Tìm hiểu về thanh toán điện tử, các hình thức thanh toán điện tử đánh giá tính hiệu quả của thanh toán điện tử, đề xuất giải pháp

Nói m t cách d hi u, thanh toán đi n t là vi c giao d ch trênột mô ễ hiểu, thanh toán điện tử là việc giao dịch trên ểu, thanh toán điện tử là việc giao dịch trên ện tử hay thanh toán tr

BAN C Y U CHÍNH PHƠ YẾU CHÍNH PHỦ ẾU CHÍNH PHỦ Ủ

H C VI N KỸ THU T M T MÃ ỌC VIỆN KỸ THUẬT MẬT MÃ ỆN KỸ THUẬT MẬT MÃ ẬT MẬT MÃ ẬT MẬT MÃ

¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯¯

AN TOÀN INTERNET VÀ TH ƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ NG M I ĐI N T ẠI ĐIỆN TỬ ỆN KỸ THUẬT MẬT MÃ Ử

Đ tàiề tài

TÌM HI U V THANH TOÁN ĐI N T , CÁC HÌNH TH C THANH TOÁN ỂU VỀ THANH TOÁN ĐIỆN TỬ, CÁC HÌNH THỨC THANH TOÁN Ề THANH TOÁN ĐIỆN TỬ, CÁC HÌNH THỨC THANH TOÁN ỆN KỸ THUẬT MẬT MÃ Ử ỨC THANH TOÁN

ĐI N T ĐÁNH GIÁ TÍNH HI U QU C A THANH TOÁN ĐI N T , Đ ỆN KỸ THUẬT MẬT MÃ Ử ỆN KỸ THUẬT MẬT MÃ Ả CỦA THANH TOÁN ĐIỆN TỬ, ĐỀ ỦA THANH TOÁN ĐIỆN TỬ, ĐỀ ỆN KỸ THUẬT MẬT MÃ Ử Ề THANH TOÁN ĐIỆN TỬ, CÁC HÌNH THỨC THANH TOÁN

XU T GI I PHÁP ẤT GIẢI PHÁP Ả CỦA THANH TOÁN ĐIỆN TỬ, ĐỀ

Chuyên ngành: An toàn thông tin

Cán b h ộ hướng dẫn ướng dẫn ng d n ẫn :

GV Phan T n Toàn ấn Toàn

M c l c ục lục ục lục

Danh mục các từ viết tắt ii

Danh mục hình vẽ iii

Lời nói đầu iv

Chương 1 1

TỔNG QUAN VỀ THANH TOÁN ĐIỆN TỬ 1

1.1 Khái niệm 1

1.2 Quy trình thanh toán điện tử 1

1.3 Các hình thức thanh toán điện tử 1

1.3.1 Thanh toán bằng thẻ 1

1.3.2 Thanh toán bằng ví điện tử 3

1.3.3 Thanh toán bằng thiết bị di động thông minh 4

1.3.4 Thanh toán qua cổng thanh thanh toán điện tử 5

1.3.5 Thanh toán bằng séc điện tử 7

Chương 2 9

ĐÁNH GIÁ TÍNH HIỆU QUẢ CỦA THANH TOÁN ĐIỆN TỬ 9

2.1 Lợi ích chung 9

2.2 Lợi ích đối với ngân hàng và doanh nghiệp 9

2.3 Lợi ích đối với khách hàng 10

Chương 3 11

MỘT SỐ HẠN CHẾ CỦA THƯƠNG MẠI ĐIỆN TỬ Ở VIỆT NAM VÀ ĐỀ XUẤT GIẢI PHÁP 11

3.1 Một số hạn chế 11

3.2 Nguyên nhân 11

3.3 Đề xuất giải pháp 12

3.3.1 Đối với cơ quan quản lý nhà nước 12

3.3.2 Đối với hệ thống các ngân hàng thương mại và tổ chức thanh toán 13

3.3.3 Đối với các tổ chức cung ứng hàng hóa, dịch vụ 13

KẾT LUẬN 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 16

i

Danh m c các t vi t t t ục lục ừ viết tắt ết tắt ắt

Danh m c hình vẽ ục lục

Hình 1.1 Quy trình hoạt động của thẻ thanh toán 3

Hình 1.2 Một số ví điện tử phổ biến hiện nay 3

Hình 1.3 Thanh toán bằng thiết bị di động thông minh qua dịch vụ QR Code 5

Hình 1.4 Quy trình hoạt động của cổng thanh toán trực tuyến 6

Hình 1.5 Quy trình hoạt động của séc điện tử 8

iii

L i nói đ u ời nói đầu ầu

Với tốc độ phát triển không ngừng nghỉ của khoa học công nghệ hiện đại đã giúp con người trở nên dễ dàng hơn rất nhiều trong việc kinh doanh thương mại và thanh toán trực tuyến Theo đó, người tiêu dùng có thể dễ dàng tiến hành mọi giao dịch chỉ với vài thao tác đơn giản trên các thiết bị điện tử thay vì dùng tiền mặt như trước đây Hình thức thanh toán này được gọi là thanh toán điện tử

Mục tiêu của báo cáo là tìm hiểu về thanh toán điện tử, các hình thức thanh toán điện tử và đánh giá tính hiệu quả của thanh toán điện tử, đề xuất giải pháp Cấu trúc của báo cáo chia thành ba chương

Chương 1, Tổng quan về thanh toán điện tử

Chương 2, Đánh giá tính hiệu quả của thanh toán điện tử

Chương 3, Một số hạn chế của thương mại điện tử ở Việt Nam và đề xuất giải pháp

Do kiến thức còn hạn hẹp nên bài báo cáo của nhóm chúng em còn nhiều thiếu sót Vì vậy, chúng em rất mong sẽ nhận được sự góp ý, giúp đỡ của thầy để chúng

em có thể hoàn thiện bài báo cáo tốt hơn nữa

Chúng em xin chân thành cảm ơn!

Ch ương ng 1.

T NG QUAN ỔNG QUAN V THANH TOÁN ĐI N T Ề THANH TOÁN ĐIỆN TỬ, CÁC HÌNH THỨC THANH TOÁN ỆN KỸ THUẬT MẬT MÃ Ử

Thanh toán đi n t hay thanh toán tr c tuy nện tử hay thanh toán trực tuyến ử hay thanh toán trực tuyến ực tuyến ến (E-payment) là m t môột mô hình giao d ch không s d ng ti n m t đã ph bi n trên th gi i trong nh ngử hay thanh toán trực tuyến ụng tiền mặt đã phổ biến trên thế giới trong những ề tài ặt đã phổ biến trên thế giới trong những ổ biến trên thế giới trong những ến ến ới trong những ững năm g n đây Nói m t cách d hi u, thanh toán đi n t là vi c giao d ch trênột mô ễ hiểu, thanh toán điện tử là việc giao dịch trên ểu, thanh toán điện tử là việc giao dịch trên ện tử hay thanh toán trực tuyến ử hay thanh toán trực tuyến ện tử hay thanh toán trực tuyến môi trư ng internet, thông qua đó ngư i s d ng có th th c hi n các ho tử hay thanh toán trực tuyến ụng tiền mặt đã phổ biến trên thế giới trong những ểu, thanh toán điện tử là việc giao dịch trên ực tuyến ện tử hay thanh toán trực tuyến ạt

đ ng thanh toán, chuy n, n p hay rút ti n,… ột mô ểu, thanh toán điện tử là việc giao dịch trên ạt ề tài

Với một chiếc thẻ thanh toán và một máy tính, thiết bị di động thông minh kết nối Internet, người tiêu dùng có thể hoàn tất việc mua sắm hàng hóa, dịch vụ qua website Dưới đây là các bước cơ bản để mua hàng và thanh toán trực tuyến:

 Bước 1: Truy cập website của nhà cung cấp và lựa chọn hàng hóa/dịch vụ

 Bước 2: Sau khi lựa chọn xong, người dùng sẽ thực hiện đặt hàng bằng cách điền các thông tin chi tiết theo yêu cầu của nhà cung cấp, bao gồm: Thông tin

cá nhân, cách thức và thời gian giao hàng, phương thức thanh toán

 Bước 3: Hệ thống website sẽ hiển thị hóa đơn mua hàng để người dùng kiểm tra thông tin trên hóa đơn Người dùng xác nhận nếu chính xác để chuyển sang bước thanh toán

 Bước 4: Nếu website chấp nhận thanh toán trực tuyến, người dùng có thể hoàn tất việc thanh toán ngay trên website với điều kiện người dùng phải sở hữu các loại thẻ mà nhà cung cấp chấp nhận Hiện nay, các website thương mại điện tử đều chấp nhận các loại thẻ tín dụng và ghi nợ mang thương hiệu Visa hay MasterCard Người dùng cần điền thông tin thẻ như: Số thẻ, ngày hết hạn, CVV hay thông tin khác tùy theo yêu cầu của ngân hàng phát hành Lưu ý: Giao dịch chỉ thành công khi thẻ thanh toán đã được đăng ký chức năng thanh toán trực tuyến, thông tin thẻ chính xác và còn khả năng chi trả

 Bước 5: Hệ thống website sẽ gửi email xác nhận đơn hàng vào hòm thư của người dùng và liên hệ để tiến hành giao hàng

v

1.3 Các hình th c thanh toán đi n t ức thanh toán điện tử ệm ử

Đây là hình thức thanh toán đặc trưng nhất Thẻ thanh toán (thẻ chi trả) là một loại thẻ có khả năng thanh toán tiền mua hàng hóa, dịch vụ tại một vài địa điểm, kể

cả website mua hàng trực tuyến nếu chấp nhận tiêu dùng bằng thẻ đó hoặc có thể dùng để rút tiền mặt trực tiếp từ các ngân hàng hay các máy rút tiền tự động

Ưu điểm lớn nhất của việc thanh toán bằng thẻ tín dụng đối với người mua hàng là được tiếp cận với thông tin về sản phẩm, dịch vụ và người bán hàng một cách nhanh nhất Việc chấp nhận thanh toán bằng thẻ tín dụng giúp cho website bán hàng nhanh chóng xây dựng được niềm tin trong tâm trí của khách hàng tiềm năng từ đó nâng cao được doanh thu nhờ việc tạo điều kiện mua hàng thuận lợi cho khách

Với một chương trình thanh toán tự động thông qua thẻ tín dụng, người mua cũng như người bán hàng trong giao dịch thương mại điện tử sẽ giảm thiểu được thời gian và chi phí để xử lý séc khống, các đơn đặt hàng và các công việc liên quan đến lưu trữ chứng từ giấy

Tuy nhiên để được chấp nhận thanh toán bằng thẻ tín dụng, người bán hàng trên trực tuyến trên Internet cần phải ký kết với một đối tác cung cấp dịch vụ thanh toán thẻ (Merchant Account), và trang bị phần mềm, phần cứng cần thiết để có thể chấp nhận thanh toán bằng thẻ tín dụng trên website bán hàng của mình

Hiện nay, các loại thẻ thanh toán được chia làm 2 loại, có thể được phát hành bởi các ngân hàng, các tổ chức tài chính Ví dụ như:

 Thanh toán bằng thẻ tín dụng hoặc ghi nợ quốc tế: với hình thức thanh toán này, khách hàng sở hữu các loại thẻ mang thương hiệu Visa, Master, American Express, JCB có thể thanh toán hơn 60 website đã kết nối với cổng thanh toán OnePay

 Thanh toán bằng thẻ ghi nợ nội địa: đây là hình thức chưa thực sự phổ biến tại Việt Nam nhưng lại rất phổ biến ở nước ngoài Với cách thanh toán này các chủ thẻ đa năng tại Đông Á và chủ thẻ tại Connect 24 của Vietcombank đã có thể thực hiện thanh toán trực tuyến tại các website đã kết nối với ngân hàng Đông Á và cổng thanh toán OnePay

Hình 1.1 Quy trình hoạt động của thẻ thanh toán

1.3.2 Thanh toán b ng ví đi n t ằng thẻ ệm ử

Ví điện tử được hiểu là một tài khoản trực tuyến dùng để chuyển - nhận tiền hay thanh toán bất kỳ giao dịch thông thường nào của chủ tài khoản: Mua thẻ điện thoại, vé xem phim, thanh toán trực tuyến các loại phí trên internet như tiền điện nước, cước viễn thông, mua hàng online từ các trang thương mại điện tử,… Người dùng phải sở hữu thiết bị di động thông minh tích hợp ví điện tử và liên kết với ngân hàng thì mới có thể thanh toán trực tuyến bằng hình thức này Chi phí phải trả cho hình thức này tương đối thấp, chi phí đăng ký dịch vụ thường được miễn phí

Hình 1.2 Một số ví điện tử phổ biến hiện nay

vii

1.3.3 Thanh toán b ng thi t b di đ ng thông minh ằng thẻ ết tắt ị di động thông minh ộng thông minh

Đây là một hình thức thanh toán ra đời trong nền kinh tế số hóa, khá phổ biến

và có tiềm năng phát triển mạnh trong tương lai với đại đa số người tiêu dùng bây giờ ai cũng đã quá quen thuộc và sử dụng thành thạo Smartphone Với dịch vụ này khi đi mua sắm, người tiêu dùng không cần phải mang theo tiền mặt mà thay vào

đó là thanh toán trực tuyến thông qua điện thoại di động thông minh Để thanh toán bằng điện thoại thông minh, người dùng có thể lựa chọn thanh toán qua Mobile Banking hoặc thanh toán qua QR Code (tích hợp sẵn trên ứng dụng di động)

 Qua Mobile Banking

Hệ thống thanh toán qua điện thoại được xây dựng trên mô hình liên kết giữa các nhà cung cấp dịch vụ: Ngân hàng, các nhà cung cấp viễn thông, hệ thống tiêu dùng, người tiêu dùng Hiện nay trên thị trường hình thức thanh toán này có một số nhà cung cấp như: Apple, Android Tuy nhiên có một hạn chế hình thức thanh toán này chỉ thực hiện trên các thiết bị di động đời mới Smartphone

 Qua QR Code

Tiến bộ công nghệ cũng là lý do khiến thanh toán bằng QR Code ngày càng được ưa chuộng Phương thức này khá đơn giản, gọn nhẹ, dễ sử dụng và thân thiện cho người tiêu dùng Tính năng QR Code hiện đang được tích hợp sẵn trên ứng dụng di động của các ngân hàng, các sản phẩm và dịch vụ của Google như Google Chart hay Google Map, trên bảng hiệu, xe buýt, danh thiếp, tạp chí, website, hàng hóa tại siêu thị, cửa hàng tiện lợi,…

Người dùng sử dụng camera điện thoại quét mã QR để thực hiện nhanh các giao dịch chuyển khoản, thanh toán hóa đơn, mua hàng Chỉ với một lần quét, sau vài giây, bạn đã thanh toán thành công tại các nhà hàng, siêu thị, cửa hàng tiện lợi, taxi, thậm chí là các website thương mại điện tử hay trên bất cứ sản phẩm nào có gắn mã QR mà không cần sử dụng tiền mặt, thẻ, không lo lộ thông tin cá nhân tại các điểm thanh toán

Hình 1.3 Thanh toán bằng thiết bị di động thông minh qua dịch vụ QR Code

1.3.4 Thanh toán qua c ng thanh thanh toán đi n t ổng thanh thanh toán điện tử ệm ử

Cổng thanh toán về bản chất là dịch vụ cho phép khách hàng giao dịch tại các website thương mại điện tử Cổng thanh toán cung cấp hệ thống kết nối an toàn giữa tài khoản (thẻ, ví điện tử,…) của khách hàng với tài khoản của website bán hàng Giúp người tiêu dùng và doanh nghiệp thanh toán, nhận tiền trên internet đơn giản, nhanh chóng và an toàn Hiện cũng có nhiều ngân hàng triển khai cổng thanh toán

Trong bối cảnh yếu tố bảo mật đã và đang được ưu tiên hàng đầu, cổng thanh toán đã trở thành lựa chọn tối ưu cho các giao dịch thanh toán trực tuyến nhờ những tiện ích vượt trội so với các phương thức thanh toán thông thường:

 Cổng thanh toán cung cấp hình thức thanh toán đơn giản, nhanh chóng & an toàn: Khách hàng lựa chọn hàng hóa và thanh toán ngay trên website Giao dịch chuyển – nhận tiền được thực hiện chỉ với vài thao tác click chuột

 Một cổng thanh toán luôn có sẵn kết nối với các kênh thanh toán online phổ biến (thẻ ngân hàng nội địa, thẻ quốc tế, ví điện tử,…) Điều này đồng nghĩa với việc website sẽ được tự động kết nối với các kênh thanh toán này Việc kết nối cổng một mặt tạo ra cho khách hàng nhiều lựa chọn hơn về phương thức thanh toán, mặt khác lại giản tiện cho doanh nghiệp khi chỉ cần mở một tài khoản để nhận tiền

 Quản lý hoạt động kinh doanh dễ dàng: các cổng thanh toán cung cấp tiện ích xử lý giao dịch, báo cáo trực tuyến và tự động Với tiện ích này, chủ gian hàng kinh doanh trực tuyến sẽ quản lý các giao dịch một cách khoa học và tiết kiệm thời gian

ix

 Tăng uy tín hoạt động kinh doanh của doanh nghiệp: Các cổng thanh toán chất lượng thường được vận hành bởi các công ty chuyên về giải pháp thanh toán, có tiềm lực vững chắc về tài chính và kết nối chặt chẽ với hệ thống ngân hàng Điều này như một sự đảm bảo vững chắc cho hoạt động kinh doanh của website có kết nối cổng

Một quy trình hoạt động hoàn chỉnh của cổng thanh toán Online trải qua nhiều bước từ khi khách hàng đặt mua sản phẩm cho đến khi người bán rút tiền Đó là gồm các bước sau:

Hình 1.4 Quy trình hoạt động của cổng thanh toán trực tuyến

 Khách hàng chọn mua sản phẩm trên website và điền đầy đủ thông tin cần thiết theo quy định và nhấp vào nút “Thanh toán”

 Mã hóa: Thông tin khách hàng sẽ được mã hóa và chuyển từ trình duyệt web

 Cổng thanh toán tiếp nhận câu trả lời từ ngân hàng chủ thẻ và chuyển thông tin đến giao diện website để xử lý thanh toán, sau đó một bảng thông báo sẽ được tạo ra (thường người mua sẽ tiếp nhận thông tin bằng thông báo kiểu như

“Thanh toán thành công” hoặc “Thanh toán thất bại” Đến lúc này, quy trình thanh toán của người mua tạm thời kết thúc Toàn bộ quá trình chỉ diễn ra trong vài giây, tuy nhiên nó chỉ thật sự hoàn tất sau khi quá trình giao hàng thành công và nghiệp vụ ngân hàng ghi có vào tài khoản người bán

Như vậy, có thể hình dung rằng suốt quá trình thanh toán online, số tiền thanh toán không vào thẳng tài khoản ngân hàng của người bán mà lơ lửng trên Internet nhưng dưới sự kiểm soát của một cổng thanh toán trực tuyến

Quá trình thanh toán bằng séc trực tuyến: “Séc trực tuyến” hay còn được gọi là

“séc điện tử” thực chất là một loại “séc ảo”, nó cho phép người mua thanh toán bằng séc qua mạng Internet Người mua sẽ điền vào form (nó giống như một quyển séc được hiển thị trên màn hình) các thông tin về ngân hàng của họ, ngày giao dịch

và trị giá của giao dịch, sau đó nhấn nút “send” để gửi đi Tất cả những thông tin

đó hoặc sẽ được chuyển đến trung tâm giao dịch và được xử lý tại đó Một tệp séc điện tử là tài liệu điện tử có chứa các dữ liệu sau:

 Số séc

 Tên người trả tiền

 Tên ngân hàng và số tài khoản của người trả tiền

 Tên người nhận tiền

 Số tiền sẽ trả

 Đơn vị tiền

 Ngày hết hạn

 Chữ kí điện tử của người trả tiền

 Xác nhận của người nhận tiền

Ưu điểm của hệ thống thanh toán séc điện tử:

 Không yêu cầu khách hàng phải tiết lộ các thông tin về tài khoản của mình cho các cá nhân khác trong quá trình giao dịch

 Không yêu cầu khách hàng phải thường xuyên gửi các thông tin tài chính nhạy cảm trên web

 Với bên bán hàng, đây là hình thức có chi phí thấp hơn nhiều so với thanh toán bằng thẻ tín dụng

 Thanh toán bằng séc điện tử nhanh và tiện lợi hơn nhiều so với thanh toán bằng séc giấy trong thương mại truyền thống

xi