Báo cáo "Quyền hành pháp và chức năng của quyền hành pháp " docx

c Tuy nhiên, quyền hành pháp và quyền hành chính có quan hệ mật thiết với nhau, xâm nhập và bổ sung lẫn nhau, sự phân biệt rạch ròi giữa hai khái niệm đó chỉ có thể tiến hành về phương d

PGS.TS Lê Minh Tâm *

1 Trong sách báo pháp lí ở nước ta có

quan niệm khá phổ biến cho rằng "quyền

hành pháp" là quyền thi hành pháp luật, vì

vậy cơ quan hành pháp chỉ có quyền lực phái

sinh trên cơ sở có sự uỷ quyền hoặc tán

thành của cơ quan lập pháp, được biểu thị

dưới hình thức pháp luật(1) Theo đó, cơ quan

nắm quyền hành pháp chỉ là cơ quan chấp

hành của cơ quan quyền lực nhà nước Cách

hiểu này có mặt đúng nhưng chưa toàn diện

và chưa đầy đủ, bởi vì:

Thứ nhất, xét riêng về mặt ngữ nghĩa thì

chữ "quyền" là viết tắt của "quyền lực"

(trong tiếng Anh là power; tiếng Nga là

vlaxt) mà quyền lực nhà nước là sức mạnh đH

được hợp pháp hoá và được trao cho các chủ

thể xác định để thực hiện chức năng, nhiệm

vụ nhằm đạt tới những mục đích cụ thể Sức

mạnh đó có khả năng buộc các chủ thể khác

phải phục tùng ý chí của chủ thể quyền lực

Quyền lực nhà nước bao trùm toàn xH hội và

có tính thống nhất Bất cứ bộ phận (loại,

nhánh) nào của quyền lực nhà nước cũng là

sự biểu hiện của quyền lực nhà nước thống

nhất; giữa các bộ phận quyền lực luôn có sự

tác động và ảnh hưởng lẫn nhau, chứ không

phải nhánh quyền lực này lại là sự phái sinh

của nhánh quyền lực khác Quyền lực nhà

nước bắt nguồn từ quyền lực nhân dân,

quyền lực nhà nước được thiết lập và thực thi

trên cơ sở uỷ quyền của quyền lực nhân dân

Vì vậy, nếu quan niệm quyền hành pháp là

quyền lực phái sinh từ quyền lập pháp thì

chưa phản ánh đúng tính thống nhất của

quyền lực nhà nước và chưa chỉ rõ được tính chất đặc thù của quyền hành pháp Dù xét theo nghĩa nào thì quyền hành pháp cũng có tính độc lập tương đối và cơ quan hành pháp luôn thể hiện rõ tính độc lập, chủ động, sáng tạo trong việc thực thi các nhiệm vụ, quyền hạn của mình trên cơ sở của hiến pháp và luật chứ không chỉ chấp hành pháp luật nói chung một cách thụ động Như vậy, ở đây nhóm từ “quyền hành pháp” cũng chưa phản

ánh được đầy đủ tính chất và nội dung vốn

có của loại quyền lực này, vì vậy, trong khi chưa có được nhóm từ tương thích thì cũng cần phải hiểu khái niệm quyền hành pháp với nghĩa rộng hơn

Thứ hai, xét trên bình diện pháp luật thì cái cơ bản quyết định sự tồn tại và hiệu lực của pháp luật là tư tưởng, quan điểm, ý chí, nguyên tắc thể hiện bản chất, nội dung của pháp luật chứ không phải chỉ là hệ thống pháp luật thực định Hệ thống pháp luật thực

định chỉ là sự biểu hiện cụ thể về mặt hình thức pháp lí bản chất và một số nội dung cơ của pháp luật; rất nhiều nội dung của pháp luật mới chỉ được biểu hiện ở mức độ chung hoặc còn nằm ở dạng "tiềm năng", cần phải

được cụ thể hoá và “khai thác” không ngừng Vì vậy, nếu quan niệm quyền hành pháp chỉ

là quyền chấp hành pháp luật, hoạt động của

nó không phải do chính nó tự đề ra(2) thì điều này có lẽ chỉ tồn tại trên lí thuyết Thực tiễn cho thấy, không cơ quan lập pháp nào lại có

* Trường đại học luật Hà Nội

thể đề ra pháp luật một cách đầy đủ, chi tiết

để làm cơ sở cho cơ quan khác cứ theo đó mà

thực hiện Sự tồn tại hai khái niệm lập pháp

và lập quy, trong đó quyền lập pháp thuộc về

Quốc hội và quyền lập quy thuộc về Chính

phủ và các cơ quan hành pháp theo nghĩa

rộng, đH cho thấy rõ điều này Như vậy,

quyền hành pháp dù được quan niệm là

quyền thi hành pháp luật thì đó cũng chỉ giới

hạn ở việc thi hành hiến pháp và luật, chứ

không phải là pháp luật nói chung Do đó,

vai trò của cơ quan hành pháp, dù ở mức độ

này hay mức độ khác, còn thể hiện ở việc

tham gia vào quá trình sáng tạo pháp luật

Thứ ba, xét về mặt lịch sử hình thành và

phát triển của lí thuyết tam quyền phân lập

(gọi tắt là thuyết phân quyền) thì khái niệm

"quyền hành pháp" được đặt ra và phân tích

trong mối quan hệ chung nhất với "quyền lập

pháp" và "quyền tư pháp" nhằm để giải quyết

vấn đề cơ bản nhất là chống độc quyền và

lạm dụng quyền lực Về mặt này, thuyết

phân quyền đH có những đóng góp tích cực,

góp phần tạo ra xu hướng mới trong tổ chức

và thực thi quyền lực nhà nước Tuy nhiên,

do tính chất phức tạp của vấn đề, cho đến nay

các khía cạnh thuộc nội hàm của ba khái

niệm nói trên, nhất là việc xác định một cách

đầy đủ các yếu tố, nguyên tắc, điều kiện để

xây dựng cơ chế khoa học về tổ chức và thực

thi quyền lực nhà nước để vừa bảo đảm tính

thống nhất của quyền lực nhà nước vừa phát

huy tối đa ưu thế của mỗi bộ phận quyền lực,

vẫn còn có những quan niệm rất khác nhau

Trong thực tế, nhiều quốc gia đH sử dụng một

số yếu tố của lí thuyết phân quyền trong tổ

chức bộ máy quyền lực của mình nhưng kết

quả lại rất khác nhau Chẳng hạn, nhà nước

Mĩ được tổ chức theo mô hình phân lập

quyền lực cứng với cơ chế kiềm chế và đối trọng mạnh mẽ giữa 3 nhánh quyền lực; trong khi đó, nhà nước Pháp, quê hương của Montesquieu lại tổ chức bộ máy quyền lực không hoàn toàn theo tư tưởng của lí thuyết phân quyền, khác xa với cơ chế "kiềm chế

đối trọng" của Mĩ; ở một số nước khác đH tổ chức bộ máy quyền lực của mình theo cơ chế bốn quyền, năm quyền, thậm chí sáu quyền

Điều này cho thấy sự cần thiết phải xem xét

"quyền hành pháp" một cách đầy đủ hơn theo quan điểm kết hợp các yếu tố truyền thống và hiện đại mà trước hết là đặt nó trong mối quan hệ với khái niệm "hành chính" và "quyền hành chính”

2 Hành chính, theo tiếng La tinh là Administratio, vừa có nghĩa là quản lí, điều hành vừa có nghĩa là phục vụ, hỗ trợ(3) Theo nghĩa Hán-Việt thì hành chính là "thi hành chính sự", nghĩa là thực hành công việc cai trị, điều hành theo chính sách(4) Như vậy, hành chính nói một cách ngắn gọn nhất là quản lí, điều hành và phục vụ Theo đó, hành chính là khái niệm rất rộng bao gồm toàn bộ các hoạt động quản lí, điều hành và phục vụ trên tất cả các lĩnh vực của đời sống xH hội, trong đó hành chính công (hành chính nhà nước) giữ vị trí đặc biệt quan trọng Quyền hành chính (quyền lực hành chính) có những

đặc trưng riêng rất cơ bản, đó là quyền hành

động, mạnh mẽ, rộng khắp và luôn đòi hỏi phải có phương thức tổ chức và triển khai đặc thù để đáp ứng các yêu cầu giải quyết các nhiệm vụ thường xuyên, nhạy cảm một cách nhanh chóng, linh hoạt và quyết đoán Để thực thi quyền hành chính thì cần phải có hệ thống tổ chức đủ mạnh và rộng khắp Vì vậy,

hệ thống tổ chức hành chính bao giờ cũng là cơ cấu lớn nhất của bộ máy nhà nước và xét

trên phương diện thực tiễn, sức mạnh của nhà

nước bao giờ cũng được biểu hiện rõ nét nhất

ở bộ máy hành chính Tuy nhiên, xét trên

bình diện khác thì trong quan hệ với cơ quan

đại diện (quyền lực) nó vẫn có tính chất là cơ

quan chấp hành của cơ quan quyền lực Vì

vậy, bản thân khái niệm quyền hành chính

cũng không phản ánh đầy đủ tính chất, chức

năng của hệ thống cơ quan hành chính

3 Từ sự phân tích ở trên có thể rút ra một

số kết luận ban đầu như sau: a) Quyền hành

pháp là khái niệm chung dùng để chỉ bộ

phận (nhánh, loại) quyền lực đặc thù và phản

ánh mối quan hệ quyền lực ở cấp độ cao nhất

giữa các bộ phận hợp thành của quyền lực

nhà nước nói chung còn quyền hành chính là

khái niệm cụ thể hơn, phản ánh tiểu hệ thống

quyền lực thống nhất từ trung ương xuống

địa phương gắn với việc quản lí điều hành và

phục vụ của toàn bộ hệ thống cơ quan hành

chính; b) Chủ thể của quyền hành pháp là

chính phủ (nói đầy đủ là của các cơ quan

hành pháp ở trung ương) còn chủ thể của

quyền hành chính là toàn bộ hệ thống các cơ

quan hành chính các cấp Tính chất điển hình

của cơ quan hành pháp là chấp hành, còn tính

chất điển hình của cơ quan hành chính là

quản lí, điều hành Nói cách khác, khái niệm

cơ quan hành chính phản ánh tính độc lập

cao hơn so với khái niệm cơ quan hành pháp

c) Tuy nhiên, quyền hành pháp và quyền

hành chính có quan hệ mật thiết với nhau,

xâm nhập và bổ sung lẫn nhau, sự phân biệt

rạch ròi giữa hai khái niệm đó chỉ có thể tiến

hành về phương diện lí thuyết còn trong thực

tiễn tổ chức và thực thi quyền lực thì điều đó

dường như khó có thể thực hiện được.Vì vậy,

việc dùng khái niệm quyền hành pháp hay

quyền hành chính là tuỳ thuộc vào yêu cầu

cụ thể của vấn đề thực tiễn đặt ra Nhưng bất luận trong trường hợp nào thì quyền hành pháp hay quyền hành chính cũng đều có tính

độc lập và có những đặc điểm riêng không thể trộn lẫn với các quyền khác Nếu xem xét vấn đề quyền lực theo quan điểm hệ thống thì mỗi khái niệm trên tách riêng đều chưa phản ánh đầy đủ tính chất và nội dung của bộ phận quyền lực có những đặc điểm rất riêng với tư cách là tiểu hệ thống nằm trong hệ thống quyền lực nhà nước thống nhất mà từ

đó hình thành hệ thống cơ quan tương ứng từ trung ương xuống địa phương

Vì vậy, theo chúng tôi, trong khi chưa tìm được các thuật ngữ có khả năng diễn đạt ngắn gọn và đúng nhất nội dung và tính chất của loại quyền lực này, để tiện cho việc nghiên cứu và vận dụng vào việc giải quyết các vấn đề thực tiễn thì cần thiết phải mở rộng nội dung của các khái niệm quyền hành pháp thành khái niệm quyền thi hành pháp luật và hành chính (có thể gọi là quyền hành pháp và chính sự) để dung hợp trong đó những nội dung thi hành pháp luật, lập quy, quản lí, điều hành và phục vụ(5) Trên cơ sở của quan niệm này chúng ta sẽ xem xét cụ thể về chức năng của quyền hành pháp

4 Có thể coi chức năng là những "con kênh" mà theo đó quyền hành pháp được triển khai để thực thi pháp luật và tiến hành các hoạt động quản lí, điều hành và phục vụ Gần đây, trong khoa học pháp lí có quan

điểm cho rằng các chức năng của quyền hành pháp cần phân biệt ở hai cấp độ khác nhau,

cụ thể là: ở cấp độ thứ nhất, quyền hành pháp có các chức năng cơ bản như chức năng bảo vệ trật tự xH hội và an ninh quốc gia; chức năng điều chỉnh - quản lí và chức năng bảo đảm tự do, dân chủ của công dân; ở cấp

độ thứ hai, quyền hành pháp có các chức

năng bổ trợ như chức năng ban hành quy

phạm pháp luật; chức năng bảo đảm việc

thực hiện pháp luật và chức năng tài phán(6)

Cách phân định như vậy có sự hợp lí nhất

định nhưng xét về mặt lí luận cũng như thực

tiễn thì cũng có những điểm chưa ổn đó là:

Thứ nhất, chức năng là những phương diện

(hướng, mặt) hoạt động có tính cơ bản, lâu

dài, xuất phát từ bản chất của hiện tượng, sự

vật; từ mục đích và ý nghĩa xH hội của việc

giải quyết các nhiệm vụ được đặt ra, vì vậy,

không nên xác định chức năng cơ bản và

chức năng bổ trợ Thứ hai, việc xác định

chức năng của quyền hành pháp cần tính đến

đặc thù của đối tượng quản lí và đặc điểm

của các phương pháp tác động cho nên nếu

chia các chức năng cơ bản và các chức năng

bổ trợ thì vô hình trung đH coi là có đối

tượng tác động chính và đối tượng tác động

phụ (điều mà trong thực tiễn thực thi quyền

hành pháp rất khó xác định) Thứ ba, tính

chất và số lượng các chức năng cũng không

phải là bất biến; cùng với sự phát triển của xH

hội những nhu cầu về tổ chức và hoạt động

của quyền hành pháp có thể có những biến

đổi và điều đó cũng sẽ kéo theo sự biến đổi

về số lượng cũng như phạm vi của các chức

năng Vì vậy, theo chúng tôi nên xem xét

chức năng của quyền hành pháp theo cùng

cấp độ và đặt chúng trong sự tác động qua lại

với nhau trong thể thống nhất Theo đó, các

chức năng của quyền hành pháp gồm có:

a Chức năng bảo đảm an ninh chính trị

và trật tự an toàn x hội

Trật tự an toàn xH hội là một trong những

giá trị xH hội lớn và bảo đảm trật tự và an

toàn xH hội là yêu cầu luôn có tính bức thiết

Xét về mặt lịch sử, chức năng bảo vệ trật tự

và an toàn xH hội xuất phát từ chức năng cảnh sát, được hình thành sớm nhất và luôn

được chú trọng đầu tư nhiều nhất cả về tổ chức bộ máy, lực lượng con người và các

điều kiện vật chất kĩ thuật Đây là chức năng

đặc thù của quyền hành pháp, có ý nghĩa rất quan trọng nhưng đồng thời cũng hết sức phức tạp, được tiến hành thường xuyên về thời gian (bất luận khi nào sáng, trưa, chiều, tối), rộng khắp về không gian và địa điểm (tại gia đình, nơi làm việc, trên đường phố, trong công viên, trên các phương tiện giao thông ) và có tác động trực tiếp tới tất cả mọi người dân, mọi tổ chức Việc thực hiện tốt chức năng bảo đảm trật tự và an toàn xH hội có ảnh hưởng rất lớn đến hiệu quả thực hiện các chức năng khác và trong con mắt của người dân đó là biểu hiện rất cụ thể, rõ nét về sức mạnh và uy tín của nhà nước Ngược lại, sự yếu kém trong lĩnh vực bảo

đảm trật tự và an toàn xH hội sẽ có ảnh hưởng xấu tới việc thực hiện các mặt hoạt động khác của nhà nước như quản lí kinh tế, văn hoá, giáo dục

b Chức năng quản lí điều hành Chức năng này có nội dung rất rộng, xuyên suốt tất cả các lĩnh vực như kinh tế, văn hoá, xH hội, ngoại giao, an ninh, quốc phòng với các mặt hoạt động hết sức phong phú và phức tạp như tài chính, ngân sách nhà nước, kế toán, kiểm toán, thống kê, chứng khoán, tín dụng, bảo hiểm, tài sản công, khoa học, công nghệ, môi trường, tài nguyên thiên nhiên, phát triển nguồn nhân lực, xây dựng cơ bản, bưu chính viễn thông, nông nghiệp, lâm nghiệp, thương nghiệp, dịch vụ, du lịch,

đô thị Do tính chất và phạm vi quản lí rộng lớn và phức tạp đó, chức năng quản lí và điều hành của quyền hành pháp một mặt phải dựa

trên cơ sở của các quan điểm, chính sách,

nghị quyết của Đảng, bảo đảm cho các hoạt

động đó phù hợp với hiến pháp và luật nhưng

mặt khác nó đòi hỏi cơ quan hành pháp phải

có đủ năng lực và thẩm quyền để giải quyết

tất cả các vấn đề thuộc phạm vi quản lí, điều

hành một cách nhanh chóng và có hiệu quả

Quản lí, điều hành là quá trình bao gồm

nhiều giai đoạn với nhiều biện pháp và hoạt

động khác nhau như kế hoạch hoá, tổ chức,

chỉ đạo, kiểm tra, xử lí và đòi hỏi phải có

đầy đủ các điều kiện như nhân sự, thông tin,

pháp luật, tài chính Vì vậy, chức năng quản

lí, điều hành luôn có quan hệ mật thiết với

các chức năng khác và đòi hỏi cơ quan hành

pháp phải chủ động tạo lập các điều kiện, đề

ra chủ trương và giải pháp phù hợp Ví dụ, để

có cơ sở tiến hành có hiệu quả chức năng

quản lí điều hành thì bên cạnh việc căn cứ

vào cơ sở pháp luật do cơ quan lập pháp ban

hành, cơ quan lập pháp còn phải căn cứ vào

các đường lối, chính sách của Đảng và yêu

cầu thực tế để ban hành văn bản quy phạm

pháp luật để tạo cơ sở cho việc quản lí, điều

hành thống nhất và thông suốt trong toàn bộ

hệ thống; sắp xếp, bố trí, phát triển và quản lí

các nguồn nhân lực để bảo đảm cho bộ máy

có đủ năng lực thực thi quyền lực Điểm

này cho thấy rõ tính độc lập, chủ động của

quyền hành pháp Thực tiễn cũng cho thấy

rằng, chính xuất phát từ nhu cầu quản lí điều

hành các hoạt động thực tiễn và việc chủ

động, sáng tạo giải quyết các vấn đề, nhất là

các vấn đề có sự biến đổi hoặc phát sinh mới

một các kịp thời và có hiệu quả của cơ quan

hành pháp là một trong những yếu tố quan

trọng để hình thành cơ sở khoa học và thực

tiễn cho việc hoàn thiện các đường lối, chính

sách, pháp luật bảo đảm tính thống nhất và

phát huy sức mạnh của quyền lực nhà nước nói chung

c Chức năng bảo vệ các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân

Chức năng này thể hiện trách nhiệm của nhà nước mà trước hết là các cơ quan hành pháp đối với công dân Chức năng này bao gồm nhiều hoạt động cụ thể và được tiến hành một cách chủ động, linh hoạt bằng nhiều phương pháp khác nhau như theo dõi, kiểm tra, phát hiện, ngăn chặn và xử lí kịp thời các hành vi vi phạm các quyền và lợi ích hợp pháp của công dân đồng thời cũng là những hoạt động thường nhật được tiến hành theo đề nghị, yêu cầu của công dân Trong

xu hướng mở rộng dân chủ và phát huy quyền lực nhân dân, phát huy yếu tố con người, các quyền con người về dân sự, chính trị, kinh tế, văn hoá và xH hội được tôn trọng, khối lượng các quyền cơ bản của công dân ngày càng được ghi nhận nhiều hơn thì phạm

vi của chức năng bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của công dân ngày càng mở rộng và việc thực hiện có hiệu quả chức năng này có

ý nghĩa chính trị xH hội ngày càng lớn, tạo ra niềm tin của nhân dân đối với quyền hành pháp nói riêng và quyền lực nhà nước nói chung

d Chức năng tổ chức thực thi pháp luật Với tính chất là cơ quan chấp hành của cơ quan lập pháp, cơ quan hành pháp phải tiến hành các hoạt động của mình phù hợp với các quy định của các văn bản pháp luật

do các cơ quan lập pháp ban hành, áp dụng

đúng đắn pháp luật để giải quyết các công việc cụ thể thuộc chức năng nhiệm vụ, quyền hạn được giao đồng thời phải tiến hành các hoạt động để bảo đảm cho pháp luật được tôn trọng và thực hiện trong thực tế đời sống như

phổ biến, giáo dục pháp luật cho cán bộ và

nhân dân, kiểm tra việc thực hiện pháp luật,

kịp thời ngăn chặn và xử lí kịp thời các vi

phạm pháp luật Bên cạnh đó, các cơ quan

hành pháp còn có chức năng lập quy, ban

hành các văn bản quy phạm pháp luật để cụ

thể hoá, giải thích, hướng dẫn thực hiện các

văn bản pháp luật do các cơ quan lập pháp

ban hành, kịp thời điều chỉnh các quan hệ

mới phát sinh, đáp ứng nhu cầu quản lí, điều

hành Hoạt động lập quy có ý nghĩa rất quan

trọng, góp phần khắc phục sự thiếu pháp luật

và bảo đảm cho hệ thống hành pháp hoạt

động thông suốt, nhất quán

đ Chức năng tài phán

Chức năng tài phán là mặt hoạt động

không thể thiếu của các cơ quan hành pháp

để tiến hành xem xét và xử lí đối với các vi

phạm của công dân hoặc nhân viên của bộ

máy nhà nước, khi các vi phạm này chưa đến

mức truy cứu trách nhiệm hình sự hoặc áp

dụng trách nhiệm dân sự Các chế tài được áp

dụng trong trường hợp này là các chế tài

hành chính, vật chất và kỉ luật Chức năng

này có ý nghĩa quan trọng, nó bảo đảm cho

quyền hành pháp được tôn trọng, bảo vệ trật

tự xH hội, bảo đảm kỉ luật lao động và bảo vệ

các quyền, lợi ích hợp pháp của công dân

e Chức năng tổ chức bộ máy hành pháp

Xuất phát từ tính chất đặc thù của quyền

hành pháp, bộ máy hành pháp là cơ cấu lớn

nhất của bộ máy nhà nước, vì vậy làm phát

sinh yêu cầu phải có chức năng này Để xây

dựng được bộ máy hành pháp mạnh, gọn nhẹ

thì cần phải có nhiều điều kiện và phải tiến

hành nhiều giải pháp đồng bộ, mà trước hết

là phải có cơ sở pháp lí vững chắc và đội ngũ

cán bộ có đủ phẩm chất và năng lực để hoàn

thành nhiệm vụ được giao Các văn bản pháp

luật về tổ chức bộ máy nhà nước nói chung

và bộ máy hành pháp nói riêng do cơ quan

lập pháp ban hành giữ vị trí đặc biệt quan trọng Tuy nhiên, cơ sở pháp lí đó chưa đủ để

có thể xây dựng hệ thống cơ quan hành pháp theo yêu cầu, vì vậy đòi hỏi phải có sự cụ thể hoá bằng các văn bản quy phạm pháp luật của cơ quan hành pháp Ví dụ, để bộ có thể hoạt động có hiệu quả theo đúng chức năng, thẩm quyền được giao thì cần phải có nghị

định của Chính phủ quy định chi tiết về vị trí, tính chất, chức năng nhiệm vụ, thẩm quyền

và cơ chế tổ chức và hoạt động; để sắp xếp,

bố trí cán bộ, phát triển và quản lí nguồn nhân lực của bộ máy hành pháp thì cần phải

có các văn bản quy định cụ thể về tiêu chuẩn, cách thức tuyển chọn, bổ nhiệm, khen thưởng, kỉ luật Bên cạnh đó, những quy

định về thủ tục tiến hành các hoạt động để giải quyết các mối quan hệ theo chiều dọc và chiều ngang, giữa các cơ quan hành pháp với nhau, giữa cán bộ của cơ quan đó với công dân cũng hết sức phức tạp và thuộc về quyền hành pháp Ngoài ra, các hoạt động tác nghiệp đặc thù trong lĩnh vực tổ chức bộ máy của quyền hành pháp cũng là những nội dung thuộc chức năng này./

(1).Xem: Thuyết tam quyền phân lập và bộ máy nhà nước tư sản hiện đại, Viện thông tin KHXH, 1991, tr.16 -17

(2).Xem: Thuyết tam quyền phân lập, Sđd, tr.16 (3).Xem: Hành chính học đại cương, GS Đoàn Trọng Truyến chủ biên, Nxb CTQG, HN, 1997, tr.9 (4).Xem: Phan Ngọc "Mẹo giải thích từ Hán Việt" Nxb Đà Nẵng 1991, tr.91 và 121

(5) Thực ra trong tiếng Anh chữ Executive và trong tiếng nga chữ Ixponichenaya vlaxt cũng có nhiều nghĩa, chứ không phải chỉ có một nghĩa là chấp hành pháp luật (L.M.T)

(6).Xem: K.X Belxki: Về chức năng của quyền hành pháp, Tạp chí nhà nước và pháp luật (tiếng Nga), số 3,

1997, tr 15 - 21