Báo cáo " Góp ý cho Dự thảo sửa đổi, bổ sung một số điều của Hiến pháp 1992" doc

Cụ thể, Điều này có thể ghi như sau: “Xây dựng Nhà nước pháp quyền x6 hội chủ nghĩa Việt Nam là trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức và công dân.. Khoản 7 Điều 84, có thể sửa lại là: “Bầ

ThS Nguyễn Thị Hồi * rên cơ sở Dự thảo sửa đổi, bổ sung một

số điều Hiến pháp năm 1992 tôi xin

đóng góp một số ý kiến sau:

Điều 2, theo tôi nên sửa lại là:

“Nhà nước Cộng hòa x6 hội chủ nghĩa

Việt Nam là Nhà nước pháp quyền x6 hội chủ

nghĩa của nhân dân, do nhân dân và vì nhân

dân Quyền lực nhà nước là thống nhất, có sự

phân công và phối hợp giữa các cơ quan nhà

nước trong việc thực hiện các quyền: Lập

pháp, hành pháp và tư pháp

Tất cả quyền lực nhà nước thuộc về nhân

dân mà nền tảng là liên minh giai cấp công

nhân với giai cấp nông dân và tầng lớp trí

thức”

Phải ghi như vậy thì mới thực sự thể chế

hoá được đầy đủ nguyên tắc tổ chức bộ máy

nhà nước mà Đảng ta đ6 đề ra, từng bước làm

rõ trong luật nội dung nguyên tắc này chứ

không chỉ dừng ở quan điểm chính trị như

hiện nay

Đề nghị nên thay cụm từ “Hiến pháp và

pháp luật” trong Hiến pháp bằng từ “pháp

luật” Vì dù là luật gốc, luật cơ bản của Nhà

nước song Hiến pháp cũng chỉ là đạo luật tức

là một trong những hình thức thể hiện của

pháp luật, các quy định của nó chỉ là bộ phận

của pháp luật, do vậy từ “pháp luật” là đủ để

bao hàm cả Hiến pháp ở trong đó Thực tế đ6

cho thấy việc sử dụng cụm từ "Hiến pháp và

pháp luật" nhằm nhấn mạnh vai trò của Hiến

pháp là phù hợp với thời kì sau khi có Hiến

pháp 1980 nhưng đến nay thì không cần phải phân biệt như vậy nữa

Điều 3, nên viết tách câu cuối ra thành

đoạn riêng cho rõ ý, không nên viết nhập lại

Có thể viết lại như sau:

“Nhà nước bảo đảm và không ngừng phát huy quyền làm chủ về mọi mặt của nhân dân, thực hiện mục tiêu dân giàu nước mạnh, x6 hội công bằng, dân chủ, văn minh, mọi người

có cuộc sống ấm no, tự do, hạnh phúc, có

điều kiện phát triển toàn diện

Nhà nước nghiêm trị mọi hành động xâm phạm lợi ích của Tổ quốc và của nhân dân”

Điều 12 nên viết gọn hơn và thêm các từ

“là chủ yếu” thì mới hoàn chỉnh Cụ thể, Điều này có thể ghi như sau:

“Xây dựng Nhà nước pháp quyền x6 hội chủ nghĩa Việt Nam là trách nhiệm của mọi cơ quan, tổ chức và công dân

Nhà nước quản lí x6 hội bằng pháp luật là chủ yếu và không ngừng tăng cường pháp chế x6 hội chủ nghĩa

Tất cả các cơ quan, tổ chức và cá nhân trong x6 hội đều phải nghiêm chỉnh tôn trọng

và thực hiện pháp luật, đấu tranh phòng ngừa

và chống vi phạm pháp luật

Mọi hành động xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể và cá nhân đều phải bị xử lí theo pháp luật”

T

* Giảng viên Khoa hành chính - nhà nước Trường đại học luật Hà Nội

Sở dĩ đề nghị viết như vậy là vì những lí

do sau đây:

Thứ nhất, các cụm từ “các cơ quan nhà

nước, tổ chức kinh tế, tổ chức x6 hội, đơn vị

vũ trang nhân dân” vừa có tính chất liệt kê,

lại vừa không đủ ý Người ta có thể đặt câu

hỏi: Vậy còn các tổ chức nghề nghiệp, các tổ

chức chính trị - x6 hội… thì sao? Khi thay

bằng cụm từ “Tất cả các cơ quan tổ chức” thì

vừa ngắn gọn lại vừa đủ ý, bởi lẽ nó bao hàm

toàn bộ các cơ quan, tổ chức trong x6 hội, từ

tổ chức nhà nước đến các tổ chức phi nhà

nước mà không chừa lại tổ chức nào Thực ra

về mặt ngữ nghĩa thì ở đây chỉ cần dùng cụm

từ “Tất cả các tổ chức” là đủ, song vẫn nên

giữ lại hai chữ “cơ quan” là để nhấn mạnh

rằng bản thân các cơ quan nhà nước phải là

chủ thể đầu tiên tôn trọng và thực hiện pháp

luật, kể cả các quy định do chính mình ban

hành ra

Thứ hai, dùng từ “cá nhân” ở đây thì đủ ý

hơn là từ “công dân” bởi lẽ không phải chỉ có

công dân Việt Nam mà cả người nước ngoài,

người không quốc tịch nếu cư trú hoặc làm

ăn, sinh sống tại Việt Nam cũng đều phải có

nghĩa vụ tuân thủ pháp luật Việt Nam Quyền

và lợi ích hợp pháp của những người này

cũng phải được Nhà nước ta bảo vệ như với

công dân Việt Nam

Thứ ba, đề nghị bổ sung thêm cụm từ “là

chủ yếu” là muốn khẳng định rằng pháp luật

chỉ là công cụ chủ yếu mà Nhà nước dùng để

quản lí x6 hội Ngoài nó ra, Nhà nước còn có

thể sử dụng các công cụ khác như quy hoạch,

kế hoạch, phong tục tập quán tốt đẹp, truyền

thống dân tộc… Nếu không thêm ba chữ “là

chủ yếu” vào thì người ta có thể nghĩ rằng

Nhà nước chỉ dùng pháp luật là công cụ duy

nhất để quản lí x6 hội và như thế thì Điều này

sẽ mâu thuẫn với Điều 18 là: “Nhà nước thống nhất quản lí toàn bộ đất đai theo quy hoạch và pháp luật…” Còn nếu muốn khẳng

định tinh thần nhà nước pháp quyền là Nhà nước chỉ dùng công cụ duy nhất để quản lí x6 hội thì phải sửa lại Điều 18 cho phù hợp với

Điều này Thực tế cho thấy, Nhà nước ta không chỉ dùng pháp luật là công cụ duy nhất

để quản lí

Thứ tư, đề nghị thay cụm từ “các tội phạm, các vi phạm Hiến pháp và pháp luật” bằng cụm từ “vi phạm pháp luật” bởi lẽ bản thân tội phạm cũng chỉ là loại vi phạm pháp luật, chỉ khác với các loại vi phạm pháp luật khác chủ yếu ở tính chất và mức độ nguy hiểm cho x6 hội cao hơn mà thôi Nếu muốn nhấn mạnh đến việc phòng, chống tội phạm hơn các loại vi phạm pháp luật khác thì có thể thêm vào đằng sau cụm từ “vi phạm pháp luật” cụm từ “đặc biệt là tội phạm” là đủ Thứ năm, ở khoản 3 Điều 12: “Mọi hành

động xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền

và lợi ích hợp pháp của tập thể và của công dân đều bị xử lí theo pháp luật”, tôi đề nghị viết lại là:

“Mọi hành động xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền và lợi ích hợp pháp của tập thể và của cá nhân đều phải bị xử lí theo pháp luật”

Lí do đề nghị thay từ “công dân” bằng từ

“cá nhân” thì như đ6 giải thích ở trên, còn từ

“phải” muốn thêm vào là để xác định rõ trách nhiệm của Nhà nước là phải phát hiện và xử lí những vụ vi phạm đó

Khoản 5 Điều 84, nên viết gọn lại là:

“Quyết định chính sách dân tộc và chính sách tôn giáo của Nhà nước”

Khoản 7 Điều 84, có thể sửa lại là:

“Bầu, miễn nhiệm, b6i nhiệm Chủ tịch

nước, phó Chủ tịch nước, Chủ tịch Quốc hội,

các phó Chủ tịch Quốc hội và các uỷ viên Uỷ

ban thường vụ Quốc hội, Thủ tướng Chính

phủ, Chánh án Toà án nhân dân tối cao, Viện

trưởng Viện kiểm sát nhân dân tối cao, phê

chuẩn đề nghị của Thủ tướng Chính phủ về

việc bổ nhiệm, miễn nhiệm, cách chức phó

Thủ tướng, bộ trưởng và các thành viên khác

của Chính phủ; phê chuẩn đề nghị của Chủ

tịch nước về danh sách thành viên Hội đồng

quốc phòng và an ninh; bỏ phiếu bất tín

nhiệm đối với Chính phủ và những người giữ

các chức vụ do Quốc hội bầu hoặc phê chuẩn

theo quy định của pháp luật”

Theo tôi nếu chỉ quy định Quốc hội bỏ

phiếu bất tín nhiệm đối với các bộ trưởng thì

nghĩa là các bộ trưởng chỉ phải chịu trách

nhiệm cá nhân trước Quốc hội Còn nếu quy

định Quốc hội bỏ phiếu bất tín nhiệm cả đối

với Chính phủ thì ngoài phải chịu trách nhiệm

cá nhân, các bộ trưởng còn phải chịu trách

nhiệm chính trị liên đới về hoạt động của cả

tập thể Chính phủ trước Quốc hội Hiến pháp

hoặc luật nên quy định cho các bộ trưởng cả

hai loại trách nhiệm này để nâng cao tinh

thần trách nhiệm và hiệu quả hoạt động của

cả tập thể Chính phủ Và nếu thừa nhận như

vậy thì trong Hiến pháp hoặc luật phải quy

định rõ hậu quả pháp lí của sự bỏ phiếu bất

tín nhiệm đó Nghĩa là nếu bộ trưởng nào bị

Quốc hội bất tín nhiệm thì phải bị Quốc hội

b6i nhiệm hoặc phải từ chức Còn nếu quá

nửa số bộ trưởng của Chính phủ trở lên bị bất

tín nhiệm thì Chính phủ phải từ chức tập thể

để lập ra Chính phủ mới

Về khoản 13 Điều 84, đề nghị viết lại là:

“Quyết định chính sách cơ bản về đối ngoại; phê chuẩn hoặc b6i bỏ điều ước quốc

tế do Chủ tịch nước trực tiếp kí kết và theo đề nghị của Chủ tịch nước, phê chuẩn hoặc b6i

bỏ các điều ước quốc tế khác đ6 được kí kết hoặc tham gia”

Viết như vậy, có thể hiểu là:

- Quốc hội phê chuẩn hoặc b6i bỏ điều

ước quốc tế do Chủ tịch nước trực tiếp kí kết

- Còn các điều ước quốc tế khác (chẳng hạn như điều ước quốc tế do Chính phủ kí kết nhân danh Nhà nước Cộng hoà x6 hội chủ nghĩa Việt Nam) thì Chủ tịch nước có quyền

đề nghị Quốc hội phê chuẩn hoặc b6i bỏ Nếu viết như cũ thì có thể hiểu là Quốc hội phê chuẩn hoặc b6i bỏ các điều ước quốc

tế mà Chủ tịch nước trực tiếp kí kết và các

điều ước quốc tế khác do Chủ tịch nước đề nghị kí kết

Về khoản 7 Điều 103, nên quy định cho Chủ tịch nước quyền đề nghị Uỷ ban thường

vụ Quốc hội xem xét lại các pháp lệnh, nghị quyết của Quốc hội trong tất cả các lĩnh vực

để vừa có thể tăng thêm quyền lực và trách nhiệm của Chủ tịch nước trong lĩnh vực xây dựng pháp luật tạo ra cơ chế kiểm soát lẫn nhau giữa các cơ quan này Theo hướng ấy, khoản này có thể viết lại như sau:

“Đề nghị Uỷ ban thường vụ Quốc hội xem xét lại pháp lệnh, nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội trong thời hạn 10 ngày

kể từ ngày pháp lệnh, nghị quyết được thông qua; nếu pháp lệnh, nghị quyết đó vẫn được

Uỷ ban thường vụ Quốc hội biểu quyết tán thành mà Chủ tịch nước vẫn không nhất trí thì Chủ tịch nước trình Quốc hội quyết định tại kì họp gần nhất”

Điều 123 nên thêm vào các từ “do luật

định” cho rõ nghĩa và đầy đủ Cụ thể có thể

viết lại như sau:

“Uỷ ban nhân dân gồm chủ tịch, các phó

chủ tịch và các uỷ viên Chủ tịch uỷ ban nhân

dân là đại biểu hội đồng nhân dân Trong

trường hợp cần thiết do luật định, Thủ tướng

Chính phủ có thể điều động, bổ nhiệm chủ

tịch uỷ ban nhân dân tỉnh, thành phố trực

thuộc trung ương, chủ tịch uỷ ban nhân dân

cấp trên có thể điều động, bổ nhiệm chủ tịch

uỷ ban nhân dân cấp dưới trực tiếp; trong

trường hợp bổ nhiệm, chủ tịch uỷ ban nhân

dân không nhất thiết là đại biểu hội đồng

nhân dân”

Như vậy, “trường hợp cần thiết” phải là

do luật định chứ không thể hiểu tuỳ tiện

Điều 137 đề nghị thay từ “chấp hành”

bằng từ “thực hiện” vì trong khoa học pháp lí

nước ta, từ “chấp hành pháp luật” có lúc được

hiểu theo nghĩa hẹp hơn từ “thực hiện pháp

luật” vì “chấp hành pháp luật” chỉ là một

trong các hình thức thực hiện pháp luật Cho

nên dùng từ “thực hiện” thì đầy đủ và chính

xác hơn Do vậy, nên viết lại như sau:

“Viện kiểm sát nhân dân tối cao thực

hành quyền công tố và kiểm sát các hoạt

động tư pháp, bảo đảm cho pháp luật được

thực hiện nghiêm chỉnh và thống nhất

Các viện kiểm sát nhân dân địa phương,

các viện kiểm sát quân sự thực hành quyền

công tố và kiểm sát các hoạt động tư pháp

trong phạm vi trách nhiệm do luật định”

Ngoài các ý kiến trên, đề nghị bổ sung

thêm một số điểm về một số vấn đề sau:

Thứ nhất, trong Hiến pháp hoặc luật nên

dự kiến việc tăng thêm số uỷ ban thường trực

cho các chủ đề lập pháp của Quốc hội và tăng

thêm số đại biểu Quốc hội chuyên trách hoặc

quy định rõ tỉ lệ số đại biểu chuyên trách trong Hiến pháp hoặc luật Đồng thời cũng phải dự kiến cơ chế chuyển dần Quốc hội sang chế độ hoạt động thường xuyên để giảm bớt rồi đi đến chấm dứt tình trạng làm luật quá gấp gáp và vội v6 cũng như sự “quá tải”

về công việc của mỗi kì họp Quốc hội như hiện nay Theo dõi truyền hình trực tiếp các buổi họp của Quốc hội, chúng ta luôn luôn có cảm giác rằng Quốc hội lúc nào cũng phải vội vàng do áp lực về thời gian nên việc thảo luận mọi việc có lúc dường như không thấu đáo Nếu tổ chức và hoạt động của Quốc hội được thay đổi theo hướng này thì còn có thể khắc phục được tình trạng hầu hết các uỷ ban thường trực của Quốc hội và đại biểu Quốc hội không có khả năng trình dự án luật trước Quốc hội như hiện nay; có thể làm cho quy

định: “Quốc hội là cơ quan duy nhất có quyền lập hiến và lập pháp” dần dần trở thành hiện thực, hạn chế dần tình trạng Quốc hội chủ yếu là cơ quan thảo luận và thông qua các dự luật do Chính phủ đệ trình như hiện nay

Thứ hai, Hiến pháp nên bổ sung thêm quy

định về việc thành lập cơ quan vừa có chức năng, thẩm quyền tương tự hội đồng Hiến pháp hoặc viện bảo hiến ở các nước khác, vừa

có thêm các chức năng khác, có thể gọi là Uỷ ban giám sát chẳng hạn Nhiệm vụ của cơ quan này là bảo đảm tính hợp hiến của các

đạo luật hoặc các điều khoản của luật và các hoạt động của Quốc hội; đảm bảo tính hợp pháp của việc bầu cử đại biểu Quốc hội, của các cuộc trưng cầu ý dân và tuyên bố kết quả; bảo đảm sự thống nhất, sự đồng bộ của các quy định trong các đạo luật của Quốc hội với nhau cũng như các quy định trong pháp lệnh,

nghị quyết của Uỷ ban thường vụ Quốc hội,

lệnh, quyết định của Chủ tịch nước, nghị

định, nghị quyết của Chính phủ và nghị quyết

của Hội đồng thẩm phán Toà án nhân dân tối

cao Tất cả các văn bản trên trước khi được

ban hành, được thực hiện đều phải được

chuyển đến Uỷ ban này để xem xét Chỉ khi

nào Uỷ ban này tuyên bố là các quy định

trong các văn bản ấy không trái với Hiến

pháp, luật và không mâu thuẫn với nhau thì

chúng mới được ban hành và thực hiện Nếu

làm được như vậy thì có thể khắc phục tình

trạng mâu thuẫn trong các quy định của luật

cũng như mâu thuẫn trong quy định của văn

bản hướng dẫn thi hành với văn bản được

hướng dẫn thi hành, giống như mâu thuẫn

giữa Luật đất đai 1993 và nghị định hướng

dẫn thi hành Luật đất đai khi quy định về cơ

quan có thẩm quyền làm thủ tục chuyển

nhượng quyền sử dụng đất ở các thành phố

Ngoài ra, Uỷ ban này còn có nhiệm vụ giám

sát các hoạt động khác của Quốc hội, Chính

phủ, Toà án nhân dân tối cao, Viện kiểm sát

nhân dân tối cao

Các quyết định của Uỷ ban giám sát sẽ

không thể bị kháng nghị và nó có giá trị bắt

buộc phải thực hiện đối với tất cả các cơ quan

khác trong bộ máy nhà nước Các thành viên

của Uỷ ban giám sát có thể do Quốc hội bầu

ra hoặc Quốc hội phê chuẩn theo đề nghị của

Chủ tịch nước Để đảm bảo tính độc lập của

cơ quan này đòi hỏi thành viên của nó không

thể đồng thời là đại biểu Quốc hội hoặc bộ

trưởng hoặc các chức vụ khác Nếu đại biểu

Quốc hội hoặc bộ trưởng được bầu hoặc được

bổ nhiệm là thành viên của Uỷ ban giám sát

thì họ sẽ có khoảng thời gian nhất định (có

thể là một tháng) để lựa chọn một trong các

chức vụ đó

Quy định như vậy không có nghĩa là Uỷ ban giám sát có quyền lực cao hơn Quốc hội (bởi vì các thành viên của nó là do Quốc hội bầu ra hoặc phê chuẩn) mà chỉ nhằm bảo đảm tính thống nhất, đồng bộ của pháp luật và hiệu quả của hoạt động xây dựng pháp luật của Quốc hội cũng như của các cơ quan cấp cao của Nhà nước, qua đó thúc đẩy việc nâng cao hiệu quả của pháp luật Trường hợp này

có thể được hiểu là “Quyền lực triệu tập họp

và giải tán lập pháp trao cho hành pháp không có nghĩa là làm cho hành pháp cao hơn lập pháp, mà là một sự tin tưởng vào người được uỷ thác, được trao cho nó vì sự an toàn của nhân dân, trong trường hợp khi có một sự không chắc chắn và hay thay đổi của các công việc của con người không thể chịu

được một quy định cố định, vững chắc”.(1)

Thứ ba, Hiến pháp sửa đổi nên tăng cường quyền lực cho Chủ tịch nước trong lĩnh vực hành pháp mà chủ yếu là đối với vấn đề nhân sự và chỉ đạo hoạt động của Chính phủ,

để có thể vừa khẳng định, vừa phát huy được vai trò, trách nhiệm và tài năng cá nhân của nguyên thủ quốc gia trong công cuộc xây dựng và phát triển đất nước

Thứ tư, Hiến pháp sửa đổi nên thể chế hoá nội dung đ6 được đề cập trong Báo cáo chính trị tại Đại hội Đảng IX là “cán bộ chủ chốt từ cấp huyện trở lên giữ một chức vụ l6nh đạo ở một đơn vị không quá hai nhiệm kì” mà trước hết là các chức vụ l6nh đạo được đề cập trong Hiến pháp như Chủ tịch Quốc hội,

Xem tiếp trang 36

(1).Xem: “Two Treatises of Government” - Edited by Peter Laslett - Cambridge University Press, tr.371