Phân tích các nhân tố ảnh hưởng đến quản lí nợ nước ngoài của một quốc gia

i TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ QUẢN LÝ NỢ NƯỚC NGOÀI MÃ HỌC PHẦN INE3025 1 ĐỀ TÀI PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN LÍ NỢ NƯỚC NGOÀI CỦA MỘT QUỐC GIA Giảng viên hướ[.]

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

QUẢN LÝ NỢ NƯỚC NGOÀI

MÃ HỌC PHẦN: INE3025 1

ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN

LÍ NỢ NƯỚC NGOÀI CỦA MỘT QUỐC GIA

Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Kim Chi

Nhóm thực hiện: Nhóm 5

Thành viên nhóm: Nguyễn Thị Ngà

Nguyễn Nhật Phương Trần Đình Khiêm Nguyễn Thùy Linh

Hà Nội, 2021

TRƯỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ KHOA KINH TẾ VÀ KINH DOANH QUỐC TẾ

QUẢN LÝ NỢ NƯỚC NGOÀI

MÃ HỌC PHẦN: INE3025 1

ĐỀ TÀI: PHÂN TÍCH CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN QUẢN

LÍ NỢ NƯỚC NGOÀI CỦA MỘT QUỐC GIA

Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Kim Chi

Nhóm thực hiện: Nhóm 5

Thành viên nhóm: Nguyễn Thị Ngà - 18050532

Nguyễn Nhật Phương - 18050554 Trần Đình Khiêm - 18050488 Nguyễn Thùy Linh - 18040941

Hà Nội, 2021

MỤC LỤC

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT iii

PHẦN MỞ ĐẦU 4

1 Tính cấp thiết của đề tài 4

2 Tổng quan tài liệu nghiên cứu 5

3 Khoảng trống nghiên cứu 6

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu 6

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6

6 Câu hỏi nghiên cứu 6

7 Phương pháp nghiên cứu 7

Phương pháp định tính 7

Phương pháp định lượng: Tiến hành phân tích xử lý số liệu 7

8 Đóng góp và hạn chế của đề tài 8

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NỢ NƯỚC NGOÀI 9

1.1 Một số định nghĩa 9

1.2 Phân loại nợ nước ngoài 9

1.3 Sự cần thiết của vay nợ nước ngoài 10

1.4 Ảnh hưởng của nợ nước ngoài 10

1.4.1 Ảnh hưởng tích cực 10

1.4.2 Ảnh hưởng tiêu cực 11

1.5 Sự cần thiết của quản lý nợ nước ngoài 12

CHƯƠNG 2: NHỮNG NHÂN TỐ CHÍNH TÁC ĐỘNG TỚI VIỆC QUẢN LÝ NỢ CỦA 1 QUỐC GIA 13

2.1 Nhân tố chủ quan 13

2.2 Nhân tố khách quan .13

CHƯƠNG 3: TÌNH HÌNH VAY NỢ VÀ TRẢ NỢ CỦA VIỆT NAM NHỮNG NĂM GẦN ĐÂY 15

3.1 Tình hình vay nợ 15

3.1.1 Giai đoạn 2005-2010 15

3.1.2 Giai đoạn 2010-2018 16

3.1.3 Giai đoạn 2018-2020 17

3.2 Tình hình trả nợ 18

3.2.1 Giai đoạn 2006-2010 18

3.2.2 Giai đoạn 2010-2018 19

3.2.3 Giai đoạn 2019-2021 19

3.2.4 Các chỉ tiêu nợ tiếp tục xu hướng giảm 22

3.2.5 Thị trường tài chính, tiền tệ, tỷ giá duy trì ổn định phù hợp 22

3.3 Quản lý sử dụng 22

3.4 Giải pháp tăng cường hiệu quả quản lý nợ nước ngoài của Việt Nam 24

CHƯƠNG 4: KẾT LUẬN 26

Kết luận chung 26

Tài liệu tham khảo 27

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT

STT Từ viết tắt Nguyên nghĩa tiếng Anh Nguyên nghĩa tiếng Việt

Assistance

Vốn hợp tác phát triển chính thức

4 GDP Gross Domestic Product Tổng sản phẩm nội địa

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài

Ngày nay, khi xu thế hội nhập đang trở thành xu thế chung và tất yếu đối với tất cả các quốc gia Và không một quốc gia nào muốn phát triển lại có thể đứng ngoài cuộc của quá trình vận chuyển các luồng vốn quốc tế Đặc biệt với các nước kém phát triển thì hội nhập sẽ tạo cơ hội thuận lợi cho các nước, có thể tiếp cận với công nghệ mới, tận dụng các nguồn vốn từ bên ngoài, nhưng đồng thời cũng đặt ra cho các nước này những thách thức, khó khăn Sử dụng vốn vay nước ngoài hợp lý sẽ đem lại những hiệu quả hết sức to lớn, là

sự chọn lựa tốt để rút ngắn thời gian tích luỹ vốn, nhanh chóng phát triển kinh tế đất nước Tuy nhiên, cũng phải lưu ý rằng sử dụng vốn vay cũng chính là tạo cho mình một khoản nợ đáng kể và đặc biệt đối với các nước đang phát triển, hậu quả của nợ nước ngoài lại càng bộc lộ rõ Các khoản nợ nước ngoài, nhất là các khoản vay ODA do Chính phủ các nước phát triển cung cấp cho các nước đang phát triển thường hay đi kèm với những điều kiện

và ràng buộc về chính trị, kinh tế, quân sự … Chính vì vậy chúng ta cần phải hiểu rõ việc

sử dụng nợ nước ngoài rất cần có một chiến lược cụ thể, hợp lý; nếu không chính các khoản

nợ đó lại là những rào cản đối với sự phát triển kinh tế của đất nước, cản trở quá trình hội nhập vào nền kinh tế thế giới

Ở Việt Nam, vay nợ nước ngoài của Chính phủ có nhiều vai trò tích cực Đó là tạo ra những tiền đề căn bản đáp ứng cho nhu cầu phát triển, công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, đặc biệt phục vụ cho nhu cầu xây dựng cơ sở hạ tầng, đầu tư xây dựng các công trình trọng điểm quốc gia, phát triển kinh tế vùng, xóa đói giảm nghèo và các mục tiêu an sinh

xã hội khác Các nguồn vốn vay nợ là cầu nối và là chất xúc tác quan trọng trong thời kỳ đầu hội nhập kinh tế quốc tế, đóng vai trò đòn bẩy, kích thích thu hút các nguồn vốn đầu tư nước ngoài phát triển kinh tế trong nước

Trong vài năm trở lại đây, tỷ lệ nợ công của Việt Nam đã có xu hướng được kiểm soát tốt (tỷ lệ nợ công giảm từ 61,4% GDP năm 2017 còn 58,4% GDP năm 2018 và còn 56,1% GDP năm 2019) Mặc dù mức nợ công theo đánh giá vẫn được coi là an toàn khi tỷ lệ nợ công thấp hơn con số 65% GDP, do IMF đưa ra đối với Việt Nam Nhưng do ảnh hưởng

của dịch bệnh Covid-19 khiến nền kinh tế không những của Việt Nam mà của cả thế giới đều bị ảnh hưởng Dự báo tình hình tăng trưởng kinh tế sẽ có xu hướng giảm năm 2020 Bên cạnh đó, thâm hụt Ngân hàng Nhà nước đang ở mức 6% GDP sẽ làm cho gánh nặng

nợ công trở nên nghiêm trọng hơn và cần được nghiên cứu các phương án nhằm sẵn sàng đối phó với các kịch bản xảy ra

Với tình hình kinh tế bị ảnh hưởng nặng nề từ đại dịch Covid-19, việc quản lý tốt đóng vai trò quan trọng trong việc kiểm soát nợ công Tuy nhiên, vẫn phải đảm bảo phát triển hạ tầng, cơ sở vật chất phục vụ mục tiêu phát triển đất nước

Nghiên cứu được thực hiện nhằm tìm ra các yếu tố giúp quản lý hiệu quả nợ công đối với Việt Nam trong những năm tiếp theo

2 Tổng quan tài liệu nghiên cứu

Nguyễn Thanh Tùng (2010) “Quản lý nợ nước ngoài của Việt Nam” Hệ thống hóa những vấn đề lý luận và thực tiễn liên quan đến quản lý nợ nước ngoài; Phân tích thực trạng quản lý vay nợ nước ngoài của Việt Nam, cùng những đánh giá về công tác quản lý nợ nước ngoài cuả Việt Nam từ 1993 đến nay; Dự báo khả năng vay và trả nợ nước ngoài của Việt Nam trong chiến lược kinh tế xã hội đến năm 2020; Đề xuất một số giải pháp nhằm hoàn thiện công tác quản lý nợ nước ngoài của Việt Nam thời gian tới

Nguyễn Kim Sơn, Đinh Văn Toàn, Nguyễn Huy Chương (2017) “Các nhân tố ảnh hưởng đến nợ nước ngoài của các nước đang phát triển” Bài viết nghiên cứu các nhân tố ảnh hưởng tới nợ nước ngoài của khu vực công ở các nước đang phát triển Nghiên cứu sử dụng phương pháp phân tích hồi quy mô hình có tác động cố định với dữ liệu mảng của 50 quốc gia đang phát triển trong giai đoạn 1996-2015 Kết quả phân tích cho thấy, nợ nước ngoài của Chính phủ những năm qua tăng lên đáng kể do sự gia tăng của nợ cũ chưa trả được, cùng với sự mở rộng đầu tư công và tỷ giá hối đoái Ngược lại, sự gia tăng của tốc

độ tăng trưởng GDP, lạm phát và xuất khẩu ròng có tác động làm giảm dư nợ từ bên ngoài của các quốc gia

Đặng Văn Thanh (2012) “An toàn nợ nước ngoài của Việt Nam” Bài viết nghiên cứu thực trạng an toàn nợ nước ngoài của Việt Nam từ năm 2001-2010 và các phương hướng giải pháp đảm bảo an toàn nợ nước ngoài của Việt Nam giai đoạn 2011-2015

Phạm Thị Thảo, Dương Minh Hiếu, Tống Mĩ Dung (2012) “Đánh giá tính bền vững của nợ nước ngoài Việt Nam” Bài nghiên cứu đã phân tích và hệ thống hóa các tiêu chí đánh giá tính bền vững nợ nước ngoài của các tổ chức tài chính quốc tế như: Quỹ tiền tệ quốc tế (IMF), Ngân hàng thế giới (WB); Phân tích và hệ thống hóa các tiêu chí giám sát

an toàn nợ nước ngoài của Quốc hội và Chính phủ Việt Nam đưa ra

3 Khoảng trống nghiên cứu

Nhìn chung các bài nghiên cứu trước đã có những nghiên cứu cơ bản về nợ nước ngoài của một quốc gia Tuy nhiên các bài nghiên cứu trên chủ yếu đi phân tích các tiêu chí nợ an toàn, hoặc sử dụng mô hình ước lượng đưa ra thực trạng nợ nước ngoài của Việt Nam Vậy nên chưa có sự phân tích đi sâu nghiên cứu các nhân tố chính tác động đến nợ nước ngoài của một quốc gia từ đó đưa ra các giải pháp phù hợp với tình hình của quốc gia đó trong hiện tại

4 Mục tiêu và nhiệm vụ nghiên cứu

Mục tiêu của bài nghiên cứu nhằm tìm hiểu và chỉ ra tình hình vay và trả nợ của Việt Nam trong những năm gần đây qua đó phân tích các nhân tố ảnh hưởng tới quản lý nợ nước ngoài của 1 quốc gia

5 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

➢ Đối tượng nghiên cứu: bao gồm hai nhóm đối tượng chính là các khoản nợ bên cạnh tình hình xử lý chúng và các nhân tố ảnh hưởng tới quản lý nợ nước ngoài

➢ Phạm vi nghiên cứu: bao gồm phạm vi không gian (tại việt nam) và phạm vi thời gian (từ năm… cho đến nay)

6 Câu hỏi nghiên cứu

1 Có những nhân tố chính nào tác động tới việc quản lý nợ của một quốc gia?

2 Tình hình xử lý vay nợ của việt nam những năm gần đây diễn ra như thế nào?

7 Phương pháp nghiên cứu

➢ Phương pháp định tính:

- Thu thập tài liệu

- Sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu thứ cấp từ các nguồn tài liệu chính thống

có uy tín liên quan như các đề tài nghiên cứu khoa học liên quan, các luận văn, báo cáo của các tác giả trong và ngoài nước

- Sử dụng phương pháp thu thập dữ liệu sơ cấp qua phỏng vấn, lấy ý kiến từ các chuyên gia về quản lý nợ nước ngoài ở Việt Nam và sử dụng bảng hỏi

- Xử lý thông tin: Thông tin tiến hành tổng hợp, phân loại, so sánh từ các tài liệu thu thập được nhằm đánh giá, hình thành ra các nhân tố tác động cùng các biến quan sát

➢ Phương pháp định lượng: Tiến hành phân tích xử lý số liệu

- Dữ liệu

- Phương pháp lựa chọn mẫu: phương pháp mẫu bằng 5 lần số lượng câu hỏi (Hairet al., 2014)

- Kích thước mẫu: 138 người

- Phương pháp phân tích dữ liệu

Với dữ liệu thu thập được, tiến hành mã hóa và đưa vào phần mềm SPSS để phân tích Kiểm định sự tin cậy thang đo được thực hiện giúp kiểm tra các nhân tố đưa ra có tin cậy khi đo lường qua các biến quan sát hay không Sau phân tích, các nhân tố sẽ được hình thành rồi đưa vào các bước phân tích tương quan và hồi quy

Tuy nhiên vì vốn thời gian có hạn nên bài nghiên cứu chỉ dừng lại ở mức đánh giá sơ

bộ dựa trên nguồn dữ liệu thứ cấp sẵn có

CHƯƠNG 1: TỔNG QUAN VỀ NỢ NƯỚC NGOÀI

1.1 Một số định nghĩa

Nợ nước ngoài: nợ nước ngoài là khoản vay ngắn hạn, trung - dài hạn phải trả lãi hoặc không phải trả lãi do Nhà nước, Chính phủ, doanh nghiệp và tổ chức khác của quốc gia vay của chính phủ nước ngoài, vùng lãnh thổ, tổ chức tài chính quốc tế, tổ chức và cá nhân nước ngoài

1.2 Phân loại nợ nước ngoài

Tuỳ theo mục đích, cách thức quản lý cũng như cách thức sử dụng, mỗi nước sẽ phân loại nợ nước ngoài theo nhiều tiêu thức khác nhau, nhưng chủ yếu vẫn dựa vào 2.1 tiêu thức cơ bản : thời hạn vay nợ, nguồn vay, chủ thể cho vay, tính chất cho vay

➢ Căn cứ vào thời hạn vay, nợ nước ngoài bao gồm : nợ ngắn hạn, nợ trung hạn và nợ dài hạn

- Nợ ngắn hạn: thời hạn vay nợ từ 1 năm trở xuống

- Nợ trung hạn: thời hạn vay nợ thường từ 1 năm đến 5 năm

- Nợ dài hạn: thời hạn vay nợ từ 5 năm trở lên

➢ Căn cứ vào nguồn vay, nợ nước ngoài bao gồm: nợ song phương và nợ đa phương

➢ Căn cứ vào chủ thể cho vay, nợ nước ngoài có thể phân thành: nợ Chính phủ và nợ

tư nhân

- Nợ chính phủ: bao gồm các khoản nợ của nước ngoài của Chính Phủ và các khoản

nợ được Chính Phủ bảo lãnh

- Nợ tư nhân: là các khoản vay do các doanh nghiệp, tổ chức kinh tế trực tiếp vay của người cho vay nước ngoài theo phương thức tự vay và tự chịu trách nhiệm về các khoản nợ đó

➢ Căn cứ vào tính chất cho vay, nợ nước ngoài bao gồm : nợ thương mại và nợ phi thương mại

- Nợ phi thương mại (từ vay hỗ trợ phát triển chính thức ODA): các khoản vay này thường đi lèm với các điều kiện vay cụ thể,được hưởng lãi suất ưu đãi cũng như ưu đãi về thời hạn trả nợ và thời gian ân hạn

- Nợ thương mại: là các khoản nợ không có ưu đãi về lãi suất cũng như thời gian trả

nợ tuy nhiên điều kiện ràng buộc sẽ ít hơn so với ODA

1.3 Sự cần thiết của vay nợ nước ngoài

Nợ nước ngoài, trong giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đóng vai trò tạo sức đột phá cho bước nhảy vọt cũng như tạo cơ sở vững chắc cho việc đạt mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững Tuy nhiên, ngoài những ảnh hưởng tích cực đối với nền kinh tế, thì nợ nước ngoài cũng có những ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh

tế như: nợ nước ngoài thường kèm theo những điều kiện, ràng buộc mang tính chính trị và

nó là gánh nặng cho người dân trong tương lai Tuy vậy, nhưng những ảnh hưởng tiêu cực của nợ nước ngoài tới sự phát triển kinh tế không phải do chính bản thân nó gây ra, mà đó chính là hậu quả của việc quản lý và sử dụng các món nợ đó như thế nào, hay nói cách khác chính là do chưa có một chiến lược vay nợ đúng đắn, cơ chế quản lý còn lỏng lẻo, kém hiệu quả Cho nên, cần thiết đối với tất cả quốc gia hiện nay, đặc biệt là ở các nước đang phát triển đó là một chiến lược quản lý hiệu quả, đúng đắn nợ nước ngoài của đất nước mình

1.4 Ảnh hưởng của nợ nước ngoài

Nợ nước ngoài góp phần chuyển giao công nghệ: bằng nguồn vốn vay nước ngoài, các nước đi vay có thể sử dụng nợ nước ngoài cho vay để đầu tư mua máy móc, trang thiết

bị mới, phát triển giáo dục và đào tạo, vừa tăng cường cơ sở vật chất kỹ thuật cho công tác dạy và học, đồng thời nâng cao trình độ giáo viên Trong khi cơ sở vật chất phục vụ công

tác dạy và học của các nước đang phát triển đang trong quá trình chuẩn bị, có thể sử dụng nguồn vốn vay nước ngoài để cử cán bộ ra nước ngoài học tập Do vậy, nợ nước ngoài không chỉ bổ sung thêm vốn để mua sắm các trang thiết bị, máy móc công nghệ mà còn nâng cao năng lực quản lí của các cán bộ, từ đó có thể nâng cao hiệu quả quản lí và sử dụng

nợ nước ngoài

Vay nợ nước ngoài bù đắp cán cân thanh toán quốc tế: cán cân thanh toán quốc tế có thể bị thâm hụt tạm thời và các khoản vay nợ nước ngoài thường được sử dụng để bù đắp những thân hụt đó trong ngắn hạn

1.4.2 Ảnh hưởng tiêu cực

Bên cạnh những ảnh hưởng tích cực thì nợ nước ngoài cũng có không ít những ảnh hưởng tiêu cực tới nền kinh tế Đứng trên giác độ là nước đi vay thì nợ nước ngoài có những ảnh hưởng tiêu cực như:

Nợ nước ngoài đi kèm với các điều kiện,ràng buộc về mặt kinh tế cũng như chính trị: đặc biệt là các khoản vay ODA do Chính phủ các nước phát triển cung cấp cho các nước kém hơn thường đi kèm với các điều kiện ràng buộc về kinh tế hay chính trị, quân sự Một

số ràng buộc về mặt kinh tế như: phải mua thiết bị công nghệ hay thuê chuyên gia từ những quốc gia cung cấp viện trợ với mức giá không hợp lí Từ đó tăng khả năng làm chủ của nước phát triển đối với các nước đi vay

Nợ nước ngoài là gánh nặng cho người dân trong tương lai: các khoản vay nước ngoài đáp ứng được nhu cầu về vốn nhằm phục vụ cho các hoạt động sản xuất kinh doanh của các nước đi vay cũng như mua sắm trang thiết bị tuy nhiên nếu như không có chính sách, chiến lược sử dụng hợp lí thì nền kinh tế các nước này sẽ trở nên tụt hậu, khoảng cách với các nước phát triển ngày càng xa hơn, trở thành bãi rác công nghệ của các nước phát triển

do phải nhập những công nghệ lạc hậu làm kìm hãm sự phát triển của đất nước, trong khi các công nghệ tiên tiến lại không phù hợp với năng lực sản xuất của quốc gia Do đó dẫn đến khả năng trả nợ trong tương lai là không thể và sẽ trở thành gánh nặng hoàn trả nợ cho người dân Còn nếu đứng trên giác độ là nước cho vay thì sẽ chịu một số tác động: rủi ro

thanh khoản, các nước cho vay cũng sẽ gặp phải những rủi ro về thanh khoản nếu như khoản vay đó được các nước đi vay sử dụng không hiệu quả và nền kinh tế nước đó càng ngày càng tụt hậu, kém phát triển thì khả năng trả được nợ là rất thấp Do vậy, các nước cho vay cần phải kiểm tra, thẩm định thật kĩ trước khi có bất kì quyết định viện trợ hay cho vay nào

1.5 Sự cần thiết của quản lý nợ nước ngoài

Có thể hiểu, quản lí nợ nước ngoài là việc khống chế mức gia tăng nợ trong mối quan hệ tăng trưởng GDP và tăng trưởng xuất khẩu của đất nước Hoặc hiểu theo nghĩa rộng hơn,quản lí nợ nước ngoài là việc điều hành kinh tế vĩ mô với công cụ chủ yếu là tiền

tệ sao cho vốn nước ngoài được sử dụng một cách có hiệu quả nhất và không gia tăng đến mức vượt quá khả năng thanh toán đúng hạn

Nợ nước ngoài, trong giai đoạn đầu của quá trình công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước đóng vai trò tạo sức đột phá cho bước nhảy vọt cũng như tạo cơ sở vững chắc cho việc đạt mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững Tuy nhiên, ngoài những ảnh hưởng tích cực đối với nền kinh tế, thì nợ nước ngoài cũng có những ảnh hưởng tiêu cực đến nền kinh

tế như: nợ nước ngoài thường kèm theo những điều kiện, ràng buộc mang tính chính trị và

nó là gánh nặng cho người dân trong tương lai Tuy vậy, nhưng những ảnh hưởng tiêu cực của nợ nước ngoài tới sự phát triển kinh tế không phải do chính bản thân nó gây ra, mà đó chính là hậu quả của việc quản lý và sử dụng các món nợ đó như thế nào, hay nói cách khác chính là do chưa có một chiến lược vay nợ đúng đắn, cơ chế quản lý còn lỏng lẻo, kém hiệu quả Cho nên, cần thiết đối với tất cả quốc gia hiện nay, đặc biệt là ở các nước đang phát triển đó là một chiến lược quản lý hiệu quả, đúng đắn nợ nước ngoài của đất nước mình