Hocmon và thuốc điều chỉnh rối loạn nội tiết

Cơ chế TD của Glucocorticoid - Điều chỉnh sự biểu hiện của các gen đáp ứng với corticosteroid: hầu hết các tác dụng xuất hiện sau vài giờ - Ngoài ra, corticosteroid có thể gây ra một

Hocmon và thuốc điều chỉnh

rối loạn nội tiết

Nội dung bài giảng

Nội dung

1 Hocmon vỏ thượng thận: glucocorticoid

2 Hocmon tuyến tuỵ & thuốc hạ glucose huyết

Cơ chế tác dụng của hocmon

• Với hocmon bản chất protein hoặc acid amin

Với các hocmon có cấu trúc steroid

C¬ chÕ ®iÒu hoµ feedback

Vùng dưới đồi

Tuyến yên

Thượng thận

Yếu tố giải phóng

ACTH

Tuyến thƣợng thận

Adrenalin Noradrenalin

Cơ chế TD của Glucocorticoid

- Điều chỉnh sự biểu hiện của các gen đáp

ứng với corticosteroid: hầu hết các tác dụng xuất hiện sau vài giờ

- Ngoài ra, corticosteroid có thể gây ra một

số tác dụng tức thời bằng các cơ chế

nongenomic

Tác dụng Glucocorticoid

Trên chuyển hóa Cơ quan, tuyến

Chống viêm, chống dị ứng (-)miễn dịch

CH P

-Tổng hợp + dị hóa

C H muối nước

 thải K +,  tái hấp thu Na + ,H2O

Tác dụng Glucocorticoid

Trên chuyển hóa Cơ quan, tuyến

Chống viêm, chống dị ứng (-)miễn dịch

CH P

-Tổng hợp + dị hóa

C H muối nước

 thải K +,  tái hấp thu Na + ,H2O

c ầ n n ă ng l ượ ng => t ă ng các quá trình t ạ o n ă ng l ượ ng +> t ă ng

t ạ o đườ ng, t ạ o a.amin, t ă ng a.béo +> các quá trình t ạ o ra nh ữ ng cái kia

đ êuf t ă ng, gi ả m các quá trình ng ượ c l ạ i

Cơ chế tác dụng chống viêm

Cơ chế chính xác phức tạp, chưa được hiểu đầy đủ

– Giảm và ức chế tế bào lympho ngoại vi và đại thực bào, giảm sự xâm nhập của bạch cầu vào các khu vực tổn thương

– Giảm sự biểu hiện của các cytokine tiền viêm

– Ức chế gián tiếp phospholipase A2 và NOS2

- bài tiết chất nhầy dạ dày(PGE1,2)

-  sức lọc cầu (E2,I2) thận(PE)

Phosphadyl inositol diphosphat

Diacylglycerol Inositol triphosphat

histamin, serotonin…

Glucocorticoid

(-)

Tác dụng Glucocorticoid

Trên chuyển hóa Cơ quan, tuyến

Chống viêm, chống dị ứng (-)miễn dịch

CH P

-Tổng hợp + dị hóa

C H muối nước

 thải K +,  tái hấp thu Na + ,H2O

 glucose

huyết

…

Teo cơ Xốp xương

 K + máu Phù,  HA Xốp xương

tá tràng

Chậm liền sẹo

Giảm miễn dịch, RL máu

suy th ượ ng th ậ n

Vùng dưới đồi

Tuyến yên

Thượng thận

Yếu tố giải phóng

ACTH

Glucocorticoid

chống dị ứng, (-) miễn dịch

CH

Glucid

CH Lipid

CH Protid

CH muối nước

ít trung bình

12- 36h

Chống viêm, bệnh tự miễn

Dexamethason

betamethason

Mạnh (30 lần)

ít dài

36- 72h

Viêm cấp, shock phản vệ, phù

não cấp

b ả n ch ấ t g ầ n gi ố ng GC n ộ i sinh

suy th ượ ng th ậ n

nhi ề u

Hocmon tuyến tụy

t.hãa L,(-) t¹o cetonic

a.a vµo tÕ bµoP

ĐTĐ - bệnh chuyển hóa, tăng glucose huyÕt

do thiếu bài tiết insulin; kháng insulin; hoặc

cả hai

Định nghĩa và phân loại

Phân loại: ĐTĐ typ 1, typ 2, ĐTĐ thai kỳ, typ

đặc biệt khác

Mục tiêu và thuốc điều trị ĐTĐ typ 1

Kháng insulin

 insulin ĐTĐ typ 2

Mục tiêu và thuốc điều trị ĐTĐ typ 2

giai đ o ạ n cu ố i c ủ a typ 2 là dtd typ 1

Insulin Kích thích bài tiết insulin

Giảm kháng insulin

Giảm, chậm

hấp thu glucid

TT Nhóm thuốc Thuốc

1 Insulin, thuốc tương tự Insulin, pramlintid

2 Thuốc kích thích bài

tiết insulin

Sulfonylurea, Meglitinid, Tác dụng giống incretin

gliclazid làm t ụ t glu huy ế t nhi ề u nh ấ t

gây r ố i lo ạ n nhi ề u nh ấ t, gi ả m cân n ặ ng,

gi ả m m ỡ máu

Tài liệu học tập và tham khảo

• Tài liệu học tập:

• Dược lý 2 , 2004, ĐH Dược HN

• Dược thư quốc gia Việt Nam, Các chuyên luận:

• Hydrocortison, prednisolon, dexamethason,

Metformin, gliclazid

3 Nhu cầu về vitamin của cơ thể

Nguyên nhân thiếu vitamin

Thừa vitamin

Nhu cầu hàng ngày về vitamin

Vitamin

Nhu cầu hàng ngày

Trẻem Nam N ữ P.nữ mang

thai

P nữ cho con bú

Vitamin B12 (  g) 0,3 - 1,4 2 2 2,2 2,6

4 Ph©n lo¹i

4 Đặc điểm chung của các vitamin

Nhóm vitamin tan trong

Trực tiếp vào máu

Thải trừ qua nước tiểu, không tích luỹ Ít gây độc

Dễ bị phá huỷ bởi nhiệt Không bền nên dễ thiếu, phải bổ sung hàng ngày

2 T¸c dông vµ c¬ chÕ

S¸ng Rhodopsin

• Trªn da vµ niªm m¹c: biệt hoá tế bào biểu mô và

niêm mạc (đặc biệt biểu mô trụ/ mắt), tăng tiÕt nhµy,

giảm t¹o sõng

• Trªn xƣ¬ng: giúp phát triển xương (cïng vitamin D)

• Trªn hÖ miÔn dÞch: gióp phát triển l¸ch vµ tuyÕn øc

• T¸c dông kh¸c: chống oxy hoá, tăng đề kháng,

thiếu vit A có thể gây tổn thương đường hô hấp, tiết niệu, sinh dục, thiếu máu nhược sắc

• 3 Tác dụng không mong muốn

• Ngộ độc cấp: Ngưười lớn trên1.500.000IU/

ngày Trẻ em trên 300.000IU/ ngày

tục 10- 15 ngày

• Phụ nữ có thai dùng liều cao, liên tục có thể gây quái thai

• 4 Chế phẩm và liều dùng

sữa, b¬, gan, trøng,

thÞt

VTM D2, D3

3 Tác dụng và cơ chế

• Tham gia vào quá trình tạo xưương

• Điều hoà nồng độ calci trong máu ( cùng PTH)

• Tham gia biệt hoá tế bào biểu mô, đang nghiên

cứu về tác dụng ức chế tăng sinh tế bào ung thưư

Điều hoà nồng độ calci trong máu ( cùng PTH)

3 Tác dụng và cơ chế

• Tác dụng chống oxy hoá→ bảo vệ màng tế bào

khỏi sự tấn công của các gốc tự do (hiệp đồng với vit C, selen, vit A, caroten) Đặc biệt vit E bảo vệ vit

A khỏi bị oxy hoá, làm bền vững vit A

• Thiếu vit E: rối loạn thần kinh, yếu cơ, rung giật

nhãn cầu, giảm nhạy cảm về xúc giác, dễ tổn

thương da, dễ vỡ hồng cầu, dễ tổn thưương cơ và tim Đặc biệt trên cơ quan sinh sản: tổn thưương

cơ quan sinh dục, gây vô sinh

Vitamin tan trong nước

Vitamin Vitamin B1 Vitamin B6

Tác

dụng và

cơ chế

Chuyển hoá: G Decarboxyase Transketalase

Chuyển hoá: P,L,G

Transaminase, Decarboxylase, Cynureninase, racemase

TDKMM Dị ứng, shock

Triệu

chứng

khi thiếu

Beri- Beri (ứ đọng cetonic)

Tê phù, suy tim, giãn mạch ngoại biên, viêm dây tk ngoại biên

Bệnh ở da và TK: viêm da, viêm lưỡi, dễ bị kích thích, viêm dây tk ngoại biên,

thiếu máu, co giật

Decarboxylase: acid glutamic → (GABA)

histidin → histamin; tryptophan → serotonin Cynureninase: tryptopan → a.nicotinic (vit PP)

Racemase: a.linoleic → a.arachidonic T/hợp Hem

Chuyển a.amin thành dạng có hoạt tính

Vitamin C (acid ascorbic)

• 1 Nguồn gốc

• Chủ yếu có trong thực vật

• Trong động vật chỉ có một lưượng rất nhỏ

• Hiện nay đã tổng hợp đưîc vitamin C

• Không bền bởi to, ánh sáng đặc biệt khi có sắt,

đồng

3 Tác dụng và cơ chế

• Tham gia tạo colagen và một số thành phần khác tạo nên mô liên kết ở xưương, răng, mạch máu

• Chuyển hoá lipid, glucid, protid

• T.gia t.hợp catecholamin, hormon vỏ thưượng thận

• Xúc tác cho quá trỡnh chuyển Fe+++ thành Fe++

• Tăng tạo interferon, làm cơ thể giảm nhạy cảm với histamin, chống stress → tăng sức đề kháng

• Chống oxy hoá bằng cách trung hoà các gốc tự do (kết hợp với vitamin A và vitamin E)

Tác dụng không mong muốn

• Nếu dùng liên tục liều cao, dài ngày có thể gặp:

• Loét dd, tá tràng, viêm bàng quang, tiêu chảy

• Tăng tạo sỏi thận và gây bệnh gút do thuốc

• Gây hiện tưượng “bật lại”:

• Tiêm TM liều cao dễ gây tan máu, shock phản vệ