Báo cáo "Xác lập quyền sở hữu đối với thu nhập của vợ, chồng trong thời kì hôn nhân " pot

Cơ quan chính quyền cấp cơ sở đại diện cho Nhà nước, nhân danh Nhà nước để thực thi quyền lực nhà nước, triển khai, tổ chức thực hiện những chủ trương, chính sách, pháp luật của Đảng và

ấp cơ sở ở nước ta hiện nay được xác định

là cấp x, phường, thị trấn Đây hầu hết là

những cộng đồng dân cư tồn tại đ lâu đời, có

sự gắn bó chặt chẽ với nhau về nhiều phương

diện như họ mạc, phong tục, tập quán, ngành

nghề và nhiều sinh hoạt chung khác

ở nước ta hiện nay, trong số những đơn vị

hành chính cấp cơ sở thì x chiếm số đông

nhất và tính cộng đồng của những người dân ở

đó cũng cao hơn cả, nó gắn liền với nền văn

hoá làng x lâu đời của người Việt

Những đơn vị hành chính ở cấp cơ sở

thường có tính tự quản cao so với các đơn vị

hành chính ở cấp lớn hơn, các mối quan hệ

trong cộng đồng dân cư thường được điều

chỉnh bằng nhiều quy định và thiết chế khác

nhau, trong đó có cả những quy định và thiết

chế do chính những thành viên trong cộng

đồng tự tạo lập ra

Các cơ quan chính quyền cấp cơ sở chiếm

số đông nhất và được xem là ít quan liêu nhất

trong hệ thống các cơ quan nhà nước Các cơ

quan này giống như những cầu nối giữa Nhà

nước với tư cách là bộ máy công quyền thực

hiện chức năng quản lí với đối tượng bị quản lí

là các tổ chức và cá nhân trong đất nước

Cơ quan chính quyền cấp cơ sở đại diện

cho Nhà nước, nhân danh Nhà nước để thực thi

quyền lực nhà nước, triển khai, tổ chức thực

hiện những chủ trương, chính sách, pháp luật

của Đảng và Nhà nước ở cấp cơ sở nên phải đủ

mạnh mới có thể thực hiện được chức năng, nhiệm vụ của mình nhưng đồng thời cũng phải mềm dẻo, linh hoạt bởi hàng ngày tiếp xúc trực tiếp với dân, đáp ứng những nhu cầu, đòi hỏi đa dạng của mỗi người dân sao cho vừa

đúng pháp luật vừa phù hợp với truyền thống

và điều kiện của mỗi người dân, mỗi địa phương

Nếu chính quyền cấp cơ sở làm việc có hiệu quả thì đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng và Nhà nước sẽ dễ dàng đi vào cuộc sống, trở thành hoạt động thực tế của nhân dân, tạo ra sự phấn khởi, tin tưởng của nhân dân vào Đảng và Nhà nước đồng thời tạo ra sự hiểu biết, thông cảm lẫn nhau giữa Đảng, Nhà nước và nhân dân Ngược lại, nếu chính quyền cơ sở không giải quyết một cách thấu đáo những thắc mắc, vướng mắc của nhân dân, các cán bộ cơ sở làm việc không tốt có thể sẽ làm bùng phát sự phản ứng tiêu cực của nhân dân

đối với chính quyền, với chủ trương chính sách của Đảng và Nhà nước

Là người sâu sát với dân, cùng chung sống hằng ngày với dân, những người đại diện Nhà nước ở cấp cơ sở phải giải quyết các công việc

đa dạng, phức tạp của dân sao cho không trái pháp luật nhưng có hiệu quả cao nhất Cán bộ cơ sở trong công việc phải thực sự vì dân,

C

* Giảng viên chính Khoa hành chính - nhà nước Trường đại học luật Hà Nội

TS Nguyễn Minh Đoan *

thương dân, lấy dân làm gốc, không thể vì cái

toàn cục mà quên đi hoàn cảnh điều kiện của

mỗi người dân nhưng cũng không vì mỗi người

dân cụ thể mà làm trái pháp luật, trái đường lối

chính sách của Đảng và Nhà nước

Chính quyền cấp cơ sở là người trực tiếp tổ

chức thực hiện các quy định, quyết định của

Nhà nước Đồng thời cũng là người trực tiếp

lắng nghe, tiếp thu các ý kiến đề xuất, kiến

nghị của nhân dân Do vậy, họ cũng là cấp

phải phản ánh một cách trung thực những

nguyện vọng, mong muốn, nhu cầu của người

dân lên các cơ quan cấp trên, lên trung ương và

đề xuất những giải pháp trong việc giải quyết

những vướng mắc, thoả mn nhu cầu, mong

muốn của nhân dân nói chung và của mỗi

người dân nói riêng

Trong tổ chức bộ máy thì không nhất thiết

là cứ cấp tỉnh, cấp huyện và các cấp tương

đương có cơ quan, bộ phận nào thì cấp cơ sở

cũng phải có cơ quan đó hay bộ phận đó Nếu

ở các cấp cao hơn thì các cơ quan nhà nước

cần phải được tổ chức thành nhiều hệ thống

như hiện nay để có điều kiện chuyên sâu

nghiên cứu, chỉ đạo, quản lí hoặc giải quyết về

lĩnh vực nào đó của hoạt động nhà nước thì ở

cấp cơ sở tất cả nên thu về một đầu mối, tất cả

những công việc mà Nhà nước cần giải quyết ở

phạm vi cơ sở chỉ cần giao cho một cơ quan

đảm nhiệm là phù hợp Có thể ví các cơ quan

cấp trên, đặc biệt là cơ quan quản lí là cơ quan

chuyên ngành (đơn ngành), cơ quan cấp cơ sở

là cơ quan đa ngành Do vậy, không nên để tồn

tại hai loại cơ quan thuộc chính quyền cơ sở

như hiện nay mà nên có sự thay đổi

Để giảm bớt sự cồng kềnh và kém hiệu quả

của chính quyền cấp cơ sở theo chúng tôi nên

bỏ hội đồng nhân dân cấp cơ sở Bởi lẽ, mặc

dù chúng ta đ thiết kế để bí thư đảng uỷ kiêm

chức chủ tịch hội đồng nhân dân song hoạt

động của hội đồng nhân dân cấp cơ sở cho đến nay vẫn không tránh khỏi tình trạng hình thức, kém hiệu quả và thường bị uỷ ban nhân dân thao túng Có thể nói, bất kì quyết định quan trọng nào dù là của hội đồng nhân dân hay uỷ ban nhân dân cấp cơ sở mà không có sự ủng hộ của các tổ chức, đoàn thể trên địa bàn và của các tổ trưởng dân phố hoặc trưởng thôn thì sẽ rất khó thực hiện trong thực tế Do vậy, mặc dù

được xác định là cơ quan quyền lực nhà nước ở

địa phương nhưng hội đồng nhân dân cấp cơ sở chưa thể hiện được vị trí, vai trò của mình nên việc bỏ không thành lập hội đồng nhân dân cấp cơ sở trong giai đoạn hiện nay theo chúng tôi là phù hợp Thay thế vào vị trí và vai trò của hội đồng nhân dân cấp cơ sở, theo chúng tôi thiết thực và có hiệu quả hơn cả là hội nghị nhân dân cơ sở Hội nghị nhân dân cơ sở được

tổ chức từ đại diện của Đảng, chính quyền, mặt trận như bí thư đảng uỷ, chủ tịch uỷ ban nhân dân, chủ tịch mặt trận, bí thư đoàn thanh niên và đại diện của các tổ chức chính trị-x hội khác ở địa phương (x, phường, thị trấn) cùng các tổ trưởng dân phố đối với phường, thị trấn hoặc trưởng thôn đối với x Với thành phần như trên thì hội nghị nhân dân cơ sở mới thực sự đại diện được cho các tầng lớp dân cư cơ sở và mới không bị uỷ ban nhân dân cơ sở thao túng Hội nghị nhân dân cơ sở sẽ thay thế cho hội đồng nhân dân hiện nay quyết định các công việc quan trọng có liên quan đến địa phương mình Do hội nghị nhân dân cơ sở không phải là cơ quan nhà nước nên kinh phí chi cho hội nghị là không đáng kể Hội nghị nhân dân cơ sở được triệu tập mỗi năm hai lần (không kể những hội nghị bất thường) theo yêu cầu của bí thư đảng uỷ, chủ tịch uỷ ban nhân dân hoặc chủ tịch mặt trận để bàn về những vấn đề có liên quan đến địa phương (x, phường, thị trấn) Quyết nghị của hội nghị

nhân dân cơ sở là bắt buộc phải thực hiện đối

với uỷ ban nhân dân cơ sở và các tổ chức có

liên quan ở cơ sở

Củng cố và phát triển uỷ ban nhân dân cấp

cơ sở hiện nay thành cơ quan tổng hợp đa chức

năng theo kiểu uỷ ban phối hợp hành động Uỷ

ban nhân dân cấp cơ sở là cơ quan phối hợp

hành động, đa chức năng, nhiều tác dụng vừa

là cơ quan quyết nghị những vấn đề thuộc đơn

vị mình đồng thời là cơ quan chấp hành của

các cơ quan nhà nước cấp trên và là cơ quan

hành chính nhà nước điều hành các công việc

trên phạm vi địa phương mình, ngoài ra nó còn

có vai trò như cơ quan tư pháp để giải quyết

những tranh chấp dân sự, những việc liên quan

đến hôn nhân, khám phá và giải quyết những

vi phạm pháp luật nhỏ mà tính chất nguy hiểm

ở mức độ thấp Khi giải quyết các công việc

quan trọng có liên quan đến địa phương như tài

chính, giáo dục - x hội, xây dựng, trật tự - an

ninh thì uỷ ban nhân dân cơ sở bắt buộc phải

tuân theo quyết nghị của hội nghị nhân dân cơ

sở Như vậy, nếu các chức năng, nhiệm vụ của

Nhà nước ở cấp cao hơn do nhiều loại cơ quan

khác nhau cùng thực hiện thì ở cấp cơ sở chỉ

do một cơ quan thực hiện là uỷ ban nhân dân

cơ sở

Do những đặc điểm về địa lí, dân cư và

những đặc điểm khác mà mỗi địa phương có

sự phát triển khác nhau trên các phương diện

khác nhau (thành thị, nông thôn, miền núi,

đồng bằng, hải đảo ), mỗi địa phương đều có

những nhu cầu, điều kiện khác nhau nên cần

phải được tổ chức quản lí khác nhau, điều đó

đòi hỏi bộ máy quản lí nhà nước ở mỗi nơi

cũng cần có những đặc thù nhất định Nghĩa

là, uỷ ban nhân dân phường, thị trấn ở thành

thị phải được tổ chức khác với uỷ ban nhân dân

x ở nông thôn, ở vùng đồng bằng phải được tổ

chức khác với ở vùng núi, hải đảo Chẳng

hạn, ở những vùng nông nghiệp nông thôn trong uỷ ban nhân dân cần có cán bộ chuyên trách về nông nghiệp, ở những vùng mà cư dân chủ yếu làm nghề đánh bắt hải sản thì nên có cán bộ chuyên phụ trách về ngư nghiệp Như vậy, mỗi địa phương khác nhau có thể tổ chức

bộ máy quản lí ở địa phương mình khác nhau phù hợp với những đặc thù của địa phương nhưng vẫn bảo đảm những nguyên tắc chung

về chức năng, nhiệm vụ quyền hạn của uỷ ban nhân dân cấp cơ sở

Những quy định pháp luật về tổ chức và hoạt động của bộ máy chính quyền cấp cơ sở chỉ nên quy định những vấn đề mang tính nguyên tắc, những vấn đề khung để đảm bảo tính thống nhất, đồng bộ trong việc thực hiện quyền lực nhà nước tập trung thống nhất của dân, do dân và vì dân trên phạm vi cả nước Còn những vấn đề cụ thể, chi tiết nên dành cho mỗi địa phương (do các cơ quan chính quyền cấp tỉnh, thành phố quyết định) tự bố trí sắp xếp về mặt tổ chức cũng như hoạt động sao cho phù hợp với tình hình cụ thể của địa phương mình, miễn là không trái với luật Như vậy, sẽ vừa bảo đảm được sự thống nhất chung trên phạm vi cả nước vừa bảo đảm tính đa dạng, thiết thực, linh hoạt trong quản lí nhà nước ở mỗi địa phương Đồng thời cũng tạo cho mỗi địa phương sự chủ động, sáng tạo khi quyết định các vấn đề có liên quan đến lợi ích của địa phương mình, tạo ra sự thi đua giữa các

địa phương trong khuôn khổ pháp luật

Việc quy định chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn cho các cơ quan chính quyền địa phương

ba cấp như hiện nay gần giống nhau chỉ khác nhau chủ yếu về phạm vi và quy mô đ dẫn

đến tình trạng chồng chéo trong hoạt động của các cơ quan chính quyền giữa ba cấp này Theo chúng tôi đối với cấp tỉnh, thành phố thì

có thể giữ nguyên cơ cấu như hiện nay, còn

đối với cấp quận, huyện thì nên thu hẹp quy

mô lại, đối với cấp cơ sở thì nên tăng cường

hơn cho uỷ ban nhân dân và bỏ hội đồng nhân

dân như đ nêu trên

Giai đoạn vừa qua chúng ta đ nói nhiều

đến tình trạng quan liêu trong hoạt động quản

lí nhà nước Nhưng phải nói rằng trong lĩnh

vực này hiện tại vẫn còn ôm đồm, bao biện,

nghĩa là các cơ quan cấp cao hơn có quyền giải

quyết nhưng lại không có khả năng giải quyết

tốt, còn các cơ quan cấp cơ sở là cấp sát với

cuộc sống nhất, biết nhiều nhất nhưng lại

không có quyền giải quyết Với những quy

định pháp luật như vậy nên vừa qua đ có tình

trạng các cơ quan, đơn vị cấp trên thường phải

nhờ (uỷ quyền cho cơ quan, đơn vị cấp dưới)

thực hiện hộ một phần những chức năng nhiệm

vụ mà họ không có điều kiện thực hiện tốt

Chẳng hạn, như giao cho các cấp cơ sở thu một

số loại thuế hay giao cho cơ sở tổ chức thi

hành một số vụ án liên quan đến tài sản có giá

trị không nhiều Tại sao Nhà nước ta không

tiếp tục phân cấp quản lí và phân cấp nhiều

hơn nữa? Trên thực tế chúng ta cũng đ thấy

nếu giao cho cơ sở thu thuế thì các tổ chức và

cá nhân khó có thể trốn thuế Bởi như trên đ

khẳng định không có cơ quan nhà nước nào

sâu sát và nắm chắc tình hình dân cư bằng

chính quyền cấp cơ sở

Để tránh hiện tượng quan liêu, ôm đồm

bao biện đồng thời giảm bớt hiện tượng ách tắc

trong giải quyết công việc nhà nước, phương

án tốt nhất là phải phân cấp quản lí nhiều hơn

nữa, tăng cường thêm nhiệm vụ, quyền hạn

cho chính quyền cấp cơ sở (chủ yếu là những

nhiệm vụ, quyền hạn liên quan đến việc tổ

chức, thực hiện pháp luật) để các cơ quan

chính quyền cơ sở có thể tự giải quyết được

hầu hết các công việc liên quan đến đời sống

hàng ngày của nhân dân Tăng quyền hạn đồng thời cũng có nghĩa là tăng thêm trách nhiệm và lợi ích cho cơ sở, tăng cán bộ có năng lực cho cấp cơ sở Hiện tại số cán bộ cơ sở được coi là công chức nhà nước là ít so với nhu cầu Nếu chúng ta bỏ hội đồng nhân dân cấp cơ sở thì

số kinh phí chi cho hoạt động của hội đồng nhân dân cấp này có thể dùng để nâng số cán

bộ là công chức nhà nước ở cơ sở nhiều hơn

so với hiện nay

Chúng ta đều biết rằng hoạt động gì thì cũng cần phải có những chi tiêu nhất định Vậy chính quyền cơ sở cũng cần phải có ngân sách để chi cho những việc cần thiết Vấn đề là ngân sách cấp cơ sở thì thu từ đâu? Theo chúng tôi, ngoài số kinh phí do Nhà nước cấp

có thể cho phép mỗi cơ sở tự huy động nguồn thu tại chỗ theo kiểu “Nhà nước và nhân dân cùng làm” Nguồn thu này có thể do các cư dân trong đơn vị hành chính cơ sở tự nguyện

đóng góp, có thể là sự tài trợ, ủng hộ của những cơ quan, đơn vị hoạt động trên địa bàn cơ sở Việc thu và chi tiêu ngân sách cơ sở phải do hội nghị nhân dân cơ sở quyết định bằng quyết nghị còn uỷ ban nhân dân cơ sở chỉ thay mặt nhân dân địa phương thực hiện quyết nghị đó theo đúng quy chế dân chủ ở cơ sở Thực hiện việc giảm biên chế một cách cương quyết và mạnh mẽ hơn đối với các cơ quan chính quyền trung ương, cấp tỉnh, cấp huyện và các cấp tương đương, tăng cường biên chế và tổ chức cán bộ cho cấp cơ sở, nhất

là đối với cấp x Số cán bộ, công chức bị giảm của các cơ quan này sẽ được điều chuyển cho các cơ quan cấp cơ sở Thời gian qua ngành công an nước ta đ cử xuống mỗi x một cán

bộ công an huyện để giải quyết những công việc liên quan đến ngành công an mà không cần phải chuyển vụ việc lên cấp huyện Việc

làm này của ngành công an thực sự là có hiệu

quả tốt Rất nhiều vụ việc đ được giải quyết

kịp thời, không để căng thẳng kéo dài, giảm

bớt những tốn kém, những phiền hà cho nhân

dân, được nhân dân đồng tình ủng hộ Việc

làm này còn tránh được hiện tượng quan liêu,

xa dân của một số, cán bộ, công chức, giúp

người cán bộ hiểu dân thì sẽ phục vụ được dân

tốt hơn Thiết nghĩ việc làm của ngành công an

vừa qua cần được các ngành khác nghiên cứu,

tham khảo vận dụng cho phù hợp với ngành và

lĩnh vực của mình Cũng cần nói thêm là các

cán bộ, chiến sĩ cảnh sát được cử xuống các x

làm việc nhưng vẫn thuộc quân số của cơ quan

cấp trên Việc không cắt hẳn biên chế xuống

cơ quan cấp dưới còn có tác dụng giúp cho

việc điều chuyển, luân chuyển cán bộ từ nơi

này qua nơi khác sẽ dễ dàng hơn

Việc đào tạo cán bộ cơ sở chưa được chú ý

đúng mức, có phần xem nhẹ trình độ của cán

bộ cơ sở mà chưa thấy hết được tính phức tạp,

sự đa dạng trong hoạt động của họ Nếu như

cán bộ cấp trên cần phải chuyên sâu thì cán bộ

cấp dưới lại phải có tri thức ở diện rộng, đa

năng, gặp việc gì cũng có thể giải quyết được

hoặc ít ra cũng biết được thủ tục và cách giải

quyết để hướng dẫn cho người dân thực hiện

Cần đào tạo cán bộ cơ sở với nhiều chuyên

ngành, nhiều lĩnh vực đa dạng hơn Đặc biệt là

các kiến thức về pháp luật, về quản lí nhà

nước, khả năng vận dụng đường lối, chính sách

Đảng và áp dụng pháp luật vào cuộc sống

Hiện nay chúng ta có nhiều trường, lại đào tạo

quá chuyên sâu về một lĩnh vực như vậy chỉ

đáp ứng được việc đào tạo cán bộ cho các cơ

quan trung ương hoặc cấp cao mà chưa chú ý

đáp ứng nhu cầu của cơ quan chính quyền cấp

cơ sở, nhất là các địa phương vùng núi, vùng

sâu, vùng xa Do vậy, các cơ sở đào tạo cần

đổi mới, cần thiết kế chương trình đào tạo cán

bộ cấp cơ sở đa chức năng hơn cho phù hợp với tình hình hiện nay Nhà nước nên có chiến lược đào tạo và phát triển cán bộ cấp cơ sở cho các vùng núi, vùng sâu, vùng xa để tạo ra sự phát triển đồng bộ giữa các vùng, miền

Trình độ dân trí của nhân dân đ được nâng cao, tính chất quản lí ngày càng phức tạp,

đòi hỏi việc quản lí nhà nước cần phải khoa học hơn nên cán bộ cấp cơ sở bây giờ cũng cần phải có trình độ, nếu tốt nghiệp đại học và sau

đại học thì càng tốt Nhà nước nên có những quy định cụ thể về tiêu chuẩn đối với cán bộ cấp cơ sở Đương nhiên là trình độ cán bộ cơ

sở ở thành phố, ở đồng bằng phải cao hơn so với ở vùng núi và hải đảo Muốn cho số sinh viên tốt nghiệp đại học làm việc ở các cơ quan chính quyền cấp cơ sở thì Nhà nước cần phải nâng cao tiền lương, nhiệm vụ, quyền hạn cũng như trách nhiệm của cán bộ cấp cơ sở Tất cả bộ máy nhà nước từ cấp dưới đến cấp trên đều nhằm tới mục đích cuối cùng là phục vụ nhân dân thì cơ quan chính quyền trực tiếp liên quan đến dân phải được tổ chức tốt để

có thể phục vụ nhân dân một cách có hiệu quả nhất Cán bộ cấp cơ sở cần phải có đủ năng lực, dễ tiếp xúc với dân, có sức khoẻ tốt, năng

động và sáng tạo Họ không chỉ nói được mà còn phải làm được (gương mẫu thực hiện trước

để dân tin, dân phục và dân tự giác làm theo) Dân là gốc, cán bộ chính quyền cấp cơ sở phải

là người hiểu dân nhất, nói lên tiếng nói, nguyện vọng của dân, báo cáo lên cấp trên những nhu cầu, những bức xúc của dân Gốc nuôi cây, nuôi cành, hoa, lá, quả, tất cả đều nhờ vào gốc, đều phụ thuộc vào gốc, do vậy tất cả

đều phải phục vụ gốc - phục vụ nhân dân ngày một tốt hơn, gốc có vững thì cây mới bền./