Pháp luật về giáo dục của Liên bang Nga gồm: Luật giáo dục Liên bang Nga và Luật Liên bang về giáo dục đại học và sau đại học.1 Trong đó, Luật giáo dục Liên bang Nga quy định các chính s
Trang 1T¹p chÝ luËt häc sè 3/2004 65
Lª ThÞ Kim Dung*
iện nay, Luật giáo dục nước ta đang
được, khảo sát và lấy ý kiến rộng rãi
ở các cơ quan, đoàn thể và các tầng lớp xã
hội để tiến hành sửa đổi, bổ sung cho phù
hợp với thực tiễn và hội nhập kinh tế quốc
tế Do vậy, nghiên cứu pháp luật về giáo
dục của các nước là việc làm cần thiết
trong quá trình sửa đổi, bổ sung Luật giáo
dục của Việt Nam Bài viết này giới thiệu
quyền tự chủ về tài chính và cơ sở vật chất
của các trường đại học và sau đại học
trong pháp luật Liên bang Nga
Do ảnh hưởng của khủng hoảng kinh tế
- chính trị sau khi Liên Xô tan vỡ, ngành
giáo dục Nga gặp rất nhiều khó khăn
Nhưng chất lượng giáo dục ở Nga vẫn
luôn được bạn bè quốc tế đánh giá cao, đặc
biệt là các nước phương Tây Thời gian
gần đây, Liên bang Nga liên tục có những
cải cách và đổi mới hệ thống pháp luật về
giáo dục Pháp luật về giáo dục của Liên
bang Nga gồm: Luật giáo dục Liên bang
Nga và Luật Liên bang về giáo dục đại học
và sau đại học.(1) Trong đó, Luật giáo dục
Liên bang Nga quy định các chính sách
nhà nước, những nguyên tắc của chính
sách nhà nước, luật pháp của Liên bang
Nga, các nhiệm vụ của luật pháp Liên
bang Nga, sự bảo đảm đối với quyền của
công dân Liên bang Nga, các chuẩn giáo dục quốc gia trong lĩnh vực giáo dục Riêng về giáo dục đại học và sau đại học thì ngoài việc tuân thủ các quy định tại Luật giáo dục của Liên bang Nga còn được điều chỉnh bởi Luật Liên bang về giáo dục đại học và sau đại học
Vấn đề cơ sở vật chất của hệ thống giáo dục đại học và sau đại học được quy định thành một chương riêng, trong đó, quy định các quan hệ sở hữu trong hệ thống giáo dục đại học và sau đại học, vấn đề cấp kinh phí cho các trường đại học, các hoạt động có thu của trường đại học, tiền lương và thâm niên công tác của cán bộ quản lí về giáo dục đại học và sau đại học
1 Về quan hệ sở hữu của các cơ sở giáo dục đại học và sau đại học
Các cơ sở giáo dục đại học và sau đại học được giao quyền quản lí thường xuyên nhà cửa, công trình, các tổ hợp tài sản, thiết bị cũng như các tài sản thiết bị khác cho các mục đích tiêu dùng, văn hoá, xã hội
Về tài chính, trường đại học có quyền
sở hữu tiền bạc, tài sản và các đối tượng sở
H
* Vụ pháp chế Bộ giáo dục và đào tạo
Trang 2Nhµ n−íc & ph¸p luËt n−íc ngoµi
66 T¹p chÝ luËt häc sè 3/2004
hữu khác, do các thể nhân và pháp nhân
chuyển cho trường ở dạng quà biếu, hiến
tặng theo di chúc, các sản phẩm của lao
động trí tuệ và sáng tạo vốn là kết quả hoạt
động của trường đại học cũng như các thu
nhập từ hoạt động riêng của trường và
những đối tượng sở hữu đã mua được bằng
các thu nhập đó
Đối với đất đai thì các trường đại học
công lập được Nhà nước ưu đãi tối đa,
theo đó các trường đại học công lập
trung ương và địa phương được sử dụng
vô thời hạn, không phải trả tiền, đối với
các phần đất đã giao cho trường theo quy
chế đã định
Trong các quan hệ dân sự về tài sản,
trường đại học được quyền tham gia với tư
cách người đi thuê và người cho thuê tài
sản Việc các trường đại học cho thuê các
đối tượng sở hữu đã được giao cũng như
các phần đất được thực hiện với sự tán
thành của hội đồng khoa học trường đại
học theo giá không thể thấp hơn giá đã
hình thành trong khu vực đó Kinh phí cho
thuê mà trường thu được dùng để bảo đảm
và phát triển quá trình đào tạo
Các trường đại học công lập trung
ương và địa phương được giao quyền quản
lí các cơ sở vật chất bao gồm: Các khu nhà
dành cho việc học tập, sản xuất cũng như
các kí túc xá, cơ sở chữa bệnh, điều dưỡng
của các cơ sở giáo dục y tế thuộc thẩm
quyền quản lí thường xuyên của các cơ sở
giáo dục cũng như của các xí nghiệp, cơ
sở, tổ chức đang hoạt động trong hệ thống
giáo dục đại học và sau đại học không thuộc diện tư nhân hoá
2 Về cấp kinh phí cho các cơ sở giáo dục đại học và sau đại học
Việc cấp kinh phí từ ngân sách liên bang cho hoạt động giáo dục của các trường đại học công lập trung ương do các cơ quan liên bang về quản lí giáo dục đại học hoặc các cơ quan chính quyền hành pháp mà các trường đại học đó trực thuộc thực hiện theo đúng những nhiệm
vụ nhà nước về đào tạo chuyên gia, đào tạo lại và nâng cao trình độ trên cơ sở các định mức nhà nước, trong đó có các định mức cấp bộ
Các trường đại học công lập trung ương và địa phương, trong khuôn khổ các nhiệm vụ do người sáng lập giao được quyền tuyển người học để đào tạo có mục tiêu theo các hợp đồng kí với các cơ quan chính quyền nhà nước, các cơ quan tự quản địa phương để hỗ trợ các cơ quan đó đào tạo các chuyên gia trình độ phù hợp Đối với các trường đại học nằm ở các khu vực mà ở đó có các hệ số khu vực và phụ cấp, các định mức kinh phí được tính thêm các hệ số và các phụ cấp Trong trường hợp nếu định mức cấp kinh phí địa phương vượt các định mức quốc gia, việc cấp kinh phí bổ sung được thực hiện bằng ngân sách địa phương Hoạt động của các trường đại học ngoài công lập do người sáng lập cấp kinh phí theo đúng hợp đồng Theo hợp đồng giữa người sáng lập và trường đại học, hoạt động đó có thể được
Trang 3Nhµ n−íc & ph¸p luËt n−íc ngoµi
T¹p chÝ luËt häc sè 3/2004 67
thực hiện theo các điều kiện tự trang trải
một phần hay toàn bộ kinh phí
Đối với việc nghiên cứu khoa học tiến
hành trong các trường đại học được các cơ
quan liên bang về quản lí giáo dục và các cơ
quan chính quyền hành pháp có trường đại
học trực thuộc cấp kinh phí, không lệ thuộc
vào việc cấp kinh phí cho hoạt động giáo dục
Các trường đại học công lập được
quyền tự quyết định phương hướng và quy
chế sử dụng kinh phí nhận được từ ngân
sách hoặc từ các nguồn khác mà pháp luật
Liên bang Nga không cấm Trong đó có
kinh phí để dành trả lương và khuyến
khích vật chất đối với cán bộ của mình
Kinh phí chưa sử dụng trong giai đoạn này
không thể bị thu hồi hoặc tính vào khối
lượng kinh phí cấp cho trường đại học của
giai đoạn tiếp theo
Đối với các hoạt động đào tạo trên cơ
sở kinh phí ngân sách, việc bù đắp các
chi phí bổ sung, do việc tăng giá của các
mục chi được thực hiện bằng kinh phí
của ngân sách tương ứng Các trường đại
học có tài khoản trong ngân hàng và các
tổ chức tín dụng khác để lưu giữ kinh phí
tiền bạc và thực hiện các dạng thanh
toán, tín dụng và các hoạt động kho quỹ,
trong đó có ngoại tệ
3 Về hoạt động có thu của các cơ sở
giáo dục đại học và sau đại học
Các trường đại học hoạt động theo
đúng điều lệ của mình có thể thực hiện các
hoạt động có thu trong lĩnh vực giáo dục
và các lĩnh vực khác nếu điều đó không
làm phương hại đến các hoạt động chủ yếu của nhà trường Hoạt động có thu của các trường đại học không thể thực hiện để thay thế các hoạt động trong khuôn khổ giáo dục được cấp kinh phí ngân sách Trong trường hợp ngược lại, kinh phí thu được
do kết quả của hoạt động như thế sẽ bị người sáng lập trường đại học thu hồi Trường đại học công lập ở trung ương
và địa phương trong khuôn khổ giấy phép quy định được quyền thực hiện vượt mức các nhiệm vụ nhà nước đã được cấp kinh phí từ ngân sách Liên bang về tuyển sinh viên để đào tạo chuyên gia theo các hợp đồng tương ứng do các pháp nhân hoặc các thể nhân trả chi phí đào tạo ở quy mô đã được thoả thuận của cơ quan chính quyền hành pháp, cơ quan tự quản địa phương có các trường đại học trực thuộc
Trường đại học tự quyết định các vấn
đề về kí hợp đồng, xác định nghĩa vụ và các điều kiện khác không trái với luật pháp của Liên bang Nga và điều lệ của trường đại học đó
4 Về tiền lương của cán bộ trường đại học
Trong khuôn khổ kinh phí có được, trường đại học trả lương cho cán bộ, tự quyết định hình thức và hệ thống tiền lương, các mức trả thêm, phụ cấp, thưởng
và các biện pháp khuyến khích vật chất khác cũng như các mức lương chức vụ của các loại cán bộ (không quy định mức trần của lương chức vụ) Lương chức vụ của cán bộ trường đại học về việc hoàn thành
Trang 4Nhµ n−íc & ph¸p luËt n−íc ngoµi
68 T¹p chÝ luËt häc sè 3/2004
nghĩa vụ theo chức năng và các công tác
khác được trả theo hợp đồng lao động đã
kí Các trường đại học công lập tự hình
thành quỹ tiền lương trả cho cán bộ từ
kinh phí ngân sách dùng để cấp cho trường
và từ các nguồn khác mà pháp luật của
Liên bang Nga không cấm Mức tiền lương
của của cán bộ giảng dạy trong số giảng
viên, giáo sư các trường đại học được quy
định ở mức không thấp hơn 8 lần mức
lương tối thiểu theo quy định của Luật
Liên bang
Các cán bộ khối khoa học, giảng dạy
được ấn định phụ cấp lương chức vụ ở mức:
- 40% đối với chức danh phó giáo sư;
- 60% đối với chức danh giáo sư;
- 900 rúp đối với học vị phó tiến sĩ;
- 1500 rúp đối với học vị tiến sĩ (theo
Luật giáo dục Liên bang Nga sửa đổi số
122 ngày 5/4/2003)
Theo quy định của Luật giáo dục Liên
bang Nga, mức lương chức vụ bình quân
của cán bộ các trường đại học được Chính
phủ Liên bang Nga quy định ở ngày đầu
của tháng thứ hai của mỗi quý, theo tương
quan với mức tiền lương trung bình đạt
được của cán bộ công nghiệp thuộc Liên
bang trong quý trước
Lương chức vụ bình quân của cán bộ
trường đại học được ấn định ở mức:
- Đối với các giảng viên là giáo sư thì
lương của họ gấp hai lần mức lương
trung bình của cán bộ công nghiệp Liên
bang Nga
- Đối với các giảng viên khác thì không thấp hơn mức lương bình quân của cán bộ công nghiệp Liên bang Nga
- Đối với các cán bộ khác thì lương của
họ bằng lương bình quân của loại cán bộ công nghiệp tương tự của Liên bang Nga Chính phủ Liên bang Nga có trách nhiệm xây dựng thang lương của các cán
bộ trường đại học phù hợp với các yêu cầu quy định trong Luật Mức lương của cán bộ trường đại học được quy định trong Luật giáo dục là mức tối thiểu đối với từng loại cán bộ tương ứng của trường đại học và có tính bắt buộc trên lãnh thổ Liên bang Nga
5 Về tiền lương và thâm niên công tác của cán bộ các cơ quan quản lí nhà nước về giáo dục đại học và sau đại học
Các cán bộ của cơ quan quản lí nhà nước về giáo dục đại học và sau đại học được tính thâm niên công tác như viên chức nhà nước công tác ở các trường đại học ở các chức vụ lãnh đạo và các chức danh cán bộ khoa học, giảng dạy Phụ cấp học vị quy định cho các cán bộ các trường đại học được áp dụng đối với các cán bộ của cơ quan quản lí nhà nước về giáo dục đại học và sau đại học./
(1).Xem: - Luật giáo dục Liên bang Nga đã được thông qua ngày 10/7/1992 và các văn bản luật sửa đổi vào các năm: 13/1/1996; 16/11/1997; 20/7/2000; 7/8/2000; 13/2/2002; 21/3/2002; 25/6/2002; 25/7/2002; 11/1/2003;
- Luật Liên bang về giáo dục đại học và đại học
đã được hội đồng Liên bang Nga thông qua ngày 7/8/1996 và được sửa đổi ngày 10/7/2000; 10/1/2003; 5/4/2003