Tìm hiểu các di tích khảo cổ học tiền sơ sử ở đông anh hà nội qua khảo cứu “những phát hiện mới về khảo cổ học” từ năm 1972 – 2019

Mở Đầu 1 Lý do chọn đề tài Huyện Đông Anh là vùng đất có bề dày về truyền thống và lịch sử văn hóa, nơi lưu giữ những giá trị của một nền văn hóa truyền thống đậm đà bản sắc dân tộc Huyện Đông Anh vốn[.]

xã Từ Sơn thuộc tỉnh Bắc Ninh; phía nam giáp sông Hồng giáp với quận Tây

Hồ và quận Bắc Từ Liêm; phía đông nam giáp sông Đuống giáp giới quậnLong Biên và huyện Gia Lâm, Hà Nội; phía tây giáp huyện Mê Linh; phíabắc giáp huyện Sóc Sơn Đông Anh là huyện ngoại thành nằm ở vị trí cửangõ phía Bắc của Thủ đô Hà Nội với diện tích tự nhiên 18.213,9ha(182,14km2) Đông Anh có ranh giới tự nhiên với các quận/huyện khác của

Hà Nội chủ yếu là các con sông, đó là sông Hồng, sông Đuống ở phía Namhuyện, là ranh giới giữa Đông Anh với khu vực nội thành và sông Cà Lồ ởphía Bắc huyện, là ranh giới giữa Đông Anh với huyện Sóc Sơn Đông Anhnằm trong châu thổ Sông Hồng thuộc đồng bằng Bắc Bộ Địa hình của ĐôngAnh tương đối bằng phẳng, độ dốc thoải dần theo hướng Tây Bắc - ĐôngNam Cốt đất trung bình của Đông Anh từ +7 đến +8m so với mực nướcbiển Các xã có địa hình cao (đất vàn và vàn cao) nằm ở phía Tây Bắc củahuyện (giáp với huyện Sóc Sơn và huyện Mê Linh), như Bắc Hồng, NamHồng, Nguyên Khê, Xuân Nộn Cốt đất cao nhất huyện là +14m, tại khu vực

xã Nguyên Khê và một phần xã Xuân Nộn Tỷ lệ diện tích đất cao chiếm13,4%, tỷ lệ diện tích đất vàn chiếm 56,2% tổng diện tích toàn huyện Các xã

có địa hình tương đối thấp (trũng) nằm ở phía Đông Nam của huyện (giáp

2với huyện Gia Lâm và tỉnh Bắc Ninh), như Mai Lâm, Cổ Loa, Dục Tú, Liên

Hà, Vân Hà Cốt đất thấp nhất huyện là +3,5m, tại khu

vực lòng sông Thiếp và một số xã kể trên Tỷ lệ diện tích đất trũng chiếm30,4% diện tích toàn huyện Đông Anh là huyện có tổng số người thi đỗ tiến

sĩ nhiều thứ hai trong tổng số 29 quận, huyện của Hà Nội - theo quy hoạchđến năm 2012, với tổng số 56 người đỗ đại khoa trong đó có 3 Thám hoa, 13Hoàng giáp, 39 Đệ tam giáp đồng tiến sĩ xuất thân và 1 Phó bảng Đứng đầudanh sách này là huyện Thường Tín với 64 người Đông Anh cũng là mộttrong 8 quận, huyện có trên 35 người đỗ tiến sĩ Theo thống kê này, số người

đỗ đại khoa ở Đông Anh chiếm 8,41% số người đỗ đại khoa của cả ThăngLong – Hà Nội, đứng sau huyện Từ Liêm với 9,61% Nhắc đến Đông Anhchúng ta không thể không nhắc đến thành Cổ Loa Cổ Loa là một khu di tíchthuộc xã Cổ Loa, huyện Đông Anh, thành phố Hà Nội Di tích này hiện còn

cả một quần thể các công trình kiến trúc được xây dựng qua nhiều thời kỳbao gồm nhiều loại hình với nhiều chức năng khác nhau: công trình tưởngniệm, công trình mang chức năng tôn giáo, tín ngưỡng từ đình, đền, chùa,

am, miếu đến các điếm xóm, điếm ngõ, nhà cổ… Bên cạnh các công trìnhtưởng niệm còn có sự hiện hữu của một tòa thành đồ sộ - thành Cổ Loa.Thành Cổ Loa không chỉ đồ sộ về quy mô mà còn độc đáo về kiểu thức vớicấu trúc nhiều lớp thành uốn hình chôn ốc Đây cũng là tòa thành cổ nhất, tolớn nhất của Việt Nam thời cổ đại Cổ Loa là địa điểm khảo cổ có giá trị nổibật đánh dấu các giai đoạn văn hóa của người Việt trải qua các giai đoạn vănhóa Phùng Nguyên, Đồng Đậu, Gò Mun, Đông Sơn Tại đây đã phát hiệnđược nhiều di vật như trống đồng, mũi tên đồng, khuôn đúc đồng, mũi giáo,lưỡi cày, rìu… Bài niên luận nhằm thống kê, trình bày kết quả những cuộckhai quật về các di tích khảo cổ học thời tiền sơ sử ở Đông Anh – Hà Nộithông qua khảo cứu “Những phát hiện mới về khảo cổ học” từ năm 1972 -2019

2 Những vấn đề của bài nghiên cứu

2.1 Phạm vi nghiên cứu

Phạm vi không gian: Đông Anh – Hà Nội

Phạm vi thời gian: Di tích khảo cổ học Tiền sơ sử

2.2 Mục đích nghiên cứu

Tìm hiểu các di tích khảo cổ học thời tiền sở sử tại Đông Anh – Hà Nội.Thống kê kết quả của các cuộc khai quật, xem xét đánh giá của các nhà khảo

về các di tích

2.3 Phương pháp nghiên cứu

Sử dụng phương pháp thống kê tài liệu để tìm hiểu tài liệu và thống kê tàiliệu thu thậtp được thông qua khảo lược tài liệu

2.4 Nguồn tài liệu

Thông qua khảo lược tài liệu “Những phát hiện mới về khảo cổ học từ năm

1972 – 2019”

Mục Lục

Mở Đầu 1

I Các di tích văn hóa Phùng Nguyên 6

1 Di chỉ Đồng Vông 6

1.1 Lần I: Năm 1969 6

1.2 Lần II: Năm 1970 6

1.3 Lần III: Năm 1977 6

1.4 Lần IV: tháng 12/1997 7

1.5 Lần thứ V: Năm 2002 8

2 Di chỉ Xuân Kiều 8

3 Di tích Đình Chiềm 10

4 Di tích Đình Tràng 11

4.1 Lần I: 1970 12

4.2 Lần II: 1971 12

4.3 Lần III:1985 12

4.4 Lần IV: 1998 12

4.5 Lần V: 2002 13

4.6 Lần VI: 12/2008 14

4.7 Lần VII: từ tháng 4 – tháng 7/2010 15

4.8 Lần VIII: tháng 11/2010 17

5 Di chỉ Bãi Mèn 19

5.1 Lần I: 1968 19

5.2 Lần II: 1978 19

5.3 Lần III: tháng 12/1997 20

5.4 Lần 4: 2002 21

5.5 Lần 5: 2003 21

5.6 Trở lại Bãi Mèn 2011 21

II Các di chỉ thuộc văn hóa Đồng Đậu 22

1 Di chỉ Tiên Hội 22

2 Di chỉ Đình Tràng 23

2.1 Lần I: 1970 23

2.2 Lần II: 1971 23

2.3 Lần III:1985 23

2.4 Lần IV: 1998 24

2.5 Lần V: tháng 10/2002 25

2.6 Lần VI: tháng 12/2008 26

2.7 Lần VII: tháng 4 – tháng 7/2010 26

2.8 Lần VIII: tháng 11/2010 26

III Các di chỉ thuộc văn hóa Gò Mun 26

1 Di chỉ Đình Tràng 26

1.1 Lần I: 1970 26

1.2 Lần II: 1971 26

1.3 Lần III: 1985 26

1.4 Lần IV: 1998 26

1.5 Lần V: tháng 10/2002 26

1.6 Lần VI: tháng 12/2008 27

1.7 Lần VII: tháng 4 – tháng 7/2010 27

1.8 Lần VIII: tháng 11/2010 28

IV Các di chỉ thuộc văn hóa Đông Sơn 28

1 Di chỉ Đường Mây 28

1.1 Lần I: 2/1969 29

1.2 Lần II: 2/1970 29

1.3 Lần III: 1/1971 29

1.4 Lần IV: 3/1983 29

2 Di chỉ Bãi Mèn 30

2.1 Lần I: 1968 30

2.2 Lần II: 1978 30

2.3 Lần III: tháng 12/ 1997 30

3 Di tích kiến trúc cổ tại trường THCS Dục Tú (Đông Anh, Hà Nội) 32

KẾT LUẬN 34

Tài liệu tham khảo 36

Thông qua khảo cứu tài liệu “Những phát hiện mới về khảo cổ học”

từ năm 1972– 2019, do không tìm thấy sách năm 1973 và sách 2019 thìchưa xuất bản Em đã thu thập được kha khá lượng thông tin từ việc rà soátcác sách trên, phân chia các di chỉ theo cách chia niên đại mà thầy đãhướng dẫn

Theo thời tiên sơ sử, các di chỉ sẽ được chia như sau:

1 Các di chỉ thuộc văn hóa Phùng Nguyên: Đồng Vông, Đình Tràng, Xuân

Kiều, Đình Chiềm, Bãi Mèn

2 Các di chỉ thuộc văn hóa Đồng Đậu: Đình Tràng, Tiên Hội.

3 Các di chỉ thuộc văn hóa Gò Mun: Đình Tràng.

4 Các di chỉ thuộc văn hóa Đông Sơn: Đình Tràng, Di chỉ kiến trúc ở trường

1.1 Lần I: Năm 1969

1.2 Lần II: Năm 1970

1.3 Lần III: Năm 1977

1.3.1 Địa tầng: Mở 4 hố khai quật với diện tích 275m2, hố A và B được

phân bố thoai thoải trên bờ một con ngòi Chia thành 2 tầng văn hóa,dày nhất là 1,4m và mỏng nhất là 0,40m Hố C và D cũng có hiệntượng tương tự

1.3.2 Hiện vật: hơn 500 chiếc, bao gồm các loại công cụ như rìu, đục, bôn,

chì lưới, chảy nghiền, đồ gốm, đồ trang sức, bàn dập hoa văn, …

- Đồ đá: Rìu (13 cái), Bôn (12 cái), Đục (15 cái), Bàn mài (214 cái), Chì

lưới (22 cái), Dọi xe chỉ (3 cái), Khuyên tai (2 cái), …

- Đồ gốm: Chạc gốm (24 cái) …

- Đồ xương: một mũi xương dài 0,5cm.

- Đồ đồng: Duy nhất 1 mũi tên đồng 3 cạnh.

1.3.3 Nhận xét:

- Đồng Vông là một di chỉ thuộc sơ kì thời đại đồng thau.

- Thông qua hiện vật có thể xếp di chỉ này vào giai đoạn muộn của văn hóa

Phùng Nguyên

- Mặc dù bị phá hoại nghiên trọng, qua hiện vật thu được đợi khai quật lần

thứ 3 có thể thấy mối quan hệ của di chỉ này với cá di chỉ khác (1)

1.4 Lần IV: tháng 12/1997 (2)

a) Địa tầng: có 5 lớp đất chính

- Lớp đất mặt hiện nay dày 5 cm

- Lớp đất đắp dày 15-35cm Lớp đất này có nhiều hiện vật xáo trộn

- Lớp đất mặt gốc: Dày 30-40cm, được tạo thành bởi do phù sa sông Hoàng Giang

- Lớp văn hóa dày 60-100cm, từ trên xuống dưới chuyển từ màu đen sáng đến đen thẫm sát sinh thổ có màu vàng

- Có một mộ táng nằm ở độ sâu 125cm

b) Hiện vật:

- Đồ đá:

+ Công cụ: Rìu (đá cứng có 4 chiếc, đá thường có 2 chiếc và 1 mảnhlưỡi), Đục (2 chiếc), Mũi nhọn (3 chiếc), Bàn dập (1 chiếc), Chì lưới (5chiếc), Đá mài.

+ Trang sức: Vòng mặt cắt chữ T (2 mảnh), Vòng hình vành khăn (2mảnh), Trang sức hình đồng xu (1 chiếc bị vỡ 1/3), Hạt chuỗi (2 hạt)

a) Địa tầng

- Khai quật 248m2 tại di chỉ Xuân Kiều, các hố VC1, VT1 nằm ở ngoàithành ngoại chỉ có một tầng văn hóa thời phong kiến xám nhạt, dày từ5cm đến 30cm Dưới tầng văn hóa này là một nền văn hóa xa xưa hơn

- Các hố VĐ1 – VĐ2 – VĐ3 – VĐ4 bên trong thành ngoại phát hiện 2tầng văn hóa rõ rệt: 1 tầng thời đại đồ đồng, màu xám đen, độ dày từ80cm tới 135cm; và 1 tầng văn háo phong kiến, màu xám nhạt dày từ

23 tới 27cm

b) Hiện vật

- Hiện vật đá: các hiện vật đá có kích thước nhỏ, chỉ có bôn, không rìu

Có tổng cộng 256 đò đá và chia như sau:

+ Công cụ sản xuất: Bôn 12 chiếc khá nguyên vẹn, 3 mảnh bôn bỡ; Đục 5chiếc khá nguyên vẹn; 1 mũi lao nhỏ; 1 chì lười; 6 chày nghiền; bàn màicác loại 95 mảnh

+ Đồ trang sức: có 26 mảnh vòng với các tiết diện hình vuông, hình tròn,

- Loại hình chân đế giảm từ cao xuống thấp theo chiều từ dưới lên củavăn hóa gồm:

+ Về kỹ thuật: kỹ thuật bàn xoay, dải cuộn, chắp nối đế, đắp thêm với độnung cao, đất được pha chế và nhào nặn khá kỹ

- Ngoài ra còn có các hiện vật khác được làm bằng tay như: 1 vòng gốm,

1 dọi xe chỉ, 18 viên bi gốm, 1 mảnh chì lưới và mảnh chân giò, gốmthô

c) Nhận xét:

- Thông qua hoa văn trên gốm, so sánh với các di chỉ đã biết (PhùngNguyên, Lũng Hòa, Đồng Đậu, Bãi Mèn, …) chúng tôi có thể đoánđịnh di chỉ thuộc thời kì đồng thau Việt Nam, có thể giai đoạn PhùngNguyên muộn chuyển sang Đồng Đậu sớm

3 Di tích Đình Chiềm (4)

Di chỉ Đình Chiềm thuộc thôn Lỗ Khê, xã Liên Hà, huyện Đông Anh, HàNội Di tích được Bộ môn khảo cổ học (KCH) phát hiện vào năm 2001 Ditích được thám sát và khai quật vào các tháng 8-9-10 năm 2002

a) Địa tầng

- Đã mở 4 hố thám sát với diện tích mỗi hố là 3m2

- Mở 2 hố khai quật: hố thứ nhất có diện tích là 90m2 và hố thứ hai códiện tíchs 30m2

- Các hố thám sát và khai quật có các lớp đất giống hệt nhau: Lớp trêncùng là lớp đất canh tác dày từ 15-20cm; bên dưới là lớp đất sét vàngquánh pha lẫn sỏi leterit màu nâu đỏ Ngay dưới lớp canh tác và ngaytrên mặt sinh thổ là các hố đất đen (đường kính miệng độ 30-40m vàsâu 20cm-30cm)

b) Hiện vật: Đình Chiềm chỉ có 2 loại di vật duy nhất là di vậy đá và đồ

gốm

- Về đồ đá: 74 hiện vật Đò là một số loại rìu bôn cỡ trung bình và nhỏ.Chúng được làm từ các loại đá spilite và nephrite, được mài cẩn thậnnhư đã thấy ở các di chỉ thuộc văn hóa Phùng Nguyên

+ Có số lượng nhiều là các loại đá mài bằng đá phiến thạch và sa thạch.Bàn mài có 2 loại chính: Bàn mài có mặt hình lòng chảo và bàn mài rãnh.+ Đồ trang sức: có số lượng ít, là các loại vàng trang sức có tiết diện chữnhật, chữ D và tam giác Đồ trang sức giống dồ trang sức văn hóa PhùngNguyên các về chất liệu, loại hình và kỹ thuật chết tạo

- Đồ gốm: Đồ gốm có số lượng lớn nhất và phong phú nhất, tổng sốmảnh gốm thống kê được là 10.216 mảnh Hố 1 tìm thấy tồng 5606mảnh gốm, Hố 2 tìm thấy tồng 1547 mảnh gốm và các hố thám sát tìmthấy 3063 mảnh gốm Gốm Đình Chiềm gồm 2 loại chính: gốm chắc

và gốm xốp Ngoài ra còn phát hiện được một số loại gốm nặng bằngtay như bi gốm, dọi xe sợi, chân giò

4 Di tích Đình Tràng

Di tích Đình Tràng nằm gọn trên khu đất cao, cạnh dòng sông HoàngGiang cổ, đoạn từ thôn Nhân Lý chảy qua thôn Đình Tràng tới thông ThạchQuả, có diện tích 15.000m2 Phát hiện vào năm 1969, thông qua 8 lần khaiquật, đây là

một di tích chứa tất cả 4 nền văn hóa theo khung nên đại nối tiếp nhau Phùng Nguyên – Đồng Đậu – Gò Mun – Đông Sơn.

4.1 Lần I: 1970

4.2 Lần II: 1971

4.3 Lần III:1985 (5)

- Khai quật với diện tích rất hẹp 27,50m2 với ba hố nhỏ nhưng đem lại

nhiều nhận tới mới về di tích này

- Qua lần khai quật III này phát hiện ra cư dân của 3 văn hóa: Đồng Đậu,

Gò Mun, Đông Sơn

4.4 Lần IV: 1998 (6)

a) Địa tầng

- Hố khai quật lần thứ 4 này có diện tích 54m2, tầng văn hóa dày 160cm, có

màu xám đen, lẫn nhiều than tro, di cốt động vật, vỏ nhuyễn thể, công cụ,

vũ khí và đồ gốm

- Tầng văn hóa ở đôi chỗ bị xáo trộn, nhưng có 2 lớp cuối (lớp 7,8) thì hoàn

toàn không bị xáo trộn

b) Hiện vật: rất phong phú bao gồm nhiều loại công cụ, vũ khí, dụng cụ

được làm từ đá, đồng, và đất sét nung

- Đồ đá: có từ tầng 1 đến tầng 8 gồm các loại công cụ sản xuất như rìu, bôn,

đục, bàn mài, … và một số trang sức

- Đồ gốm: có số lượng lớn, 39374 mảnh và một số vật liệu nguyên vẹn.

- Đồ đồng: tầng văn hóa 1,2,3… thuộc văn hóa khác.

c) Nhận xét

- Đình Tràng là một di chỉ - mộ táng rất quan trọng Xuất hiện và tồn tại

liên tục từ giai đoạn Phùng Nguyên muộn đến Đông Sơn

- 3 lớp cuối 6,7,8 là thuộc Phùng Nguyên muộn, toàn bộ gốm hay công cụ

lao động đều giống với Phùng Nguyên

4.5 Lần V: 2002 (7)

a) Địa tầng: Hố khai quật lúc đầu 20m2 sau thu lại còn 16m2 Khai quật lần

V gần với hố khai quật lần IV

- Tầng 1: Đất màu xám đen nâu bao gồm các lớp đất đào từ 1 – 10.

- Tầng 2: Đất màu xám vàng từ lớp 11 đất ngả màu vàng hơn, tuy nhiên

chuyển màu không đều Tầng này bao gồm các lớp đào từ 11 đến 13

- Qua quan sát địa tầng, phân loại hiện vật thì nhận thấy lớp văn hóa Phùng

Nguyên muộn mỏng, chủ yếu đào từ 11 đến 13 Giai đoạn Đồng Đậuchiếm vị trí chủ đạo trong hố này Tầng Gò Mun rất mỏng, bao gốm cáclớp từ 1-

3 Chỉ thấy các mộ táng Đông Sơn, không có dấu tích cư trú

Chân đế thẳng 25 mảnh của 6 kiểu; Chân đế có gờ 8 mảnh của 3 kiểu; Chân

đế liền 12 mảnh cao, 7 mảnh trung bình và 1 mảnh thấp; chân đế rời có 25mảnh cao, 50 mảnh trung bình và 9 mảnh thấp

+ Đáy bằng: 2 mảnh; 93 mảnh đáy không xác định, …

+ Thân: Có hoa văn 11.660 mảnh và không có hoa văn 10.252 mảnh

- Đồ đất nung khác: 405 mảnh chạc gốm, 91 mảnh sành, 71 mảnh sử, 8mảnh gạch, 7 mảnh ngói Cổ Loa, 11 mảnh gốm hán in ô vuông, 1993 cụcđất nung, 151 thỏi đất nung, 5 mảnh đầu rau

- Bi gốm: 20 nguyên và vỡ

- Đồ đá: 4 rìu, 5 bôn, 1 đục, 1 nạo và 20 mảnh vỡ công cụ đá

- Hiện vật không xác định: 2

- Bàn đá mài: 61 mảnh vỡ và bàn mài nguyên

- Đồ trang sức bằng đá: Vòng đá 10, 1 lõi vòng, 1 hạt chuỗi, 1 khuyên tai, 1mảnh tước, 13 đá cuội, 248 mảnh đá nguyên liệu

- Đồ xương: 3 mũi nhọn, 3 mũi lao, 11 mảnh răng và 172 mảnh xương khác

- Đồ đồng: 2 tiền đồng, 2 lưỡi câu, 1 kim đồng, 1 mảnh vòng đồng, 6 mảnh đồng nhỏ, 22 gỉ, xỉ đồng

4.6 Lần VI: 12/2008 (8)

a) Địa tầng

- Mở hai hố với tổng diện tích 48m2

- Cấu tạo địa tầng của 2 hố khai quật cơ bản giống nhau, chỉ khác ở chỗ:tầng đất canh tác ở hố 1 đã bị san ủi còn ở hố 2 là lớp đất cát do làmđường tạo nên Tầng văn hóa là đất đen xám, dày trung bình 1,6 – 1,8m,thuần nhất từ trên xuống dưới, không có lớp vô sinh ngăn cản

b) Di vật

- Đồ đá: 222 tiêu bản gồm 5 rìu, 3 bôn, 1 đục, 104 bàn mài, 8 mảnh vỡcông cụ, 28 hiện vật chỉ có dấu vết sử dụng, 2 phác vật, 37 viên đá nguyênliệu,

30 mảnh vòng tay và khuyên tai, 4 lõi vòng được làm từ các chất liệu đá spilite, đá ngọc, sa thạch

- Đồ gốm: 12 nồi nguyên, 1 bình nguyên, 2 dọi xe chỉ, 1 chì lưới, 18 bi gốm, nhiều mảnh đất nung, chạc gốm và 15.377 mảnh gốm vỡ

- Đồ đồng: 3 đục, 6 lưỡi câu, 2 mũi nhọn, 5 kim đồng, 1 mũi tên cùng 26 cục xỉ, gỉ đồng và 2 mảnh nồi nấu đồng bằng đất nung

- Ngoài ra còn tìm thấy dấu vết công cụ bằng xương, sừng hoặc mảnh sừng

+ Lớp văn hóa Phùng Nguyên, dày 60 cm, tương đương với các lớp đào8,9,10 và 11

+ Lớp văn hóa Đồng Đậu, dày 20cm-25cm, tương đương với các lớp đào 6,7

+ Lớp văn hóa Gò Mun, dày 15cm-20cm tương đươgn với lớp đào 4 và 5.+ Lớp văn hóa Đông Sơn, dày 30cm-35cm, tuowgn đương với lớp mặt và 1,2,3

- Sinh thổ là sét màu vàng, dẻo, mịn Trong lớp này phát hiện được mộ tángvăn hóa Phùng Nguyên

b) Di tích

- Phát hiện dấu tích dòng chảy cổ là Hoàng Giang đã đổi dòng

- Phát hiện một đoạn lũy đát đắp bảo vệ thành Cổ Loa

- Di chỉ mộ táng: 11 mộ Đồng Sơn và 9 mộ giai đoạn Phùng Nguyên

- Di tích bếp lò: 45 chiếc

c) Di vật: bộ di vật thu được trong hố khai quật khá phong phú và đa dạng.

- Về chất liệu: 2490 đồ đá, 212 hiện vật đồng, đồ gốm nguyên hoặc đủdáng: 5 nồi, 9 bát đồng, 2 chén hoặc bát đồng minh khí, hàng vạn mảnhgốm các loại và hàng nghìn mảng tưởng lò, cục đất nung; đồ xương sừng:

1 mảnh vòng tay, 3 mũi nhọn, 1 vật đeo bằng nanh hổ

- Về chức năng, có công cụ sản xuất, đồ trang sức, đồ dùng sinh hoạt hàngngày, vũ khí và có cả những hiện vật thể hiện đời sống văn hóa, của cả

4 giai đoạn

d) Nhận xét

- Phát hiện 20 mộ táng giai đoạn văn hóa Phùng Nguyên và Đông Sơn màphần lớn là mộ trẻ em, có lẽ liên quan đến tục hiến tế và tục nhổ răng của

cư dân Phùng Nguyên

- Hệ thống các lò nấu đồng thì có thể cho rằng Đình Tràng là xưởng đúc vàchế tác đồ đồng thau theo quy mô lớn

- Đình Tràng có thể là xưởng chế tạo đồ đá ngọc

- Dưới là tầng văn hóa có độ dày 1,45m dến 1,85m và gồm 9 lớp đào:

+ Lớp 8,9: là lớp văn hóa Phùng Nguyên, rất ổn định

+ Lớp 7: là lớp văn hóa Đồng Đậu

+ Lớp 5,6: là lớp văn hóa Gò Mun

+ Lớp 2-1, 2-2, 3 và 4: là lớp văn hóa Đông Sơn, ít nhiều đã bị xáo trộn

- Sinh thổ là đất sét vàng, bề mặt không bằng phẳng, có nhiều hố/lỗ đất đen

ăn sâu xuống

b) Di tích

- Di tích nền đất đắp: có 2 di tích

+ Nền số 1: ở độ sâu 0,6m trong lớp văn hóa Đông Sơn Nền tạo khá phẳng,bầng đất sét vàng pha cát hạt to lẫn nhiều sỏi nhỏ, toàn bộ có màu vàng sậm,không chứa hiện vật

+ Nền số 2: Nền ăn sâu từ lớp 2 xuống đến lớp 6, độ chênh cao đo được là50cm Chứa đất nâu xám có hình dáng không ổn địnhm phân bố không theoquy luật Trong lớp này chưa ít hiện vật, đáy nền tương đối phẳng, dày từ20cm đến 60cm

- Di tích bếp lò, bếp lừa: có 10 di tích

- Di tích cụm gốm: 1 cụm

- Xương răng động vật: chủ yếu là các mảnh xương chi, răng động vật.

c) Di vật: di vật phát hiện trong hố khai quật khá phong phú và đa dạng,

gồm đồ đá, đồ gốm, đất nung, đồ đồng Về chức năng sử dụng có công cụsản xuất, đồ trang sức, đồ dùng sinh hoạt, vũ khí Niên đại của sưu tập này

là các hiện vật của 4 giai đoạn Phùng Nguyên – Đồng Đậu – Gò Đông Sơn

Mun Đồ đá: gồm 2 nhóm:

+ Nhóm công cụ sản xuất: rìu, bôn, đục, bàn mài và hòn ghè

+ Nhóm đồ trang sức: khuyên tai, vòng tay, chuỗi hạt hình ống và lõi vòng

- Đồ gốm:

+ Về đồ dùng sinh hoạt không tìm thấy hiện vật nguyên vẹn, chủ yếu làmảnh của các loại hình đồ đựng thuộc 4 giai đoạn và 1 số ít đồ thời Hán.+ Về công cụ sản xuất, chỉ thấy một số dọi xe chỉ, 1 mảnh nồi nấu đồng.+ Đồ gốm khác là bi gốm, chì lưới, mảnh chạc gốm, thanh gốm hình trụ và

cụ đất nung, còn lại là những mảnh tường lò

- Đồ đồng: không tìm thấy nhiều, chủ yếu là lưỡi câu đồng, một số mũinhọn, dây đồng và phần họng giáo/lao/rìu Vũ khí duy nhất tìm được làngọn giáo nhỏ Về trang sức tìm thấy 1 mảnh vòng Còn lại là một sốmảnh vỡ không xác định

d) Nhận xét

- Đình Tràng là di tích có tầng văn hóa dày, hiện vật phong phú, phản ánh

sự tồn tại và phát triển liên tục của 4 giai đoạn văn hóa Phùng Nguyên –Đồng Đậu- Gò Mun – Đông Sơn

- Phát hiện 9 di tích bếp lò, nền đát vàng và dấu hiệu tiếp nối của dòng chảy

cổ về phía tây bắc hướng ra sông Hoàng Giang đoạn chảy qua ĐìnhTràng

- Tuy không thu được nhiều hiện vaajat, nhưng khá phong phú về chất liệu, loại hình, có giá trị nghiên cứu và phát huy giá trị trưng bày.

5 Di chỉ Bãi Mèn

Di chỉ Bãi Mèn nằm ở khu đất cao ven sống Hoàng Giang, cao hơn mặtruộng từ 1m đến 1,5m nằm ở phía nam thành Cổ Loa Di chỉ Bãi Mèn đượcphát hiện vào tháng 9 năm 1959 Thông qua nhiều cuộc khai quật (1968,

1978, 1997, 2002, 2003 trở lại năm 2011)

5.1 Lần I: 1968

5.2 Lần II: 1978 (11)

a) Địa tầng: Diện tích ước chừng 10.000m2, cao hơn mặt ruộng khoảng

1m-1,5m Năm 1978 đào ba hố với diện tích 367m2 Tầng văn hóa cấu tạo đơn giản:

- Lớp đất canh tác: đất cát pha, màu nâu nhạt, dày 0,20m-0,30m

- Tầng văn hóa: đất sét pha cát, màu đen xẫm, dày 0,30m-0,80m

b) Hiện vật:

- Hiện vật đá (gồm 152): 14 bôn, 16 rìu, 19 đục, 61 bàn mài, 6 chì lưới,

15 mảnh vòng, 1 chày nghiền, …

- Hiện vật đồng: 2 mũi dáo, 1 chuôi dao, 2 cục xỉ

- Hiện vật gốm: 592 mảnh gốm kiểu Cổ Loa và 1272 mảnh gốm thô, gốm xốp và gốm mịn

c) Mộ gạch: Nằm rải rác các hố, hầu hết bị phá hủy nghiêm trọng chỉ còn

nền mộ và một số đồ gốm nằm rải rác hoặc bình vò gốm thành dày

d) Nhận xét:

- Bãi Mèn là một di chỉ thuộc sơ kì thời đại đồng thau ở nước ta

- Qua loại hình và hoa văn gốm có thể xếp di chỉ vào cùng giai đoạn với

di chỉ Từ Sơn (Hà Bắc) hoặc Đồng Đậu lớp giữa (Vĩnh Phúc)

5.3 Lần III: tháng 12/1997 (12)

a) Địa tầng:

- Trên cùng là lớp đất mặt, dày 10-20cm

- Tầng văn hóa có hai lớp:

+ Lớp văn hóa I: dày 20-30cm, thuộc Đông Sơn muộn

+ Lớp văn hóa II: ở dưới, dày 20-50cm Đất cứng, màu đen lốm đốm vàng hoặc đen sẫm Lớp II chứa gốm thô, bở, rìu đá, mảnh vòng đá