Ngoài các đương sự, BLTTDS quy định các cá nhân, cơ quan, tổ chức khởi kiện yêu cầu toà án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khác cũng có nghĩa vụ chứng minh khoản 3 Điều 79 BLT
Trang 1§Æc san vÒ bé luËt tè tông d©n sù
ThS NguyÔn C«ng B×nh * hứng minh là một chế định lớn của
BLTTDS Trong giới hạn của bài tạp
chí, tác giả chỉ xin trao đổi về quy định chủ
thể chứng minh, đối tượng chứng minh,
trình tự và thủ tục chứng minh của chế
định này
- Về chủ thể chứng minh
Theo quy định tại các điều 6, 58, 64,
74, 79, 117, 118, 165, 230 v.v của
BLTTDS, các chủ thể chứng minh trong tố
tụng dân sự bao gồm: các đương sự, người
đại diện, người bảo vệ quyền và lợi ích hợp
pháp của đương sự và toà án Các chủ thể
chứng minh đều có quyền, nghĩa vụ chứng
minh Tuy vậy, mỗi chủ thể tham gia tố
tụng dân sự đều xuất phát từ những mục
đích, nhiệm vụ khác nhau nên BLTTDS
quy định quyền, nghĩa vụ chứng minh của
các chủ thể khác nhau Trong đó, BLTTDS
quy định đề cao vai trò, trách nhiệm chứng
minh của đương sự
Mỗi một bên đương sự khi tham gia tố
tụng đều cần phải chứng minh tất cả các
tình tiết, sự kiện của vụ việc dân sự mà
trên cơ sở đó họ đưa ra yêu cầu hay phản
đối yêu cầu của người khác Trong mối
tương quan giữa các đương sự thì nguyên
đơn phải chứng minh trước sau đó đến bị
đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên
quan Nguyên đơn đưa ra yêu cầu phải đưa
ra các chứng cứ, căn cứ pháp lý để chứng
minh trên cơ sở đó quyền và lợi ích hợp
pháp của nguyên đơn được xác lập Bị đơn phản đối lại yêu cầu của nguyên đơn thì phải đưa ra các chứng cứ, căn cứ pháp lý làm cơ sở cho sự phản đối của mình Người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan cũng phải chứng minh cho yêu cầu hay sự phản đối yêu cầu của họ (khoản 1, 2 Điều
79 BLTTDS)
Ngoài các đương sự, BLTTDS quy định các cá nhân, cơ quan, tổ chức khởi kiện yêu cầu toà án bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của người khác cũng có nghĩa vụ chứng minh (khoản 3 Điều 79 BLTTDS) Tuy không có quyền và lợi ích gắn liền với
vụ việc dân sự như đương sự nhưng các cá nhân, cơ quan, tổ chức này cũng đưa ra yêu cầu và biết rõ sự việc Do đó, tương tự như đương sự, cá nhân, cơ quan, tổ chức khởi kiện yêu cầu toà án bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích của Nhà nước hoặc quyền và lợi ích hợp pháp của người khác cũng có nghĩa vụ chứng minh cho yêu cầu của mình là có căn cứ và hợp pháp Trong trường hợp các cá nhân, cơ quan, tổ chức này không thực hiện được nghĩa vụ chứng minh của mình thì sẽ dẫn đến sự bất lợi cho các đương sự
Đối với người đại diện của đương sự, trong BLTTDS không có điều luật nào quy định trực tiếp quyền và nghĩa vụ chứng
C
* Giảng viên chính Khoa luật dân sự Trường Đại học Luật Hà Nội
Trang 2minh của họ Tuy vậy, theo Điều 74
BLTTDS, người đại diện của đương sự
thay mặt đương sự thực hiện các quyền,
nghĩa vụ tố tụng của đương sự nên nghĩa vụ
chứng minh của họ được hình thành trên cơ
sở quyền và nghĩa vụ chứng minh của
đương sự Trong tố tụng dân sự, tuỳ theo
việc họ đại diện cho đương sự nào mà có
quyền và nghĩa vụ chứng minh của đương
sự đó Người đại diện theo pháp luật, người
đại diện do toà án chỉ định có quyền và
nghĩa vụ thực hiện tất cả nghĩa vụ chứng
minh của đương sự họ đại diện Người đại
diện theo uỷ quyền của đương sự thực hiện
quyền và nghĩa vụ chứng minh của đương
sự trong phạm vi được uỷ quyền
Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp
pháp của đương sự tham gia tố tụng với
mục đích bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp
của đương sự nên cũng có quyền và nghĩa
vụ chứng minh (khoản 2 Điều 64
BLTTDS) Ngoài việc giúp đương sự về
mặt pháp lý để đương sự bảo vệ quyền, lợi
ích hợp pháp của họ thì người bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự
chứng minh sự tồn tại các quyền và lợi ích
hợp pháp của đương sự để bảo vệ quyền và
lợi ích hợp pháp của đương sự trước toà
án Nói cách khác, người bảo vệ quyền và
lợi ích hợp pháp của đương sự cũng đưa ra
các chứng cứ, lý lẽ để chứng minh cho các
yêu cầu và sự phản đối yêu cầu của đương
sự là có cơ sở
Toà án là chủ thể có nhiệm vụ giải
quyết vụ việc dân sự tuy không có nghĩa
vụ chứng minh làm rõ các tình tiết, sự kiện
làm cơ sở cho yêu cầu hay phản đối yêu
cầu của đương sự nhưng để giải quyết đúng vụ việc dân sự thì toà án vẫn phải xác định xem trong vụ việc dân sự phải chứng minh làm rõ những sự kiện, tình tiết nào? Các chứng cứ, tài liệu của đương sự và những người tham gia tố tụng cung cấp đã
đủ để giải quyết vụ việc dân sự chưa? Nếu thiếu thì toà án phải yêu cầu đương sự cung cấp bổ sung Đối với trường hợp đương sự không thể tự mình thu thập được chứng cứ và có yêu cầu thì toà án có thể tiến hành thu thập chứng cứ (khoản 2 Điều
85 BLTTDS) Toà án thực hiện việc đánh giá, công bố công khai chứng cứ trước khi
sử dụng (Điều 96, Điều 97 BLTTDS) Mặt khác, toà án phải chỉ rõ cơ sở của quyết định giải quyết vụ việc dân sự Như vậy, việc chứng minh của toà án mang tính hỗ trợ cho việc chứng minh của đương sự và phục vụ cho việc làm rõ cơ sở quyết định của mình
Việc thực hiện đúng và đầy đủ quyền
và nghĩa vụ chứng minh của mỗi một chủ thể có ảnh hưởng rất lớn đến kết quả giải quyết vụ việc dân sự Do vậy, BLTTDS quy định các các chủ thể chứng minh phải chịu trách nhiệm về việc thực hiện nghĩa
vụ chứng minh của họ Chẳng hạn, theo quy định tại khoản 3 Điều 79 BLTTDS, nếu đương sự không thực hiện đầy đủ hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ chứng minh của mình thì phải chịu trách nhiệm về việc đó
- Về đối tượng chứng minh
Để giải quyết đúng được các vụ việc dân sự thì tất cả các sự kiện, tình tiết liên quan đến vụ việc đều phải chứng minh,
Trang 3bao gồm những tình tiết, sự kiện mà các
chủ thể căn cứ vào đó đưa ra yêu cầu hay
phản đối yêu cầu của người khác và những
tình tiết, sự kiện có ý nghĩa cho việc giải
quyết vụ việc dân sự Xuất phát từ yêu cầu
này, các khoản 1, 2 Điều 79 BLTTDS đã
quy định đương sự có yêu cầu toà án bảo
vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình
phải đưa ra chứng cứ để chứng minh cho
yêu cầu đó là có căn cứ và hợp pháp
Đương sự phản đối yêu cầu của người khác
đối với mình phải chứng minh sự phản đối
đó là có căn cứ và phải đưa ra chứng cứ để
chứng minh Cá nhân, cơ quan, tổ chức
khởi kiện bảo vệ lợi ích công cộng, lợi ích
của Nhà nước hoặc yêu cầu toà án bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của người khác
phải đưa ra chứng cứ để chứng minh cho
việc khởi kiện, yêu cầu của mình là có căn
cứ và hợp pháp Tuy vậy, có một số loại
tình tiết, sự kiện xuất phát từ tính chất rõ
ràng của chúng toà án có thể sử dụng để
giải quyết vụ việc dân sự mà không phải
xác định trong quá trình tố tụng, do đó
Điều 80 BLTTDS quy định những tình tiết,
sự kiện này không cần phải chứng minh
Những tình tiết này bao gồm: Những tình
tiết, sự kiện mọi người đều biết; những
tình tiết, sự kiện đã được xác định trong
các bản án, quyết định của toà án hoặc
quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm
quyền; những tình tiết, sự kiện đã được ghi
trong văn bản được công chứng, chứng
thực hợp pháp
Đối với những tình tiết, sự kiện mọi
người đều biết thì không phải chứng minh
vì mục đích của chứng minh là để làm rõ
tình tiết, sự kiện liên quan đến vụ việc dân
sự để giải quyết đúng vụ việc dân sự Đối với những tình tiết, sự kiện này không chứng minh thì mọi người cũng đã biết rõ
về chúng Tuy vậy, Điều 80 BLTTDS quy
định những tình tiết này phải được “toà án
thừa nhận” vì toà án có trách nhiệm giải quyết vụ việc dân sự Trên thực tế mức độ phổ biến của các tình tiết, sự kiện mọi người đều biết có thể rất khác nhau, có tình tiết, sự kiện phổ biến ở phạm vi rất rộng nhưng cũng có tình tiết, sự kiện chỉ phổ biến ở phạm vi hẹp Vấn đề đặt ra là tình tiết, sự kiện phổ biến ở mức độ nào thì không phải chứng minh? Thực tiễn xét xử của các toà án cho thấy không thể xác định được chính xác những người biết được tình tiết, sự kiện Vì thế việc đánh giá mức độ phổ biến của tình tiết, sự kiện mọi người đều biết chỉ mang tính tương đối nên BLTTDS không thể quy định giới hạn tối thiểu về mức độ phổ biến của tình tiết, sự kiện không cần chứng minh Khi giải quyết các vụ việc dân sự, toà án phải xem xét từng trường hợp cụ thể và trên cơ
sở yêu cầu của việc công khai, minh bạch các hoạt động xét xử mà quyết định thừa nhận hay không?
Đối với những tình tiết, sự kiện đã được xác định trong các bản án, quyết định của toà án hoặc quyết định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền đã có hiệu lực pháp luật cũng không phải chứng minh vì toà án, cơ quan nhà nước nào giải quyết
vụ việc cũng đều dựa trên việc thực hiện quyền lực của Nhà nước ta Hơn nữa, việc chứng minh lại một tình tiết, sự kiện còn
Trang 4có khả năng dẫn đến sự phức tạp trong
việc giải quyết vụ việc dân sự, làm trì trệ
thủ tục tố tụng dân sự, giảm uy tín của toà
án và cơ quan nhà nước có thẩm quyền
Để giải quyết nhanh được các vụ việc dân
sự, tránh những phức tạp không đáng có,
Điều 80 BLTTDS quy định khi giải quyết
vụ việc dân sự, toà án không cho chứng
minh lại những tình tiết, sự kiện đã được
xác định trong các bản án, quyết định của
toà án đã có hiệu lực pháp luật hoặc quyết
định của cơ quan nhà nước có thẩm quyền
Đối với những tình tiết, sự kiện đã
được ghi trong văn bản và được công
chứng, chứng thực hợp pháp, Điều 80
BLTTDS quy định không phải chứng
minh Bởi, những tình tiết, sự kiện này đã
được ghi lại dưới hình thức nhất định và
được cơ quan nhà nước có thẩm quyền
công chứng, chứng thực hợp pháp Mặt
khác, phải bảo đảm giá trị các giấy tờ, tài
liệu đã được các cơ quan nhà nước công
chứng, chứng thực hợp pháp
Ngoài ra, đối với những tình tiết, sự
kiện mà đương sự hoặc người đại diện của
đương sự bên này thừa nhận hoặc không
phản đối Điều 80 BLTTDS cũng quy định
đương sự bên kia không phải chứng minh
Như vậy, sự thừa nhận của một bên đương
sự hay người đại diện của họ có giá trị miễn
nghĩa vụ chứng minh cho đương sự phía
bên kia Vì một trong vấn đề thuộc bản chất
của chứng minh là làm cho đương sự bên
kia thấy rõ sự tồn tại của các tình tiết, sự
kiện liên quan đến vụ việc dân sự để thừa
nhận Mặt khác, quyền thừa nhận còn thuộc
quyền tự định đoạt của đương sự
- Về trình tự, thủ tục chứng minh
Các chủ thể chứng minh có quyền, nghĩa
vụ chứng minh nhưng các chủ thể có thực hiện được quyền, nghĩa vụ chứng minh của họ hay không phụ thuộc một phần rất lớn vào cơ chế tố tụng pháp luật quy định Quán triệt tinh thần đổi mới công tác tư pháp đã được ghi nhận tại Nghị quyết số 08-NQ/TW ngày 02/01/2002 của Bộ chính trị về một số nhiệm vụ trọng tâm công tác
tư pháp trong năm tới, BLTTDS đã quy định quy trình tố tụng mới bảo đảm cho các chủ thể chủ động thực hiện được quyền
và nghĩa vụ chứng minh của họ, nhất là đương sự
Theo quy định tại các điều 165, 175 BLTTDS thì ngay khi khởi kiện, thụ lý vụ
án, đương sự đã thực hiện quyền và nghĩa
vụ chứng minh bằng việc người khởi kiện phải gửi kèm theo đơn khởi kiện các tài liệu, chứng cứ chứng minh cho yêu cầu của mình; bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan nhận được thông báo về việc thụ lý vụ án phải gửi cho toà án văn bản ghi ý kiến đối với yêu cầu khởi kiện và chứng cứ, tài liệu kèm theo Trong quá trình toà án giải quyết vụ việc dân sự, đương sự có quyền và nghĩa vụ giao nộp chứng cứ cho toà án (Điều 84 BLTTDS) Tại phiên toà, các bên đương sự được tham gia tranh luận để chứng minh bảo vệ quyền lợi của mình, thời gian tranh luận của họ không hạn chế (Điều 233 BLTTDS) Kèm theo đơn kháng cáo, người kháng cáo phải gửi cho toà án các tài liệu, chứng cứ bổ sung nếu có để chứng minh cho kháng cáo của mình là có căn cứ và hợp pháp (Điều
Trang 5244 BLTTDS) v.v
Ngoài ra, BLTTDS cũng quy định được
các biện pháp, trình tự, thủ tục thu thập,
đánh giá và sử dụng chứng cứ của toà án
Theo quy định tại Điều 85 BLTTDS, trong
trường hợp đương sự không tự mình thu
thập được và có yêu cầu thì thẩm phán có
thể tiến hành một hoặc một số biện pháp
thu thập chứng cứ Khi áp dụng các biện
pháp thu thập chứng cứ, thẩm phán phải ra
quyết định bằng văn bản, trừ việc lấy lời
khai của đương sự, người làm chứng Theo
quy định tại Điều 95, Điều 96 BLTTDS,
việc đánh giá chứng cứ phải khách quan,
toàn diện, đầy đủ và chính xác; toà án phải
đánh giá từng chứng cứ, sự liên quan giữa
các chứng cứ và khẳng định giá trị pháp lý
của từng chứng cứ; mọi chứng cứ phải
được công bố và sử dụng công khai như
nhau, trừ trường hợp có liên quan đến bí
mật nhà nước, thuần phong mỹ tục của dân
tộc, bí mật nghề nghiệp, bí mật kinh
doanh, bí mật đời tư của cá nhân theo yêu
cầu chính đáng của đương sự
Qua việc nghiên cứu, tìm hiểu BLTTDS,
tác giả nhận thấy các quy định về chứng minh
trong tố tụng dân sự có nhiều điểm tiến bộ,
bảo đảm việc làm rõ các tình tiết của vụ
việc dân sự Trước hết, so với quy định của
các văn bản pháp luật tố tụng dân sự được
ban hành trước đây như Điều 3 Pháp lệnh
thủ tục giải quyết các vụ án dân sự, các
điều 3, 4 Pháp lệnh thủ tục giải quyết các
vụ án kinh tế và các điều 2, 3 Pháp lệnh
thủ tục giải quyết các tranh chấp lao động
thì BLTTDS đã quy định đúng các chủ thể
chứng minh trong tố tụng dân sự, quyền và
nghĩa vụ chứng minh của các chủ thể Mặt khác, các quy định của BLTTDS cũng rõ ràng hơn, hợp lý hơn, từ đó đã đề cao được trách nhiệm của các chủ thể trong việc thực hiện nghĩa vụ chứng minh của họ, tránh được sự ỷ lại vào toà án Đối với đối các sự kiện, tình tiết không phải chứng minh lần đầu tiên cũng được quy định trong BLTTDS, điều này có tác dụng hướng các chủ thể chứng minh vào việc chứng minh làm rõ những tình tiết, sự kiện của vụ việc dân sự cần chứng minh, không chứng minh những tình tiết, sự kiện của vụ việc dân sự một cách không cần thiết, do
đó tiết kiệm được thời gian, sức lực trong việc tham gia tố tụng của các chủ thể Ngoài ra, việc BLTTDS quy định tương đối rõ ràng trình tự, thủ tục chứng minh như trình tự, thủ tục cung cấp, thu thập chứng cứ; trình tự, thủ tục trình bày, tranh luận tại phiên toà v.v đã tạo ra một cơ chế
tố tụng mới cần thiết cho các chủ thể chứng minh thực hiện được các quyền và nghĩa vụ chứng minh của họ Mặt khác, thực hiện việc công khai, dân chủ và minh bạch các hoạt động tố tụng, bảo đảm được việc bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của đương sự và việc giải quyết đúng vụ việc dân sự của toà án Để thực hiện đúng các quy định của BLTTDS, thời gian qua Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối cao
đã ra Nghị quyết số 01/NQ-HĐTP ngày 31 tháng 3 năm 2005 hướng dẫn thi hành một số quy định trong Phần thứ nhất
“Những quy định chung” của Bộ luật tố tụng dân sự năm 2004 Tuy vậy, thực tiễn thực hiện các quy định này của BLTTDS
Trang 6từ ngày 01/01/2005 đến nay đã bộc lộ
những vướng mắc nhất định, thể hiện ở các
điểm sau:
- BLTTDS đã quy định những tình tiết,
sự kiện không phải chứng minh (Điều 80
BLTTDS) nhưng không có quy định về
những tình tiết, sự kiện phải chứng minh
Điều này không những làm mất cân đối
giữa các quy định của BLTTDS mà còn
làm cho các chủ thể lúng túng trong việc
thực hiện quyền và nghĩa vụ chứng minh
của họ, nhất là đối với đương sự Khi tham
gia tố tụng, đương sự chỉ chứng minh trong
phạm vi yêu cầu hay phản đối yêu cầu của
họ cũng chưa đủ mà còn phải chứng minh
cả những sự kiện, tình tiết khác của vụ việc
dân sự Chẳng hạn, khi họ cho rằng việc họ
không thực hiện được nghĩa vụ tố tụng là
do gặp bất khả kháng thì phải chứng minh
có sự bất khả kháng Ngoài ra, do thiếu
kinh nghiệm tham gia tố tụng nên các
đương sự thường không biết phải chứng
minh làm rõ những sự kiện, tình tiết gì và
vì vậy cũng không xác định được các
chứng cứ, tài liệu phải cung cấp cho toà án
để chứng minh bảo vệ quyền lợi của họ
- Tại điểm c khoản 1 Điều 80 BLTTDS
có quy định những tình tiết, sự kiện đã
được ghi trong văn bản và được công
chứng và chứng thực hợp pháp thì không
phải chứng minh Tuy vậy, trong trường
hợp toà án có nghi ngờ về tính đúng đắn
của việc công chứng, chứng thực thì những
tình tiết, sự kiện đã được công chứng,
chứng thực vẫn phải được xác định lại, tức
là vẫn phải chứng minh nhưng trong
BLLTTDS không quy định rõ có phải
chứng minh không và nếu phải chứng minh thì ai có nghĩa vụ chứng minh Thực chất đây là chỉ những tình tiết, sự kiện không phải chứng minh xuất phát từ một
sự suy đoán pháp lý Đối với những tình tiết, sự kiện này trong trường hợp cần thiết vẫn có thể phải xác định lại
- Quy định tại các điều 6, 85 BLTTDS tuy đã đề cao vai trò chứng minh của đương sự nhưng lại hạn chế sự chủ động của toà án trong việc giải quyết vụ việc dân sự, không bảo đảm cho toà án giải quyết nhanh và đúng đắn các vụ việc dân
sự Ví dụ, trong trường hợp phát hiện thấy
chứng cứ đang bị tiêu huỷ hoặc có nguy cơ
bị tiêu huỷ, toà án muốn chủ động thu thập cũng không được mà phải chờ đương sự yêu cầu Bên cạnh đó, nhiều quy định về chứng minh còn chưa rõ, mâu thuẫn, chồng chéo như quy định tại Điều 6, Điều 85, với Điều 87, 92 BLTTDS Theo quy định tại các điều 6, 85 BLTTDS thì các đương sự
có nghĩa vụ cung cấp chứng cứ, trong trường hợp xét thấy trong hồ sơ vụ việc chưa đủ cơ sở để giải quyết thì thẩm phán yêu cầu đương sự giao nộp bổ sung, nếu đương sự không thể tự mình thu thập được
và có yêu cầu thì thẩm phán có thể tiến hành các biện pháp thu thập chứng cứ, trong khi đó, tại Điều 87, Điều 92 BLTTDS lại quy định toà án lấy lời khai của người làm chứng khi xét thấy cần thiết, toà án ra quyết định định giá tài sản khi các bên thoả thuận theo mức giá thấp nhằm mục đích trốn thuế hoặc giảm mức đóng án phí Tại Điều 64 BLTTDS tuy có quy định quyền xác minh, thu thập chứng cứ và
Trang 7cung cấp cho toà án của người bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự
nhưng trong BLTTDS lại không có quy
định về các biện pháp họ được thực hiện để
xác minh, thu thập chứng cứ Vậy, người
bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của
đương sự có thể áp dụng các biện pháp toà
án được áp dụng để thu thập chứng cứ
không? Trong trường hợp người bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự
bên này đưa ra chứng cứ mà người bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp của đương sự
phía bên kia lại cho rằng việc thu thập
chứng cứ đó không hợp pháp thì toà án căn
cứ vào đâu để chấp nhận hay bác bỏ?
- Để thực hiện việc chứng minh dù
trong tố tụng dân sự hay trong tố tụng hình
sự thì các chủ thể đều phải sử dụng những
phương tiện chứng minh nhất định do pháp
luật quy định chứ không phải sử dụng bất
kỳ một phương tiện nào Các phương tiện
chứng minh trong tố tụng hình sự hiện nay
đã được quy định tại khoản 2 Điều 64 Bộ
luật tố tụng hình sự nhưng các phương tiện
chứng minh trong tố tụng dân sự lại không
được BLTTDS quy định Vậy khi chứng
minh, các chủ thể chứng minh được sử
dụng những phương tiện nào để chứng
minh? Việc sử dụng phương tiện nào được
coi là hợp pháp, việc sử dụng phương tiện
nào được coi là không hợp pháp?
- Đối với trách nhiệm không thực hiện
hoặc thực hiện không đúng nghĩa vụ chứng
minh của các chủ thể cũng chưa được
BLTTDS quy định cụ thể Điều 79
BLTTDS tuy có quy định đương sự phải
chịu hậu quả của việc không chứng minh
được hoặc chứng minh không đầy đủ nhưng hậu quả đó là gì thì điều luật này lại không quy định Khi xét xử, toà án có thể
xử bác yêu cầu hay chấp nhận yêu cầu của đương sự khi các chứng cứ của vụ việc dân
sự được các đương sự cung cấp có đầy đủ không? Trường hợp tại toà án cấp sơ thẩm đương sự không chịu cung cấp chứng cứ
mà lên toà án cấp phúc thẩm mới cung cấp hoặc sau khi bản án có hiệu lực pháp luật
họ mới khiếu nại và cung cấp thì phải chịu hậu quả gì? Vấn đề này nếu không nghiên cứu kỹ thì sẽ dẫn đến việc quy định mâu thuẫn vì theo quy định tại Điều 283
BLTTDS thì “kết luận trong bản án, quyết định của toà án không phù hợp với những
tình tiết khách quan của vụ án” là một trong những căn cứ để kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm Do vậy, trong trường hợp chứng cứ của vụ việc dân sự không đầy đủ
mà toà án vẫn quyết định giải quyết vụ việc thì theo quy định này bản án, quyết định của toà án đã có hiệu lực pháp luật có thể bị kháng nghị theo thủ tục giám đốc thẩm Ngoài ra, để bảo đảm cho các đương sự thực hiện được quyền, nghĩa vụ chứng minh thì Điều 7, Điều 385 BLTTDS có quy định trách nhiệm cung cấp chứng cứ của cá nhân, cơ quan, tổ chức có thẩm quyền cho đương sự và biện pháp xử lý đối với những trường hợp vi phạm Tuy vậy, những quy định này chưa cụ thể nên trên thực tế đương sự vẫn gặp rất nhiều khó khăn trong việc yêu cầu các cá nhân, cơ quan, tổ chức cung cấp chứng cứ
Để giải quyết được những vướng mắc nêu trên về lâu dài thì phải sửa đổi, bổ
Trang 8sung các quy định về chứng minh của
BLTTDS Trước mắt, cần phải có các
hướng dẫn của cơ quan có thẩm quyền theo
hướng sau đây:
- Những sự kiện, tình tiết phải chứng
minh bao gồm các sự kiện, tình tiết mà
quan hệ giữa các bên phụ thuộc vào nó và
các tình tiết, sự kiện khác có ý nghĩa cho
việc giải quyết vụ việc dân sự Trong đó,
có cả các tình tiết mà các bên đương sự
đưa ra làm cơ sở cho yêu cầu của mình hay
hay phản đối yêu cầu của đương sự khác
- Những tình tiết, sự kiện đã được ghi
trong văn bản và được công chứng, chứng
thực hợp pháp quy định tại điểm c khoản 1
Điều 80 BLTTDS không phải là những
tình tiết, sự kiện không phải chứng minh
theo nghĩa tuyệt đối Do vậy, trong trường
hợp cần thiết (có nghi ngờ về tính đúng
đắn của nó) toà án vẫn có thể cho chứng
minh những tình tiết, sự kiện đã được ghi
trong văn bản và được công chứng, chứng
thực hợp pháp
- Toà án chủ động trong việc quyết
định áp dụng một số biện pháp thu thập
chứng cứ, bảo vệ chứng cứ như chủ động
trong việc lấy lời khai của đương sự, người
làm chứng, quyết định áp dụng biện pháp
bảo vệ chứng cứ trong trường hợp đang bị
tiêu huỷ, có nguy cơ bị tiêu huỷ hoặc sau
này khó có thể thu thập được
- Người bảo vệ quyền và lợi ích hợp
pháp của đương sự có thể áp dụng để xác
minh, thu thập được chứng cứ bao gồm các
biện pháp được quy định tại điểm d, e
khoản 2 Điều 85 BLTTDS
- Các phương tiện chứng minh được sử dụng trong tố tụng dân sự bao gồm: Lời khai của đương sự; lời khai của người làm chứng; các tài liệu đọc được, nghe được, nhìn được; các vật chứng; kết luận giám định; biên bản ghi kết quả thẩm định tại chỗ; kết quả định giá tài sản; tập quán và các phương tiện khác
mà pháp luật có quy định
- Toà án có thể định cho đương sự một thời hạn để giao nộp chứng cứ Trong thời hạn này đương sự phải có nghĩa vụ giao nộp chứng cứ cho toà án, nếu không giao nộp được thì phải nêu rõ lý do Đối với những trường hợp đương sự cố tình không giao nộp chứng cứ đúng hạn thì toà án có thể phạt tiền theo mức quy định của pháp luật Sau đó, đương sự vẫn không giao nộp, khi toà án đã quyết định giải quyết vụ việc dân
sự mới giao nộp để căn cứ vào đó kháng cáo, khiếu nại thì không được chấp nhận
- Quy định cụ thể việc áp dụng các chế tài đối với các trường hợp bị xử lý theo quy định tại Điều 385 BLTTDS để nâng cao trách nhiệm các chủ thể đối với việc giải quyết vụ việc dân sự của toà án Trong
đó, cần quy định hình thức xử lý cụ thể người đứng đầu các cơ quan, tổ chức đối với những trường hợp cơ quan, tổ chức không chịu cung cấp chứng cứ, tài liệu khi được toà án, đương sự, người bảo vệ quyền
và lợi ích hợp pháp của đương sự yêu cầu hoặc cung cấp tài liệu sai sự thật gây trở ngại cho việc giải quyết vụ án của toà án./