Tuy vậy, chưa có nghiên cứu nào được thực hiện để trả lời các câu hỏi trên, đó là lý do tôi chọn “phân tích sự thay đổi của đời sống kinh tế các hộ dân trước và sau tái định cư trên đi
VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU
Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
Từ năm 2005 đến 2015, đời sống kinh tế của các hộ dân tại Phú Quốc đã trải qua những thay đổi đáng kể sau khi dự án xây dựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc được triển khai Sự phát triển của cơ sở hạ tầng và hoạt động du lịch đã tạo ra nhiều cơ hội việc làm, nâng cao thu nhập và thúc đẩy kinh tế địa phương Tuy nhiên, quá trình tái định cư cũng đặt ra những thách thức về điều chỉnh sinh kế và các vấn đề xã hội của cộng đồng dân cư Các chính sách hỗ trợ và sự thích nghi của người dân đã góp phần vào sự chuyển mình tích cực của kinh tế địa phương trong giai đoạn 2005-2015.
Trong giai đoạn từ 2005 đến 2015, đời sống kinh tế của các hộ dân trước và sau tái định cư xây dựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc đã có những thay đổi rõ rệt Trước khi dự án diễn ra, nhiều hộ dân chủ yếu phụ thuộc vào nông nghiệp và ngư nghiệp, thu nhập còn hạn chế Sau khi tái định cư, các hộ dân đã được hưởng các chính sách hỗ trợ, chuyển đổi sang các mô hình kinh tế mới như kinh doanh du lịch, dịch vụ và thương mại, giúp nâng cao thu nhập và cải thiện chất lượng cuộc sống Quá trình này góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương, tạo điều kiện cho cộng đồng dân cư ổn định và phát triển bền vững.
1.4- Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là phân tích đời sống kinh tế của hộ gia đình trước và sau khi bị thu hồi đất, tập trung vào khả năng thích ứng của họ sau quá trình di dời tái định cư Nghiên cứu đặc biệt so sánh giữa nhóm hộ di dời đến khu tái định cư và nhóm hộ tự tái định cư, nhằm đánh giá những biến chuyển trong sinh kế và mức độ thích nghi của các hộ sau di dời.
Không gian nghiên cứu được thực hiện trên các hộ gia đình bị ảnh hưởng bởi công tác thu hồi đất tại khu vực Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang Các hộ gia đình này chịu tác động trực tiếp từ dự án mở rộng sân bay, ảnh hưởng đến sinh kế và đời sống hàng ngày của họ Nghiên cứu nhằm phân tích sâu về mức độ ảnh hưởng của quá trình thu hồi đất đối với cộng đồng dân cư địa phương Thông qua đó, chúng tôi mong muốn đề xuất các giải pháp hỗ trợ phù hợp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và đảm bảo quyền lợi của người dân bị ảnh hưởng.
Thời gian nghiên cứu: số liệu thứ cấp được thu thập từ năm 2005-2015, số liệu sơ cấp được thu thập từ tháng 8 đến tháng 11 năm 2017.
CƠ SỞ LÝ THUYẾT
Cách thức đo lường
Đời sống kinh tế là một khái niệm rộng, bao gồm các nguồn lực tự nhiên, kinh tế, xã hội và văn hóa mà cá nhân, hộ gia đình hoặc xã hội sở hữu để tạo ra thu nhập hoặc đáp ứng nhu cầu cá nhân Nó phản ánh sự kết hợp giữa các nguồn lực, khả năng con người, và các hoạt động, quyết định nhằm mục đích kiếm sống và đạt được các mục tiêu, ước nguyện của họ.
Khi nghiên cứu đời sống kinh tế của người dân, chúng ta cần phân tích khung sinh kế để hiểu rõ hơn về các lực lượng ảnh hưởng Khung phân tích sinh kế của Bộ Phát triển Quốc tế Anh (DFID) nhấn mạnh vai trò của các tài sản sinh kế gồm vốn con người, vốn xã hội, vốn tự nhiên, vốn vật chất và vốn tài chính Những tài sản này kết hợp linh hoạt để tạo ra các kết quả sinh kế tích cực, phản ánh toàn diện tình hình kinh tế - xã hội của cộng đồng.
Vốn con người là tổng hợp các kỹ năng, kiến thức, khả năng lao động và sức khỏe, đóng vai trò then chốt trong việc xác định chiến lược sinh kế của hộ gia đình Các yếu tố này phối hợp cùng nhau để nâng cao khả năng đạt được mục tiêu sinh kế, đảm bảo sự phát triển bền vững và nâng cao chất lượng cuộc sống cho cộng đồng.
Vốn xã hội là tổng hợp các nguồn lực xã hội giúp con người kiếm sống, bao gồm mạng lưới các mối quan hệ, sự tin cậy lẫn nhau, và khả năng tiếp cận cơ hội việc làm cũng như các cơ quan, tổ chức một cách rộng rãi hơn Tham gia các tổ chức xã hội nghề nghiệp và xây dựng các mối quan hệ xã hội rộng mở giúp cá nhân dễ dàng tiếp nhận thông tin mới, nâng cao độ tin cậy, hiểu biết lẫn nhau và giảm thiểu chi phí giao dịch Vốn xã hội đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy sự phát triển bền vững của cộng đồng và nâng cao khả năng thích ứng trong môi trường kinh tế ngày càng cạnh tranh.
Vốn tự nhiên bao gồm các nguồn lực tự nhiên sẵn có mà con người có thể khai thác và sử dụng để phục vụ các hoạt động kinh tế Các nguồn lực này rất đa dạng, từ các hàng hóa công cộng vô hình như không khí và đa dạng sinh học đến các tài sản có thể trực tiếp sử dụng trong sản xuất như đất đai, cây cối, sông, suối, ao hồ Trong các quốc gia đang phát triển, nông nghiệp vẫn là ngành nghề chính của nhiều hộ nông dân nghèo, do đó, thiếu đất nông nghiệp sẽ tác động nghiêm trọng đến sinh kế và cuộc sống của họ.
Vốn vật chất gồm các tài sản do con người tạo ra, như hạ tầng cơ sở gồm mạng lưới đường bộ, hệ thống điện, trạm xá, bệnh viện, trường học, cùng các thị trường These assets đóng vai trò quan trọng trong phát triển kinh tế và nâng cao chất lượng cuộc sống cộng đồng.
Vốn tài chính là nguồn tiền mà hộ gia đình sử dụng để tạo ra thu nhập ổn định, bao gồm tích lũy qua nhiều năm như tiền mặt, tiền gửi ngân hàng, trái phiếu, cổ phiếu hoặc vàng Ngoài ra, vốn còn có thể đến từ các dòng tiền thu nhập đều đặn trong tương lai như trợ cấp của Chính phủ, sự hỗ trợ hoặc tặng quà từ người thân.
Hình 1: Khung đời sống kinh tế của người dân
Nguồn: Dựa trên khung sinh kế bền vững (DFDI, 2003)
2.3- Khảo lược một số nghiên cứu liên quan
Nghiên cứu về đời sống kinh tế của người dân sau khi thực hiện chủ trương thu hồi đất để triển khai quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc là vấn đề mới chưa có tiền lệ Tuy nhiên, từ các nghiên cứu tại các địa phương khác, cho thấy rõ rằng việc thu hồi đất ảnh hưởng lớn đến thu nhập và sinh kế của người dân Các tác động này bao gồm giảm khả năng sản xuất nông nghiệp, mất đất truyền thống và phải thích nghi với các thay đổi trong cuộc sống Việc hiểu rõ ảnh hưởng kinh tế này là cơ sở để xây dựng các chính sách hỗ trợ phù hợp nhằm giảm thiểu tác động tiêu cực và đảm bảo quyền lợi của người dân trong quá trình chuyển đổi.
Dựa trên nghiên cứu của tác giả Đường Vinh Sường (2012), quá trình thu hồi đất đã nhận được sự hỗ trợ từ Đảng và Nhà nước qua nhiều chính sách, như bồi thường, đào tạo chuyển đổi nghề, hỗ trợ giải quyết việc làm và tái định cư, nhằm giúp nông dân ổn định đời sống và vươn lên làm giàu Tuy nhiên, thực tế cho thấy có tới 67% số lao động vẫn gặp khó khăn trong việc nâng cao chất lượng cuộc sống sau khi thu hồi đất Điều này cho thấy cần có các giải pháp hiệu quả hơn để đảm bảo quyền lợi và phát triển bền vững cho người nông dân.
Khả năng lao động Sức khỏe
Nhà ở Phương tiện sản xuất
Nguồn lực tự nhiên Đất đai Nguồn nước Vật nuôi Cây trồng
Uy tín Mối quan hệ
Nguồn lực tài chính hỗ trợ bên ngoài là một yếu tố quan trọng giúp nông dân vượt qua khó khăn sau khi bị thu hồi đất Tuy nhiên, đa số nông dân vẫn duy trì nghề cũ, trong đó có 13% chuyển sang nghề mới, còn khoảng 25-30% lao động không có việc làm hoặc làm việc không ổn định Thực tế cho thấy 53% hộ nông dân bị thu hồi đất có thu nhập giảm so với trước, chỉ 13% có thu nhập khá hơn Trung bình mỗi hộ bị thu hồi đất thất nghiệp khoảng 1,5 lao động, và mỗi hécta đất thu hồi khiến mất việc làm của 13 lao động Trong số lao động bị ảnh hưởng, có khoảng 27% đã tốt nghiệp phổ thông, 14% qua đào tạo nghề ngắn hạn, nhưng phần lớn lao động trên 35 tuổi gặp khó khăn trong tìm kiếm việc làm mới Một bộ phận nông dân vẫn còn dựa vào chính sách bồi thường và chưa cố gắng tự vượt qua khó khăn để tìm kiếm công việc phù hợp.
Theo nghiên cứu của tác giả Nguyễn Hoàng Bảo và Nguyễn Minh Tuấn
Nghiên cứu năm 2013 tại Khu công nghiệp Giang Điền, Trảng Bom, Đồng Nai, cho thấy quyết định đầu tư sản xuất kinh doanh của các hộ dân bị thu hồi đất giúp tăng thu nhập của họ Diện tích đất bị thu hồi càng lớn, thu nhập của hộ cũng tăng, nhưng khi diện tích quá lớn, thu nhập lại giảm do người dân thiếu kỹ năng quản lý tiền bồi thường Trình độ học vấn cao góp phần nâng cao thu nhập, trong khi tỷ lệ phụ thuộc vào người khác lại làm giảm thu nhập của các hộ.
Trên cơ sở tiếp cận khung sinh kế bền vững DFID, tác giả Bùi Văn Tuấn
Năm 2015 đã nghiên cứu thực trạng và đề xuất các giải pháp nhằm đảm bảo sinh kế bền vững cho cộng đồng dân cư ven đô Hà Nội trong quá trình đô thị hóa Nghiên cứu xác định các yếu tố thuận lợi và trở ngại ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận các nguồn lực phát triển sinh kế của hộ gia đình Các giải pháp đề xuất nhằm nâng cao khả năng thích ứng và duy trì sinh kế bền vững, đồng thời giảm thiểu tác động tiêu cực của quá trình đô thị hóa trong bối cảnh phát triển và hội nhập quốc tế.
Nghiên cứu cho thấy nguồn lực ảnh hưởng lớn đến thực trạng sinh kế của cộng đồng dân cư quận Bắc Từ Liêm, khiến nhiều hộ gia đình chuyển đổi nghề nghiệp từ nông nghiệp sang công nghiệp chế biến, dịch vụ và thương mại, đặc biệt sau khi bị thu hồi đất nông nghiệp Nguyên nhân chính là sự thiếu đất canh tác, nhu cầu tăng cao trong ngành dịch vụ, muốn đa dạng hóa nguồn thu nhập và không muốn tiếp tục sản xuất nông nghiệp Đời sống kinh tế của người dân đã được cải thiện rõ rệt từng ngày, thể hiện qua sự phát triển về nguồn vốn vật chất và nhân lực trong cộng đồng Tuy nhiên, mặc dù có những chuyển biến tích cực, sinh kế của cư dân còn thiếu tính bền vững trong quá trình đô thị hóa Để đảm bảo phát triển bền vững, cần có sự phối hợp chặt chẽ giữa các cấp chính quyền và người dân để khắc phục điểm yếu, nâng cao sinh kế thông qua chính sách hỗ trợ vốn sản xuất, ứng dụng tiến bộ khoa học kỹ thuật, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực, đầu tư nâng cấp cơ sở hạ tầng, đa dạng hóa ngành nghề và nguồn thu nhập.
Nghiên cứu của Phạm Anh Linh (2015) về kết quả sinh kế của người dân sau thu hồi đất tại dự án cầu và tuyến tránh Chợ Lách, Bến Tre nhận định rằng thu hồi đất có cả tác động tích cực lẫn tiêu cực đến đời sống cộng đồng Trong đó, các khoản bồi thường và hỗ trợ tạo cơ hội để người dân có nhà ở khang trang hơn, dễ tiếp cận các dịch vụ xã hội và tham gia mua bán, trao đổi do hạ tầng được cải thiện Tuy nhiên, bên cạnh đó, nhiều hộ dân chi tiêu nhiều hơn vào trang thiết bị, tài sản không mang lại lợi ích dài hạn, trong khi các hộ bị thu hồi đất càng nhiều thì nguồn thu nhập giảm mạnh, dẫn đến giảm chi tiêu và làm cho sinh kế của họ chuyển biến theo hướng tiêu cực.
Nghiên cứu của Lê Thanh Sơn và Trần Tiến Khai (2016) đã sử dụng phương pháp sai biệt kép theo khung phân tích sinh kế của DFID để đánh giá tác động của việc thu hồi đất vùng nông thôn đến thu nhập của người dân huyện Vĩnh Thạnh, thành phố Cần Thơ Kết quả cho thấy, không có sự khác biệt đáng kể về tài sản sinh kế giữa các hộ dân bị thu hồi đất và không bị thu hồi đất, ngoại trừ học vấn chủ hộ, diện tích đất và tỷ lệ tham gia tôn giáo Diện tích đất bị thu hồi có độ phân tán lớn, thể hiện rằng một số hộ bị thu hồi nhiều đất trong khi số khác ít; đa số người dân sử dụng tiền đền bù chủ yếu để chi tiêu tiêu dùng, ít hộ sử dụng hiệu quả khoản đền bù này Khoảng 60% số hộ có diện tích đất dành cho trồng trọt hoặc chăn nuôi, trong đó hộ ít đất thường dựa vào việc làm thuê nông nghiệp hoặc các hoạt động phi nông nghiệp để có thu nhập chính Các hộ có nhiều đất thường sống dựa vào sản xuất nông nghiệp, kinh doanh hoặc làm công chức, trong khi đa dạng hóa ngành nghề thu nhập góp phần tăng thu nhập Tuy nhiên, có đến 45,8% hộ bị thu hồi đất vẫn duy trì làm thuê cho các hộ khác mà không chuyển đổi sang các hình thức lao động mới trong khu vực nhà máy, xí nghiệp hoặc tự kinh doanh.
Khảo lượt một số nghiên cứu liên quan
3.1.1- Thông tin dữ liệu thứ cấp
Thông tin thứ cấp là dữ liệu có sẵn được thu thập từ các nguồn như sách báo, internet và các báo cáo tổng kết của các cơ quan liên quan trên địa bàn huyện Phú Quốc Những văn bản của nhà nước về chính sách bồi thường và thu hồi đất góp phần cung cấp bức tranh toàn diện về công tác giải phóng mặt bằng Các báo cáo của các cơ quan chức năng liên quan đến dự án xây dựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc cũng là nguồn thông tin quan trọng để đánh giá tác động và triển khai các phương án đền bù phù hợp.
Thu thập các báo cáo về điều kiện tự nhiên, kinh tế xã hội, số liệu và tài liệu về hiện trạng sử dụng đất là bước quan trọng để đánh giá cụ thể tình hình khu vực Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc Đồng thời, việc nghiên cứu các quyết định thu hồi đất của tỉnh giúp đảm bảo quá trình quản lý và phát triển bền vững phù hợp với quy hoạch địa phương Các thông tin này cung cấp cơ sở dữ liệu đầy đủ để ra quyết định chính xác, phù hợp với chiến lược phát triển của Phú Quốc nói riêng và tỉnh Kiên Giang nói chung.
Thu thập các văn bản chung của Nhà nước về chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư khi Nhà nước thu hồi đất là bước quan trọng để đảm bảo quyền lợi của người dân Chính sách giải tỏa, đền bù, tái định cư, bố trí việc làm hoặc hỗ trợ đào tạo nghề và các chính sách hỗ trợ khác của tỉnh Kiên Giang đã được thực hiện nhằm thúc đẩy quá trình thu hồi đất phục vụ quy hoạch xây dựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc Việc nghiên cứu kỹ các chính sách này giúp đảm bảo quyền lợi và ổn định cuộc sống cho người dân bị ảnh hưởng, đồng thời góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế địa phương.
Để nắm bắt rõ tình hình bồi thường, hỗ trợ và tái định cư, cần thu thập dữ liệu từ các công trình nghiên cứu đã được công bố, báo cáo, bài báo, tài liệu hội thảo cùng thông tin từ Internet Các nguồn dữ liệu này giúp đánh giá chính xác mức độ hỗ trợ và ảnh hưởng tới đời sống kinh tế của người dân sau dự án Việc tổng hợp thông tin từ nhiều nguồn đáng tin cậy là bước quan trọng để đưa ra các phân tích phù hợp, giúp nâng cao hiệu quả chính sách hỗ trợ và tái định cư.
3.1.2- Thông tin dữ liệu sơ cấp
Thu thập dữ liệu sơ cấp được thực hiện theo các bước sau:
Bước 1 trong quy trình là phỏng vấn các chuyên gia, bao gồm cán bộ tham gia giải phóng mặt bằng và cán bộ địa phương, để ghi nhận thông tin chính xác và đáng tin cậy Quá trình này giúp đánh giá nguồn dữ liệu một cách toàn diện, đồng thời rút ra những nhận định khách quan và có tính phổ biến cao Việc thu thập ý kiến từ các chuyên gia là bước quan trọng để xây dựng kế hoạch giải phóng mặt bằng hiệu quả, phù hợp với thực tế địa phương và đáp ứng các tiêu chuẩn về quy hoạch.
PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Phương pháp phân tích dữ liệu
Từ những thông tin, số liệu thu thập từ bảng câu hỏi các hộ gia đình, tác giả sử dụng các phương pháp sau để phân tích:
Phương pháp thống kê mô tả được sử dụng để tổng hợp và trình bày thực trạng đời sống kinh tế - xã hội của các hộ gia đình một cách rõ ràng và toàn diện Phương pháp này giúp phân tích chi tiết 5 loại tài sản sinh kế chính, từ đó cung cấp cái nhìn toàn diện về khả năng tăng trưởng và phát triển của cộng đồng dân cư Áp dụng phương pháp thống kê mô tả là bước quan trọng để đánh giá mức độ giàu có, mức độ tiếp cận các nguồn lực và khả năng chịu đựng của hộ gia đình trước các biến động kinh tế Việc mô tả tổng quát về tài sản sinh kế giúp các nhà hoạch định chính sách, nhà nghiên cứu đưa ra các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao chất lượng cuộc sống của cộng đồng dân cư.
Phương pháp thống kê so sánh được sử dụng để phân tích thực trạng đời sống kinh tế của các hộ gia đình tại thời điểm hiện tại và so sánh với năm trước khi giải tỏa thu hồi đất Qua đó, tác giả đánh giá những thuận lợi và khó khăn của các hộ sau khi thực hiện dự án Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc Phương pháp này chủ yếu dựa vào phần mềm Stata để phân tích tần số, tần suất của từng biến và lập biểu đồ mô tả chi tiết cho từng yếu tố.
Phân tích định tính tập trung vào việc đánh giá các thuận lợi và khó khăn trong quá trình triển khai chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái định cư của nhà nước đối với các hộ gia đình bị thu hồi đất Phương pháp này giúp xác định những yếu tố ảnh hưởng tích cực và hạn chế của chính sách, từ đó đề xuất các giải pháp phù hợp để nâng cao hiệu quả thực thi Việc phân tích này là cần thiết để đảm bảo các chính sách về đền bù, hỗ trợ và tái định cư phù hợp với thực tế, góp phần thúc đẩy sự công bằng và bền vững trong quá trình thu hồi và sử dụng đất đai.
KẾT QUẢ THẢO LUẬN
Giới thiệu khu vực nghiên cứu
Xã Dương Tơ, thuộc huyện Phú Quốc, có diện tích tự nhiên hơn 8.177,86 ha với đa dạng đất đai gồm đất rừng, đất phi nông nghiệp và đất sản xuất nông nghiệp Nơi đây có 130 đảng viên sinh hoạt tại 12 chi bộ, chia thành 6 ấp và 40 Tổ nhân dân tự quản, với dân số hơn 8.800 người trong 2.301 hộ gia đình Tỷ lệ dân tộc Kinh chiếm phần lớn với 90,5%, cùng các dân tộc Hoa và Khơmer góp phần đa dạng văn hoá địa phương Phần lớn người dân trong xã làm nghề nông nghiệp, dịch vụ du lịch, nuôi trồng và khai thác thủy sản, cùng hoạt động mua bán nhỏ nhằm phát triển kinh tế địa phương.
Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc tọa lạc tại xã Dương Tơ, huyện Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang, là dự án hàng không chiến lược nhằm thúc đẩy phát triển du lịch và kinh tế của đảo Phú Quốc theo định hướng của Chính phủ Đây là sân bay quốc tế đầu tiên tại Việt Nam được đầu tư 100% từ nguồn vốn doanh nghiệp với tổng diện tích 905ha, trong đó có 898,6ha là đất dân Dự án có tổng vốn đầu tư lên đến 16.200 tỷ đồng, đạt tiêu chuẩn cấp 4E của Tổ chức hàng không dân dụng thế giới (ICAO), có khả năng đón các chuyến bay quốc tế và nội địa hiện đại như B777, B747-400, A320/A321 Sân bay Phú Quốc đáp ứng công suất phục vụ lên tới 2,65 triệu lượt khách mỗi năm, góp phần nâng cao vị thế của đảo trong ngành du lịch hàng không khu vực.
Thủ tướng Nguyễn Tấn Dũng nhấn mạnh sự hiện đại của Cảng Hàng không quốc tế Phú Quốc là niềm tự hào của cả nước, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của đảo Phú Quốc và tỉnh Kiên Giang Công trình này tăng cường khả năng phòng thủ và bảo vệ khu vực phía tây, đồng thời giúp Phú Quốc trở thành đặc khu kinh tế - hành chính, trung tâm du lịch, nghỉ dưỡng, thương mại quốc tế, trung tâm tài chính – ngân hàng khu vực, và là đầu mối giao thông vận tải nội vùng cũng như quốc tế.
Hình 2: Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc
Vào ngày 04/12/2007, Chủ tịch UBND tỉnh Kiên Giang đã ban hành Quyết định số 2479/QĐ-UBND phê duyệt phương án bồi thường thiệt hại về đất đai, hoa màu, vật kiến trúc và hỗ trợ giải tỏa, giải phóng mặt bằng cho dự án xây dựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc tại xã Dương Tơ, huyện Phú Quốc, tỉnh Kiên Giang Quyết định này đóng vai trò quan trọng trong công tác thu hồi đất, đảm bảo quyền lợi cho người dân và thúc đẩy tiến độ dự án sân bay quốc tế Phú Quốc.
Bảng 4.1- Tình hình thu hồi đất xây dựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc
STT Diển giải ĐVT Số lượng
1 Tổng diện tích bị thu hồi m 2 8.986.000
2 Tổng số hộ bị thu hồi hộ 649
3 Tổng số tổ chức bị thu hồi tổ chức 2
4 Bình quân diện tích đất bị thu hồi của
4.1 Diện tích đất bị thu hồi nhiều nhất m 2 372.856
4.2 Diện tích đất bị thu hồi ít nhất m 2 27,6
Nguồn: UBND huyện Phú Quốc
Việc thu hồi đất cho dự án xây dựng Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc diễn ra thuận lợi từ khảo sát, lập phương án đến bàn giao mặt bằng, được sự đồng thuận của đa số người dân địa phương Chính quyền các cấp phối hợp chặt chẽ với các cơ quan truyền thông và tổ chức đoàn thể nhằm tuyên truyền, quán triệt chủ trương của Trung ương và tỉnh về sự cần thiết của dự án, đồng thời nâng cao nhận thức pháp luật về bồi thường, giải phóng mặt bằng Nhờ đó, nhận thức của người dân trong vùng dự án được nâng cao, góp phần tạo điều kiện thuận lợi trong công tác bồi thường và thu hồi đất đúng tiến độ Tuy nhiên, vẫn còn 118 hộ (chiếm 18,12%) gửi đơn khiếu nại chủ yếu về mức giá bồi thường thấp, không đảm bảo cuộc sống ổn định sau thu hồi đất (UBND huyện Phú Quốc, 2009).
Dựa trên số liệu từ bảng 4.1, trung bình mỗi hộ bị thu hồi 13.803,38m² đất nông nghiệp, trong đó một số hộ mất tới 372.856m², tương đương với 100% diện tích đất sản xuất nông nghiệp, còn có những hộ chỉ mất 26,7m², chiếm tỷ lệ 0,64% diện tích đất của hộ Việc mất toàn bộ đất nông nghiệp đã ảnh hưởng đáng kể đến đời sống của các hộ gia đình sống dựa vào nông nghiệp Tuy nhiên, các hộ nhận được khoản bồi thường phù hợp với giá trị tài sản bị thu hồi, cộng thêm các hỗ trợ về di dời và ổn định cuộc sống, với mức bồi thường cao nhất lên tới trên 4,3 tỷ đồng.
Hình 3: Biểu đồ tỷ lệ kết quả bồi thường, hỗ trợ
Nguồn: UBND huyện Phú quốc
Việc chi trả bồi thường được thực hiện theo phương án đã được duyệt, và các hộ gia đình sẽ nhận ngay một lần số tiền bồi thường theo phương án Tuy nhiên, câu hỏi đặt ra là với số tiền lớn như vậy, cuộc sống của các hộ gia đình sẽ diễn biến ra sao? Chiến lược sinh kế của họ sẽ như thế nào sau khi nhận khoản tiền này? Liệu họ có tiếp tục sinh sống bằng nghề cũ hay chuyển đổi sang nghề nghiệp mới để phù hợp với điều kiện hiện tại?
Kể từ khi triển khai công tác bồi thường, giải phóng mặt bằng tại Phú Quốc, chính quyền địa phương đã bố trí khu tái định cư cho các hộ dân đủ điều kiện Tuy nhiên, do khu tái định cư được bố trí cách xa nơi ở cũ (hơn ), gây khó khăn trong sinh hoạt và đi lại của người dân Theo kết quả phỏng vấn từ UBND huyện và Ban bồi thường, hỗ trợ, tái định cư huyện Phú Quốc, việc bố trí khu tái định cư cần xem xét lại để đảm bảo thuận tiện và phù hợp cho các hộ dân Chính sách hỗ trợ và giải pháp cải thiện vị trí tái định cư là yếu tố quan trọng để nâng cao tính khả thi và hài lòng của người dân.
Việc di dời cách xa trung tâm (12km) cùng với khó khăn trong tiếp cận các công việc phù hợp, đã ảnh hưởng lớn đến đời sống các hộ dân Chính quyền địa phương thiếu sự hỗ trợ và tư vấn chuyển đổi nghề nghiệp cho các hộ, khiến hầu hết sử dụng tiền bồi thường để mua đất gần chỗ ở cũ thay vì chuyển đến các khu tái định cư Theo điều tra của 56 hộ gia đình, có đến 57,14% bị thu hồi toàn bộ diện tích đất, dẫn đến việc họ phải chuyển chỗ ở và nghề nghiệp sau khi nhận tiền bồi thường Điều này đã gây ra nhiều khó khăn về mặt kinh tế và sinh hoạt của các hộ dân trong khu vực.
4.2-Đánh giá các nguồn vốn sinh kế của hộ gia đình tại khu vực nghiên cứu
Dữ liệu khảo sát thực tế về đời sống kinh tế - xã hội của các hộ gia đình tại khu vực quy hoạch Cảng hàng không quốc tế Phú Quốc giúp hiểu rõ tình hình trước và sau khi bị thu hồi đất Phân tích này làm sáng tỏ các thay đổi về việc làm, thu nhập và các khó khăn, thuận lợi mà hộ gia đình gặp phải sau quá trình thu hồi đất Qua đó, chúng ta có thể xác định chính xác mục tiêu nghiên cứu đã đề ra trong chương 1, góp phần định hướng các giải pháp hỗ trợ bền vững cho cộng đồng địa phương.
Dựa trên số liệu khảo sát, trong tổng số 56 hộ gia đình, có 32 hộ (chiếm 57,14%) do nam làm chủ hộ, trong khi đó 24 hộ còn lại (chiếm 42,86%) có chủ hộ là nữ.
Hình 4: Thống kê giới tính chủ hộ điều tra
Nguồn: Tổng hợp số liệu điều tra
Về độ tuổi: Qua khảo sát thực tế, thì độ tuổi trung bình của chủ hộ khoảng
Trong tổng số hộ khảo sát, chủ hộ có độ tuổi trung bình là 53,32 tuổi Độ tuổi cao nhất của chủ hộ là 80 tuổi, chiếm 1,79%, trong khi độ tuổi nhỏ nhất là 35 tuổi, chiếm 3,57% Phần lớn chủ hộ thuộc nhóm tuổi từ 40-69, với số lượng lên đến 46 người, chiếm 82,14% tổng số hộ điều tra, cho thấy độ tuổi trung niên chiếm tỷ lệ vượt trội trong cộng đồng này.
Hình 5: Thống kê độ tuổi chủ hộ gia đình khảo sát
Nguồn: Tổng hợp số liệu điều tra
Theo kết quả điều tra khảo sát, trình độ học vấn của các đối tượng còn hạn chế, trong đó chủ hộ chủ yếu có trình độ học vấn cấp tiểu học, cho thấy mức học vấn thấp ảnh hưởng đến khả năng tiếp cận các dịch vụ và phát triển kinh tế địa phương.
Trong tổng số đối tượng khảo sát, có 45 người chiếm 80,36% đều có trình độ cấp THCS, cho thấy mức độ phổ biến của trình độ học vấn này trong cộng đồng Ngoài ra, có 6 chủ hộ, chiếm 10,71%, có trình độ cấp THCS, phản ánh sự phân bố trình độ học vấn khá đa dạng Chỉ có 5 người, chiếm 8,93%, có trình độ cấp THPT và đại học, cho thấy tỷ lệ thành phẩm có trình độ cao hơn còn khá thấp trong mẫu khảo sát.
Bảng 4.2: Thống kê trình độ học vấn của chủ hộ gia đình được khảo sát
STT Học vấn Tần số (hộ) Tỷ lệ (%) Tích lũy (%)
Nguồn: Tổng hợp số liệu điều tra
Theo số liệu thống kê, phần lớn chủ hộ trong khu vực khảo sát có độ tuổi trung bình khoảng 53,5 tuổi và trình độ học vấn chủ yếu còn thấp Những hộ có tuổi dưới 50 tuổi cũng gặp khó khăn trong việc tìm kiếm việc làm mới do trình độ học vấn hạn chế, chỉ có một số ít người đạt trình độ THPT hoặc ĐH Điều này có thể gây ra những thách thức lớn đối với họ khi mất đất sản xuất nông nghiệp.
Bảng 4.3: Phân tích trình độ học vấn của chủ hộ theo độ tuổi
STT Trình độ học vấn ĐVT TH THCS THPT ĐH Tổng
1 Chủ hộ có độ tuổi từ 70-80 tuổi người 3 3
2 Chủ hộ có độ tuổi từ 60-69 tuổi người 10 1 11
3 Chủ hộ có độ tuổi từ 50-59 tuổi người 17 2 2 21
4 Chủ hộ có độ tuổi từ 40-49 tuổi người 9 3 2 14
5 Chủ hộ có độ tuổi dưới 40 tuổi người 6 1 7