Công tác thẩm định giá tài sản bảo đảm cần được quan tâm hàngđầu trong việc quản trị rủi ro tín dụng của ngân hàng.. 1.1.3 Hoạt động Cấp tín dụng và biện pháp bảo đảm bằng tài sản của ng
Ngân hàng thương mại và vai trò của ngân hàng thương mại trong nền kinh tế
1.1.1 Khái niệm Ngân hàng thương mại
Ngân hàng thương mại là tổ chức tài chính quan trọng hàng đầu trong nền kinh tế, gắn liền với sự phát triển của nền sản xuất hàng hóa Quá trình hình thành và phát triển của hệ thống ngân hàng phản ánh sự bứt phá của nền kinh tế quốc gia, đồng thời trở thành động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế Theo Luật các Tổ chức tín dụng số 47/2010/QH12 ngày 16/06/2010, ngân hàng thương mại được định nghĩa là loại hình ngân hàng thực hiện đa dạng hoạt động ngân hàng và kinh doanh mục tiêu lợi nhuận Các hoạt động chính của ngân hàng thương mại bao gồm nhận tiền gửi, cấp tín dụng và cung cấp dịch vụ thanh toán qua tài khoản, giúp hỗ trợ phát triển kinh tế và đảm bảo hiệu quả tài chính.
Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, các ngân hàng thương mại đã đa dạng hóa sản phẩm, dịch vụ nhằm thu hút và giữ chân khách hàng Nghiệp vụ tín dụng đóng vai trò chủ đạo, chiếm tỷ trọng lớn trong hoạt động kinh doanh của ngân hàng và mang lại phần lớn nguồn thu nhập Sự phát triển của các dịch vụ ngân hàng đa dạng giúp nâng cao hiệu quả cạnh tranh, đồng thời đáp ứng tốt hơn nhu cầu của khách hàng hiện nay.
Có nhiều phân loại tín dụng khác nhau, tuy nhiên, dựa trên mức độ tín nhiệm của khách hàng, hoạt động tín dụng được chia thành các loại phù hợp.
Tín dụng không bảo đảm là loại hình vay vốn không có tài sản thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh từ người thứ ba, trong đó ngân hàng dựa trên uy tín của khách hàng để chấp thuận cho vay Ngân hàng không giữ tài sản để thu hồi khoản vay nếu khách hàng vi phạm hợp đồng, mà thay vào đó, việc cấp tín dụng dựa trên các điều kiện như phương án kinh doanh khả thi, có khả năng sinh lời cao, và doanh nghiệp phải có lợi nhuận trong hai năm liên tiếp gần thời điểm vay Khách hàng vay tín chấp thường là những doanh nghiệp uy tín, có tình hình tài chính lành mạnh, quản trị hiệu quả và có khả năng trả nợ dựa trên uy tín cá nhân hoặc doanh nghiệp mà không cần nguồn thu nhập bổ sung.
Tín dụng có bảo đảm là hình thức tín dụng dựa trên cơ sở ngân hàng nắm giữ các tài sản thuộc sở hữu của người vay hoặc người bảo lãnh, nhằm đảm bảo an toàn trong hoạt động tín dụng Các hình thức bảo đảm phổ biến gồm thế chấp, cầm cố và bảo lãnh, giúp ngân hàng có quyền xử lý tài sản khi khách hàng vi phạm hợp đồng tín dụng Mục đích của hoạt động này là giảm thiểu rủi ro, tăng khả năng thu hồi nợ trong trường hợp người vay không thực hiện nghĩa vụ đúng hạn.
1.1.2 Vai trò của ngân hàng thương mại trong nền kinh tế
Trong nền kinh tế thị trường, ngân hàng đóng vai trò là hệ thống thần kinh và hệ thống tuần hoàn, đảm bảo sự lưu thông của dòng tiền và thúc đẩy sự phát triển kinh tế quốc dân Ngân hàng và nền kinh tế có mối quan hệ hữu cơ lẫn nhau, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động của nền kinh tế hàng hóa hiện đại.
1.1.2.1 Ngân hàng thương mại là nơi cung cấp vốn cho nền kinh tế
Ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò chủ đạo trong việc cung ứng vốn nhằm đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh của các chủ thể trong nền kinh tế, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế quốc gia Vốn là yếu tố đầu tiên và quan trọng nhất để doanh nghiệp tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, vì không có vốn sẽ làm mất đi cơ hội đầu tư và lợi nhuận tiềm năng Tuy nhiên, thị trường tài chính còn tồn tại những nhược điểm như rủi ro đạo đức, rủi ro mất khả năng thanh toán và sự không khớp nhịp giữa cung và cầu vốn về thời gian và lượng vốn, ảnh hưởng đến tính liên tục của chu trình tài chính Trong bối cảnh đó, NHTM đóng vai trò là chủ thể kinh doanh trên lĩnh vực tài chính tiền tệ, giúp khắc phục những vấn đề này bằng cách khơi thông nguồn vốn nhàn rỗi của mọi tổ chức, cá nhân và thành phần kinh tế qua việc hình thành quỹ cho vay Nhờ đó, ngân hàng thương mại trở thành kênh phân phối vốn hiệu quả, tạo điều kiện cho doanh nghiệp mở rộng sản xuất, cải tiến công nghệ và nâng cao năng suất lao động, góp phần thúc đẩy sự phát triển kinh tế chung của quốc gia.
1.1.2.2 NHTM là cầu nối giữa doanh nghiệp với thị trường Để có thể tiếp cận với thị trường đầu ra và tìm kiếm lợi nhuận, các doanh nghiệp cần phải quan tâm tới thị trường đầu vào của mình mà yếu tố đầu vào quan trọng nhất chính là vốn, đây luôn là mối quan tâm hàng đầu của các nhà kinh doanh vì nó đặt nền tảng đầu tiên cho mọi hoạt động của doanh nghiệp Các doanh nghiệp không thể chỉ trông chờ vào vốn tự có mà phải biết khai thác các nguồn vốn khác tài trợ cho hoạt động của mình Nguồn vốn tín dụng của NHTM sẽ giúp doanh nghiệp giải quyết được khó khăn đó Như vậy, ngân hàng chính là cầu nối đưa doanh nghiệp đến với thị trường giúp doanh nghiệp tìm kiếm được đầu vào, bôi trơn hoạt động sản xuất kinh doanh làm cho nó phát huy hiệu quả một cách tốt nhất trên thị trường, giúp doanh nghiệp và thị trường gần nhau hơn cả về không gian và thời gian.
1.1.2.3 NHTM là công cụ để nhà nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế
Ngân hàng Trung Ương (NHTW) có nhiệm vụ xây dựng và thực thi chính sách tiền tệ qua các công cụ như thị trường mở, dự trữ bắt buộc và lãi suất Ngân hàng thương mại (NHTM) vừa chịu tác động trực tiếp từ các công cụ này, vừa tham gia điều tiết gián tiếp nền kinh tế thông qua hoạt động tài chính và tín dụng với các tổ chức, cá nhân Thông qua mối quan hệ này, mọi thông tin liên quan đến chính sách tiền tệ đều được phản hồi lại NHTW, giúp ngân hàng này điều chỉnh các chính sách kinh tế vĩ mô phù hợp để thúc đẩy tăng trưởng và ổn định nền kinh tế.
1.1.2.4 NHTM là cầu nối nền tài chính quốc gia với nền tài chính quốc tế
Trong bối cảnh quốc tế ngày nay, các quốc gia độc lập đều duy trì mối quan hệ đa dạng và phức tạp trong nhiều lĩnh vực như kinh tế, chính trị, xã hội, ngoại giao, văn hóa, khoa học kỹ thuật Trong đó, quan hệ kinh tế đóng vai trò trung tâm, đòi hỏi các quốc gia phải có nền tài chính mạnh mẽ để cạnh tranh và hội nhập thành công Hệ thống ngân hàng thương mại (NHTM) đóng vai trò quan trọng trong việc thúc đẩy quá trình hội nhập kinh tế thông qua các nghiệp vụ như thanh toán quốc tế, kinh doanh ngoại hối, và ủy thác đầu tư Hệ thống NHTM trong nước ngày càng hoàn thiện giúp điều chỉnh dòng chảy tài chính phù hợp với sự biến động của thị trường tài chính toàn cầu, góp phần đưa nền tài chính nội địa phát triển song hành với xu thế quốc tế.
1.1.3 Hoạt động Cấp tín dụng và biện pháp bảo đảm bằng tài sản của ngân hàng thương mại
1.1.3.1 Hoạt động Cấp tín dụng tại Ngân hàng thương mại
Cấp tín dụng là quá trình thỏa thuận giữa tổ chức, cá nhân để sử dụng hoặc được phép sử dụng một khoản tiền, với cam kết hoàn trả theo các hình thức như cho vay, chiết khấu, cho thuê tài chính hoặc bao thanh toán Đây là hoạt động tài chính quan trọng giúp đảm bảo nguồn vốn cho các hoạt động kinh doanh và tiêu dùng Việc cung cấp tín dụng dựa trên nguyên tắc có hoàn trả, nhằm duy trì sự cân đối và an toàn trong các giao dịch tài chính Chính sách cấp tín dụng cần tuân thủ các quy định pháp luật và đảm bảo tính minh bạch, đúng quy trình để hạn chế rủi ro và thúc đẩy sự phát triển của nền kinh tế.
6 bảo lãnh ngân hàng và các nghiệp vụ cấp tín dụng khác
Việc phân loại các hình thức tín dụng dựa trên các tiêu thức nhất định giúp ngân hàng xây dựng quy trình cho vay phù hợp, từ đó nâng cao hiệu quả tín dụng và quản lý rủi ro tín dụng một cách tối ưu.
Có rất nhiều căn cứ để phân loại hoạt động cấp tín dụng Cụ thể:
Dưới góc độ mục đích, các hình thức cho vay đa dạng gồm cho vay bất động sản, cho vay đối với các tổ chức tài chính, cũng như các lĩnh vực như nông nghiệp, công nghiệp và thương nghiệp Ngoài ra, còn có các khoản vay dành cho cá nhân, cho vay khác và tài trợ thuê mua, đáp ứng nhu cầu đa dạng của khách hàng trong từng lĩnh vực và mục tiêu sử dụng vốn.
- Căn cứ kỳ hạn: cho vay ngắn hạn, cho vay trung dài hạn.
- Căn cứ hình thái giá trị của tín dụng: tín dụng bằng tiền, tín dụng bằng tài sản.
Các phương thức cho vay đa dạng bao gồm cho vay từng lần, cho vay hạn mức và cho vay dự án đầu tư nhằm đáp ứng nhiều nhu cầu tài chính khác nhau Ngoài ra, ngân hàng còn cung cấp dịch vụ cho vay hợp vốn, cho vay trả góp và cho vay theo hạn mức tín dụng dự phòng để linh hoạt trong quản lý dòng tiền Các hình thức vay thấu chi, vay qua phát hành thẻ tín dụng cùng các loại hình vay khác cũng giúp khách hàng có nhiều sự lựa chọn phù hợp với điều kiện và kế hoạch tài chính của mình.
- Căn cứ vào mức độ tín nhiệm đối với khách hàng: Tín dụng không bảo đảm, tín dụng có bảo đảm.
1.1.3.2 Biện pháp bảo đảm bằng tài sản của ngân hàng thương mại
Tín dụng có bảo đảm là hình thức tín dụng dựa trên cơ sở ngân hàng nắm giữ các tài sản thuộc sở hữu trực tiếp của người đi vay hoặc người bảo lãnh, như thế chấp, cầm cố hoặc bảo lãnh Các tài sản bảo đảm thường là bất động sản, động sản thuộc quyền sở hữu của bên vay, bên thứ ba hoặc bên bảo lãnh, đảm bảo không tranh chấp và được bảo hiểm theo quy định của pháp luật Việc nhận tài sản bảo đảm giúp ngân hàng có thêm một nguồn thu nợ thứ hai, nhằm nâng cao trách nhiệm của người đi vay với khoản vay được cấp.
Các hình thức cấp tín dụng bảo đảm như sau:
Khái quát quá trình hoạt động của Vietinbank–Chi nhánh Hoàng Mai
2.1.1 Lịch sử hình thành và phát triển của Vietinbank-Chi nhánh Hoàng
Vietinbank - Chi nhánh Hoàng Mai là một phần của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam, có trụ sở chính tại Hà Nội từ năm 2006 Chi nhánh gồm 2 Phòng Giao dịch và 3 Quỹ Tiết Kiệm ban đầu, hiện nay đã mở rộng với 9 phòng giao dịch, trong đó 6 phòng loại 1 đảm nhiệm các dịch vụ huy động vốn, cho vay và ngân hàng, còn 3 phòng loại 2 phục vụ khu vực quận Hoàng Mai, huyện Thanh Trì, quận Thanh Xuân và quận Đống Đa.
Vietinbank-Chi nhánh Hoàng Mai hướng tới sứ mệnh trở thành ngân hàng số hàng đầu tại Việt Nam, cung cấp các sản phẩm tài chính ngân hàng hiện đại, tiện ích, đạt chuẩn quốc tế Hệ thống Vietinbank luôn hoạt động dựa trên phương châm lấy khách hàng làm trung tâm, mang đến dịch vụ hoàn hảo và trải nghiệm khách hàng vượt trội Đội ngũ nhân viên năng động, sáng tạo, chuyên nghiệp, trung thực và minh bạch, luôn phát triển đạo đức nghề nghiệp nhằm xây dựng sự phát triển bền vững và trách nhiệm xã hội.
Sau 9 năm phấn đấu, xây dựng và từng bước trưởng thành, Vietinbank- Chi nhánh Hoàng Mai đã đi những bước vững chắc với sự phát triển toàn diện trên các mặt huy động vốn, tăng trưởng tín dụng và nâng cao chất lượng tín dụng, hoạt động thanh toán quốc tế, thu chi tiền mặt, mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại và các hoạt động khác.
Chi nhánh được giao và thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Nghiệp vụ tài trợ thương mại
- Thanh toán quốc tế và kinh doanh ngoại tệ
- Các dịch vụ ngân hàng khác
Vietinbank Chi nhánh Hoàng Mai hiện có tổng số 135 nhân lực, trong đó Ban giám đốc gồm 5 cán bộ lãnh đạo Đội ngũ cấp quản lý gồm 30 cán bộ từ trưởng, phó phòng đến kiểm soát và tổ trưởng Tổng số nhân viên là 100 người, gồm 40 nhân viên quan hệ khách hàng, 42 giao dịch viên và 18 thủ quỹ, đảm bảo vận hành hiệu quả và dịch vụ khách hàng chất lượng cao.
Về trình độ chuyên môn: nguồn nhân lực tại chi nhánh có trình độ Tiến sỹ, thạc sỹ đạt tỷ lệ 30%; đại học là 62%, cao đẳng, trung cấp là 8%
Sơ đồ 2.1 Cơ cấu tổ chức Vietinbank- Chi nhánh Hoàng Mai
( Nguồn: Vietinbank-Chi nhánh Hoàng Mai)
PGĐ phụ trách bán lẻ PGĐ khối hỗ trợ PGĐ phụ trách khối QLRR PGĐ phụ trách khối KHDN
Phòng Tiền tệ kho quỹ
PGD loại 1 đứng đầu chi nhánh gồm Giám đốc trực tiếp điều hành và phụ trách các hoạt động kinh doanh Giám đốc được hỗ trợ bởi 4 Phó giám đốc phụ trách các lĩnh vực nghiệp vụ như doanh nghiệp, bán lẻ, quản lý rủi ro, và hỗ trợ về kế toán, ngân quỹ, tổ chức hành chính Các phòng chức năng bao gồm Phòng Khách hàng Doanh nghiệp, Phòng Bán lẻ, Phòng Kế toán, và Phòng Tiền tệ Kho quỹ đóng vai trò là trung tâm tư vấn chuyên môn, chịu trách nhiệm chỉ đạo mảng nghiệp vụ chính và liên tục phối hợp với các Phòng giao dịch để đảm bảo hoạt động diễn ra hiệu quả.
2.1.2 Kết quả hoạt động kinh doanh của Vietinbank–Chi nhánh Hoàng
Bảng 2.1 Kết quả hoạt động kinh doanh Vietinbank – Chi nhánh Hoàng Mai năm 2012 - 2014
STT Chỉ tiêu ĐVT Năm
1 Tổng nguồn vốn huy động tỷ đồng 2,58
2 Tổng số dư tín dụng tỷ đồng 2,58
4 Kinh doanh ngoại tệ triệu
5 Thanh toán xuất nhập khẩu triệu USD
6 Thu phí dịch vụ tỷ đồng 17.0
(Nguồn: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh các năm của Vietinbank-Chi nhánh Hoàng mai)
Qua bảng trên ta thấy:
Tổng nguồn vốn huy động của Vietinbank Chi nhánh Hoàng Mai đã có sự tăng trưởng ấn tượng qua các năm Đến cuối năm 2014, nguồn vốn huy động của chi nhánh đạt 4.684 tỷ đồng, tăng 36% so với năm 2013, phản ánh khả năng mở rộng và phát triển bền vững của ngân hàng trong lĩnh vực huy động vốn.
- Tổng số dư tín dụng của chi nhánh tăng qua các năm, đặc biệt năm
2014 tăng mạnh so với năm 2013 với tỷ lệ 31%.
Trong những năm gần đây, đồng thời với việc tăng trưởng số dư tín dụng, chất lượng tín dụng của chi nhánh cũng đã được cải thiện đáng kể Cụ thể, tỷ lệ nợ xấu đã giảm rõ rệt qua các năm, phản ánh hiệu quả quản lý rủi ro và nâng cao năng lực kiểm soát tín dụng của ngân hàng Việc duy trì tỷ lệ nợ xấu thấp không chỉ nâng cao uy tín của chi nhánh mà còn góp phần thúc đẩy sự phát triển bền vững của hoạt động ngân hàng trong nền kinh tế.
2012 là năm khó khăn nhất của chi nhánh với tỷ lệ nợ xấu 2.8% Đến năm
2014, tỷ lệ nợ xấu của của chi nhánh giảm xuống thấp còn 0.6%: giảm 66% so với năm 2013.
- Kết quả hoạt động kinh doanh ngoại tệ của chi nhánh năm 2013 tăng mạnh so với năm 2012, đến năm 2014 giảm nhẹ 11% so với năm 2013.
Trong năm 2014, chi nhánh ghi nhận kết quả hoạt động thanh toán xuất nhập khẩu tăng mạnh gấp 17,6 lần so với năm 2013, phản ánh sự nỗ lực không ngừng của toàn bộ đội ngũ trong việc nâng cao chất lượng dịch vụ và tiện ích khách hàng Nhờ vào các chiến lược cải tiến dịch vụ và tăng cường cạnh tranh về chất lượng sản phẩm, chi nhánh đã vượt qua các TCTD khác để đạt thành tích ấn tượng này Thành công này thể hiện sự phát triển bền vững và vị thế ngày càng tăng của chi nhánh trên thị trường tài chính.
2014, chi nhánh tăng thêm nhiều sản phẩm thanh toán xuất nhập khẩu mới:
LC upas, bảo lãnh nhận hàng, ủy quyền nhận hàng, chiết khấu bộ chứng từ hàng xuất.
Trong năm 2014, hoạt động thu phí dịch vụ của chi nhánh đạt 18,2 tỷ đồng, giảm 12% so với năm 2013 Nguyên nhân chính là do chính sách giảm phí của chi nhánh nhằm duy trì khách hàng truyền thống và thu hút khách hàng mới, khách hàng tiềm năng.
Dự kiến trong những năm tới, với chính sách phí cạnh tranh, chi nhánh sẽ thu hút được nhiều khách hàng mới, tăng trưởng mức thu phí.
- Lợi nhuận của chi nhánh năm 2014 đạt 23.5 tỷ, tăng 11% so với năm 2013.
Hoạt động huy động vốn
Huy động vốn đóng vai trò quan trọng trong hoạt động của ngân hàng thương mại Trong những năm gần đây, Vietinbank Chi nhánh Hoàng Mai đã chủ động tập trung phát triển công tác huy động vốn, góp phần thúc đẩy tăng trưởng nguồn vốn và đảm bảo cơ cấu nguồn vốn hợp lý Các hình thức huy động vốn của chi nhánh rất đa dạng và phong phú, giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và mở rộng quy mô tài chính của ngân hàng.
Bảng 2.2 Cơ cấu tiền gửi theo nhóm khách hàng tại Vietinbank –
Chi nhánh Hoàng Mai năm 2012 - 2014 ĐVT: Tỷ đồng
(Nguồn: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh các năm của Vietinbank-Chi nhánh Hoàng mai)
Dựa trên bảng số liệu, nguồn vốn huy động của chi nhánh đã tăng mạnh qua các năm ở tất cả các đối tượng khách hàng Trong đó, tiền gửi khác (bao gồm ký quỹ, các tổ chức tín dụng, định chế tài chính) chiếm mức tăng cao nhất với 78% Tiếp theo, lượng tiền gửi từ khách hàng doanh nghiệp lớn (KHDNL) tăng 53%, trong khi khách hàng doanh nghiệp vừa và nhỏ (KHDNVVN) tăng 47% Ngoài ra, tiền gửi của khách hàng cá nhân (KHCN) cũng ghi nhận mức tăng 20.6%, phản ánh xu hướng tích cực trong huy động vốn của chi nhánh.
Trong cơ cấu tiền gửi, tiền gửi KHCN chiếm tỷ trọng cao nhất với 50%, trong khi khối KHDN chỉ đạt 35%, cho thấy chính sách huy động vốn bền vững của chi nhánh tập trung vào lượng tiền nhàn rỗi của cá nhân, mang lại tính ổn định cao hơn so với các nguồn vốn từ doanh nghiệp lớn.
Dưới áp lực cạnh tranh từ các kênh huy động vốn như thị trường chứng khoán, bất động sản, trái phiếu chính phủ và các tổ chức tín dụng khác, NHCT và Vietinbank - Chi nhánh Hoàng Mai vẫn duy trì uy tín và chính sách lãi suất phù hợp Vietinbank - Chi nhánh Hoàng Mai còn triển khai nhiều giải pháp tăng cường huy động vốn như đa dạng hóa hình thức huy động, các chương trình khuyến mãi hấp dẫn và nâng cao chất lượng dịch vụ để thu hút khách hàng ổn định và ngày càng đông đảo.
Hoạt động cho vay là hoạt động chủ yếu và quan trọng nhất của ngân hàng, giúp chuyển hóa vốn tiền gửi thành vốn tín dụng để đáp ứng nhu cầu sản xuất, kinh doanh trong nền kinh tế Thông qua hoạt động cho vay, ngân hàng tạo ra nguồn thu nhập để thanh toán tiền gửi của khách hàng, bù đắp chi phí kinh doanh và tạo lợi nhuận Tuy nhiên, hoạt động cho vay cũng tiềm ẩn rủi ro lớn, đòi hỏi ngân hàng phải quản lý các khoản nợ một cách chặt chẽ nhằm ngăn ngừa và giảm thiểu rủi ro tín dụng.
Bảng 2.3 Cơ cấu cho vay tại Vietinbank – Chi nhánh Hoàng Mai năm
Tăng trưởng 2014/2013 Theo thành phần kinh tế
3 Cho vay khối bán lẻ
(Nguồn: Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh các năm của Vietinbank -
Bảng 2.4 Cơ cấu tăng trưởng khách hàng vay mới qua các năm Vietinbank – Chi nhánh Hoàng Mai năm 2012 – 2014 ĐVT: Khách hàng
STT Chỉ tiêu KH tiền vay mới
(Nguồn: Báo cáo khách hàng tín dụng các năm của Vietinbank-
Qua bảng 2.3 và 2.4 ta thấy:
Doanh số cho vay của chi nhánh tăng qua các năm, đặc biệt tăng cao vào năm 2014 Cụ thể như sau:
Trong năm 2014, doanh số cho vay của chi nhánh đạt 3.620 tỷ đồng, tăng mạnh 31% so với năm 2013, thể hiện sự tăng trưởng vượt bật so với mức tăng 7% của năm trước đó Trong khi đó, doanh số cho vay năm 2013 đạt 2.769 tỷ đồng, phản ánh sự phục hồi tích cực của hoạt động tín dụng Số lượng khách hàng của chi nhánh cũng tăng trưởng mạnh mẽ qua các năm, đặc biệt là trong khối khách hàng doanh nghiệp (KHDN), góp phần thúc đẩy tăng trưởng doanh số cho vay và mở rộng thị trường.
Tình hình công tác thẩm định giá tại Vietinbank–Chi nhánh Hoàng Mai từ năm 2012 - 2014
2.2.1 Các quy định của Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam về hoạt động bảo đảm tiền vay
Ngoài các quy định chung của Chính phủ và Ngân hàng Nhà nước, Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam (Vietinbank) – Chi nhánh Hoàng Mai đã ban hành các hướng dẫn cụ thể phù hợp với hoạt động của ngân hàng Các văn bản này nhằm tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động cấp tín dụng có bảo đảm bằng tài sản Điều kiện về tài sản bảo đảm là một trong những quy định quan trọng giúp đảm bảo an toàn và hiệu quả trong các khoản vay.
- Tài sản phải thuộc quyền sở hữu hợp pháp của bên bảo đảm Cụ thể:
- Đối với quyền sử dụng đất: NHCT quy định giấy chứng nhận quyền sử dụng đất theo quy định của pháp luật và trong thời hạn sử dụng đất
Theo quy định của NHCT, giấy chứng nhận quyền sở hữu nhà ở là bắt buộc trừ trường hợp nhà ở không yêu cầu giấy chứng nhận theo luật hiện hành Đối với các trường hợp sở hữu nhà có thời hạn, chủ sở hữu cần đảm bảo giấy chứng nhận vẫn còn hiệu lực trong thời gian sở hữu nhà Việc này giúp xác nhận quyền sở hữu rõ ràng và tuân thủ các quy định pháp luật về nhà ở.
Tài sản đảm bảo đáp ứng các tiêu chí về quyền sở hữu và quyền sử dụng rõ ràng, không có tranh chấp tranh chấp về quyền sở hữu hoặc sử dụng, đảm bảo không bị kê biên để thực hiện nghĩa vụ thi hành án, đồng thời tuân thủ đầy đủ các quy định hành chính của nhà nước để đảm bảo tính hợp pháp và an toàn pháp lý.
- Tài sản mà pháp luật không cấm giao dịch
Tài sản dễ bán và dễ chuyển nhượng, đảm bảo khả năng thu hồi khi xử lý tài sản, bao gồm hàng hóa, cổ phiếu, quyền tài sản từ đòi nợ, quyền đối với phần vốn góp và quyền khai thác tài nguyên thiên nhiên Hàng hóa phải là hàng hóa thông dụng, có giá trị ổn định và dễ tiêu thụ, được NHCT quản lý giám sát Cổ phiếu của doanh nghiệp có tình hình sản xuất kinh doanh ổn định, hiệu quả tài chính lành mạnh và không bị hạn chế chuyển nhượng theo quy định pháp luật Quyền tài sản phát sinh từ đòi nợ cần có nguồn thanh toán chắc chắn, chưa được chuyển nhượng hoặc cam kết chuyển nhượng, còn trong hạn thanh toán tối đa 12 tháng và thực hiện qua NHCT Quyền đối với phần vốn góp yêu cầu doanh nghiệp có tình hình sản xuất kinh doanh ổn định, hiệu quả và tài chính lành mạnh Cuối cùng, quyền khai thác tài nguyên thiên nhiên phải còn trữ lượng và trong thời gian khai thác hợp pháp theo quy định của pháp luật.
Tài sản cần được bên bảo đảm mua bảo hiểm trong các trường hợp bắt buộc theo quy định của pháp luật, đối với các phương tiện vận tải, và theo chỉ đạo của Tổng giám đốc trong từng thời kỳ để đảm bảo an toàn và rủi ro được bảo vệ đầy đủ.
Tài sản, trừ các trường hợp gồm kim khí quý, đá quý hoặc quyền sử dụng đất được giao không xác định thời hạn, phải có thời gian sử dụng còn lại bằng hoặc lớn hơn thời hạn cho vay Điều này đảm bảo rằng tài sản đảm bảo có đủ giá trị và khả năng thanh khoản trong suốt thời gian vay vốn Việc xác định rõ nghĩa vụ này giúp các bên liên quan kiểm soát rủi ro và đảm bảo quyền lợi tài chính của cả người vay lẫn tổ chức cho vay Tài sản có thời gian sử dụng phù hợp là tiêu chí quan trọng để phê duyệt và đảm bảo an toàn trong các giao dịch tài chính, đặc biệt trong các hợp đồng vay vốn.
Danh mục tài sản bảo đảm NHCT được phép nhận và thẩm quyền nhận TSBĐ
Bảng 2.6 Danh mục TSBĐ tại NHCT
STT Loại Tài sản bảo đảm
1 Ngoại tệ bằng tiền mặt x
2 Số dư tài khoản tiền gửi, sổ thẻ tiết kiệm, giấy tờ có giá a
Số dư tài khoản tiền gửi, sổ thẻ tiết kiệm, giấy tờ có giá do các tổ chức quản lý, phát hành thuộc danh mục
TGĐ quy định trong từng thời kỳ x b
Số dư tài khoản tiền gửi, sổ thẻ tiết kiệm và giấy tờ có giá do các tổ chức quản lý, phát hành không thuộc danh mục TGĐ quy định trong từng thời kỳ Ngoài ra, cổ phiếu trừ cổ phiếu của ngân hàng thương mại cổ phần (NHCT) hoặc công ty con không nằm trong phạm vi này.
QSD đất mà pháp luật về đất đai quy định được thế chấp a QSD đất không thuộc diện quy hoạch x b
QSD đất thuộc diện quy hoạch nhưng chưa có quyết định thu hồi, thông báo giải tỏa, phá dỡ của cơ quan có thẩm quyền, không sử dụng vào mục đích quốc phòng, an ninh, đất rừng phòng hộ, đất cơ sở tôn giáo, tín ngưỡng, nghĩa trang, nghĩa địa, hoặc mục đích kinh doanh không vì lợi nhuận Việc này giúp đảm bảo quyền sử dụng đất hợp pháp và phù hợp quy định pháp luật hiện hành về quy hoạch đất đai.
4.2 Nhà ở và tài sản gắn liền với nhà ở a Nhà ở không thuộc diện quy hoạch x b Nhà ở thuộc diện quy hoạch không phải trường hợp trên x
Nhà xưởng văn phòng, công trình xây dựng khác và tài sản gắn liền với đất (không bao gồm rừng sản xuất là rừng trồng, vườn cây lâu năm) x
Tài sản gắn liền với đất là rừng sản xuát là rừng trồng, vườn cây lâu năm x
7 Kim khí quý, đá quý x
Hàng hóa được phép kinh doanh theo quy định của pháp luật x
9 Tàu biển theo quy định của Bộ luật hàng hải x 10
Tàu bay theo quy định của luật hàng không dân dụng
11 Quyền tài sản phát sinh từ quyền đòi nợ x
Quyền tài sản khác: Quyền tác giả, quyền sở hữu công nghiệp, quyền nhận tiền bảo hiểm, quyền hưởng lợi từ
LC xuất khẩu, quyền đối với phần vốn góp trong doanh nghiệp, quyền khác phát sinh từ hợp đồng, quyền khai thác tài nguyên thiên nhiên x
Các tài sản hình thành ở nước ngoài, được đăng ký sở hữu ở nước ngoài x
Các tài sản khác được nhận theo quy định của pháp luật x
15 Tài sản hình thành trong tương lai tại mục 4.1,
(Nguồn: Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam)
NHCT phải thành lập tổ định giá TSBĐ khi xác định giá trị TSBĐ, trừ các trường hợp như tài sản có tính thanh khoản cao, TSBĐ bổ sung không đáp ứng quy định nhận bảo đảm của NHCT, hoặc tài sản đã được định giá và thẩm định theo kết quả của Vietinbank AMC hoặc công ty định giá độc lập theo hướng dẫn của Tổng giám đốc NHCT.
Thành phần của tổ định giá phải có số lượng người tối thiểu như sau
Bảng 2.7 Số lượng thành viên định giá tại NHCT
STT Một tài sản bảo đảm cho mức cấp tín dụng tối đa Số lượng thành viên định giá
1 Dưới 500 trđ -Tối thiểu 02 thành viên thuộc phòng khách hàng
2 Từ 500 trđ đến 3 tỷ đồng
-Tối thiểu 02 thành viên phòng khách hàng trong đó có tối thiểu 01 lãnh đạo phòng
3 Trên 3 tỷ đồng hoặc TSBD phức tạp
-Tối thiểu 02 thành viên phòng khách hàng trong đó có tối thiểu 01 lãnh đạo phòng
- 01 thành viên trong ban giám đốc chi nhánh
(Nguồn: Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam)
Từ năm 2010 đến 2012, tất cả các tài sản của chi nhánh đều tự định giá hoặc trình hồ sơ để trụ sở xem xét và phê duyệt nhằm nhận tài sản bảo đảm Quá trình này đảm bảo tính minh bạch và chính xác trong xác định giá trị tài sản, giúp nâng cao hiệu quả quản lý tài chính của chi nhánh Việc tự định giá hoặc trình giá tài sản dưới dạng tờ trình là bước quan trọng để đảm bảo các khoản bảo đảm được xác nhận hợp lệ và đúng quy định Đây cũng là quy trình quan trọng trong việc đảm bảo an toàn tài chính và giảm thiểu rủi ro cho hệ thống ngân hàng.
Từ đầu năm 2013, NHCT quy định rằng các tài sản của chi nhánh bắt buộc phải được định giá bởi Cơ quan Quản lý nợ và Khai thác tài sản của Vietinbank AMC Đặc biệt, đối với Chi nhánh Hoàng Mai của Vietinbank, các khoản vay có giá trị đảm bảo từ 3 tỷ đồng trở lên bắt buộc phải qua Vietinbank AMC để định giá.
Nghiệp vụ thẩm định và định giá tài sản trong hệ thống NHCT của Vietinbank AMC đảm bảo xác định chính xác giá trị thực tế của tài sản theo giá thị trường Các hoạt động này được thực hiện một cách độc lập và khách quan, giữ vai trò tách biệt giữa khâu thẩm định và cho vay Điều này không chỉ giúp các chi nhánh của NHCT và khách hàng nắm bắt rõ ràng giá trị tài sản mà còn nâng cao tính an toàn, ổn định cho hệ thống ngân hàng.
VietinBank AMC, công ty con hoàn toàn thuộc Ngân hàng TMCP Công Thương Việt Nam, specializes in quản lý nợ và khai thác tài sản ngân hàng Được thành lập theo Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp số 0302077030 từ Sở Kế hoạch Đầu tư, VietinBank AMC đóng vai trò quan trọng trong việc tối ưu hóa danh mục tài sản và thu hồi nợ cho ngân hàng mẹ Với nền tảng vững chắc từ tập đoàn ngân hàng lớn nhất Việt Nam, công ty cam kết cung cấp dịch vụ quản lý nợ chuyên nghiệp, đáp ứng nhu cầu phát triển bền vững của ngân hàng trong thị trường tài chính cạnh tranh.
TP.HCM cấp lần đầu ngày 20/7/2010, thay đổi lần 03 ngày 11/11/2013 Mạng lưới hoạt động được mở rộng ngoài Trụ sở chính tại TP.HCM và Chi nhánh
Hà Nội còn thành lập 06 cụm định giá tại Đà Nẵng, Cần Thơ, Đắk Lắk, Khánh Hoà, Nghệ An và Hải Phòng
Sơ đồ 2.2 Cơ cấu tổ chức Vietinbank AMC
NHCT ban hành các quy định và quy trình hướng dẫn nhằm đảm bảo cấp tín dụng đồng bộ với khách hàng trong hệ thống, phù hợp với pháp luật và quy định của ngành ngân hàng Các quy định này bao gồm hướng dẫn thực hiện thẩm định tài sản bảo đảm, định giá chính xác tài sản bảo đảm, và quản lý tài sản bảo đảm một cách chặt chẽ trong hệ thống NHCT Việc tuân thủ các quy định này giúp nâng cao tính minh bạch, an toàn trong hoạt động cấp tín dụng, đồng thời đảm bảo quyền lợi của khách hàng và ngân hàng trong quá trình thực hiện các khoản vay.
Quy định mức cấp tín dụng tối đa so với giá trị tài sản bảo đảm
Mức cấp tín dụng tối đa là 70% so với giá trị tài sản bảo đảm ngoại trừ các trường hợp sau:
Đối với tài sản có tính thanh khoản cao như sổ tiết kiệm, thẻ tiết kiệm và giấy tờ có giá, giá trị đảm bảo tối đa bằng giá trị tài sản nhưng phải đảm bảo rằng giá trị của tài sản đảm bảo tại thời điểm đến hạn của khoản vay đủ để thanh toán toàn bộ nợ gốc, lãi và các khoản phí phát sinh khác (nếu có).
Đánh giá công tác thẩm định giá tài sản bảo đảm tại Vietinbank–
2.3.2 Những kết quả đạt được
Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam – Chi nhánh Hoàng Mai đã hoạt động được 9 năm kể từ năm 2006, với lượng hồ sơ vay vốn và khách hàng quan hệ tín dụng ngày càng tăng Hoạt động kinh doanh của chi nhánh ghi nhận sự tăng trưởng tích cực đi kèm với chất lượng tín dụng luôn được duy trì ở mức cao Ngoài ra, công tác thẩm định giá tài sản tại chi nhánh cũng đã có những bước tiến đáng kể, góp phần nâng cao hiệu quả hoạt động và đảm bảo an toàn tín dụng.
Quy trình định giá đã ngày càng được hoàn thiện, thể hiện tính thống nhất và khoa học trong phương pháp thực hiện Quá trình này luôn được cập nhật thường xuyên để phù hợp với các quy định hiện hành của pháp luật, nhằm đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong việc xác định giá trị tài sản.
Các quy định về định giá tại NHCT dựa trên pháp luật hiện hành, nhằm đảm bảo tính chính xác, minh bạch và phù hợp với hoạt động rủi ro của ngân hàng NHCT liên tục cập nhật các tình huống thực tế của các TCTD khác và nội bộ ngân hàng để hoàn thiện quy trình định giá, giảm thiểu rủi ro và nâng cao tính cạnh tranh Trong quá trình hoạt động, đã từng xảy ra vi phạm liên quan đến gian lận giấy tờ có giá, vì vậy NHCT đã ban hành quy định thành lập ban kiểm tra kiểm soát nội bộ để giám sát quá trình nhận tài sản, kiểm tra hồ sơ pháp lý, tính trung thực và thẩm quyền nhận tài sản Đối với tài sản đảm bảo là động sản, NHCT quy định đăng ký tài khoản tra cứu giao dịch online giúp các chi nhánh kiểm tra tình trạng pháp lý của tài sản một cách nhanh chóng, chính xác hơn, hạn chế các rủi ro không đáng có.
Các phương pháp định giá tại NHCT được áp dụng linh hoạt dựa trên đặc điểm và vị trí của tài sản, nhằm đảm bảo độ chính xác cao nhất trong việc xác định giá trị tài sản Đối với tài sản nhà ở, phương pháp chủ yếu là so sánh và chi phí, trong khi linh hoạt lựa chọn các phương pháp khác phù hợp với điều kiện thị trường khu vực Các phương pháp định giá áp dụng đều dựa trên cơ sở khoa học, rõ ràng và phản ánh giá trị hợp lý, với tỷ lệ điều chỉnh tài sản dựa trên kinh nghiệm của CBTĐ và các yếu tố thay đổi theo thời điểm, vị trí và khu vực.
Chính sách tín dụng của ngân hàng linh hoạt theo từng giai đoạn, nhằm đảm bảo tính cạnh tranh với các tổ chức tín dụng khác Trong giai đoạn từ 2012 đến 2014, mức cấp tín dụng tối đa so với giá trị tài sản đã tăng lên đáng kể, đặc biệt trong lĩnh vực bất động sản Điều này thể hiện nỗ lực của ngân hàng trong việc đáp ứng nhu cầu vốn của khách hàng một cách hiệu quả và phù hợp với thị trường.
Từ năm 2012, quy định mức cấp tín dụng tối đa là 50% giá trị tài sản, nhưng hiện nay, do thị trường bất động sản ít biến động hơn, Ngân hàng TMCP mở rộng quy định về giá trị cấp tín dụng tối đa lên đến 75% tùy từng trường hợp Chính sách tín dụng linh hoạt hơn cùng quy trình thẩm định giá chặt chẽ giúp hoạt động cho vay của chi nhánh vừa mở rộng quy mô, vừa đảm bảo chất lượng tín dụng.
Danh mục tài sản bảo đảm được phép nhận theo quy định của NHCT linh hoạt và được cập nhật định kỳ hàng quý, hàng năm, đảm bảo phù hợp với thực tế thị trường Đối với tài sản bảo đảm là giấy tờ có giá, NHCT quy định rõ các loại giấy tờ do TCTD nào phát hành mới được phép nhận, tăng tính minh bạch và kiểm soát rủi ro Đối với các tài sản là bất động sản, NHCT linh hoạt trong việc quy định mức cấp tín dụng và giá trị định giá, dựa trên lợi thế về vị trí và khả năng thanh khoản, giúp tối ưu hóa phương án cho khách hàng Các quy định này vừa linh hoạt, vừa rõ ràng, hỗ trợ CBTTĐ nhận định chính xác định hướng tín dụng và xác định các loại tài sản phù hợp để nhận làm tài sản bảo đảm.
Trong quá trình thẩm định cấp tín dụng và định giá tài sản, việc phân định rõ trách nhiệm của từng cá nhân đóng vai trò thiết yếu trong việc giảm thiểu rủi ro Vietinbank AMC đảm bảo thực hiện định giá tại các cơ quan định giá độc lập nhằm nâng cao tính minh bạch và chính xác trong quy trình xét duyệt tín dụng Việc này giúp nâng cao độ tin cậy của các quyết định tài chính, giảm thiểu các sai lệch và phát sinh rủi ro tiêu cực cho ngân hàng Quy trình phân định trách nhiệm rõ ràng tại Vietinbank AMC góp phần tối ưu hóa công tác thẩm định, đảm bảo sự phối hợp chặt chẽ giữa các bộ phận, từ đó nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro.
Theo quy định của NHCT, chi nhánh có thể tự định giá tài sản đơn giản, có giá trị cấp tín dụng dưới 3 tỷ đồng nhằm tiết kiệm thời gian và chi phí Tuy nhiên, trong các trường hợp tài sản phức tạp hoặc mức cấp tín dụng lớn hơn, bắt buộc phải qua định giá tại Vietinbank AMC để đảm bảo chất lượng và hạn chế rủi ro đạo đức cũng như rủi ro chuyên môn Vietinbank AMC với trình độ chuyên môn cao về định giá giúp nâng cao hiệu quả thẩm định, đồng thời góp phần đảm bảo tính chính xác và minh bạch trong quá trình xác định giá trị tài sản bảo đảm Ngoài ra, Vietinbank AMC còn được đánh giá cao về tinh thần trách nhiệm trong việc hỗ trợ chi nhánh trong công tác thẩm định tài sản.
Kết quả định giá phần lớn sát với giá thị trường, nâng cao chất lượng dịch vụ và mức độ hài lòng của khách hàng
Trong quá trình thẩm định tài sản, NHCT luôn đề cao việc định giá sát với giá thị trường nhờ thu thập nguồn thông tin đa dạng và phong phú, đảm bảo kết quả phản ánh đúng diễn biến thực tế của thị trường Khi tài sản phức tạp, chi nhánh phối hợp với VietinBank AMC hoặc các cơ quan định giá chuyên nghiệp để đảm bảo độ chính xác của quá trình thẩm định Đội ngũ cán bộ trẻ, năng động và nhiệt huyết, được đào tạo nghiệp vụ thường xuyên, giúp nâng cao chất lượng định giá và mang lại sự hài lòng từ khách hàng về thái độ làm việc tận tâm của nhân viên NHCT có hệ thống đào tạo nhân viên chuyên nghiệp, giúp các nhân viên không chỉ nâng cao kiến thức chuyên môn về thẩm định tài sản mà còn được trang bị nghiệp vụ cần thiết cho hoạt động ngân hàng Nhờ đó, nhân viên ở mọi vị trí đều có hiểu biết đa dạng về các nghiệp vụ khác nhau, tạo điều kiện hỗ trợ lẫn nhau trong các bước thẩm định và rút ngắn thời gian xử lý hồ sơ, tăng năng suất làm việc.
Chất lượng tín dụng của chi nhánh được cải thiện
Thẩm định giá đóng vai trò quan trọng trong quá trình xét duyệt tín dụng, đặc biệt khi xu hướng cho vay có tài sản bảo đảm ngày càng gia tăng tại các chi nhánh Chất lượng định giá tài sản trực tiếp ảnh hưởng đến chất lượng của khoản tín dụng, giúp ngân hàng giảm thiểu rủi ro Các quy định về định giá ngày càng chặt chẽ hơn, nâng cao nhận thức của cán bộ thẩm định về vai trò của quá trình này trong đảm bảo an toàn vốn Việc định giá và đưa tài sản bảo đảm thúc đẩy khách hàng ý thức hơn về trách nhiệm trả nợ, đặc biệt trong các tình huống khách hàng gặp khó khăn, họ vẫn có trách nhiệm tập trung mọi nguồn lực để thực hiện nghĩa vụ tài chính Nhờ đó, ngân hàng có thể bảo vệ nguồn vốn của mình hiệu quả hơn.
Kinh nghiệm xử lý nợ tại chi nhánh cho thấy, năm 2012, chi nhánh gặp nhiều khó khăn do tình trạng nợ xấu gia tăng, xuất phát từ nguyên nhân khách quan như môi trường kinh doanh và nguyên nhân chủ quan liên quan đến thẩm định khách hàng, phương án kinh doanh Thêm vào đó, việc thẩm định tài sản bảo đảm cũng đóng vai trò là nguyên nhân gây ra các khoản nợ xấu, đặc biệt khi tại thời điểm đó, cán bộ tín dụng tự định giá tài sản cao hơn giá trị thực tế, dẫn đến xử lý tài sản không đủ bù đắp nguồn vốn tín dụng Tuy nhiên, với các khoản nợ có tài sản bảo đảm, khách hàng ngày càng ý thức trách nhiệm hơn và nỗ lực tìm mọi nguồn thu để trả nợ ngân hàng.
Ngân hàng TMCP Công thương Việt Nam Chi nhánh Hoàng Mai đã đạt được nhiều thành công trong hoạt động thẩm định giá tài sản bảo đảm Tuy nhiên, quá trình này vẫn gặp phải những khó khăn và tồn tại cần khắc phục trong tương lai Để nâng cao hiệu quả, việc phối hợp chặt chẽ giữa ngân hàng và các cơ quan liên quan là điều cần thiết, nhằm đảm bảo quá trình thẩm định giá diễn ra suôn sẻ và chính xác hơn.
Vẫn còn xảy ra các trường hợp kết quả định giá tài sản không phản ánh chính xác giá trị thị trường thực tế Điều này thường do kết quả định giá chỉ mang tính thời điểm nhất định mà chưa xem xét các xu hướng biến động của tài sản theo thời gian Việc định giá tài sản cần phải cập nhật thị trường liên tục để phản ánh đúng giá trị thực, tránh những sai lệch dẫn đến các quyết định không chính xác trong đầu tư hoặc giao dịch tài chính.
Kết quả định giá tài sản chưa luôn phản ánh chính xác giá thị trường thực tế Thông tin định giá cán bộ thu thập chưa đầy đủ và chính xác, gây ảnh hưởng đến độ chính xác của kết quả Trong các khu vực có tính thanh khoản cao và nhiều giao dịch, mức độ định giá thường sát với giá trị thị trường thực tế Ngược lại, ở những khu vực hẻo lánh, ít giao dịch như ngõ hẻm, giá tài sản có thể cao hơn so với giá trị giao dịch thực tế do tính thanh khoản kém và giá rao bán của các tài sản xung quanh không phản ánh đúng giá trị thị trường.