởng và tìn cảm nội tâm của tác giả trước hiện thực cuộc sống luôn được coi trọng Hình họa vẽ người cũng là một yêu cầu cơ bản của chương trình mỹ thuật
Tuy nhiên, vẽ được hình mẫu chuẩn xác là rất khó, con người là một thực thể sống luôn chuyển động, xê dịch Người mới học vẽ sẽ khó khăn trong việc quan sát , so sánh, phân tích và xây dựng hình vẽ nếu như không thành thục những kỹ năng cơ bản, nắm vững được cấu tạo hình khối, tỷ lệ và những trạng thái tâm lý được biểu hiện trên khuôn mặt
2 Mối quan hệ giữa vẽ tượng chân dung thạch cao với cấu tạo chân dung con người-
Những bức tượng dùng để làm mẫu vẽ được nghiên cứu và sáng tạo thông qua cái nhìn và tình cảm của nhà điêu khắc Vì thế cấu trúc hình khối, tỷ
lệ và trạng thái biểu cảm của mẫu đã được sàng lọc, lựa chọn kỹ khi thể hiện
Các mẫu tượng dùng để vẽ nghiên cứu, luyện tập hình họa được sáng tác theo phong cách hiện thực và cơ bản Tuy nhiên, vì là một tác phẩm nghệ thuật
Trang 9được nâng cao theo quan niệm sáng tạo của người sáng tác Nhân vật được chọn phải là những mẫu người có cấu tạo cân đối, đẹp cả về tâm hồn lẫn thể xác và gây được những cảm xúc cho người sáng tạo ra nó Vì thế, các bức tượng có hồn, có sức sống
Mẫu tượng thạch cao trắng lại được đặt trong một không gian tĩnh, ổn định giống như các vật mẫu trong khối hình cơ bản, đồ vật nên dễ cho quan sát, nhận xét các kiên thức đã học trong quá trình thực hành vẽ màu của tượng sáng, đơn sắc tạo điều kiện thuận lợi rất nhiều cho người học trong việc diễn tả đường nét, hình khối đậm nhạt để tạo không gian
Các bài vẽ chân dung người được thực hiện theo yêu cầu từ đơn giản đến phức tạp, từ thấp đến cao, các bộ phận được chi tiết tổng thể để người học không bị
bỡ ngỡ, hẫng hụt, có điều kiện tiếp thu và thể hiện theo từng bước cơ bản và chắc chắn
3 So sánh khối cơ bản- tượng- người
- Sự giống nhau
Tượng chân dung và chân dung người đều có kết cấu hình thể với đường nét, hình mảng và khối giống nhau
Đường trục dọc của mặt cũng phụ thuộc vào vị trí và hướng nhìn của mắt, chuyển động của khối đầu
- Sự khác nhau
Tượng chân dung được tái tạo lại thông qua bàn tay và khối óc của nhà điêu khắc – là mẫu tĩnh và đơn sắc Mẫu người thật chuyển động, sự chuyển sắc
độ trên khuôn mặt rất tinh tế, linh hoạt
Khi vẽ mẫu người thật có sự giao lưu giữa người vẽ và người mẫu với những trạng thái tình cảm khác nhau nên rất khó trong quá trình thể hiện Vẽ tượng chân dung không có sự giao lưu giữa mẫu và người vẽ
Trang 104 Phương pháp xây dựng hình vẽ
4.1 Yêu cầu chung
- Phải hiểu được cấu trúc của xương sọ, các cơ và nhất là các giác quan: mắt, mũi, miệng, tai
- Gắn kết và thể hiện được trên những chân dung cụ thể
- Hiểu và nắm chắc cấu tạo, tương quan tỷ lệ đậm nhạt và của các bài vẽ với mẫu là các chi tiết của đầu người sẽ giúp rất nhiều khi tiến hành các bài vẽ chân dung
4.2 Chọn tượng và bày mẫu
- Chọn chân dung có cách diễn tả khối đơn giản , rõ ràng và đảm bảo các yêu cầu cơ bản của cấu trúc có đặc tính của nhân vật
- Nên diễn tả chất da thịt mà không bôi dưới bất kỳ hình thức nào để dễ quan sát, so sánh và phân tích trong quá trình vẽ
- Xếp mẫu ngang với tầm mắt người vẽ, nền sau nên để màu ghi sáng, đậm hơn màu da để tạo không gian nhẹ, trong trẻo
- Nên để một nguồn sáng chiếu vào , tốt nhất là góc trái với độ nghiêng 45o
4.3 Quan sát, nhận xét
- Chọn vị trí, góc nhìn thích hợp với sở trường, năng lực, trình độ: nghiêng ½;
¾, ngược sáng Ở góc nào cũng có thể vẽ đẹp nếu giải quyết tốt tương quan và yêu cầu của bài hình họa
- Phân tích kỹ mẫu trước khi vẽ
4.4 Bố cục dựng hình
- Phác hình, tìm bố cục
- Tìm đường trục
- Sử dụng que đo, dây dọi kết hợp với nhìn cho chính xác
- Quan sát, phân tích mẫu và quy vào các hình cơ bản để phác hình và phân diện sáng tối