Đổi mới nội dung và hình thức thi là bộ phận không thể tách rời của quá trình đổi mới phương pháp giảng dạy, là yếu tố không thể thiếu nhằm nâng cao chất lượng đào tạo nói chung cũng như
Trang 1PGS.TS Nguyễn Ngọc Hoà *
1 Đổi mới nội dung và hình thức thi là
bộ phận không thể tách rời của quá trình
đổi mới phương pháp giảng dạy, là yếu tố
không thể thiếu nhằm nâng cao chất lượng
đào tạo nói chung cũng như đào tạo cử
nhân luật nói riêng Hình thức và nội dung
thi không chỉ quy định cách học của sinh
viên mà ở chừng mực nhất định còn ảnh
hưởng đến cả cách dạy của giáo viên(1)
cũng như ảnh hưởng đến ý thức học của bộ
phận không nhỏ sinh viên Nâng cao chất
lượng đào tạo không chỉ đòi hỏi phải đổi
mới chương trình, giáo trình, đổi mới
phương pháp giảng dạy, nâng cao chất
lượng đội ngũ giáo viên mà còn đòi hỏi
phải đổi mới cả nội dung và hình thức thi
Sự đổi mới này là bộ phận của quá trình
đổi mới chương trình và phương pháp
giảng dạy là điều kiện cần thiết tác động
đến thái độ, ý thức học tập cũng như cách
thức học tập của sinh viên.(2) Đổi mới
phương pháp giảng dạy của giáo viên đòi
hỏi có sự cộng hưởng của sự đổi mới
phương pháp học tập ở sinh viên Đổi mới
phương pháp giảng dạy có thể trực tiếp làm
thay đổi phần nào phương pháp học tập của
sinh viên Nhưng chỉ có thể có sự thay đổi toàn diện, triệt để trong phương pháp học tập của sinh viên khi kèm theo phương pháp dạy học mới là cách thi mới (mới về nội dung và mới về hình thức)
2 Hình thức thi có thể là thi viết hoặc thi vấn đáp Trong đó, đề thi viết có thể là
đề thi kiểu tự luận hoặc kiểu trắc nghiệm
So với thi viết theo kiểu tự luận thì thi vấn
đáp có nhiều ưu điểm hơn như hạn chế tối
đa việc học “tủ”, hạn chế quay cóp, dễ
đánh giá trình độ thực của sinh viên Tuy nhiên, hình thức thi vấn đáp cũng có những hạn chế nhất định, đặc biệt khi lượng sinh viên đông và đội ngũ giáo viên chưa đủ mạnh về số lượng cũng như chưa đồng đều
về chất lượng Với hình thức thi viết theo kiểu đề tự luận thì nội dung bài thi thường giới hạn vào một số vấn đề nhất định, khó
có thể bao trùm toàn bộ hoặc phần lớn chương trình học tập Đồng thời, đề thi kiểu này thường thiên về kiểm tra kiến thức học thuộc, ít phát huy được năng lực tư duy
* Trường đại học luật Hà Nội
Trang 2sáng tạo của sinh viên Hình thức và nội
dung thi như vậy làm cho kì thi trở thành
gánh nặng cho những sinh viên có ý thức
trung thực trong thi cử vì phải học thuộc
quá nhiều Trái lại, đối với số sinh viên
khác thì đây lại là kẽ hở, là yếu tố có thể
tác động xấu đến ý thức học và thái độ thi
cử của họ Những hình thức và nội dung thi
này còn làm phát sinh những điều kiện
khách quan ảnh hưởng đến chất lượng kì
thi như giáo viên phải chấm nhiều bài với
nhiều trang viết có nội dung gần giống
nhau hoặc phải hỏi thi nhiều lượt người kéo
dài trong nhiều ngày nên tâm lí mệt mỏi
của người chấm hoặc hỏi thi là điều khó
tránh khỏi Do vậy, chất lượng chấm thi và
hỏi thi không thể không bị ảnh hưởng
Điều này lại có tác động xấu trở lại đối với
người học Ngoài ra, cách thi này có kẽ hở
có thể tạo điều kiện cho người chấm thi
hoặc hỏi thi (tuy chỉ là cá biệt) có thể lợi
dụng để có những đánh giá không khách
quan Việc quản lí kì thi theo kiểu này
cũng có những khó khăn nhất định
3 Với các lí do trên đây, chúng tôi cho
rằng việc cải tiến, đổi mới thi là điều hết
sức cần thiết Hướng cải tiến, đổi mới phải
đáp ứng được các yêu cầu sau:
- Kiểm tra được kiến thức bao quát
phần lớn hoặc toàn bộ chương trình
môn học;
- Không cần học thuộc mà chỉ đòi hỏi
người thi phải hiểu cách tiếp cận và bản
chất của vấn đề, từ đó biết phát huy tư duy sáng tạo ;
- Phân loại được trình độ học lực của sinh viên một cách rõ ràng theo thang điểm
từ 0 đến 10;
- Hạn chế tối đa các yếu tố gây trở ngại cho việc đánh giá khách quan, công bằng cũng như các điều kiện “tốt” cho hiện tượng tiêu cực từ phía sinh viên là người đi thi cũng như từ phía người coi, chấm hoặc hỏi thi Từ đó đảm bảo tối đa cho kì thi
được khách quan, công bằng
4 Trong các hình thức thi thì hình thức thi theo đề kiểu trắc nghiệm đáp ứng được tốt nhất các yêu cầu trên Về hình thức thi này chúng tôi sẽ trình bày cụ thể ở phần dưới Cùng với việc chuẩn bị và tổ chức thi theo kiểu trắc nghiệm chúng ta không thể
bỏ ngay các hình thức thi hiện nay mà cần khắc phục những hạn chế của các hình thức thi này cũng như thực hiện hình thức thi có tính trung gian (bán trắc nghiệm) Để khắc phục hạn chế của hình thức thi vấn đáp, các
bộ môn cần chuẩn hoá bộ câu hỏi và chuẩn
bị đáp án chi tiết cho từng câu hỏi với thang điểm cụ thể kèm theo Tất cả các giáo viên tham gia hỏi thi phải được nghiên cứu trước đáp án và phải sử dụng đáp án này khi hỏi thi giống như khi chấm thi Ngoài ra, các nguyên tắc về hỏi thêm (khi nào hỏi thêm, hỏi thêm vấn đề gì và hỏi thêm như thế nào, mục đích của hỏi thêm, mức điểm hỏi thêm ) cần phải được thống
Trang 3nhất để áp dụng chung cho tất cả các thí
sinh Để có cơ sở cho việc kiểm tra, thanh
tra, việc giải quyết các khiếu nại, phần
chuẩn bị trước của thí sinh cần được viết
trên mẫu giấy thống nhất và lưu lại cùng
các phiếu cho điểm của từng giáo viên và
biên bản thống nhất cho điểm của hai giáo
viên.(3) Đề thi kiểu bán trắc nghiệm được
tác giả đưa ra và áp dụng cách đây nhiều
năm cho môn thi luật hình sự (thi học phần
của sinh viên chính quy cũng như thi tốt
nghiệp của học viên tại chức) Cách ra đề
kiểu này đh được nhiều bộ môn khác trong
trường áp dụng ở đề thi kiểu này, người ra
đề đưa ra các nhận định có nội dung về
những vấn đề khác nhau thuộc chương
trình học và yêu cầu thí sinh khẳng định
trong các nhận định đó nhận định nào
đúng, nhận định nào sai và giải thích rõ tại
sao? Thi theo đề kiểu bán trắc nghiệm này
khắc phục được nhiều hạn chế của thi viết
thông thường Trước hết, đề thi kiểu này có
khả năng đề cập nhiều vấn đề khác nhau
mà không bị bó hẹp trong một vài vấn đề
như đề thi viết thông thường Để có thể
chọn được câu trả lời đúng cho câu hỏi
“nhận định đưa ra là đúng hay sai” cũng
như để có được lời giải thích đúng cho câu
trả lời đó đòi hỏi thí sinh phải hiểu vấn đề
Nếu chỉ dựa vào việc học thuộc “vẹt” hoặc
dựa vào việc sử dụng tài liệu trái phép để
chép thì không thể làm được bài Đề thi
kiểu này hạn chế được việc học “tủ”, việc
học “vẹt” cũng như hạn chế được tư tưởng trông chờ vào việc sử dụng “phao” cũng như sách in, vở ghi trái phép để chép bài Việc chấm bài thi theo kiểu bán trắc nghiệm cũng như việc thẩm định lại việc chấm này đều thuận lợi hơn so với việc chấm bài thi viết thông thường
5 Thi theo đề kiểu trắc nghiệm là hình thức thi có nhiều ưu điểm, khắc phục được hạn chế của các hình thức thi khác Có thể tóm tắt các ưu điểm của hình thức thi này như sau:
- Phạm vi kiểm tra kiến thức có thể bao trùm toàn bộ chương trình học;
- Chống được hiện tượng quay cóp tài liệu;
- Cho phép đánh giá bài thi với độ chính xác cùng sự phân hoá cao giữa các bài thi Sai sót cũng như hiện tượng tiêu cực trong chấm thi khó có thể xảy ra;
- Tiết kiệm thời gian thi cũng như thời gian chấm thi Cho phép sử dụng phương tiện kĩ thuật để tự động hoá việc chấm thi cũng như việc tổ chức thi
Với những ưu điểm trên nên hình thức thi trắc nghiệm được áp dụng tương đối phổ biến ở nhiều nước Trong khi đó, chúng ta chưa áp dụng nhiều hình thức thi này
Bên cạnh các ưu điểm đh nêu thì hình thức thi trắc nghiệm cũng có những hạn chế nhất định Trong đó có thể kể hai hạn chế sau:
Trang 4- Không cho phép thí sinh thể hiện
(cũng là rèn luyện) khả năng lập luận giải
quyết vấn đề và diễn đạt lập luận đó bằng
ngôn ngữ viết
- Dễ quay cóp bài của nhau
Cả hai hạn chế trên đều có thể khắc
phục được Để khắc phục hạn chế thứ nhất
có thể kết hợp hình thức thi trắc nghiệm với
các hình thức đánh giá khác như viết tiểu
luận, khoá luận, giải bài tập lớn v.v Hạn
chế thứ hai cũng có thể khắc phục được
bằng nhiều biện pháp trong đó có biện
pháp ra nhiều đề thi khác nhau để cho
những người ngồi gần nhau không nhận
được đề giống nhau hoặc có thể ra cho mỗi
thí sinh trong một phòng thi một đề
6 Trên cơ sở xem xét các ưu điểm và
hạn chế của hình thức thi trắc nghiệm tác
giả đề xuất phương án xây dựng bộ đề thi
trắc nghiệm các môn luật cùng cách thức tổ
chức thi theo bộ đề này như sau:(4)
Mỗi bộ đề thi cần có ít nhất 100 câu
hỏi đề cập tất cả các vấn đề thuộc chương
trình học Mỗi câu hỏi có 3 câu trả lời (a, b
và c) Trong đó có thể không có, có một
hoặc nhiều câu trả lời đúng và các câu khác
là câu trả lời sai Trên cơ sở bộ đề thi này
có thể tạo ra nhiều đề thi khác nhau Mỗi
đề thi gồm 20 câu hỏi Trong trường hợp có
câu hỏi trùng nhau giữa các đề thì có thể
đảo vị trí ba câu trả lời để tạo ra sự khác
nhau Thí sinh trả lời bằng cách đánh dấu
vào các ô in sẵn (đánh dấu (+) vào ô của
câu mà mình cho là câu trả lời đúng và
đánh dấu (0) vào ô của câu mà mình cho là câu trả lời sai) Câu trả lời của thí sinh chỉ
được coi là đúng khi đánh dấu vào cả ba ô
đều đúng theo đáp án Mỗi câu hỏi trả lời
đúng được 1/2 điểm Với yêu cầu như vậy chúng ta gần như đh loại trừ khả năng trả lời đúng do đánh dấu theo kiểu “ăn may”
Để có thể tự động hoá quá trình tạo đề thi, tổ chức thi cũng như chấm thi tác giả
đh cùng các chuyên viên lập trình hoàn thành chương trình đề thi Với phần mềm này, chúng ta có thể tổ chức thi, có thể tạo
đề thi theo yêu cầu cũng như có thể chấm thi tự động trên máy vi tính./.(5)
(1) Xem: TS Trần Kiều, Đổi mới đánh giá - Đòi hỏi bức thiết của đổi mới phương pháp dạy học, Tạp chí Giáo dục số 11/1995, tr 18
(2) Theo quan niệm của nhiều nhà sư phạm hiện nay thì chương trình bao gồm cả phương pháp giảng dạy và cách thức đánh giá Đổi mới chương trình bao gồm cả đổi mới phương pháp giảng dạy và cách thức đánh giá Xem: XAVIER ROEGIERS Khoa sư phạm tích hợp hay làm thế nào để phát triển các năng lực ở nhà trường, Nxb Giáo dục 1996, tr.120 (3) Các yêu cầu này đh được các bộ môn của Trường đại học luật Hà Nội bắt đầu thực hiện trong kì thi gần đây Thực tiễn của kì thi này đh khẳng
định tính đúng đắn của các yêu cầu trên đây Tuy nhiên, nội dung và hình thức của biên bản thống nhất điểm cần phải tiếp tục được xem xét để đưa ra
được chuẩn thống nhất
(4) Bộ đề thi trắc nghiệm môn luật hình sự đh được tác giả hoàn thành và cho tổ chức thi ở nhiều khóa
Đồng thời tác giả đh hướng dẫn một số bộ môn khác hoàn thành bộ đề thi trắc nghiệm nhưng chưa
được đưa vào áp dụng
(5) Xem thêm: Đề tài khoa học cấp trường: “Đổi mới phương pháp giảng dạy môn luật hình sự trong Trường đại học luật Hà Nội”