Tầm quan trọng của tư duy phản biện với mọi người nói chung và sinh viên nói riêng

1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH BỘ MÔN PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG ĐỀ TÀI TẦM QUAN TRỌNG CỦA TƯ DUY PHẢN BIỆN VỚI MỌI NGƯỜI NÓI CHUNG VÀ SINH VIÊN NÓI RIÊNG 2 3 MỤC LỤC Trang I Lý do chọ[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC NGOẠI THƯƠNG KHOA QUẢN TRỊ KINH DOANH

BỘ MÔN PHÁT TRIỂN KĨ NĂNG

ĐỀ TÀI: TẦM QUAN TRỌNG CỦA TƯ DUY PHẢN BIỆN VỚI MỌI NGƯỜI NÓI CHUNG VÀ SINH VIÊN NÓI RIÊNG

MỤC LỤC

Trang

I Lý do chọn đề tài 4

II Bản kế hoạch chi tiết nhóm đã triển khai trong quá trình thực hiện project: 4

III Nội dung 7

1 Nội dung tình huống 7

2 Khái niệm về tư duy phản biện 8

3 Tầm quan trọng của tư duy phản biện 9

4 Ai có thể/ nên học cách tư duy phản biện? 11

5 Một số cách để cải thiện kỹ năng tư duy phản biện 11

IV Đánh giá nhân sự 13

1 Tiêu chí đánh giá thành viên 13

2 Nhận xét cụ thể 14

I Lý do chọn đề tài

Cả lý luận và thực tiễn đều chỉ ra rằng, tư duy phản biện có vai trò rất quan trọng trong hoạt động nhận thức của con người Đối với mọi người nói chung, tư duy phản biện là kỹ năng tư duy cần thiết sẽ giúp ích trong lĩnh vực mà họ làm việc, nâng cao hiệu quả công việc và định hướng giải quyết đúng đắn mọi vấn đề trong đời sống Đối với sinh viên nói riêng, đặc biệt trong hoạt động học tập và làm việc, kỹ năng tư duy phản biện sẽ giúp phát triển nhận thức, tự khắc phục được sự thiên vị và khuynh hướng thiên lệch trong suy nghĩ, điều khiển được cảm xúc và sử dụng thông tin để định hướng các hành động Hơn thế nữa, tư duy phản biện sẽ là một yếu tố quan trọng trong quá trình hoạt động nhóm cũng như khi tìm kiếm các công việc phù hợp với bản thân cho tương lai của sinh viên Tuy nhiên, hiện tại việc rèn luyện tư duy phản biện ở Việt Nam chưa được quan tâm đúng mức, chưa đáp ứng được kỳ vọng và mong muốn của nhiều người Tình trạng này do nhiều nguyên nhân, nhưng trước hết và chủ yếu do năng lực tư duy

và rèn luyện việc tư duy phản biện của mỗi người, đặc biệt ở sinh viên Vì thế, hiểu được tầm quan trọng của tư duy phản biện là đòi hỏi cấp thiết đối với mỗi người nói chung cũng như sinh viên nói riêng trong mọi hoạt động học tập và làm việc

II Bản kế hoạch chi tiết nhóm đã triển khai trong quá trình thực hiện project:

STT Giai đoạn Thời gian Nội dung công việc Ghi chú

1 Xây dựng ý

tưởng

06/09/2021 Các thành viên đưa ra

ý tưởng và cả nhóm cùng nhau xem xét, rồi đưa ra quyết định

- Tổ chức cuộc họp online tại channel 8 trên Teams Microsoft

- Phương Hiền đóng góp ý tưởng video về tầm quan trọng của critical thinking trong cuộc sống, đặc biệt trong tìm kiếm việc làm

- Lưu X.Hường đưa ý tưởng về diễn biến và nội dung sơ bộ dựa trên ý kiến của Hiền

- Chốt ý tưởng và hướng đi của video

Phân công nhân sự và phân chia nhiệm vụ:

- Team nội dung:

• Lưu Xuân Hường,

• Kiều Oanh,

• Minh Anh,

• Hồng Nhung,

• Phạm Trang,

• Nhật Minh

• Trọng Linh

- Team diễn viên:

• Lưu Xuân Hường,

• Huyền Trang,

• Phương Hiền,

• Minh Anh,

• Hồng Nhung

- Tổ chức cuộc họp online

tại channel 8 trên Teams Microsoft

- Lập một bản google sheet

“phân chia công việc” rõ

ràng và có nêu rõ tiến độ làm (hoàn thành/ chưa hoàn thành)

- Team nội dung: chia ra nhiều đầu việc khác nhau:

• Phần làm word: + Lý do chọn đề tài + Ghi chép bản kế hoạch đã triển khai + Đánh giá nhân sự

• Viết script

- Team video: Các diễn viên và editor

2 Triển Khai

06/09/2021-10/09/2021

Viết nội dung script bao gồm:

• lời thoại của các nhân vật

• bối cảnh

• nội dung của bài thuyết trình (trong clip)

Làm trong cùng một bản

google docs: “script lời

thoại” (để mọi người dễ

theo dõi)

Viết phần nội dung bản word: lý do chọn đề tài

Lý do chọn đề tài phải nêu được tính cấp thiết và tính phù hợp với bối cảnh hiện nay và đối tượng hướng tới

cụ thể là sinh viên

Lập bảng kế hoạch chi tiết của nhóm

- Lập thành cấu trúc dạng bảng

- Bắt đầu ghi là từ lúc xây dựng ý tưởng

- Ghi theo tiến độ làm việc của nhóm đến khi hoàn

thành công việc và nộp bài

11/09/2021-16/09/2021

- Các thành viên quay những đoạn clip, video

có phân cảnh của riêng mình

- Sau khi quay xong gửi bằng google drive gồm bản video và bản record để lồng tiếng

Bản google drive của từng

cá nhân riêng, ghi rõ tên, không lẫn lộn hay xáo trộn

17/09/2021-22/09/2021

Tải video, chỉnh sửa, cắt ghép video

Video gồm các đoạn clip

mà các thành viên đã gửi (tùy chỉnh hợp lý, không nhất thiết là cho tất cả), đồng thời là cả bản lồng tiếng cho mỗi phân cảnh

23/09/2021-24/09/2021

Gửi bản đánh giá chéo nhân sự cho các thành viên nhận xét

Form phải đảm bảo đảm bảo tính ấn danh của người tham gia đánh giá và tính khách quan trên mỗi câu hỏi

Thu thập thông tin từ biểu mẫu form (đã gửi

từ trước) và tổng hợp kết quả

Thu thập sau khi đã nhận lại đủ form mà các thành viên thực hiện

3 Chỉnh sửa

và hoàn

thành 25/09/2021

Tập hợp các phần làm word, đưa thành một bản hoàn chỉnh

Tập hợp trên một bản

google docs: Bản word”

Gửi Google doc:”bản

word “hoàn chỉnh cho

cả nhóm và xét duyệt lần 1

Tiêu chí đánh giá: xét duyệt về mặt nội dung:

- Lý do chọn đề tài đã đủ nội dung, đủ thuyết phục chưa?

- Bản word đã liệt kê đầy

đủ quá trình làm việc của

cả nhóm chưa, cấu trúc bảng có hợp lý không?

- Phần đáng giá nhân sự: báo cáo kết quả có khách quan không?

Gửi video hoàn chỉnh cho cả nhóm và xét duyệt lần 1

Gửi video để xét duyệt về

sự logic của câu chuyện, đủ cảnh quay chưa?

26/09/2021

Gửi bản word sau khi sửa lần 1 cho cả nhóm

và duyệt lần 2

Gửi “bản word” bằng file

word để xét duyệt về mặt hình thức, font chữ, cách trình bày

Gửi video sau khi sửa lần 2 cho cả nhóm và xét duyệt lần 2

Xét duyệt về hình thức bao gồm: chèn nhạc, chèn chữ

có phù hợp không?, cắt ghép cảnh có để lộ nhiều không, các khoảng chuyển cảnh có đột ngột quá không?

27/09/2021 Gửi lại cả video và

“bản word” sau khi đã

chỉnh lần 2

Đã đáp ứng được tất cả các tiêu chí về nội dung và hình thức hay chưa?

Nộp bản chính thức bao gồm cả video và bản word lên folder riêng của nhóm trên Google Drive lớp trưởng tạo

Yêu cầu các bạn trong nhóm kiểm tra lại một lượt

họ tên, mã sinh viên và các phần nội dung trước khi đường link bị khóa

III Nội dung

1 Nội dung tình huống

Phương Hiền là một sinh viên năm 2 chuyên ngành Tiếng Anh Thương Mại trường ĐH Ngoại Thương Bước lên năm 2 với nhiệt huyết của tuổi trẻ muốn trải nghiệm nhiều mới mẻ, bên cạnh đó, Hiền cũng muốn được thử thách bản thân với một công việc part-time để vừa có thể kiếm thêm thu nhập trong mùa dịch

mà cũng có thể học hỏi thêm những kiến thức về lĩnh vực mà bản thân đang

hướng đến Nhờ sự nhiệt huyết đó mà Hiền đã bắt đầu tham gia các nhóm tuyển dụng nhân viên là sinh viên năm nhất, năm hai ở nhiều vị trí Một ngày nọ khi đang lướt các bài viết tuyển dụng, Hiền thấy được một tin tuyển dụng với vị trí công việc Marketing rất hấp dẫn và làm việc online tại nhà Vì vậy, Hiền rất háo hức nhắn tin xin JD (job description) và bắt đầu đăng kí tham gia các buổi training và cuối cùng là được nhận làm nhân viên chính thức Trong quá trình tháng đầu làm việc, tuy deadlines rất nhiều nhưng với sự nhiệt huyết và ham học hỏi, bên cạnh những công việc chính được giao, Hiền không ngần ngại nhận thêm các công việc “lặt vặt” khác nữa từ phía các anh chị và đồng nghiệp Vì vậy tới cuối tháng, Hiền rất háo hức và mong chờ vào số lương mình nhận được Tuy nhiên, khi liên lạc với chị phụ trách - Hường, chị Hường đã nói rằng vì dịch bệnh phức tạp và viện cớ rằng Hiền là nhân viên mới, chưa có kinh nghiệm trước đó cũng như là chưa đóng góp được gì cho công ty nên tháng này sẽ không có lương Bên cạnh đó, chị Hường còn nói rằng trong quá trình làm việc Hiền đã có rất nhiều sai sót phải để Hường sửa lại và nhắc nhở rất nhiều cộng thêm cả thái độ không tốt nên tháng tiếp theo không cần phải tới làm việc nữa

Qua sự việc này, Hiền đã rất buồn và tự nhủ bản thân phải xem xét thật kỹ

các JD và phân tích Bên cạnh đó, Hiền đã quyết định tham gia khóa học Tư duy

phản biện của Giáo sư- Tiến sĩ Phạm Hồng Nhung và đã rút ra được rất nhiều

điều

2 Khái niệm về tư duy phản biện

Tư duy phản biện (critical thinking) là khả năng suy nghĩ rõ ràng và hợp

lý, nhận ra được những mối liên hệ logic giữa những ý tưởng khác nhau Về bản chất, tư duy phản biện đòi hỏi chúng ta phải kích hoạt khả năng quan sát, tìm tòi, phân tích, và đánh giá Những người có tư duy phản biện sẽ xác định, phân tích

và giải quyết vấn đề một cách có hệ thống thay vì bằng trực giác hay bản năng năng của mình

Các loại tư duy phản biện

Tư duy phản biện có thể được chia thành 2 loại:

a) Tư duy phản biện tự điều chỉnh

Trước một vấn đề nào đó, bản thân mỗi người đều sẽ có những ý kiến chủ quan Những ý kiến đó có thể đúng, hoặc sai Tuy nhiên, để đánh giá được điều đó, cần phải có tư duy phản biện tự điều chỉnh Đây là quá trình bản thân mỗi người tự tranh luận với những quan điểm của chính mình trong nội tâm Chúng ta sẽ tự mình đánh giá, phản bác lại những điều chủ quan trong tư duy bước đầu của mình Tự hoàn thiện và đưa ra nội dung phản biện hoàn chỉnh nhất

b) Tư duy phản biện ngoại cảnh

Trong một cộng đồng, mỗi cá thể sẽ có những cách suy nghĩ, lập luận khác nhau Từ đó, quan điểm, ý kiến cũng sẽ lệch nhau và có thể sẽ lệch đi so với chân lý Tư duy phản biện ngoại cảnh được hình thành nhằm giải quyết vấn đề này Nó được diễn ra theo trình tự 3 bước:

• Nhận thức: Nhận thức được vấn đề và điều khác biệt của vấn đề Nhận thức được

tổng thể ý kiến, quan điểm của người khác

• Đánh giá: Sau khi nhận thức rõ ràng về những điều trong ý kiến phản biện của

người khác và của chính mình Đưa ra những đánh giá khách quan nhất

• Phản biện vấn đề: Từ những đánh giá và quan điểm của mình Phản biện lại

những ý kiến sai lệch và đưa thông tin đúng đắn

3 Tầm quan trọng của tư duy phản biện

a) Xác định được những tư duy thiên vị

Tư duy phản biện giúp chỉ ra cả những tư duy thiên vị trong những vấn đề

mà nó quan sát (đối tượng của nó) và những thiên vị mà chính bạn đem tới Nếu bạn giải quyết được những sự thiên vị này một cách công bằng, và điều chỉnh lại tương ứng tư duy của bạn, bạn sẽ nhận ra được đối tượng đó trên phương diện mà

nó thiên lệch, và hiểu được những thiên vị của bạn qua phản ứng của bạn đối với

nó

Thiên vị không nhất thiết là xấu: đơn giản đó chỉ là một cách nhìn vào sự vật Bạn có thể thiên vị về chủng tộc, nhưng bạn cũng có thể có thiên hướng xem tất cả con người đều như một gia đình Bạn có thể bị thiên vị theo quan điểm chính trị tự do hay bảo thủ, hướng đến hay chống sự khoan dung Ngay cả khi hầu hết chúng ta sẽ coi một sự thiên kiến cụ thể nào đó là tốt hay xấu, thì việc không nhìn

nó sẽ có thể hạn chế cách chúng ta giải quyết một vấn đề hoặc sự việc

b) Giúp bản thân nhìn được bức tranh toàn cảnh

Tư duy phản biện không bao giờ xem xét thứ gì một cách biệt lập Đối tượng của nó luôn phải có một lịch sử, một nguồn gốc, một bối cảnh Tư duy phản biện cho phép bạn phát huy, do đó nhận được nhiều hơn những đặc điểm chính của thứ mà bạn đang xem xét, và làm cho một giải pháp thực tế và hiệu quả đối với một vấn đề có tính khả thi hơn

c) Là một trong những kĩ năng mà người lao động cần thiết

Tư duy phản biện được coi là 1 trong 10 kĩ năng cần thiết nhất của một người lao động, và được xếp hạng thứ hai trong bảng xếp hạng các kĩ năng ( theo World Economic Forum) so với thứ hạng số 5 vào 6 năm về trước Tuy nhiên, tầm quan trọng của kĩ năng này càng không thể bàn cãi đối với những ai đang làm việc

ở các lĩnh vực như: Giáo dục, nghiên cứu tài chính, lãnh đạo - quản lý, luật pháp, Đồng thời, khả năng suy nghĩ tốt, rõ ràng và giải quyết các vấn đề có hệ thống là

“tài sản” cho tất cả mọi ngành nghề

d) Quan trọng trong nền kinh tế mới

Nền tri thức toàn cầu ngày nay đang được thúc đẩy bởi sự phát triển của công nghệ thông tin Trong bối cảnh này, con người cần phải có khả năng đối phó

và quản lý sự thay đổi một cách hiệu quả Xã hội ngày càng đặt ra những tiêu chí khắt khe đối với các kỹ năng trí tuệ linh hoạt, phân tích tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn để giải quyết vấn đề

Bên cạnh đó, trong bối cảnh VUCA (Volatility - Uncertainty - Complexity

- Ambiguity) - thế giới bất ổn, biến động, phức tạp và mơ hồ Khi có tư duy phản

biện tốt chúng ta sẽ không bị kéo theo những thứ mơ hồ, chung chung mà tập trung vào được cái lõi, cái thần của vấn đề từ đó dùng các tiêu chuẩn để đánh giá một cách hiệu quả

e) Giúp cải thiện khả năng ngôn ngữ

Suy nghĩ rõ ràng và có hệ thống là tiền đề để cải thiện phương pháp thể hiện ý tưởng trước đám đông Thông qua việc học và phân tích, chúng ta có thể cải thiện được khả năng đọc hiểu và xử lý vấn đề của mình

Việc đưa ra một ý tưởng cho một vấn đề không chỉ đòi hỏi tính sáng tạo

mà còn là sự hữu ích và phù hợp Vai trò của tư duy phản biện lúc này là giúp đánh giá những ý tưởng mới, lựa chọn những đề xuất tốt nhất và sửa đổi nếu cần thiết Bạn cần phải vận dụng nó để thu thập, phân tích và sử dụng thông tin, ra quyết định cũng như hợp tác với những người khác để cùng đóng góp ý tưởng, cách cải tiến của bản thân

Kết luận: Nhìn chung, giá trị thực sự của tư duy phản biện là ở chỗ nó chính là gốc rễ

của mọi tiến bộ nhân loại Tổ tiên đầu tiên của con người tự nhủ “Chúng ta lúc nào cũng

làm ra được công cụ từ những thứ khác Tôi thử loại đá này xem sao nhỉ?” là đã sử dụng

tư duy phản biện Do đó, hầu hết các nhà tiên phong đặt nền móng về xã hội, nghệ thuật

và công nghệ đã làm theo Bạn hẳn là rất khó để tìm ra một tiến bộ ở bất kỳ lĩnh vực phát triển nào của con người mà không bắt đầu với việc một người nào đó quan sát các

sự vật hiện tượng và nói “Đâu cần phải như vậy Nếu chúng ta nhìn nó từ một góc độ khác thì sao nhỉ?”

4 Ai có thể/ nên học cách tư duy phản biện?

Câu trả lời ở đây là bất cứ ai, từ trẻ em đến người già Ngay cả trẻ nhỏ cũng có thể học những thứ như quan hệ nhân – quả, một sự kiện cụ thể có kết quả cụ thể thông qua sự kết hợp giữa thử nghiệm/ trải nghiệm của chính mình với việc được giới thiệu cho những ý tưởng phức tạp hơn của những người khác

Nhiều người trưởng thành có thói quen thực hành tư duy phản biện như lẽ tự nhiên Nhiều người biết cách, nhưng vì những lý do khác nhau như sợ hãi, định kiến sâu sắc hoặc những niềm tin không được kiểm chứng – lại không chọn cách đó Hơn nữa, có lẽ phần lớn là có khả năng học cách tư duy phản biện, nhưng chưa được dạy hoặc tiếp xúc với những kinh nghiệm mà lẽ ra sẽ cho phép họ tự học được

Đây chính là nhóm cuối cùng mà vừa cần nhất, lại vừa dễ học hỏi nhất về cách

tư duy phản biện Nó thường bao gồm những người có trình độ học vấn và thu nhập tương đối thấp, những người tự thấy mình không có quyền lực Một khi họ nắm được khái niệm tư duy phản biện thì tư duy phản biện có thể làm thay đổi toàn bộ quan điểm của họ về thế giới Thường thì trải nghiệm tham gia vào một sáng kiến hoặc can thiệp của cộng đồng sẽ tạo ra động cơ học tập đó

5 Một số cách để cải thiện kỹ năng tư duy phản biện

a) Rèn luyện kỹ năng đặt câu hỏi

• Đánh giá lại nhận định của bản thân

Bộ não con người luôn lập các giả định về mọi thứ xung quanh bằng cách dựa trên thông tin nhận được trong cuộc sống hằng ngày Sẽ ra sao nếu như giả định đó sai, hoặc không hoàn toàn đúng? Để khắc phục điều đó, bạn phải luôn thắc mắc, tò mò về mọi giả định đang tồn tại Từ đó, bạn có thể đi tìm câu trả lời cho chính bản thân mình, góp phần làm thay đổi nhận định ban đầu mà não bộ tạo ra

Bạn có thể đặt vấn đề từ những việc đơn giản, gần gũi nhất, tập cách suy ngẫm

về mọi thứ như một đứa bé Chẳng hạn như: “Tại sao con người phải ăn sáng trong khi không hề đói?”, “Tại sao khi mưa lại có sấm chớp?”… Tiếp theo, hãy tìm cách để

trả lời tất cả những câu hỏi đó

Đặt nghi vấn có lẽ chính là cái “tinh túy” của tư duy phản biện Nếu không biết phải thắc mắc về vấn đề gì, hoặc không đặt câu hỏi ngay từ đầu, bạn có thể không bao giờ tìm được câu trả lời Tìm kiếm lời giải đáp một cách thông minh chính là tư duy phản biện