Mặt khỏc, Cụng ước cũng nhấn mạnh sự phõn biệt đối xử với phụ nữ là vi phạm cỏc nguyờn tắc về quyền bỡnh đẳng và sự tụn trọng phẩm giỏ con người, là một trở ngại đối với việc phụ nữ tham
Trang 1Tạp chí luật học - đặc san phụ nữ 55
TS Dương Tuyết miên* uyền con người của phụ nữ là vấn đề
luụn được sự quan tõm đặc biệt của
cộng đồng quốc tế và nhiều quốc gia trờn thế
giới trong đú cú Việt Nam Mặc dự quyền lợi
và địa vị của người phụ nữ được cải thiện
đỏng kể từ sau chiến tranh thế giới thứ hai
nhưng trờn thực tế, ở nhiều nơi trờn thế giới,
sự phõn biệt đối xử cũng như hành hạ ngược
đói, búc lột tàn bạo người phụ nữ vẫn cũn
tồn tại Phụ nữ tuy chiếm đa số so với nam
giới, thực hiện nhiều chức năng quan trọng
trong đú cú chức năng sinh sản duy trỡ nũi
giống và nuụi dưỡng con cỏi và cú thể tham
gia nhiều hoạt động xó hội khỏc nhưng so
với nam giới, phụ nữ vẫn cũn chịu nhiều
thiệt thũi Theo thống kờ của Liờn hợp quốc,
phụ nữ chiếm đa số trong những người
nghốo khổ của thế giới và số phụ nữ nụng
thụn nghốo tỳng đó tăng thờm lờn 50% kể từ
sau năm 1975 trở lại đõy Trong tỡnh trạng
nghốo khổ, phụ nữ là những người bị thiệt
thũi nhiều nhất về ăn uống, sức khoẻ, giỏo
dục, đào tạo, cơ hội cú việc làm và cỏc nhu
cầu khỏc Phụ nữ ở chõu Á, chõu Phi phải
làm việc nhiều hơn nam giới 13 giờ một
tuần Trờn toàn thế giới, phụ nữ kiếm được
số thu nhập ớt hơn từ 30% đến 40% so với
đàn ụng trong những cụng việc như nhau Số phụ nữ nắm giữ cỏc cương vị quản lớ hành chớnh nhà nước chỉ chiếm 10%, cũn trong cỏc cương vị quản lớ sản xuất thỡ chưa đến 20% Trước bối cảnh đú, việc chấm dứt sự phõn biệt đối xử đối với phụ nữ, cải thiện địa
vị và đảm bảo sự bỡnh đẳng, tiến bộ của phụ
nữ là việc làm vụ cựng cần thiết
Vào năm 1967, Đại hội đồng Liờn hợp quốc thụng qua tuyờn ngụn về loại trừ sự phõn biệt đối xử đối với phụ nữ Năm 1972, ụng Tổng thư kớ Liờn hợp quốc đề nghị ban hành một văn kiện phỏp luật quốc tế về quyền con người của phụ nữ Năm 1974, Uỷ ban về địa vị của phụ nữ bắt đầu soạn thảo văn kiện đú Cụng ước về xoỏ bỏ mọi hỡnh thức phõn biệt đối xử đối với phụ nữ (gọi tắt
là CEDAW) được thụng qua và để ngỏ cho cỏc nước kớ, phờ chuẩn và gia nhập theo Nghị quyết số 34/180 ngày 18/12/1979 của Đại hội đồng Liờn hợp quốc, cú hiệu lực từ ngày 3/9/1981 theo Điều 27 (1) của Cụng ước Ngay tại lời mở đầu, Cụng ước đó khẳng định mọi người sinh ra đều tự do và bỡnh
Q
* Giảng viờn Khoa luật hỡnh sự Trường đại học luật Hà Nội
Trang 256 Tạp chí luật học - đặc san phụ nữ
đẳng về nhõn phẩm và quyền lợi đồng thời,
Cụng ước cũng chỉ rừ vấn đề phõn biệt đối
xử với phụ nữ vẫn cũn tồn tại ở trờn thế giới
nhất là ở những nơi vẫn cũn tỡnh trạng nghốo
khổ Mặt khỏc, Cụng ước cũng nhấn mạnh
sự phõn biệt đối xử với phụ nữ là vi phạm
cỏc nguyờn tắc về quyền bỡnh đẳng và sự tụn
trọng phẩm giỏ con người, là một trở ngại
đối với việc phụ nữ tham gia bỡnh đẳng với
nam giới vào đời sống chớnh trị, xó hội và
gia đỡnh của nước họ, cản trở sự tăng trưởng
thịnh vượng của xó hội và gia đỡnh, gõy khú
khăn cho việc phỏt triển đầy đủ cỏc khả năng
tiềm tàng của phụ nữ trong việc phục vụ đất
nước và loài người Sau khi ghi nhận những
đúng gúp lớn lao của phụ nữ vào phỳc lợi
của gia đỡnh và phỏt triển xó hội, Cụng ước
kờu gọi cỏc quốc gia thành viờn xoỏ bỏ sự
phõn biệt đối xử đối với phụ nữ, đảm bảo sự
bỡnh đẳng cả nam và nữ trong mọi lĩnh vực
Theo Cụng ước, “Phõn biệt đối xử với phụ
nữ” được hiểu như sau: “Phõn biệt đối xử
với phụ nữ bao hàm bất kỡ sự phõn biệt, loại
trừ hay hạn chế nào dựa trờn cơ sở giới tớnh
cú tỏc dụng hoặc nhằm mục đớch làm tổn hại
hoặc vụ hiệu hoỏ việc phụ nữ được cụng nhận,
hưởng thụ hay thực hiện cỏc quyền con
người và những tự do cơ bản trong cỏc lĩnh
vực chớnh trị, kinh tế, xó hội, văn hoỏ, dõn
sự hay bất kể lĩnh vực nào khỏc và trờn cơ sở
bỡnh đẳng của nam và nữ, bất kể tỡnh trạng
hụn nhõn của họ như thế nào.“ (Điều 1) Để
đảm bảo việc xoỏ bỏ sự phõn biệt đối xử đối
với phụ nữ được thực hiện triệt để, Cụng ước
đó quy định cỏc quốc gia thành viờn của Cụng ước phải ỏp dụng tất cả cỏc biện phỏp thớch hợp và khụng chậm trễ một chớnh sỏch xoỏ
bỏ phõn biệt đối xử với phụ nữ Cụ thể là:
- Phải quy định nguyờn tắc bỡnh đẳng nam nữ vào hiến phỏp hoặc cỏc văn bản phỏp luật thớch hợp
- Thụng qua những biện phỏp phỏp luật
và cỏc biện phỏp thớch hợp khỏc, kể cả việc trừng phạt trong những trường hợp cần thiết nhằm ngăn cấm tất cả mọi sự phõn biệt đối
xử đối với phụ nữ
- Thiết lập việc bảo vệ về mặt lập phỏp cỏc quyền của phụ nữ trờn cơ sở bỡnh đẳng với nam giới và đảm bảo việc bảo vệ phụ nữ một cỏch cú hiệu quả chống lại bất cứ hành động phõn biệt đối xử nào thụng qua những toà ỏn quốc gia và cỏc cơ quan nhà nước khỏc
- Khụng tiến hành tham gia bất kỡ hành động hoặc hoạt động phõn biệt đối xử nào với phụ nữ và đảm bảo rằng cỏc cấp chớnh quyền và cơ quan nhà nước sẽ hành động phự hợp với nghĩa vụ này
- Tiến hành tất cả những biện phỏp thớch hợp nhằm loại bỏ phõn biệt đối xử với phụ
nữ do bất kỡ người nào, tổ chức hoặc cơ quan nào tiến hành
- Tiến hành tất cả những biện phỏp thớch hợp kể cả phỏp luật nhằm sửa đổi hoặc xoỏ
bỏ cỏc văn bản phỏp luật, tập quỏn, phong tục tạo nờn sự phõn biệt đối xử với phụ nữ
- Huỷ bỏ tất cả quy định hỡnh sự quốc gia tạo nờn sự phõn biệt đối xử với phụ nữ Bờn cạnh đú, cỏc quốc gia thành viờn của
Trang 3Tạp chí luật học - đặc san phụ nữ 57
Cụng ước phải tiến hành cỏc biện phỏp thớch
hợp nhằm:
- Sửa đổi mẫu hỡnh văn hoỏ xó hội về
hành vi của nam giới và phụ nữ nhằm đạt
được việc loại trừ cỏc thành kiến và những
phong tục tập quỏn dựa trờn tư tưởng cho
giới này là hơn, cho giới kia là kộm, hoặc
dựa trờn những kiểu mẫu dập khuụn về vai
trũ của nam giới và phụ nữ
- Đảm bảo sự giỏo dục về gia đỡnh, về
tớnh chất xó hội của chức năng làm mẹ và
cụng nhận trỏch nhiệm chung của cả nam
giới và phụ nữ trong việc nuụi dạy và phỏt
triển của con cỏi, lợi ớch của con cỏi cần đặt
lờn hàng đầu trong tất cả cỏc trường hợp
Cụng ước đó đưa ra cỏc lĩnh vực mà
người phụ nữ phải được bảo vệ về quyền lợi
Đú là cỏc lĩnh vực đời sống chớnh trị và cộng
đồng, quốc tịch, giỏo dục, việc làm, sức
khoẻ, đời sống kinh tế, hụn nhõn và gia đỡnh
và một số lĩnh vực khỏc Đỏng lưu ý nhất là
trong cỏc lĩnh vực: Giỏo dục, việc làm và
hụn nhõn gia đỡnh, sự bỡnh đẳng nam nữ
cũng như quyền lợi của người phụ nữ đó
thực sự được đảm bảo triệt để Cụ thể là:
Trong lĩnh vực giỏo dục, sự bỡnh đẳng
nam nữ thể hiện như sau:
- Phụ nữ và nam giới cú những điều kiện
như nhau đối với hướng nghiệp tham gia học
tập và đạt được bằng cấp ở cỏc cơ sở giỏo
dục thuộc tất cả cỏc loại khỏc nhau ở vựng
nụng thụn cũng như thành thị Sự bỡnh đẳng
này phải được đảm bảo trong giỏo dục trước
tuổi đi học, giỏo dục phổ thụng, giỏo dục kĩ thuật và chuyờn nghiệp, giỏo dục đại học cũng như tất cả cỏc loại hỡnh đào tạo nghề;
- Phụ nữ và nam giới cú những chương trỡnh giảng dạy và kiểm tra thi cử như nhau, cỏc giỏo viờn cú trỡnh độ chuyờn mụn như nhau, cơ sở vật chất và trang thiết bị của trường học cú chất lượng như nhau;
- Phụ nữ và nam giới được tạo những cơ hội như nhau để được hưởng học bổng và cỏc trợ cấp học tập khỏc;
- Phụ nữ được tạo cơ hội như nam giới trong việc tham gia cỏc chương trỡnh giỏo dục thường xuyờn kể cả cỏc chương trỡnh xoỏ mự chữ chức năng và xoỏ mự chữ cho người lớn, đặc biệt là những chương trỡnh nhằm thu hẹp trong thời gian ngắn nhất cú thể thực hiện được bất kỡ khoảng cỏch tồn tại nào về giỏo dục giữa nam và nữ;
- Giảm tỉ lệ nữ sinh bỏ học và tổ chức cỏc chương trỡnh dành cho những nữ giới và trẻ em gỏi đó bỏ học;
- Cú cựng cỏc cơ hội để tham gia tớch cực hoạt động thể dục thể thao;
- Phụ nữ được phổ biến những thụng tin giỏo dục riờng biệt cho việc đảm bảo sức khoẻ và hạnh phỳc gia đỡnh, kể cả thụng tin
về hướng dẫn kế hoạch hoỏ gia đỡnh
Trong lĩnh vực việc làm, sự bỡnh đẳng nam nữ được thể hiện như sau:
- Phụ nữ cú quyền được làm việc như một quyền khụng thể chối bỏ của tất cả mọi người;
- Phụ nữ và nam giới cú quyền hưởng
Trang 458 Tạp chí luật học - đặc san phụ nữ
cỏc cơ hội việc làm như nhau, kể cả việc ỏp
dụng những tiờu chuẩn như nhau khi chọn
người làm việc;
- Phụ nữ cú quyền tự do lựa chọn ngành
nghề và việc làm, quyền được thăng chức,
bảo đảm việc làm, tất cả cỏc phỳc lợi và điều
kiện làm việc, quyền được đào tạo nghề và
bổ tỳc nghiệp vụ, kể cả thực tập nghề và đào
tạo nghề cao cấp, đào tạo định kỡ;
- Phụ nữ và nam giới cú quyền được thự
lao như nhau, kể cả hưởng cỏc phỳc lợi,
được đối xử như nhau khi làm việc cú giỏ trị
ngang nhau, cũng như được đối xử như nhau
trong việc đỏnh giỏ chất lượng cụng việc;
- Phụ nữ cú quyền được hưởng bảo hiểm
xó hội, đặc biệt trong cỏc trường hợp về hưu,
thất nghiệp, đau đớn tàn tật, tuổi già và cỏc
tỡnh trạng mất khả năng lao động khỏc cũng
như quyền được nghỉ phộp cú hưởng lương;
- Phụ nữ cú quyền được bảo vệ về sức
khoẻ và đảm bảo an toàn lao động, kể cả bảo
vệ chức năng sinh đẻ
Trong lĩnh vực hụn nhõn và gia đỡnh, sự
bỡnh đẳng nam nữ được thể hiện như sau:
- Quyền của phụ nữ và nam giới bước
vào hụn nhõn như nhau;
- Phụ nữ và nam giới cú quyền tự do như
nhau được lựa chọn người để kết hụn và chỉ
kết hụn khi mỡnh được tự do quyết định và
hoàn toàn tự nguyện;
- Quyền và trỏch nhiệm như nhau giữa
vợ và chồng trong thời gian hụn nhõn cũng
như khi hụn nhõn bị thủ tiờu;
- Quyền và trỏch nhiệm như nhau trong vai trũ làm cha mẹ, bất kể tỡnh trạng hụn nhõn của họ ra sao, về cỏc vấn đề liờn quan đến con cỏi họ Trong tất cả cỏc trường hợp, lợi ớch của con cỏi họ là quan trọng nhất;
- Quyền như nhau đối với việc quyết định một cỏch tự do và cú trỏch nhiệm về số con của mỡnh và khoảng cỏch giữa cỏc con, quyền được cung cấp thụng tin, giỏo dục và cỏc phương tiện cho phộp họ thực hiện cỏc quyền ấy;
- Quyền và trỏch nhiệm như nhau đối với việc trụng nom, giỏm hộ, bảo trợ, nhận sự uỷ thỏc và nhận nuụi con nuụi;
- Quyền cỏ nhõn như nhau đối với vợ cũng như đối với chồng bao gồm quyền được lựa chọn tờn họ của mỡnh, chọn nghề nghiệp, việc làm của bản thõn mỡnh;
- Quyền như nhau của cả vợ và chồng đối với việc sở hữu, thu nhận, kiểm soỏt, quản lớ, hưởng thụ và sử dụng tài sản dự đú
là tài sản khụng phải trả tiền hay đú là tài sản
cú giỏ trị lớn
Cụng ước về xoỏ bỏ mọi hỡnh thức phõn biệt đối xử với phụ nữ thực sự là văn bản phỏp lớ cú giỏ trị và là cụng cụ hữu hiệu trong việc bảo đảm sự bỡnh đẳng nam nữ cũng như quyền lợi của người phụ nữ trờn toàn thế giới Hiện nay, nhiều quốc gia trờn thế giới
đó hưởng ứng và tham gia kớ Cụng ước Việt Nam phờ chuẩn Cụng ước ngày 3/9/1982 và hiện đó cú 150 nước trờn thế giới là thành viờn của Cụng ước Điều này đó thể hiện sức sống mạnh mẽ của văn bản phỏp lớ này./