Đáng tiếc, những quy định của luật về thiên chức làm mẹ không được mở rộng tới những người hầu trong nhà hoặc những công nhân nông nghiệp và một số nhà máy đã từ chối thuê phụ nữ, đặc bi
Trang 1(1)
ts NguyÔn thÞ håi *
1 Lịch sử các quyền của phụ nữ
- Quyền của phụ nữ thời kì trước Cách
mạng 1959
Theo Bộ luật dân sự Tây Ban Nha năm
1889, những phụ nữ có chồng không được
đối xử như một chủ thể pháp luật, người
chồng gần như được hoàn toàn quản lí tài
sản và tiền kiếm được của vợ, sự li dị không
được thừa nhận Đàn ông được lấy vợ bé và
đứng đầu về sự ngoại tình trong gia đình
Phụ nữ phải làm mọi việc trong gia đình, các
hoạt động công cộng được coi là quyền lợi
và lĩnh vực hoạt động của riêng đàn ông
Phụ nữ được trả công lao động rất thấp,
phần lớn họ làm các công việc như may vá,
giặt là, chế biến sợi hoặc làm người hầu
trong gia đình Thêm vào đó, cảnh nghèo nàn
khốn khổ thường đẩy những cô gái và phụ nữ
trẻ từ nông thôn lên thành phố và được người
chủ lựa chọn làm người hầu hoặc làm điếm
Nhiều phụ nữ bị lừa vào vòng hôn nhân bạo
lực và cưỡng bức
Những năm đầu thế kỉ XX, việc học
hành của phụ nữ ở giai cấp trung lưu đã
được chấp nhận, thậm chí có người đã được
học đến đại học và đã được nhận vào làm
các nghề như giáo viên, thư kí và công nhân
viên chức Trong thời gian đó, do ảnh hưởng
của những sự kiện cách mạng ở Mêhicô và ở
Nga, phái tiến bộ của lập pháp bắt đầu kêu gọi mở rộng các quyền cho phụ nữ Sự li hôn
đã được luật pháp thừa nhận vào năm 1918 mặc dù có sự phản đối dữ dội từ phía những người bảo thủ rằng một gia đình có nền nếp cần phải được chỉ huy bởi một người đàn ông và sự li dị chỉ có thể khuyến khích sự chung chạ bừa bãi và nhằm mục đích phá hoại gia đình Điều đó đã tạo ra khả năng cho những người vợ kiện những ông chồng của mình song sự li hôn vẫn không được xã hội chấp nhận
Khi tầm hiểu biết về kinh tế và giáo dục của phụ nữ đã được mở rộng, họ bắt đầu tổ chức những câu lạc bộ xã hội, các hiệp hội văn học, họ cũng quan tâm tới việc hỗ trợ người nghèo và tham gia vào hoạt động chính trị Các câu lạc bộ này đã ủng hộ các
sự kiện văn hoá, nghệ thuật, giúp đỡ những người ít may mắn, thực hiện dự án giáo dục những phụ nữ nghèo về sức khoẻ bà mẹ và trẻ em, giúp cho phụ nữ hiểu rằng chính những sự bất công xã hội đã giữ phụ nữ trong cảnh nghèo nàn và sự ngu dốt Năm
1923, Đại hội phụ nữ toàn quốc đầu tiên ở
Cu Ba được tổ chức Các đoàn đại biểu đã
* Giảng viên chính Khoa hành chính - nhà nước Trường đại học luật Hà Nội
Trang 2thảo luận về các vấn đề như các quyền của
những trẻ em ngoài giá thú, bảo vệ những
phụ nữ cô đơn, phạm tội thông gian, gái mại
dâm và việc trả lương như nhau cho những
công việc như nhau Họ cho rằng các bà mẹ
nhất thiết phải đấu tranh thực sự buộc chính
phủ phải đáp ứng các nhu cầu cho gia đình và
xác định quyền bầu cử của phụ nữ là sống còn
đối với sự thịnh vượng của quốc gia
Năm 1925, Đảng cộng sản Cu Ba được
thành lập và đã sớm thu hút ý thức chính trị
của nhiều phụ nữ trẻ với ảnh hưởng sâu rộng
về những mục tiêu biến đổi xã hội của nó
Những người bênh vực cho quyền bình đẳng
xã hội chủ nghĩa của phụ nữ như Ofelia
Domínguez Navarro, Mirta Aguirre và
Mariblanca Sabás Alomá đã dưa ra những
khái niệm về sự bình quyền của phụ nữ Cu
Ba với sự phân tích tính giai cấp triệt để hơn
so với trước kia Họ cũng giải quyết được
một số vấn đề khác nhau có liên quan tới
giai cấp được đặt trong chương trình nghị sự
của Đại hội toàn quốc lần thứ hai của phụ nữ
Cu Ba vào năm 1925
Đầu những năm 1920, do sự phát triển
của công nghiệp nên số lượng nữ công nhân
tăng lên nhanh chóng, đặc biệt là trong
những nhà máy dệt, nơi họ được coi là
nguồn lao động rẻ tiền và có thể sử dụng hết
được Tuy nhiên, thường phụ nữ chỉ được
nhận vào làm việc với điều kiện là họ chưa
có chồng và không chắc chắn có thai Năm
1934, quyền bầu cử của phụ nữ đã được thừa
nhận và Nhà nước đã ban hành đạo luật đầu
tiên về thiên chức làm mẹ của phụ nữ lao
động, cho phép phụ nữ có thai được phép
nghỉ đẻ 12 tuần Ngoài ra, những nhà máy có
từ 50 nữ công nhân trở lên phải có nhà trẻ để trông giữ những đứa trẻ dưới 2 tuổi Đáng tiếc, những quy định của luật về thiên chức làm mẹ không được mở rộng tới những người hầu trong nhà hoặc những công nhân nông nghiệp và một số nhà máy đã từ chối thuê phụ nữ, đặc biệt là những phụ nữ đã có gia đình Với sự giúp đỡ của Đảng cộng sản nên ngày 8/3/1931, lần đầu tiên ngày Quốc
tế phụ nữ đã được kỉ niệm tại Cu Ba và năm
1934, Liên hiệp phụ nữ quốc gia Cu Ba đã được thành lập
Vào năm 1940 Colonel Fulgencia Batista
đã được bầu làm Tổng thống Ông đã chủ trì việc soạn thảo một Hiến pháp mới gồm có một số quy định rất thuận lợi liên quan đến địa vị của phụ nữ Đặc biệt, Điều 16 đã xác nhận một lần nữa quyền của phụ nữ được giữ nguyên tư cách công dân khi lấy chồng; Điều 20 cấm sự phân biệt đối xử dựa trên cơ
sở giới tính; Điều 43 cho phụ nữ được quyền hoàn toàn quản lí tài sản và lương của riêng họ; Điều 62 đã đưa ra nguyên tắc trả lương như nhau cho các công việc như nhau; Điều
97 bênh vực quyền phổ thông đầu phiếu và Điều 68 xác nhận lại quyền của phụ nữ lao động được trả lương lúc nghỉ đẻ, với quy định bổ sung là những người phụ nữ chưa có chồng và đã có chồng được đối xử bình đẳng trong lĩnh vực trả tiền công
Như vậy, ở nước cộng hoà tự do của những năm 1950 trước cách mạng, phụ nữ
Cu Ba có thể đòi hỏi sự bình đẳng cơ bản với đàn ông trong con mắt của luật pháp Tuy nhiên, phụ nữ vẫn chỉ chiếm 13,7% tổng số
Trang 3lực lượng lao động vào năm 1953 và nhận
được tiền công ít hơn nhiều so với đàn ông
khi cùng làm một công việc đồng thời không
có cơ hội để nhận được những nghề có tính
chuyên nghiệp Những phụ nữ nghèo và ở
nông thôn thì rất hiếm khi được đi học và có
rất ít sự cải thiện thực tế Mặc dù một số gia
đình đã đối xử với phụ nữ như những thành
viên của gia đình song phần đông vẫn phải
chịu sự bóc lột về kinh tế và tình dục vì họ
không có chỗ dựa về mặt pháp lí Thêm vào
đó, phụ nữ da đen vẫn tiếp tục phải chịu
đựng sự phân biệt đối xử về pháp luật dựa
trên cơ sở chủng tộc và đã không được phép
học trong một số trường và thậm chí làm
một số công việc trước công sở
- Cuộc cách mạng về vai trò của phụ nữ
Phụ nữ đã tham gia đông đảo trong cuộc
khởi nghĩa năm 1956 -1959 chống lại Batista
và họ đã trở thành những người phụ nữ cách
mạng Nhà nước mới ra đời đã ghi nhận sự
đóng góp của phụ nữ Cu Ba trong suốt cuộc
đấu tranh lịch sử của nó, lên án tất cả những
hình thức bất bình đẳng và sự bóc lột về giới
đồng thời xác định nhiệm vụ của chính quyền
mới là xây dựng một xã hội hoàn toàn bình
đẳng về dân sự và chính trị cho cả hai giới
Những người lãnh đạo chính quyền mới hiểu
rằng phụ nữ không thể đơn độc giải quyết các
vấn đề của họ, Nhà nước cần phải bảo đảm
các điều kiện giúp cho phụ nữ có thể mưu cầu
sự bình đẳng hoàn toàn Để thực hiện mục
đích này, tất cả các nhóm phụ nữ đang tồn tại
lúc đó đã được liên kết lại thành tổ chức duy
nhất là Liên đoàn phụ nữ Cu Ba dưới sự lãnh
đạo của Vilma Espin Mục đích của nó là tạo
sự thuận lợi cho sự chuyển biến của phụ nữ
Cu Ba trong những lĩnh vực kinh tế nông nghiệp, công nghiệp và dịch vụ của xã hội mới Thông qua các chương trình giáo dục
và các hoạt động nâng cao nhận thức, Liên đoàn phụ nữ Cu Ba đã tiến hành đào tạo, giáo dục phụ nữ, giúp cho họ có thể tham gia rộng rãi vào đời sống chính trị và xã hội Một trong những nhiệm vụ đầu tiên của Liên đoàn phụ nữ Cu Ba là thành lập hệ thống chăm sóc trẻ em và trong vòng một năm, một ngàn người trước đây vốn là người hầu trong nhà đã được đào tạo như là những công nhân nuôi dưỡng trẻ em Cùng thời gian đó, một trường dạy nấu ăn ra đời đã cung cấp những người nấu ăn cho những trung tâm nuôi dưỡng trẻ em Để làm dịu bớt sức ép về thời gian cho lao động nữ, Liên đoàn phụ nữ Cu
Ba đặt nhiệm vụ cho một kế hoạch nổi tiếng
là “Plan Jaba” đã mang lại cho lao động nữ quyền ưu tiên trong các chợ và trong các cửa hàng của Nhà nước, cho phép họ đứng lên trước khi xếp hàng mua hầu hết các hàng hoá và sản phẩm lúc đó Phụ nữ Cu Ba gia nhập Liên đoàn với số lượng lớn, tới năm
1990, số hội viên đã lên tới gần 3 triệu người làm cho nó trở thành tổ chức phụ nữ lớn nhất trong lịch sử của châu Mĩ Latinh
Nhà nước còn giúp cho việc tăng tỉ lệ phần trăm phụ nữ có việc làm từ 13,7% năm
1953 lên 40% năm 1993 Trong thời kì từ năm 1975 đến 1985, phụ nữ trong lực lượng lao động chiếm tỉ lệ rất cao (năm 1975 tỉ lệ
là 24%, năm 1983 tỉ lệ là 37,5% và năm
1993, số lượng ước đoán là 40,6% tiềm năng của lực lượng lao động nữ đã có việc làm ở
Trang 4ngoài gia đình) Những năm 1970, việc cải
thiện địa vị xã hội của phụ nữ được thể hiện
rõ trong Luận cương của Đảng cộng sản Cu
Ba về quyền bình đẳng hoàn toàn của phụ nữ
và qua việc ban hành Bộ luật gia đình, trong
đó trao cho vợ chồng các quyền và nghĩa vụ
bình đẳng trong gia đình Nó cũng quy định
trẻ em được dạy dỗ theo nguyên tắc cách
mạng là đàn ông và đàn bà tham gia bình
đẳng vào tất cả các lĩnh vực của xã hội và
cùng có trách nhiệm như nhau Thêm vào
đó, Hiến pháp XHCN thứ nhất (năm 1976)
trong đó đề cập rõ đến cả hai giới: Chương
V, Điều 41 cấm mọi sự phân biệt đối xử dựa
trên cơ sở chủng tộc, màu da, giới tính và
nguồn gốc dân tộc; Điều 43 thừa nhận các
quyền bình đẳng cho đàn ông và đàn bà về
kinh tế, xã hội, chính trị và trong gia đình
2 Các quyền của phụ nữ ngày nay
Mặc dù còn có những mâu thuẫn song
chủ nghĩa xã hội đã tạo ra sự bình đẳng cho
phụ nữ, đặc biệt là cho những người hoàn
toàn bị áp bức dưới chủ nghĩa tư bản như
những người phụ nữ da đen, những người
lao động nông nghiệp và những người nông
dân không có ruộng đất Chính quyền của
Castro đã thực hiện tốt những lời hứa của
cách mạng là cung cấp cho tất cả công dân
những nhu cầu cơ bản ở mức có thể về thực
phẩm, nhà ở và sự chăm sóc y tế đồng thời
đặt ra các chương trình và chính sách nhằm
tạo nên sự tự do và bình đẳng về giáo dục và
việc làm, đào tạo nghề và dành những cơ hội
chưa từng thấy cho nhiều phụ nữ Kết quả là
nhiều phụ nữ Cu Ba đã có tri thức và ở trong
những hoàn cảnh kinh tế, những sự thuận lợi
mà những người mẹ và những người bà của
họ không bao giờ dám mơ tưởng tới Họ không còn phải đối mặt với sự sinh ra mà không có sự chăm sóc y tế nữa hoặc sợ rằng
họ sẽ không có khả năng đảm bảo cho con cái của họ ở mức tối thiểu những nhu cầu về thực phẩm, quần áo, sự chăm sóc y tế và răng miệng cơ bản Sự tăng lên của biện pháp tránh thai và nạo thai, việc loại trừ sự
nô lệ trong nhà và nạn mại dâm, sự giáo dục phổ thông và các chính sách của Nhà nước
về khuyến khích việc làm của phụ nữ đã làm cho phụ nữ độc lập hơn trong kinh tế và có
cơ hội có nhiều nghề nghiệp khác nhau hơn bao giờ hết Họ đã tham gia vào vô số các dự
án cải cách như chiến dịch xoá nạn mù chữ
đã gửi hàng ngàn người tự nguyện đến các vùng hẻo lánh của đất nước để dạy học Song đáng tiếc là vẫn còn có rất ít thay đổi trong sự phân chia lao động trong nước; phụ nữ vẫn bị cho là có nghĩa vụ phải làm tất
cả các công việc nội trợ kể cả sau một ngày hoàn toàn làm công việc kiếm tiền Những đòi hỏi mà “vị trí thứ hai” đặt lên vai những người phụ nữ đã làm cho họ rất khó hoặc không thể có mặt trong các lớp học buổi tối, các buổi mít tinh và các kì họp là những phương tiện để vươn lên tới các chức vụ có quyền lực trong Đảng cộng sản Vì vai trò hai mặt của họ mà phụ nữ thường nhận được việc làm ít giờ hơn so với đàn ông Như vậy, mặc
dù phụ nữ đã được đại diện rộng rãi trong các nghề nghiệp và đã được trả lương như nhau trong các công việc như nhau nhưng họ hiếm khi có thể giữ những chức vụ có địa vị xã hội cao hơn Các chức vụ cao trong xã hội vẫn
Trang 5chủ yếu thuộc về đàn ông Bởi vậy, vẫn tiếp
tục có sự bất bình đẳng quan trọng giữa việc
kiếm tiền của đàn ông và đàn bà Một ví dụ
là Nunez Sarmiento (1991), trong sự nghiên
cứu của bà về việc làm của phụ nữ ở Cu Ba
đã nhận thấy rằng phụ nữ ở một nhà máy
gạch đã kiếm được 54 xen cho mỗi ngày làm
việc trong khi đó nếu họ nghỉ thì người đàn
ông làm thay sẽ kiếm được 100 xen
Mặc dù trong Bộ luật gia đình đã quy
định những việc vặt trong nhà sẽ được phân
công một cách bình đẳng cho tất cả các
thành viên của gia đình song hiện tại quy
định này vẫn tiếp tục bị vi phạm nhiều hơn
là được tôn trọng Đại hội lần thứ năm của
Liên đoàn phụ nữ Cu Ba vào năm 1990 đã
chỉ ra sự bất bình đẳng trong việc làm các
công việc ở nhà vẫn tiếp tục phát triển và
phụ nữ vẫn phải gánh vác trách nhiệm quan
trọng nhất trong việc chăm sóc các con Hơn
nữa, Espin phàn nàn rằng những người quản
lí vẫn cố gắng giảm sự cho phép nghỉ việc và
sự bất tiện của thiên chức làm mẹ bằng việc
giữ phụ nữ ở những vị trí thấp hoặc sa thải họ
khi họ bắt đầu có mang
Smith và Padula (1996) cho rằng sự lan
rộng của việc sử dụng phụ nữ tình nguyện
được tiến triển thành một hình thức bóc lột
thường xuyên trong thời kì nhiệm vụ cách
mạng Ví dụ, năm 1986, Espin phàn nàn rằng
Liên đoàn phụ nữ Cu Ba đã tổ chức đội phụ
nữ tình nguyện tới xây dựng một lò bánh mỳ
với điều kiện là khi nó hoạt động thì những
người phụ nữ tình nguyện này sẽ được nhận
vào như những công nhân được trả lương
thường xuyên Khi những người phụ nữ đã
hoàn thành việc xây dựng lò bánh nhưng những người đàn ông đã được nhận vào làm nhân viên của nó mà không phải là những người phụ nữ đã xây dựng nó Nhà xã hội học Cu Ba Mrta Nunez Sarmiento (1991) đã đưa ra một ví dụ tương tự về những người phụ nữ đã bị bóc lột như là những người lao động hợp đồng trong nông nghiệp
- Quyền sinh sản
Các chính sách của Cu Ba liên quan đến các quyền sinh sản bị phê phán là chính quyền mới đã chậm thực hiện các biện pháp tránh thai có hiệu quả đối với phụ nữ Thêm vào đó, sự triệt sản chỉ là bắt buộc đối với phụ nữ đã có từ ba đứa trẻ đang còn sống trở lên hoặc đối với những người có thai mà được xác định là sự sống bị đe doạ và phụ nữ muốn triệt sản thì cần phải được sự chấp thuận bằng văn bản viết của chồng họ, song đàn ông lại không cần đến sự chấp thuận của
vợ họ đối với việc phải thắt ống dẫn tinh Sự thiếu các biện pháp phòng ngừa, giới hạn việc sinh đẻ gây ra sự hoang mang vì nạn phá thai thường xuyên tăng lên và mặc dù trong những thập kỉ đầu tiên, chế độ của Castro đã tích cực chống lại sự phá thai nhưng vào năm
1974 có 40% trong tổng số phụ nữ có thai đã phá thai Do vậy, vào những năm 1970, Cu
Ba đã bắt đầu nhập khẩu các dụng cụ tránh thai như vòng và thuốc tránh thai, những thứ này đã được phân phát một cách tự do không phải trả tiền trong các phòng khám chuyên khoa của quốc gia Tuy nhiên, việc sử dụng phương pháp nào là do những nhà phân phối quyết định, bản thân người phụ nữ không nhận được những thông tin về những tác
Trang 6dụng phụ và khả năng nguy hiểm cho sức
khoẻ Mãi tới cuối những năm 1980, Hiệp
hội Cu Ba vì sự phát triển của gia đình mới
phát hành cuốn sách nêu lên những điều có
lợi và bất lợi của các phương pháp tránh thai
khác nhau nhưng nó cũng không nói gì đến
những điều nguy hiểm cho sức khoẻ đi kèm
với việc đặt vòng tránh thai mà tiếp tục được
các thầy thuốc sản khoa Cu Ba giới thiệu như
là một phương pháp được ưa thích hơn đối
với những người ở tuổi thanh niên
- Bạo lực trong gia đình
Chủ nghĩa xã hội đã sinh ra chân giá trị,
sự bình đẳng và sự tôn trọng giữa các công
dân của nó Dựa trên cơ sở này, Cu Ba phản
đối sự tồn tại của bạo lực và sự cưỡng đoạt
trong gia đình và vì vậy cần có pháp luật chống
lại bạo lực trong gia đình và quy định bảo vệ
cho phụ nữ khỏi bị đánh đập Nhà nghiên cứu
Cu Ba Ileana Artiles de León đã chỉ rõ “Phụ
nữ không kể quê hương, trình độ văn hoá, tôn
giáo, hoặc kinh tế đều được bảo vệ khỏi
những hành vi bạo lực chống lại họ”.(2)
- Phụ nữ, giai đoạn sau của chủ nghĩa xã
hội và cuộc sống
Việc mất các thị trường do sự sụp đổ của
khối xã hội chủ nghĩa, sự cấm vận của Mĩ và
các thảm hoạ tự nhiên đã tàn phá nền kinh tế
Cu Ba và mang lại những hậu quả tàn khốc
cho phụ nữ Trong khung cảnh đó, mục tiêu
của quốc gia là phải chuyển biến để tồn tại
bằng việc “làm trẻ hoá chủ nghĩa xã hội”
Thực chất của các chương trình xã hội về
chăm sóc sức khoẻ, giáo dục và nuôi dưỡng
trẻ em vẫn đạt được mục tiêu trong những
điều kiện rất khó khăn Sự thiếu thốn các
nhu cầu thiết yếu đã làm cho đời sống hàng ngày rất khó khăn và đã làm nản lòng phần lớn người Cu Ba, đặc biệt là cho những bà
mẹ phải làm việc vì đó là những người vẫn
có đầy đủ trách nhiệm đối với gia đình sau một ngày làm việc ở bên ngoài Sự mất điện thường xuyên kéo dài trong các thành phố và
xe đạp đã thay thế cho ô tô vì xăng dầu hầu như không đủ khả năng để cung cấp Bệnh nhân trong bệnh viện phải tự trang bị khăn trải giường, thậm chí cả bóng đèn thắp sáng, thuốc men các loại được cung cấp rất ít Khẩu phần thực phẩm bị hạn chế rất nhiều
mà như Randall đã nói là nhân dân thường đi ngủ vào ban đêm với một cốc nước đường
để làm dịu cơn đói của họ
Sự thiếu thốn nghiêm trọng đã làm cho phụ nữ thường phải sử dụng phần lớn thời gian trong ngày của họ để xếp hàng chờ mua thực phẩm và các nhu yếu phẩm khác, phải bận tâm thêm với kế hoạch chăm sóc và bảo đảm cuộc sống cho các thành viên trong gia đình họ với thu nhập cao hơn Vì thế, sau những nghề “chính thức” như y tá, bác sĩ, kĩ
sư, giáo viên…, phụ nữ hiện tại phải làm thêm những công việc “không chính thức” như thợ làm đầu, thợ may, thợ giặt… Một số phụ nữ đã quyết định bỏ nghề và đi bán hàng rong trên các đường phố hoặc làm bất kì một loại công việc nào liên quan đến công nghiệp
du lịch Phụ nữ có rất ít thời gian cho những công việc chung và ngay cả Liên đoàn phụ
nữ Cu Ba cũng phải phát biểu ý kiến về sự giảm sút trong việc tham gia vào các công việc chung của họ
Bất chấp những khó khăn hiện tại, Cu Ba
Trang 7tiếp tục thực hiện lời hứa với phụ nữ và sự
bình đẳng còn đi xa hơn Bộ luật gia đình
vẫn có hiệu lực như là lời tuyên bố chính
thức về sự bình đẳng xã hội chủ nghĩa trong
đời sống cá nhân và Hiến pháp mới năm
1992 đã được thông qua không chỉ duy trì
những quy định pháp luật loại trừ sự phân
biệt đối xử dựa trên cơ sở màu da, giới tính
và nguồn gốc dân tộc mà cả “niềm tin tôn
giáo và bất kì một sự sỉ nhục nào khác đối
với phẩm giá con người".(3) Tuy nhiên, mới
đây, các chương trình bảo trợ nhà nước đã
làm sống lại ngành du lịch, đưa đến một
công việc kinh doanh không chắc chắn như
là Tạp chí Playboy phát hành tháng 5/1991
và Tạp chí Sol y Son phát hành năm 1998
mô tả hình ảnh của người phụ nữ Cu Ba
tương tự như sự thể hiện của những nữ vũ
công đẹp kì lạ trong những câu lạc bộ khiêu
vũ ban đêm ở xứ nhiệt đới đã được diễn tả
trong chế độ cũ để làm thoả mãn khách du
lịch nước ngoài Chắc chắn, sự bớt căng
thẳng của thời kì đặc biệt (cái tên do Casto
đặt cho sự khủng hoảng của Cu Ba sau sự
sụp đổ của Liên xô) cũng đã mở cửa cho thị
trường đen phát đạt, cho hàng hoá nước
ngoài và đồng đô la đã lôi kéo hàng trăm phụ
nữ vào con đường mãi dâm
- Tương lai của các quyền của phụ nữ
Mục đích của Liên đoàn phụ nữ Cu Ba là
động viên và chăm lo cho một bộ phận quan
trọng của xã hội, “tạo nên một khối vững
chắc và mạnh mẽ của phụ nữ của chúng
ta”,(4) chỉ đạo và đoàn kết phụ nữ để “xây
dựng một lực lượng có ý thức đại diện cho
cách mạng”.(5) Là tổ chức chính trị của phụ
nữ Cu Ba, Liên đoàn phụ nữ Cu Ba phải là người ủng hộ mạnh mẽ nhất cho phụ nữ và phải được thể hiện rõ ưu thế của nó trong phát triển kinh tế, sự tồn tại của quốc gia và bảo vệ cách mạng Song Liên đoàn phụ nữ
Cu Ba và phụ nữ Cu Ba nói chung được tham gia rất ít vào việc soạn thảo các chính sách đã điều khiển cuộc sống của họ cũng như của con cái và gia đình họ Ngoài ra,
như Smith và Padula đã nhận xét: “Sự phân
chia quyền lực với phụ nữ không phải là sự
ưu tiên hàng đầu của chính quyền”.(6) Tuy nhiên, vào những năm 1970, những người làm chính sách đã cố gắng xoá bỏ hố sâu ngăn cách đó bằng cách xác định vị trí thực
sự của trách nhiệm sinh đẻ để vận hành các trung tâm nuôi dưỡng trẻ em và thông qua sự cộng tác bình đẳng giữa những bà mẹ và những ông bố như đã được quy định rõ trong
Bộ luật gia đình Mặc dù gia đình hiện tại là trọng tâm cơ bản của các chính sách cụ thể
và sự nỗ lực của Liên đoàn phụ nữ Cu Ba, những sự tích cực về giới của đời sống công cộng và đời sống cá nhân đã không bị loại trừ khỏi chiến lược xã hội chủ nghĩa của Cu
Ba vì phụ nữ Song phụ nữ Cu Ba vẫn là những người vợ, người mẹ và những người
bà bị thúc ép bởi đời sống gia đình và bởi những đức tính mới mà ngày càng được phát huy trong đời sống công cộng
Như đã mong đợi, cách mạng rất quan tâm đến sự công bằng về giới vì biết rằng những quan niệm về lòng tự tôn của đấng nam nhi rất khó bị tiêu diệt trong đời sống cá nhân và đời sống công cộng Hơn nữa, các chính sách của Nhà nước luôn luôn ưu tiên
Trang 8vai trò làm mẹ và người nội trợ của phụ nữ
Phụ nữ Cu Ba xã hội chủ nghĩa phải thực
hiện đầy đủ những nghĩa vụ công dân của
họ, giữ trách nhiệm quan trọng nhất trong
gia đình, thậm chí họ còn được thừa nhận là
có vai trò lớn hơn trong sản xuất kinh tế của
quốc gia Trạng thái căng thẳng của vai trò
nhiều mặt như là người nội trợ và người lao
động đã làm cho phụ nữ không tham gia đầy
đủ trong đời sống công cộng và làm cho họ
bị kiệt sức vì làm việc quá sức Sự bình đẳng
về chính trị và hệ thống pháp luật công bằng
rõ ràng đã thực sự tạo nên cơ cấu tổ chức
trong đó sự thay đổi về giới có thể được thực
hiện; chúng cũng bảo vệ phụ nữ khỏi sự quá
đáng nhất của sự phân biệt đối xử Tuy
nhiên, lịch sử của các quyền của phụ nữ ở
Cu Ba chỉ ra rằng những nhân tố này không
đủ để tác động tới sự thay đổi nhận thức của
xã hội và cần thiết cho sự bình đẳng thực sự
Khủng hoảng kinh tế gây nhiều lo lắng cho
đất nước và đã tạo nên sự thay đổi sâu sắc
trong lối sống và giá trị của dân cư Cu Ba,
đặc biệt là trong thế hệ trẻ Phụ nữ được
quan tâm về tương lai của các con gái và các
cháu gái của họ Marina - một trí thức ở
Havana, trong các tác phẩm của mình, cho
rằng những cô gái trẻ đã nhìn thấy những
người bà và những người mẹ của họ “bị kiệt
sức, bị vùi dập, phải làm việc quá sức, bị đày
ải và bị làm cho nhụt trí”,(7) vì vậy, họ muốn
có một cuộc sống khác cho chính bản thân
Liên đoàn phụ nữ Cu Ba phàn nàn rằng phụ
nữ không muốn quay trở lại nhà và từ bỏ
hoặc là công việc hoặc là các quyền của họ
Sự thừa nhận này có thể trở thành sự thực
cho thế hệ hiện tại của phụ nữ lao động
nhưng không phải cho thế hệ phụ nữ tương lai đang ước mơ về một mức sống tốt hơn, không “bị hành hạ” đến mức như những người mẹ của họ đã phải chịu Nhiều phụ nữ trẻ đã quên mất cuộc đấu tranh cho sự bình đẳng xã hội và hình dung ra một tương lai đầy đủ tiện nghi trong gia đình Marina bình luận về các quyền của phụ nữ ở Cu Ba như
sau: “Sự thực là Cách mạng đã tạo ra sự
chăm sóc về y tế và giáo dục có giá trị cho tất cả phụ nữ Cu Ba không tính đến thu nhập
và màu da Nhưng cũng sự thật là những phụ nữ da đen và lai vẫn có địa vị thấp nhất trong xã hội… Chính quyền cách mạng đã ban hành ra pháp luật để bảo vệ tính chính trực của phụ nữ và sự hầu hạ trong gia đình
đã bị thủ tiêu, cách mạng đã trao cho phụ nữ
chân giá trị, nhưng sự thực là nó chưa làm cho phụ nữ được hoàn toàn tự do Tôi, với tư cách là một phụ nữ và là một con người, muốn
được tự do, tự do viết, tự do nói, tự do đưa ra
những quyết định cho tôi và cho gia đình tôi,
tự do lựa chọn một ngôi nhà mà tôi muốn sống, tự do làm việc ở nơi tôi muốn và tự do nghiên cứu những cái mà tôi thích, tự do rời khỏi đất nước và cũng tự do quay lại”.(8) Hiện tại, chủ nghĩa tư bản tràn ngập khắp đời sống hàng ngày ở Cu Ba là những thách thức rất lớn đối với việc giữ gìn những thành quả của cách mạng mà nếu không kiên quyết, toàn tâm toàn ý thì sự mâu thuẫn về giới sẽ trở nên gay gắt hơn./.
(1) Lược dịch từ tác phẩm “Women’s Rights - A global view” Edited by Lynn Walter; Greenwood press, London, 2001
(2),(3),(4),(5),(6),(7),(8).Xem: "Women' s Rights - A global view", Sđd, tr.52, 53, 54, 44