Ngày soạn / / Ngày dạy / / Tiết VIẾT BÀI VĂN PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM NHÂN VẬT TRONG MỘT TÁC PHẨM VĂN HỌC A MỤC TIÊU 1 Kiến thức Quy trình thực hiện bài nói trình bày ý kiến về một vấn đề đời sống (được gợi[.]
Trang 1Ngày soạn:…/…/…
Ngày dạy:…/…/…
Tiết VIẾT BÀI VĂN PHÂN TÍCH ĐẶC ĐIỂM NHÂN VẬT TRONG MỘT TÁC
PHẨM VĂN HỌC
A MỤC TIÊU
1 Kiến thức
- Quy trình thực hiện bài nói trình bày ý kiến về một vấn đề đời sống (được gợi ra từ một nhân vật văn học)
- Kĩ năng trình bày ý kiến về một vấn đề đời sống
2 Năng lực
* Năng lực đặc thù:
- HS tiếp tục rèn luyện và phát triển kỹ năng viết bài văn phân tích đặc điểm nhân vật trong một tác phẩm văn học HS nhận biết được các yêu cầu của bài văn Từ bài viết tham khảo, nắm được cách viết bài văn và có cho mình ý tưởng để viết bài văn phân tích đặc điểm nhân vật trong một tác phẩm văn học
- HS tiếp tục rèn luyện và phát triển kỹ năng viết bài văn phân tích đặc điểm nhân vật trong một tác phẩm văn học
* Năng lực chung
- Năng lực thu thập thông tin liên quan đến tác phẩm và các nhân vật văn học
- Năng lực trình bày suy nghĩ, cảm nhận của cá nhân về một nhân vật trong tác phẩm văn học
- Năng lực hợp tác khi trao đổi, thảo luận khi phân tích đặc điểm các nhân vật trong tác phẩm văn học
3 Phẩm chất: Ý thức tự giác, tích cực trong học tập.
B THIẾT BỊ DẠY HỌC VÀ HỌC LIỆU
- Giáo án; SGK, SGV, máy chiếu
- Bảng phân công nhiệm vụ cho học sinh hoạt động trên lớp
- SGK, SBT Ngữ văn 7, soạn bài theo hệ thống câu hỏi hướng dẫn học bài, vở ghi.
C TIẾN TRÌNH DẠY HỌC
* Hoạt động 1: Khởi động
a Mục tiêu: Tạo hứng thú cho HS, thu hút HS sẵn sàng thực hiện nhiệm vụ học tập.
b Nội dung: HS huy động tri thức đã có để trả lời câu hỏi.
c Sản phẩm: Nhận thức và thái độ học tập của HS.
d Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV và HS Dự kiến sản phẩm
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV yêu cầu hs hoạt động chung trả lời câu hỏi
+ Trong bài học 3 với chủ đề “Cội nguồn yêu
thương” các em đã được học những văn bản
nào?
+ Nhìn vào bức tranh em hãy kể tên các nhân
vật trong văn bản?
- Các Vb đã học chủ đề 3: Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ, Người thầy đầu tiên, Quê hương.
- Bức tranh 1: nv “tôi” trong vb
“vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ
- Bức tranh 2: thầy Đuy-Sen trong
Trang 2Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- Nhớ lại các văn bản đã học trong chủ đề 3
- Xem tranh và trả lời
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
HS - HS hoạt động chung, trả lời câu hỏi
Bước 4: Kết luận, nhận định
- Từ chia sẻ của HS, GV dẫn dắt vào bài học
mới:
Mỗi nhân vật trong tác phẩm văn học là 1 thế
giới riêng với những đặc điểm hình dáng, tính
tình khác nhau Mỗi nhân vật cũng gợi ra cho
chúng ta nhiều liên tưởng thú vị Bài học hôm
nay sẽ giúp chúng ta hình dung kĩ hơn về các
nhân vật đó Tiết : Viết bài văn phân tích đặc
điểm nhân vật trong một tác phẩm văn học
* Hoạt động 2: Đọc và phân tích bài viết tham khảo
a Mục tiêu: Nhận biết được các điểm cần lưu ý khi phân tích đặc điểm nhân vật
trong một tác phẩm văn học
b Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi về một
số điểm cần lưu ý khi phân tích đặc điểm nhân vật trong một tác phẩm văn học
c Sản phẩm: HS nắm được một số điểm cần lưu ý khi phân tích đặc điểm nhân vật
trong một tác phẩm văn học
d Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của GV và HS Dự kiến sản phẩm
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV yêu cầu HS theo dõi sách giáo khoa
trang 67 và đặt câu hỏi:
+ Theo em, một bài văn phân tích đặc
điểm nhân vật trong một tác phẩm văn
học phải đáp ứng được yêu cấu gì?
I Yêu cầu đối với bài văn phân tích đặc điểm nhân vật trong một tác phẩm văn học
- Giới thiệu được nhân vật trong tác phẩm văn học
Trang 3? Em hiểu thế nào là phân tích đặc điểm
nhân vật?
- HS tiếp nhận nhiệm vụ học tập
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS quan sát, lắng nghe và trả lời
- GV quan sát, hỗ trợ
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- HS báo cáo kết quả
Bước 4: Kết luận, nhận định
Đánh giá nhận xét, chốt và hướng dẫn hs
ghi bài
- Chỉ ra được đặc điểm của nhân vật dựa trên các bằng chứng trong tác phẩm
- Nhận xét được nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn
- Nêu được ý nghĩa của hình tượng nhân vật
- Phân tích đặc điểm nhân vật là chỉ ra được đặc điểm của nhân vật dựa trên các bằng chứng trong tác phẩm
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV yêu cầu HS đọc bài viết tham khảo
và hoạt động cặp đôi trả lời các câu hỏi:
+ Xác định ngôi kể và nhân vật chính
được giới thiệu như thế nào?
+ Chỉ ra đặc điểm của nhân vật dựa trên
các bằng chứng trong tác phẩm?
+ Nhận xét nghệ thuật xây dựng nhân vật
của nhà văn?
+ Nêu ý nghĩa của hình tượng nhân vật?
+ Em hãy xác định bố cục và nêu nhiệm
vụ từng phần của bài văn?
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS quan sát, lắng nghe và trả lời
- GV quan sát, hỗ trợ
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- HS báo cáo kết quả phân tích
Bước 4: Kết luận, nhận định
Đánh giá nhận xét, chốt và hướng dẫn hs
ghi bài
- GV mời HS trả lời câu hỏi
+ GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu
trả lời của bạn
GV nhấn mạnh: Qua phần này yêu cầu
các em phải phân tích được nhân vật từ
các sự việc được xác định và nắm được
II Phân tích bài viết tham khảo
“Con mèo tuyệt vời nhất thế giới!”
- Ngôi kể: thứ nhất “tôi
- Giới thiệu nhân vật: Con mèo ấy tên
là Gióc – ba, một nhân vật trong tác phẩm Chuyện con mèo dạy hải âu bay của nhà văn Lu – i Xe – pun – ve – đa
- Đặc điểm của nhân vật dựa trên các bằng chứng trong tác phẩm:
+ “Con mèo mun to đùng, mập ú”, bộ lông đen óng như than, “đen từ đầu tới chân, trừ một túm lông trắng dưới cằm” + Ngay trong “màn” giới thiệu, đặc điểm ngoại hình này đã được tác giả nhắc lại tới 10 lần, khiến cho người đọc
dễ có ấn tượng về một chú mèo lười béo
ú, xấu xí và với nhiều “con người” thì mèo đen còn “mang tới điềm xấu”
- Nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn:
+ Nhân vật Gióc – ba được Lu – i Xe – pun – ve – đa khắc hoạ qua các chi tiết
Trang 4bố cục bài văn phân tích đặc điểm nhân
vật Đồng thời người viết phải sử dụng
các chi tiết phân tích nhân vật về ngoại
hình, hành động, tính cách, suy nghĩ Bài
viết phải thể hiện được cảm xúc của
người viết
miêu tả ngoại hình, lời nói, cử chỉ hành động, cảm xúc suy nghĩ qua mối quan hệ với những nhân vật khác
+ Nghệ thuật nhân hoá tài tình khiến Gióc – ba hiện lên rất sống động, mang tính cách con người mà vẫn không mất
đi những đặc điểm của một chú mèo đáng yêu
+ Lối kể chuyện vừa giàu cảm xúc vừa hài hước, tươi vui cũng tạo nên sức hấp dẫn lớn
- Ý nghĩa của hình tượng nhân vật:
+ Sáng tạo nhân vật Gióc – ba, nhà văn còn mượn “tiếng chim lời thú” để gửi gắm nhiều bài học cdành cho con người:
sự trân trọng lời hứa, sức mạnh kì diệu của tình yêu thương; tinh thần bảo vệ kẻ yếu; sống can đảm, giày khát vọng + Vị trí đặc biệt của Gióc – ba đã được khẳng định ngay trong nhan đề tác phẩm Chuyện con mèo dạy hải âu bay Chú mèo to đùng, mập ú đã mang lại cho thiên truyện vẻ đẹp hồn nhiên, tươi tắn, trí tuệ Gióc – ba tử tế, hào hiệp, cao thượng của bến cảng Hăm – bơ hoàn toàn xứng đáng với lời ca ngợi của “cô con gái” hải âu: “Má là con mèo tuyệt vời nhất thế giới”!
* Bố cục:
- Mở bài: từ “con mèo ấy….nhân vật
đáng yêu và thú vị”: giới thiệu tác phẩm
và nhân vật
- Thân bài: Phân tích đặc điểm của nhân vật (chỉ ra đặc điểm của nhân vật dựa trên các bằng chứng trong tác phẩm và nhận xét, đánh giá nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn…)
+ Ngoại hình + Tính cách + Hành động + Lời nói + Suy nghĩ
- Kết bài: Nêu ấn tượng và đánh giá về
Trang 5nhân vật.
* Hoạt động 3: Thực hành viết theo các bước
a Mục tiêu:
- HS biết chọn một nhân vật yêu thích trong một tác phẩm văn học đã học hoặc đã đọc để viết bài văn phân tích theo đúng các bước;
- HS được khơi gợi óc quan sát, khả năng sáng tạo và nhận ra những ý nghĩa mới của cuộc sống
b Nội dung: HS sử dụng SGK, chắt lọc kiến thức để tiến hành trả lời câu hỏi.
c Sản phẩm: HS tiếp thu kiến thức và câu trả lời của HS
d Tổ chức thực hiện:
Hoạt động của giáo viên và học sinh Dự kiến sản phẩm
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV yêu cầu HS xác định mục đích viết bài,
người đọc
- Lựa chọn nhân vật trong một tác phẩm văn
học
- Hướng dẫn HS tìm ý
- GV yêu cầu HS làm việc theo nhóm
- Để tìm ý cho bài viết, em cần tìm hiểu và lựa
chọn các chi tiết liên quan đến nhân vật và đưa
ra những suy luận về đặc điểm nhân vật đó
- Khi tìm hiểu và lựa chọn các chi tiết liên
quan đến nhân vật, em cần chú ý:
+ Lời người kể chuyện nhận xét trực tiếp về
nhân vật
+ Đặc điểm nhân vật được nhà văn thể hiện
gián tiếp qua: các chi tiết miêu tả ngoại hình
nhân vật, các chi tiết miêu tả hành động, ngôn
ngữ của nhân vật…
? Em hãy lựa chọn nhân vật trong văn bản
Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ hoặc Người
thầy đầu tiên bằng việc hoàn thành bảng Hồ
sơ nhân vật vào vở.
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS quan sát, lắng nghe và trả lời
- GV quan sát, hỗ trợ
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- Gv tổ chức hoạt động
- HS báo cáo kết quả, nhận xét, bổ sung
Bước 4: Kết luận, nhận định
III Thực hành viết theo các bước
1 Trước khi viết
a Lựa chọn nhân vật trong một tác phẩm
Lựa chọn nhân vật: Người cha
trong truyện “Vừa nhắm mắt vừa
mở cửa sổ”.
b Tìm ý
- Giới thiệu về nhân vật
- Đặc điểm nhân vật được nhà văn thể hiện:
+ Ngoại hình + Hành động + Ngôn ngữ của nhân vật + Thế giới nội tâm
+ Mối quan hệ với các nhân vật khác
Trang 6- Gv nhận xét, chốt ý
Hồ sơ nhân vật: Người cha trong truyện “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”.
Cách
miêu tả
nhân vật
Chi tiết trong tác phẩm Suy luận của em về nhân vật Hành
động
- Bố trồng nhiều hoa, bố làm cho
“tôi” cái bình tưới nhỏ bằng thùng sơn, hai bố con cùng nhau tưới hoa
- Rồi bố yêu cầu con nhắm mắt, sờ
và đoán các loài hoa trong vườn
- Giấu cục kẹo
- Lấy thước đo
- Cứu thằng Tí
- Giảng giải về món quà…
=> Là một người cẩn thận tỉ
mỉ, yêu thiên nhiên, yêu thương với đứa con và có phương pháp giáo dục hiện đại (dạy con thông qua thực hành)
=> Người bố luôn theo dõi, động viên, khích lệ để đứa con tiến bộ hơn
Ngôn ngữ - Xưng hô: bố- con:
+ Bố thấy con hé mắt + Phen này con đoán đúng hết thôi!
- Bố là người sống tình cảm
Mối quan
hệ với các
nhân vật
khác
-Tí hay đem cho bố những trái ổi ngon nhất
- Là người sống thân thiện gần gũi với mọi người xung quanh
Lời người
kể chuyện
nhận xét
trực tiếp
về nhân
vật
- Bố cười khà khà khen tiến bộ lắm
- Bố tôi bơi giỏi lắm
- Là một người đảm đang, tài giỏi
Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
GV cho HS hoạt động cá nhân xây dựng các ý
vừa tìm được thành một dàn ý hoàn chỉnh
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS quan sát, lắng nghe và trả lời
- GV quan sát, hỗ trợ
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- Gv tổ chức hoạt động
- HS báo cáo kết quả, nhận xét, bổ sung
Bước 4: Kết luận, nhận định
GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt kiến
thức
c Lập dàn ý
- Mở bài: giới thiệu tác phẩm và
nhân vật
- Thân bài: Phân tích đặc điểm của nhân vật (chỉ ra đặc điểm của nhân vật dựa trên các bằng chứng trong tác phẩm và nhận xét, đánh giá nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn…)
+ Ngoại hình + Tính cách + Hành động + Lời nói + Suy nghĩ
- Kết bài: Nêu ấn tượng và đánh giá
về nhân vật
Trang 7Bước 1: Chuyển giao nhiệm vụ
- GV chuyển giao nhiệm vụ
+ Gv phát bảng kiểm để học sinh định hướng
viết bài văn.
+ Gv hướng dẫn thêm về cách viết bài văn.
+ Học sinh tự rà soát, chỉnh sửa bài viết của
mình và của bạn theo bảng kiểm.
- HS tiếp nhận nhiệm vụ
Bước 2: Thực hiện nhiệm vụ
- HS thực hiện nhiệm vụ
- GV nêu yêu cầu: Khi viết các em cần bám ý
để viết đoạn văn, thể hiện được cảm xúc chân
thành về nội dung và hình thức trữ tình độc
đáo của bài thơ; Trình bày đúng hình thức
đoạn văn: lùi đầu dòng, viết hoa chữ cái đầu
tiên, các câu tập trung thể hiện chủ đề, có sự
liên kết, đoạn văn khoảng 7-10 câu
Bước 3: Báo cáo, thảo luận
- HS báo cáo sản phẩm thảo luận;
- GV gọi HS khác nhận xét, bổ sung câu trả lời
của bạn
Bước 4: Kết luận, nhận định
- GV nhận xét, đánh giá, bổ sung, chốt lại kiến
thức
Khi viết bài, em cần lưu ý:
- Để những nhận xét về nhân vật thuyết phục
và có giá trị, cần dựa trên những sự việc, chi
tiết liên quan đến nhân vật trong tác phẩm
- Cần nhìn nhận, phân tích nhân vật từ nhiều
góc độ, trong một chỉnh thể trọn vẹn để có
những nhận xét, đánh giá toàn diện, thuyết
phục
- Phân tích nhân vật một cách cụ thể, chi tiết
Không nên nhận xét, đánh giá về nhân vật một
cách chung chung Cần dựa vào các bằng
chứng trong tác phẩm để làm căn cứ cho
những nhận xét, suy luận về đặc điểm nhận
vật
2 Viết bài
Đề bài: Viết bài văn phân tích đặc điểm nhân vật người cha trong
truyện “Vừa nhắm mắt vừa mở cửa sổ”.
3 Chỉnh sửa bài viết
- Chỉnh sửa theo bảng kiểm
Bảng kiểm Các phần
của bài viết Nội dung kiểm tra
Đạt/ Chưa đạt
Mở bài Giới thiệu tác phẩm văn học và nhân vật; nêu khái quátấn tượng về nhân vật
Thân bài Chỉ ra được đặc điểm của nhân vật dựa trên các bằng
chứng trong tác phẩm
Trang 8Nhận xét, đánh giá được nghệ thuật xây dựng nhân vật của nhà văn
Nêu được ý nghĩa của hình tượng nhân vật
Bảo đảm yêu cầu về chính tả và diễn đạt
Kết bài Nêu ấn tượng và đánh giá về nhân vật
* Hướng dẫn về nhà
- Bài vừa học:
+ Chỉ ra các yếu tố cần thiết của một bài văn phân tích đặc điểm nhân vật + Cách chọn đề tài để viết
+ Cách tìm ý cho bài văn
- Bài của Tiết sau:
+ Bài tập: Hoàn thiện sửa bài viết bài văn phân tích đặc điểm nhân vật
+ Chuẩn bị bài: Nói và nghe