Nam phương hoàng hậu cuối cùng triều nguyễn lý nhân phan thứ lang

Lý Nhân - Phan Thứ Lang Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều.

Lý Nhân - Phan Thứ Lang

Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều

- 17 -

- 18 -

- 19 -

- 20 - Mục Lục Mục Lục 2 Mục Lục (1) Mục Lục (3)

Lý Nhân - Phan Thứ Lang

Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn

L

Những câu chuyện về cuộc đ i NAM PHƯƠNG Hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn

Thu nh mái trư ng mà t i đư c vinh hạnh nhập học đầu ti n là trư ng Couvent des Oiseau do các nữ tu trong d ng c à quản giáo tọa lạc tại đư ng Parreua gần ư i hay là đư ng Hoàng Hoa Thám Hà Nội Khi t i học lớp m u giáo c a trư ng Convent des Oiseau th bà Nam

Phương Hoàng hậu tới th m Ch ng t i là những học sinh nh tu i đư c cầm những bó hoa tươi

đ ng trước sân đ ngh nh đón Hoàng hậu Hai em học sinh Việt và Pháp bưng hoa l n dâng t ng Nam Phương Hoàng hâu à Nam Phương cám ơn nhà trư ng và các em học sinh r i m h n hai

em đang t ng hoa

L do bà Nam Phương tới th m trư ng Convent des Oiseau Hà Nội v những ngày du học tại Pháp

bà Nam Phương đ có th i gian theo học trư ng Convent des Oiseau Paris c ng do các nữ tu d ng

c à phụ trách mà h i đó ngư i ta đều k u danh ưng là các M M re

à Nam Phương có net m t hiền hậu và đạo hạnh H nh ảnh Nam Phương hoàng hậu vấn kh n vành vàng in tr n con tem đ đ lại ấn tư ng trong nhiều ngư i lớn tu i ến n m t i đọc báo thấy

bà hư ng ng Tuần Lễ Vàng tại Huế b ng hành động tự trao tất cả những qu kim vàng bạc châu báu mà bà đang mang tr n ngư i đ t ng Nhà nước mua v kh chống thực dân Pháp R i bà Nam Phương c n làm việc thiện như vào dịp Tết n m Ch tịch y ban Hành chánh Huế trao bà Nam Phương số tiền ngàn đ ng bạc nói là c a H Ch Tịch chuy n vào đ t ng bà và gia đ nh n Tết Với số tiền này th i đó là lớn l m à Nam Phương nhận số tiền tr n g i l i cảm ơn Cụ H và

y ban Hành chánh Huế Sau đó bà Nam Phương đ chuy n số tiền ngàn đ ng bạc cho các bà phước tr ng coi c nhi viện Huế đ các cháu n tết mà các c nhi đang thiếu thốn v chiến tranh vừa ảy ra

C ng n m bà Nam Phương c n có một hành động y u nước khi thực dân Pháp đem quân tr lại âm lư c Việt Nam ó là bà đ viết một lá thư ng như một Th ng điệp Message g i tới những bạn hữu châu u và thế giới y u cầu họ l n tiếng tố cáo sự tr lại c a quân đội Pháp làm đ máu đ ng bào Nam bộ

Những hành động tr n kh ng ri ng cá nhân t i trân trọng mà mọi ngư i đều k nh phục nhân cách

c a một bà cựu hoàng hậu nước Việt V vậy khi bước chân vào làm báo với l ng ngư ng mộ t i

đ cố c ng sưu tầm những tư liệu sách báo đ viết về bà Nam Phương đ dành làm tư liệu

Cuộc đ i bà Nam Phương từ thu thơ ấu đến khi trư ng thành lấy ch ng và tr thành hoàng hậu có

th nói rất hạnh ph c ảo ại đ giữ đ ng l i h a ch có một v một ch ng Nhưng sau n m

v t nh thế và hoành cảnh ạo ại đ thay t nh đ i nết n chơi c bạc và quan hệ với nhiều phụ nữ già ngân ng i non v ch ng mà ngư i ta gọi là những th phi c a ảo ại Tuy vậy bà Nam Phương c ng kh ng có một hành động nào làm áo trộn gia đ nh nếu có bà ch nh nh than với mấy ngư i thân cận Những hành động như đánh ghen ch i bới h m hại t nh địch bà Nam Phương

kh ng bao gi có Những chuyện cho r ng bà Nam Phương cho ngư i cầm s ng hạ t nh địch nhưng

t nh địch kh ng hề hấn g mà ảo ại lại bị trọng thương ch là những giai thoại và th u dệt c a những ngư i kh ng ưa ảo ại

Từ l c về làm dâu nhà Nguyễn tr thành bà Hoàng hậu ch ng t i chưa thấy một ai ch trách hay than phiền về cung cách hay l i n tiếng nói c a Nam Phương Trái lại ảo ại bị tai tiếng và ngư i

đ i ch trách khá nhiều

Trong cuốn Giai ạ ạ - c a t i đ đư c uất

bản có nhiều phần viết về Nam Phương - ngư i v đầu ti n và ch nh danh c a ảo ại Song theo

y u cầu c a bạn đọc muốn t m hi u đầy đ hơn về bà Nam Phương t i đ hệ thống lại tư liệu đ viết

tiếp cuốn sách nh này với t n gọi ệ -

V những câu chuyện đư c sưu tầm góp nh t từ nhiều ngu n tư liệu n n ch c ch n kh ng tránh kh i những nhầm l n sai sót Nếu phát hiện mong bạn đọc góp và lư ng th

Nhân đây ch ng t i in chân thành cảm ơn đến những tác giác có tác ph m mà ch ng t i s dụng

tr ch d n trong cuốn sách này Thành thật cảm tạ

- ồ -2006

L Nhân PHAN TH LANG

Lý Nhân - Phan Thứ Lang

Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn

- 1 -

Gái thuyền quy n đất Nam bộ tr thành v các vua triều Nguyễn

ất Nam bộ có nhiều trai anh hùng ph ch a Nguyễn m mang b c i và c ng có nhiều gái thuyền quy n đư c tiến vào cung làm v cách vua triều Nguyễn

Như ch ng ta đ biết n m r ng r b n ba đất Nam bộ và đư c gần g i các cận thần ngư i miền Nam như các ng Nguyễn Hu nh c L Quang ịnh Phạm ng Hưng thế mà Gia Long lại

kh ng có một mối t nh nào với những ngư i đ p đất Nam bộ k c ng lạ Hay ch nh s và ngoại s

k h y s phạm thư ng kh ng dám ghi lại ch ng Hay Nguyễn nh l c đó tạm gác lại t nh duy n

đ lo đại sự mà chưa ngh đến một bóng thuyền quy n nào đất Nam bộ

Nhưng hậu duệ c a Gia Long là vua Minh Mạng đ có mấy bà v ngư i miền Trung r i lại tuy n bốn gái thuyền quy n miền Nam ra Huế đ tiến vào cung hầu hạ nhà vua là những bà dưới đây mà

s sách đều ghi

à H Thị Hoa - sau đư c phong làm Tá Thi n Nhân Hoàng hậu à Hoa là ngư i

nh An t nh i n H a à là con gái c a ng H V n i sau ng đư c phong Ph c Quốc C ng

V h y t n bà là Hoa n n sau này Gia ịnh có một cây cầu Hoa phải gọi là cầu ng C n Huế

có C a ng Hoa đ phải đ i là C a ng a và v tu ng hát bội n i tiếng là Phàn L Hoa c ng phải đ i là Phàn L Hu c biệt bà Hoàng hậu này kh ng có một ngư i con nào

2 à Nguyễn Thị Khu tự ch Chi đư c phong H a Tần ngư i huyện Ph c Lộc t nh Gia ịnh là con gái c a quan Chư ng Cơ Nguyễn V n Thanh trấn ph t nh Quảng Nam ác ch Chi sanh

đư c bốn Hoàng t và sáu C ng ch a

3 Bà Nguyễn Thị Nhân phong Cung Tần ngư i Gia ịnh Là con gái Ch nh ội Nguyễn V n Châu à này sinh đư c một Hoàng t là Mi n K ngư i gi i v n chương trong triều Tự c và

đư c phong tước C m Quốc c ng

à Nguyễn Thị ảo - đư c phong là Thục Thần ngư i Gia ịnh là con c a quan Tư

kh ng Nguyễn Kh c Thiệu à này sinh đư c một Hoàng t là Mi n Th m - và ba

C ng ch a là V nh Trinh - Trinh Thận - và T nh H a -

Cả bốn ngư i con tr n đều tr thành những nhà thơ n i danh đất Thần Kinh nói ri ng và cả nước nói chung mà đến bây gi ngư i ta v n c n nhớ đến những b t danh Tùng Thiện Vương Quy c Man Am và Huệ Phố với những bài thơ tuyệt tác và bất h

ến hậu duệ c a vua Minh Tạng là vua Thiệu Trị th c ng có ba bà v là ngư i miền Nam là các

bà

Phạm Thị H ng có tự là Nguyệt c n theo Việt Nam tự đi n c a tác giả L V n c th Phạm Thị

H ng tự Hào là ngư i huyện Tân H a t nh G C ng à là con quan Lễ ộ Thư ng thư Phạm

ng Hưng à Phạm Thị H ng đư c phong là Hoàng Thái hậu Từ ụ à là ngư i hiền thục đoan trang n n đư c Thuận Thi n Cao Hoàng hậu tuy n vào cung cho làm v Hoàng t Mi n T ng t c vua Thiệu trị à H ng đ sinh đư c hai C ng ch a và một Hoàng t là H ng Nhậm t c vua Tự

c à Từ ụ đ sống qua đ i vua k từ vua Gia Long là th i gian bà chào đ i cho tới l c hạ thế

là n m đ i vua Thành Thái thư ây là một bà Hoàng hậu đ đư c sống nhiều triều đại

đư c m t thấy tai nghe nhiều sự kiện ảy ra trong triều Nguyễn

à Nguyễn Thị Nhậm tước Lệnh Phi ngư i An Giang Long Xuy n là con c a Kinh m n Quận c ng Nguyễn V n Nhân à Nguyễn Thị Nhậm đư c tuy n vào cung cùng một th i gian với

bà Phạm Thị H ng Nhưng v bà Nhậm ch sinh đư c một Hoàng nữ là C ng ch a Nhàn Y n An Thạch n n bà Nhậm ch đư c phong tước là Lệnh Phi

à Nguyễn Thị Huy n đư c phong tước là c Tần là ngư i miền Nam nhưng nguy n quán lại

là Thừa Thi n là con c a Cai cơ Nguyễn c Xuy n à này sinh đư c một Hoàng t là H ng i u

- đây là vị Hoàng t th c a vua Thiệu Trị Tới hậu duệ c a vua Thiệu Trị là vua

Tự c có một bà v ngư i miền Nam là Nguyễn Thị Hương đư c phong tước Học Phi ngư i đất

V nh Long à Hương kh ng có con n n đ nhận c ng t Ưng Thị sanh n m là con mệ

Hư ng Cai làm con nu i ến khi vua Tự c tạ thế là Ưng Thị đư c t n làm vua t c vua Kiến

Ph c

Như tr n ch ng t i đ viết đ có bảy phụ nữ miền Nam đ tr n n Hoàng hậu triều Nguyễn ến

th i th triều Nguyễn Nguyễn V nh Thụy t c vua ảo ại c ng lấy v ngư i miền Nam và đ c biệt là ngay khi cưới đ đư c phong làm Hoàng hậu kh ng như các vua tiền nhiệm khi vua b ng hà

th các bà mới đư c chọn đ phong Hoàng hậu hay Hoàng Thái hậu

Ngư i phụ nữ ngư i miền Nam th tám đư c phong làm Hoàng hậu là bà Nguyễn Hữu Thị Lan

ch ng t i in dành những trang sau s viết đầy đ hơn V bà Nguyễn Hữu Lan t c Nam Phương Hoàng hậu c ng là bà Hoàng hậu cuối cùng triều Nguyễn

đây ch ng t i c ng in viết th m về một bà Hoàng hậu triều Nguyễn đ đư c nhiều sách báo nh c

nh đến về c ng đ c và đạo hạnh là bà Từ ụ V bà Từ ụ là ngư i đ có nhiều ảnh hư ng đến các vua Thiệu Trị Tự c Hiệp H a Kiến Ph c Hàm Nghe Và trong số các Phi tần bà Từ ụ đư c Hoàng t Mi n T ng khi l n ng i vua đ phong bà làm Chánh phi và đư c ph p ng i ph a sau b c màn nghe những l i vua bàn bạc với các Quan đại thần Ngoài việc gi p vua về ch nh trị bà Từ ụ

c n tr n gnom s p đ t những việc trong cung với tư các một nữ quan cao cấp à rất nhân từ đối với các Phi tần dưới quyền kh ng bao gi ganh t hay đố k thương y u con c a các Phi tần khác như

ch nh con c a bà n n vua Thiệu trị thư ng ban l i khen ng i

Như vậy trong bà Hoàng hậu đất Nam bộ làm dâu Triều Nguyễn th có bà đư c ngư i ta nh c đến nhiều nhất và trong sách s c ng ca ng i tánh nết đoan trang nhân từ với mọi ngư i kh ng phân biệt sang giàu và ch nh kiến ó là bà Từ ụ t c ác Huệ Thái Hoàng hậu v vua Thiệu Trị

Và bà Nam Phương Hoàng hậu t c Nguyễn Hữu Thị Lan v vua ảo ại Cả hai bà Hoàng hậu Từ

ụ và Nam Phương đều nguy n quán đất G C ng-Nam ộ

Lý Nhân - Phan Thứ Lang

Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn

- 2 -

ất G C ng ịa linh nhân kiệt

Nói hay viết đến chữ ịa Linh Nhân Kiệt kh ng phải là việc m t n nhảm nh mà từ ưa đến nay các tác giả viết về địa l như Tả Ao đ nói về phong th y ch này đất tốt ch kia đất ấu đều gần như đ ng và nay nhiều tác giả viết và nghi n c u về tư liệu Phong th phong th y đ nhiều ngư i nghi n c u và áp dụng Nhưng đ ng hay sai c ng c n tùy con ngư i tốt hay ấu đây ch ng t i

ch c n c trong bộ Hoàng Việt địa dư ch đ i vua Minh mạng th n m và cuốn Cours

d Histoire Annamite c a họa giả Trương V nh K viết và in n m Hai tác ph m giá trị tr n đến nay nhiều nhà nghi n c u v n c n phải dùng tới

đây ch ng t i nói về địa dánh G C ng nơi đ sản sinh ra những nhân vật n i danh cả về đ c và tài đ đư c nhiều s sách nh c đến

Từ ưa đất G C ng trong bộ ại Nam quốc s c a cụ Phan Thanh Giản đ đư c viết và đánh giá là

ịa Linh Nhân Kiệt c n c vào địa l và nhân v n đ có hai giả thuyết định ngh a chữ G C ng

- Giả thuyết th nhất G C ng ưa là phần đất c a Phù Nam khi Ch a Hiền t c Nguyễn Ph c Tần đinh cuộc di dân Nam tiến ngư i Việt mới d i vào đây đ định cư Khi đó G C ng c n là đất rừng chưa có ai tới cư ngụ Nơi này có một cái g cao có nhiều giống chim c ng tr n n ngư i ta gọi ngay là G C ng Và trong s đ ghi ch p về danh từ địa phương là khi vua Minh Mạng ra lệnh cho các quan địa phương đ i t n n m na các t nh thành chữ Nho cho nho nh th G C ng đ biến thành Kh ng Tước Nguy n c ng như ng Nai th đ i là Lộc c n ến Tre th đ i là Tr c Giang và Sóc Tr ng đ i là Nguyệt Giang t c S ng Tr ng

- Giả thuyết th hai Ngư i ta k lại này trước đây có một ngư i phụ nữ t n là Thị C ng đến lập quán bán th c n cho dân khai thác đ n điền Lâu dần nhận thấy G C ng là đất dễ sinh nhau

n n dân ch ng các nơi hội tụ về đây kh n hoang từng lập r y lập làng Số ngư i đến đây m i ngày một t ng từ đó dân địa phương quen miệng n n gọi là quán à C ng hay G à C ng R i lâu ngày dân đ b chữ bà đi mà gọi t t là G C ng Và danh từ địa phương G C ng đ t n tại từ đó đến nay

ất G C ng từ ngàn ưa đ sản sinh ra những nhân tài như Phạm ng Hưng như Trương C ng ịnh chống Pháp th i vua Tự c khi tại thế đư c vua Tự c phong ại Nam nh Tây ại tướng

quân Trương C ng ịnh Những d ng chữ này đ đư c kh c tr n bia mộ c a C ng ịnh tại G

C ng

Khi thực dân Pháp thống trị đất Nam bộ họ đ bầm nát hàng chữ tr n và c n phạt vạ bà Trần Thị Sanh là ngư i quả phụ c a Trương C ng ịnh ngàn đ ng v ngư i Pháp n u l do Trương C ng ịnh tạo ra cuộc phiến loạn chống ngư i Pháp

ến đ i vua ảo ại đ phong tước Trương C ng ịnh là ại Nam Phấn d ng ại tướng quân truy t ng Ng Quân quận c ng cho ph p tu s a lại phần mộ họ Trương trang trọng hơn trước và

n m ng Nguyễn Hu nh Mai phụng đề hai câu đối liễn mộ bia như sau

M t trước Trương ch quật cư ng v liệt n u cao đất Việt - ịnh tâm kháng chiến v n m chói rạng tr i Nam

M t sau Huyện Tân H a kh ng khái Cần Vương t chiếu ngọc - Làng Gia Thuận thung dung tựu ngh a chiếc gươm vàng

Hàng n m c vào ngày tháng m lịch có nhiều ngư i tới th p nhang viếng mộ họ Trương Tại G C ng c n có đền th V Quốc C ng t c V Tánh Miếu nay đ t tại G Tre nơi V Tánh dựng c tụ ngh a chi u tập quân l nh gi p Nguyễn nh đánh quân Tây Sơn Sau đó V Tánh ra nh ịnh đ tiếp tục gi p nhà Nguyễn đánh quân Tây Sơn và V Tánh đ tạ thế tại đây

Nơi nguy n quán V Tánh là G C ng ấp G Tre có hai câu đối ghi c ng ơn họ V như sau

Kh ng Tước k kh ng khái Cần vương tam hùng th liệt

àn Sà địa thung dung tựu ngh a nh t biến Trung hưng

i theo V Tánh đ ph vua Nhà Nguyễn c n có ng Nguyễn V n Hi u ng là một ngư i có tài có

đ c cương trực và li m khiết đ có c ng lớn đối với vua Gia Long ng đư c c ra làm trấn th Sơn Nam hạ t c t nh Nam ịnh Làm quan tới đ i vua Minh mạng th và đư c th ng Thự Tả quân thống ph Chương ph sự Khi ng tạ thế vua Minh Mạng phong Lương n ng bá Con trai

c a ng Nguyễn V n Hi u là Nguyễn V n T c có v là c ng chua Chương Gia ng T c đư c phong Ph m y

Thế k - đất G C ng đ nảy sinh ra những nhân vật học gi i giữ nhiều ch c vụ cao và n i danh Như ng L Quang Li m tự y Li m hay Ph Li m ng Nguyễn Minh Chiếu ngư i gốc G

C ng c ng là ngư i n i danh Tiếp sau là Luật sư Vương Quang Như ng nhà v n H i u Chánh

t n thật là H V n Trung làm tới ch c ốc ph s Ngoài gi làm c ng ch c cụ H i u Chánh c n viết ti u thuyết làm thơ và làm báo Cụ H i u Chánh đ lại tác ph m truyện dài truyện ng n rất giá trị Hiện nay các nhà làm phim đang lấy những tác ph m c a H i u Chánh như N đ i Trọn ngh a v n t nh đ làm các phim truyện

Về t n giáo có Giám mục Nguyễn á T ng là vị giám mục ti n kh i c a hàng giáo ph m Việt Nam Giám mục Nguyễn á T ng c ng là vị giám mục đạo đ c và l i lạc c a giáo hội C ng giáo Việt Nam 1932 - 1949

Những vị mà ch ng t i nh c đến tr n đều là giới nam C n giới nữ gốc G C ng c ng n i danh mà lại n i danh tột đ nh triều đ nh nhà Nguyễn là bà Phạm Thị H ng con gái ng Phạm ng Hưng đ

tr thành nàng dâu nhà Nguyễn t c là bà Từ ụ đư c phong Nghi Thi n Chương Hoàng hậu v c a vua Thiệu Trị là m vua Tự c Và bà th hai là Nguyễn Hữu Thị Lan con gái ng Nguyễn Hữu Hào làm v vua ảo ại đư c phong Nam Phương Hoàng hậu

Hai bà Hoàng hậu triều Nguyễn gốc G C ng đều đư c ngư i đ i t n k nh là bậc m u nghi v đạo

đ c tài gi i và thương dân thương nước

Lý Nhân - Phan Thứ Lang

Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn

- 3 -

Tam cung Lục viện

Nước ta k từ triều Nguyễn Gia Long các vua v theo phong tục c a Trung Hoa n n vua nào c ng có một bà v ch nh th c đư c gọi là Nhất giai phi ch khi chết mới đư c t n là Hoàng hậu ngoài ra c n chọn nhiều Phi tần Cung nữ tuy n vào cung đ làm v th Nhưng k từ Gia Long l n ng n Hoàng

đế th ch c Hoàng hậu bị b i b v nhà vua s các bà hoàng lộng quyền chiếm đoạt ng i vua V vậy Gia Long đ đ t ra T bất lập theo th tự như sau:

- ất lập Hoàng hậu Kh ng lập Hoàng hậu

- ất lập ng cung Kh ng lập Thái t

- ất lập T tướng Kh ng đ t ch c T tướng

- ất lập Trạng nguy n Kh ng lấy ai đậu Trạng nguy n

Sau đó chia ra làm C u giai và theo th tự các bà v từ đầu đến cuối như sau

- C u giai Tài nhân

Việc s p ếp tr n c ng nhƣ các cấp bậc quan lại đƣ c chia ra th tự g m C u ph m Nhƣ vậy bà nào đ ng đầu trong C u giai th đƣ c gọi là Hoàng Qu phi Lệ này đƣ c duy tr tới đ i vua triều Nguyễn và tới ảo ại là vị vua th mới cho lập lại ch c Hoàng hậu

C ng v s Phi tần Cung nữ trong Hoàng cung quá đ ng n n nhà vua đ cho lệnh ây cất Tam cung và Lục viện cho m i bà một ph ng ri ng mới đ ch

Tam cung lại chia ra làm cung

Cung i n Thọ là nơi dành cho các bà Hoàng Thái hậu Thái Thái hậu là các bà v c a các vua đ

b ng hà tạ thế và có các vi n Thái giám đó nữa Cung Trƣ ng Sanh dành cho các bà v vua đang tại ng i nhƣ các bà Lệ Thi n v c a vua Tự c và bà Từ Minh v c a vua ục c c ng

đ từng nơi này Cung Kh n Thái đƣ c thiết lập gần điện Cần Thánh ch vua Cung này dành

ri ng cho các bà Hoàng Qu phi Trong cung này có một điện t n là Cao Minh Trung Ch nh điện này lập vào n m Gia Long th ba ph a đ ng c a điện Cao Minh Trung Ch nh có một nhà hát đ nội cung hát ri ng cho vua em và gọi là Viện Tịnh quan C n Lục viện g m có viện là

Viện Thuận Huy n m giữa điện Cần Thánh và điện Cao Minh Trung Ch nh ph a tây viện Thuận Huy lại có Viện oan Thuận Viện oan H a Viện oan Huy Viện oan Trƣ ng Viện oan Trang Ngoài Cung i n Thọ ra những cung và viện k tr n là ch dành cho các cung phi mỹ nữ v

c a những vua đang trị v và đều n m cả trong T Cấm thành Nơi này ngoài vua ra ch có các Thái giám đƣ c lui tới th i các đàn ng khác kh ng đƣ c ph p b n mảng tới nơi này

Những Phi tần Cung nữ đều đƣ c tuy n chọn trong những gia đ nh các c con gái c a các quan ại thần ngoài ra c ng có khi chọn trong hàng con thƣ ng dân nhƣng phải có s c đ p đ c biệt và nhất là phải có đ c hạnh đoan trang

L c mới đư c tuy n vào cung các c gái này đư c đ a đến oan Trang viện đ học tập cách n

m c đi đ ng và các nghi lễ trong cung Một khi đ đư c tiến vào cung những Phi tần Cung nữ này

kh ng đư c ph p g p m t bất cư ai b n ngoài nữa k cả cha m anh chị em C ng có trư ng h p đ c biệt hiếm l m nhà vua mới cho ph p cha m vào Nội cung đ th m con nhưng ch đư c nói chuyện với con qua một b c màn sáo che kh ng thấy m t con Ngư i nào có con đư c tiến vào cung là coi như mất con v t khi nào đư c g p lại m t con nữa

Trong Tam cung Lục viện có các thị nữ hay nữ t c ng vậy đ hầu hạ các Phi tần C n nhiệm

vụ c a các Thái giám là tr ng nom và s n sóc cho các Phi tần V Thái giám có nhiệm vụ ki m tra các hành động c a Phi tần và m i lần vưa ngự đến ngự dâm với các bà nào th vi n Thái giám phải ghi ch p gi ngày tháng cho đ ng em bà nào có thai trước đ con trai hay con gái

Những vi n Thái giám c ng đư c chia ra làm hai loại Một loại là Giám sanh t c tr i sanh ra ngay khi lọt l ng đ phi nam phi nữ ngh a là kh ng có hộ sinh dục nam hay sinh dục nữ Và loại th hai là Giám l t là bị thiến mất c a qu

Theo cụ Hoàng Trọng Thư c cho biết th ưa tại làng nào có Giám sinh ra đ i th cha m phải đi

tr nh làng đ các cơ quan hữu trách tr nh l n ộ và ộ s cho nu i nấng và dạy d đ a tr theo nghi

lễ trong cung đ khi lớn l n th đưa vào Nội cung làm Thái giám Những đ a tr này ngư i ta thư ng gọi là ng ộ

Th ng lệ th i ưa làng nào sinh sản đư c ng ộ lớn l n đư c tuy n vào cung s đư c nhà vua k s c cho miễn thuế ba n m

C n các Phi tần Cung nữ th sao trong cung có hàng chục có khi hàng tr m c đ hầu hạ ch n gối cho vua Nhưng s c ngư i có hạn làm sao vua ban ân s ng hết đư c b i vậy có nhiều c từ khi

đư c tiến vào cung cho tới khi vua b ng hà v n chưa một lần đư c vua lâm hạnh và kết quả c này v n c n trinh

C ng theo cụ Hoàng Trọng Thư c th m i khi vua giá lâm đến Tam cung Lục viện đ ngự dâm th thư ng dừng e do một con d đực k o hễ d dừng c a ph ng nào th vua ngự dâm ph ng đó

i vậy các Phi tần Cung nữ thư ng hay nh các chị thị nữ mua các th c non hay lá dâu lá sấu đâu r i đem r c trước c a ph ng khi vua ng i tr n e d giá lâm d thấy c non lá sâu lá sầu đâu th dừng lại n Cho n n trong tác ph m Cung oán ngâm kh c c a tác giả n Như Hầu đ có

câu

au,

Vậy vua Gia Long có bao nhi u v Và bao nhi u con

Theo ch nh s viết vua Gia Long có bà v đư c gọi là đệ nhất phi đệ nhị phi đệ tam phi Ngoài

bà phi này c n có bà phi nữa nhưng kh ng thấy tư liệu nào nh c đến

Hoàng t Cảnh có v là Tống Thị Quy n sanh đư c hai con trai Ngư i th nhất là Nguyễn Ph c

Mỹ ư ng c ng có t n là án - Hoàng T n án đư c phong tước ng h a c ng Ngư i con th hai là Nguyễn Ph c Mỹ Thụy c n có t n là Mỹ H a hay K nh đư c phong tước Thái ịnh c ng

N m kh ng biết phạm tội g Mỹ ư ng bị lột hết tước phải nộp ấn thư r i bị giáng uống làm th dân Mỹ ư ng có một ngư i con là Nguyễn Ph c L Chung sau đư c vua Tự c phong Cảnh H a Quận c ng

Sau này ngư i ta đọc đư c bài phi n hệ thi Mỹ- uệ-T ng-Cư ng-Tráng Li n-Huy-Phát- Hương Những con cháu c a Hoàng t Cảnh sau này n m đ i c n lại là ng Nguyễn Ph c H ng

ân - là cháu n m đ i c a Hoàng t Cảnh mang tước K ngoại hầu Cư ng

ng Cư ng trốn sang Nhật ản lập Việt Nam Quang Phục Hội do ng làm Hội ch đ chống Pháp cai trị Việt Nam Con c a Cư ng là ng Tráng Liệt và cháu là Li n ảo Như vậy cháu

ch t d ng Hoàng t Cảnh hiện nay h y c n rải rác kh p nơi

à Minh phi ệ nhị phi họ Trần Thị ang t c Thuận Thi n Cao Hoàng hậu là m c a vua Minh

Mạng à họ Trần là con gái c a ng Tham tri ộ Lễ Trần Hưng ạt qu Vạn Xá Thừa Thi n Nguy n bà họ Trần trước là ngư i hầu c a m vua Gia Long r i cùng ra Quảng Trị n náu làng An gần c a Tùng ến khi vào Nam đ đư c tuy n làm v Nguyễn nh Gia Long khi mới

tu i à L Thị Ngọc nh ệ tam phi gọi là c phi hay Thần phi c ng vậy à Ngọc nh là con t c a vua L Hi n T ng Khi nhà Tây Sơn thất bại vua Quang Trung tại thế đ lại bà Ngọc Hân

C ng ch a lại kinh thành với ngư i em gái là Ngọc nh v vua Quang Toản - t c Cảnh Thịnh con c a Nguyễn Huệ Theo ngoại s l c đó Gia Long có gạ g m và p duy n b t Ngọc Hân phải lấy ng Nhưng đ bị Ngọc Hân cự tuyệt C n Ngọc nh th l c đầu c ng kh ng b ng l ng nhưng sau c ng u i l ng và chấp nhận lấy Gia Long làm th phi à Ngọc nh đ sinh đư c hai ngư i con trai với Gia Long t n là Quảng Oai c ng và Thư ng T n Quận c ng C ng v sự trớ tr u tr n mà dân gian sau này Huế đ có câu nói

ạ

ồ

ến đây ch ng ta c ng n n biết trong đ i ch a và đ i vua Nguyễn có vị chào đ i đất Nam

bộ ưa có vị lâu ngày đất Nam bộ và tạ thế tại đây

Vị Hoàng t đầu ti n là Nguyễn Ph c ảm m t c vua Minh Mạng sinh n m tại làng Tân Lộc t nh Gia ịnh nam bộ

C n ng vua sống lâu ngày nhất Nam bộ là Nguyễn Ph c nh t c vua Gia Long k từ n m đến đầu thế k XIX mới tr về Huế t c là n m sống Nam bộ và dịch nhiều t nh ng c n l n lội sang Xi m đ cầu viện Nguyễn nh c ng là ng vua uất ngoại đầu ti n

Ch a ịnh Vương Nguyễn Ph c Thuần - là vị Ch a th ch n đ bị quân Tây Sơn b t

đư c t nh Long Xuy n và đem về Sài G n hạ sát vào n m

ến cuối triều Nguyễn là vua ảo ại và bà Nam Phương Hoàng hậu th cả hai đều tạ thế tại ngoại quốc sau khi vua ảo ại bị truất phế kh i ng i Hoàng đế triều Nguyễn phong kiến khi cuộc Cách mạng tháng Tám n m c a nhân dân Việt Nam dưới sự l nh đạo c a Ch tịch H Ch Minh

đ ng l n đánh đ chế độ thực dân Pháp đang cai trị nước ta do ảo ại làm vua bù nh n c a chế độ thực dân Pháp

Lý Nhân - Phan Thứ Lang

Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn

Lịnh bà là Phạm Thị H ng hay Nguyệt sinh ngày tháng mùa hạ n m Gia Long th tại

gi ng Sơn Quy huyện Tân H a nay là G C ng thuộc t nh Tiền Giang con quan Thư ng thư bộ Lễ Phạm ng Hưng sau đ ng truy t ng tước c Quốc c ng

H ng t n c a Lịnh bà trùng với t n c a Hán V n đế đư c ki ng h y thay b ng chữ thư ng Nguyệt

L c c n b Lịnh bà ham đọc sách th ng hi u kinh s có t nh hiền đ c và có nết hạnh M c a Lịnh

bà b n t nh ham v n học thư ng khi bi u ngư i ngư i ta đọc Huấn nữ và Nhị thập t hiếu nghe lấy làm vui M c a Lịnh bà muốn Lịnh bà đọc sách những ph p dạy trong nhà c a cha rất nghi m con cái th học nữ c ng và coi sóc c ng việc trong nhà C n chữ ngh a th học cho biết mà th i Lịnh bà

đư c các anh chị dạy chữ ngh a ch t đ nh song chưa hi u v n l mạch lạc

N m Lịnh bà l n tu i thân m u bị bệnh th ch n m một m nh gia nhân kh ng đ ng thân cận hầu

hạ Lịnh bà ngày đ m s n sóc cơm thuốc kh ng bao gi l a a

Khi thân m u mất Lịnh bà ngày đ m k u khóc kh ng d t giữ việc tang chế ốm gầy ngư i như k thành nhân Ngư i a k gần nghe như thế đều khen ng i và lấy làm lạ

N m Minh Mạng th thân phụ c a Lịnh bà thất lộc tại kinh đ Thuyền ch quan c u về Gia ịnh đi vừa tới ngoài c a Cần Gi bị một trận gió lớn g y lái à c ng và th y th kinh h i ch

đ i ch m mà chịu chết Gió lớn sóng to thuyền nghi ng qua l c lại Và như có vật g rất lớn lao nâng

đ đáy lư n lần dần đưa vào tới c a Có l là cá voi đ h tr linh cữu Phạm ng Hưng đư c y n

Nữ quan bưng hai n t áo ra m i bà tự chọn lấy một nhưng phải đ nguy n gói dâng l n

Lịnh bà như ng cho Lịnh phi chọn trước Khi đư c dâng l n và m ra n t áo c a Lịnh phi là h nh hoa c n c a Lịnh bà là h nh phụng

N m l n tu i Lịnh bà sinh ra i n Ph c trư ng C ng ch a N m sau Lịnh bà sinh ra th trư ng

c ng ch a Từ đó Lịnh bà đư c Thái t y u qu hơn và ng i th c a bà c ng cao hơn Lịnh phi

ối với Lịnh phi Lịnh bà v n thân mến Các cơ thiếp khác trong cung Lịnh bà c ng lấy l ng thành tiến d n Lịnh bà có l ng nhân ch che tiến d t các cơ thiếp in như thi n Nam hữu cưu mộc trong Kinh Thi đ tả đ c hạnh c a bà Hậu phi n ng th ân cho các hầu thiếp dưới m nh mà kh ng có l ng

đố k ghen tu ng

Một đ m Lịnh bà n m mộng thấy một vị thần m c áo rộng vai to đầu bạc mày tr ng bưng một t

s c giấy vàng chữ đ có dấy triện và một âu minh châu cho Lịnh bà và bảo Xem đấy sau s có hiệu nghiệm

Lịnh bà nhận lấy r i kế thụ thai sinh ra c t n Anh Hoàng đế vua Tự c đ ng theo giấc mộng

Lịnh bà là ngư i đoan trang c n thận nhàn nh cung k nh C ch có pháp độ Trong cung khi có lễ triều khánh Thái t Mi n T ng thư ng bảo Lịnh bà đi theo hầu lậy th kh ng có điều g c a Lịnh bà

mà kh ng h p lễ nghi Ngư i ta thấy dung ch c a Lịnh bà t n nghi m th kinh s c n ngư i em ngoài th có k cho là ki u c ng

L c ấy có một bà l o ph a sau cung đư ng n m mộng thấy một vị thần đến bảo r ng à ch nh giữa cung đư ng Hoàng hậu đó ọn ngươi quá ngu cho n n khinh dễ

ư c bà l o đem giấc mộng thuật lại Lịnh bà ch cư i

N m đầu Thiệu Trị Hiếu t Chương Hoàng đế l n ng i phong cho Lịnh bà ch c Cung tần

N m Thiệu Trị th Vua đi tuần đất c đến Hà Nội cho s nhà Thanh là ảo Thanh sang sách phong Lịnh bà đư c đi theo hầu hạ c n các cung nhân khác đi theo rất t Lịnh bà sớm tối một b n Vua Các ngọc t ấn t n đều giao cho Lịnh bà cất giữ

ến khi Vua h i loan về cung cung nhân thấy Lịnh bà tóc rụng thưa m t gầy nám đều lấy làm lạ h i

th m th đư c biết ch v l ng k nh c n ưu lo c a Lịnh bà đ khiến ra như thế

Lịnh bà thư ng làm ch c Thư ng nghị coi sóc Lục thư ng Lục thư ng là c ng việc hầu hạ vua trong cung đ i Tần có thư ng quan m o thư ng y áo thư ng thực n thư ng mộc t m

thƣ ng tịch chiếu thƣ ng thƣ sách Các c ng việc trong cung nội đều do Lịnh bà n m giữ

Vua Thiệu Trị m i khi rảnh rang đọc sách đến n a đ m chƣa ng Lịnh bà hầu hạ kh ng biết mệt có khi đến canh gà mới b t đầu n tối

Lịnh bà lại thƣ ng khuy n r n các phi tần cung nữ h y si ng cần c ng việc L c đƣ c ân huệ g c a Vua ban Lịnh bà kh ng tranh giành Ngƣ i nào làm n n tội Lịnh bà đều chịu thế cho v thế Lịnh bà thƣ ng đƣ c Vua y u dấu ban ân

Tháng n m Thiệu Trị th Vua sách phong cho Lịnh bà ch c Thành phi

Tháng gi ng mùa uân n m Thiệu Trị th Vua tấn phong cho Lịnh bà làm Qu phi sai quan đại thần V Xuân C n và Tạ Quang C bƣng ban sách tuy n phong

N m Thiệu Trị th Vua se m nh kh ng vui Lịnh bà hầu hạ vua và cầu đảo thần thánh ngày đ m kh ng n uống ngh ngơi ến l c Vua gần lâm chung mọi việc về sau nhất nhất Lịnh bà đều nhận l i ph c cho Vua tận m t dạy các quan r ng

Qu phi là nguy n phối v đầu c a Tr m ph c đ c hi n minh gi p Tr m việc nội ch nh trong

n m ến nay Tr m muốn sách lập Qu phi làm Hoàng hậu ch nh vị trong cung Tiếc thay đành

kh ng kịp

Ngày Canh thân vua Tự c vừa nối ng i đem t n nhân và các quan trong triều bƣng kim sách kim bảo bảng sách vàng và ấn vàng k nh dâng t n hiệu Hoàng Thái hậu cho Lịnh bà

ến ngày tháng n m Qu Mùi vị n m T c c th vua Tự c th ng hà đ lại

di chiếu tân phong Lịnh bà làm Từ ụ Hoàng Thái hậu

Ngày tháng tƣ nhuận n m inh H i n m ng Khánh n m th Vua d n Hoàng thân

t n nhân và các quan v n v dâng kim sách kim bảo tấn t n huy hiệu cho Lịnh bà làm Từ ụ ác huệ Thái hoàng Thái hậu

Khi Thành Thái l n ng i tháng gi ng mùa uân đầu Thành Thái nguy n ni n Tháng tƣ mùa

hạ Vua tấn t n Lịnh bà làm Từ ụ bác huệ Khang thọ Thái hoàng thái hậu

Ngày mùng tháng mùa hạ n m Tân S u nh m Thành Thái th Lịnh bà se m nh

kh ng vui r i b ng thọ đư c tu i Linh cữu đ t cung Gia Thọ Trong ngày tháng dâng t n thụy cho Lịnh bà là Nghi thi n tán thành Từ ụ bác huệ trai t c tuệ đại thọ đ c nhân c ng Chương hoàng hậu

Ngày tháng c hành đại lễ tống chung Lịnh bà nơi đất tốt mu n mu n n m n i b n phải Xương l ng l ng c a vua Thiệu Trị gọi là Xương Thọ l ng

Lễ ong thần ch c a Lịnh bà đư c đưa vào Lương Khi m điện Khi m cung l ng vua Tự c

r i đưa vào th một bàn b n hữu trong Thế miếu và bàn b n hữu trong Phụng Ti n điện cùng bàn ch nh trong i u c điện Theo Tạ Quang Phát lư c dịch trong ại nam ch nh bi n liệt truyện tập quy n

C n theo tục truyền và huyền thoại khi làm n n sự nghiệp Phạm ng Hưng là thân phụ c a bà Từ

ụ đ có nh một ng thầy địa l gi i phong th y đến em hộ các ng i mộ t ti n c a d ng họ Phạm Khi thầy địa l em h nh thế g rất khen ng i v g Sơn Quy ch ng những có cái h nh c a một con vật trong t linh long-ly-quy-phư ng mà tự nhi n có những cây cối mọc l n rất anh tươi rậm rạp t ra vư ng kh dâng l n và tụ lại rất nhiều

Thầy địa l đ cho biết đất G C ng với h nh th và long mạch là một nơi đất qu nhưng h nh rùa th

kh ng vư ng về ương mà ch vư ng về m cho n n nếu phát về nữ th giàu sang kh ng biết thế nào mà tả cho hết đư c c n phát về nam th to l m ch đến nhất nhị ph m triều đ nh th i nếu sang hơn nữa s kh ng con cái g Phải ch ng l i thầy địa l này quả đ ng n n G C ng đ phát ra một ngư i đàn ng làm đến ch c vụ cao nhất trong các giáo ph m C ng giáo Việt Nam th ng này lại là một nhà tu kh ng có v con ó là c Giám mục J Nguyễn á T ng đầu ti n nước ta -

1949 )

Và thầy địa l đ bảo cho ng Phạm ng Hưng hay r ng ng i mộ cụ ịnh ng nội t là ng i

mộ đại cát ch hiềm thiếu hậu tr m và tả hữu ph chi t c nếu sau g có một ngọn đ i hay ngọn n i

ho c một cái gi ng nào cao hơn và hai b n gi ng có hai d y đ i n i g chạy k m ho c hai con gi ng khác m lấy th gia đ nh s ph qu triền mi n o đó ch phát đư c hơn một đ i r i th i Ng i mộ này tốt thật nhưng lại bị một ng i mộ khác làm cản hướng uy quyền thành th cái đ i đư c phát ch phát đư c l c thanh uân và trung vận c n hậu vận th suy

ng Phạm ng Hưng c n h i Có kế g chữa đư c hay kh ng Thầy địa l cho biết b ng cách r i

đư c ng i mộ làm cản mất hướng uy quyền đi th s c n phát đư c th m vài đ i nữa

Khi thầy địa l từ gi lại d n ch nhân cho con cháu hay khi nào g có uất hiện điềm g kh ng

đ p th ch n n an phận th thư ng chớ đừng ham g ph qu c ng danh nữa

L i thầy phán quả đ ng à Từ ụ Thái hậu đ tr thành một ngư i đàn bà trong lịch s nước Nam với m c tuyệt đ nh c a phong lưu ph qu nhưng đáng k ch l c thanh uân và l c trung ni n

t c th i gian làm v vua Thiệu Trị làm m vua Tự c c n l c v n ni n th thật là suy bu n Vua

Tự c là con trai duy nhất c a bà đ chết trước m lại kh ng sinh con nối gi ng h i n i l ng bà làm sao kh ng có những bu n t đ ng cay c a một con ngư i đang n ng vàng đ s p l n non Tây

L c ấy bà tuy đư c phong làm Hoàng Thái hậu đối với đàn bà con gái trong thiện hạ k về ng i th

kh ng có ai hơn nữa nhưng hữu danh v thực bà ch ng i làm v với đám phi tần và cung nữ trong nội điện mà th i C n ngoài triều đ nh th m c cho quyền thần Nguyễn V n Tư ng và T n Thất Thuyết muốn thao t ng g c ng đư c Họ phế vua này lập vua khác Có l c phải r i cả bà đi ra

Quảng Trị đ tránh loạn thực dân k thật phong lưu mà hóa ra vất vả

Lý Nhân - Phan Thứ Lang

Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn

- 5 -

Những giai thoại thực hư hay sự uy n tạc ác

đ i những chuyện thật th t ai t m hi u và tin nhưng mấy chuyện bịa đ t cố uy n tạc sự thật

th nhiều ngư i lại tin là có thật Như dư đảng c a H ng ảo oàn Trưng Gi c chày v i âm mưa đảo ch nh vua Tự c đối với lớp quần ch ng b n ngoài c n dựng chuyện bảo vua Tự c kh ng

phải con bà Từ ụ mà ch nh là con Trương ng Quế tráo Trương ng Quế là một đại thần dưới trào vua Thiệu Trị ng này có ng i mộ t đ vào miệng con cóc một thầy địa l đến em thấy h nh dáng miếng đất như con cóc đang lội dưới nước tấm t c khen và phán Thiềm th quá hải nhật đại

vị vương t c ng i mộ ấy s phát vua một đ i c địa sinh nhân do đó bà v ng với bà Từ ụ đ cùng có thai và sinh con trong một đ m à Từ ụ sinh con gái bà Trương ng Quế sinh con trai

n n ng Quế đ ma le đ t tiền cho các cung nhân đ tráo vào cho con m nh sau này làm vua C ng

b i thế mà vua Tự c mới thành một ng vua kh ng có con cái

Ngoài ra họ c n tuy n truyền bảo Trương ng Quế dám làm cái việc động tr i kh ng s tru di tam tộc ấy là b i ng ta trong l c ra vào yết kiến vua Thiệu Trị đ cùng bà thầm l n tư th ng Câu

chuyện bịa đ t này thi n hạ cả tin cho đến bây gi th nh thoảng v n c n ngư i k lại Chớ có biết đâu ch là câu chuyện dựng đ ng Ch ng cớ bà Từ ụ sinh vua Tự c khi bà mới tu i đầu l c

ấy vua Thiệu Trị mới đư c phong ng cung Thái t giữa nhà vua và đại thần Trương ng Quế chưa có li n hệ g Tiện đây đ ng về m t s học k viết bài này c ng in đ nh ch nh và thanh minh cho bà

Tr lại vấn đề ng i mộ đ phát sinh ra Từ ụ Thái hậu L i thầy địa l ch ng những nói đ ng về con ngư i đư c phát mà c n đ ng cả về những l i d n bảo Khi nào g có uất hiện điềm g kh ng hay th ch n n an phận th thư ng chớ đừng ham g ph qu c ng danh nữa

Sau là khi bà Từ ụ sinh ra th đất gi ng Sơn Quy ngày thấy có phần cao th m và cây cối g này

c ng ngày một tốt tươi hơn R i khi bà tr thành một m u nghi thi n hạ bộ m t g này lại đư c trang đi m b ng những n t nguy nga lộng l y trước hết là các ng i mộ nhà họ Phạm đư c ây lại

b ng đá dước kế là một ng i đền th lớn gian cất b ng danh mộc trạm tr và son sơn thiếp vàng

đ th t ti n thuộc b n ngoại nhà vua Gia đ nh họ Phạm G C ng l c ấy là gia đ nh thế lực bậc nhất trong Nam Ngư i dân G C ng c ng là ngư i dân thế lực với những ơn huệ mưa móc c a

đ c bà Thái hậu và Hoàng đế ban cho ất G C ng đang h i thịnh vư ng cây cối g Sơn Quy đang tươi tốt um u th b ng h o đi vào khoảng đầu n m K Mùi dương lịch C ng vào dịp này nước giếng gi ng này lại m n như nước bi n đến lu n ngày tr i

ân địa phương lấy làm quái lạ kh ng biết v l do g th ra điềm này là điềm báo trước G C ng

kh ng c n an khang thịnh vư ng nữa s tr thành một b i chiến trư ng rùng r n với những cảnh ương rơi máu đ c a nát nhà tan do bọn thực dân Pháp và b l gây ra

Trong bản H a ước giữa triều đ nh Huế và Pháp k tại Sài G n ngày - - có điều khoản bảo

vệ cho các ng i mộ nhà họ Phạm Sơn Quy là kh ng ai đư c động phạm đào ới cải táng hay phá

h y đ ng th i đư c cấp m u ruộng đ làm phần c ng tế và con cháu gi ng d i hết thảy đư c miễn thuế làm âu đi l nh cùng các tạp dịch khác Nhưng con cháu nhà họ Phạm c ng như dân hạt

G C ng kh ng phải v thế mà qu n đư c cái nhục mất nước kh ng ch quyền n n ngư i ta đ ng dậy đ kháng chiến đến cùng

Theo mấy nhà phong th y danh tiếng th G C ng là đất qu mà các long mạch đều tụ lại g Sơn Quy

Nhưng kh ng phải phát r i th hết long mạch c n chuy n hướng đều đều có th phát nữa và cón phát nhiều th m nhưng có điều là phát kh ng đư c b ng l c ti n kh i mà th i Theo tài liệu c a Thanh Li n cư s

Lý Nhân - Phan Thứ Lang

Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn

đư c phong làm Hoàng hậu sau khi bà đó tạ thế

Triều đ nh Nhà Nguyễn c ng s việc tranh quyền như bà v ch nh thất c a vua mà kh ng có con trai bà th có con trai khi vua tạ thế ngư i con trai c a bà th s đư c phong làm Thái t đ đư c nối ng i và khi đó bà th có con trai mới đư c phong làm Hoàng hậu

ảo ại là ni n hiệu c a Nguyễn Ph c V nh Thụy c ng có t n là Nguyễn Phước Thiện l n ng i

kế nghiệp vua cha Khải ịnh ta thế n m ảo ại sinh ngày - - tại Huế

N m vua Khải ịnh đ ban s c uống đ i Tiềm ế thành An ịnh cung cho Hoàng trư ng t

V nh Thụy S c ban ngày - - Khải ịnh n m th Ngày - - Khải ịnh sách lập

V nh Thụy làm ng cung Hoàng Thái t ngh a là ngư i s kế ng i vua cha

Nước Pháp trong th i k đang cai trị Việt Nam ngh a là chế độ thực dân Pháp đang toàn trị ng ương triều đ nh nước Việt ch hữu danh v thực tất cả quyền hành từ ch nh trị đến quân sự hội giáo dục đều do ch nh quyền Pháp đ t ra cho triều đ nh Việt thi hành V vậy ngư i Pháp muốn tương lai nước Việt s có một ng vua da vàng m i t t nhưng có đầu óc Tây phương nếp sống và t nh cảm Tây phương do Pháp đào tạo Cho n n ch nh quyền Pháp đ ng với Khải ịnh là cho V nh Thụy đư c đi du học b n Pháp đ đào tạo v n hóa nhưng sự thực là đi học nghề làm vua

do ch nh quyền Pháp đào tạo

N m V nh Thụy uất ngoại cùng thân phụ Khải ịnh sang Pháp và lại đ nhập trư ng Lycee Condorcet r i sau đó là trư ng Sciences Po cole libre des Siences Politique tại Paris th đ nước Pháp Tháng n m cựu Khâm s Huế c a Pháp là Charles đư c Khải ịnh phong tước

Tế Nam c ng v Charles đ có c ng với triều đ nh Huế và c ng là ngư i nhận làm cha nu i đ đầu cho V nh Thụy sang Pháp du học Trong th i gian theo học Paris V nh Thụy đư c nhà v ch ng Charles và đư c dạy cách sống theo Tây phương

Tháng -192 V nh Thụy tr về nước thọ tang cha Ngày - - triều đ nh t n Hoàng Thái t

V nh Thụy l n ng i Hoàng đế kế nghiệp vua cha vừa tạ thế Nguyễn Ph c V nh Thụy lấy ni n hiệu là

ảo ại và là ng vua th triều Nguyễn N m này ảo ại c ng vừa đ ng tu i

Sau khi đ học ong trư ng Hattemer V nh Thụy đư c đ i sang học trư ng Khoa học Ch nh trị Sciences Po một trư ng chuy n đào tạo những ngư i tương lai s ra n m những ch c vụ quan trọng trong các quốc gia thuộc địa c a Pháp cai trị V nh Thụy bước vào trư ng Sciences Po từ ni n khóa Tháng n m ảo ại đ học ong và tr về nước đ ch nh th c cầm quyền ng i vua mà trước đó ảo ại v ng m t đ y quyền cho cụ T n Thất Hân là Ch tịch T n Nhân Ph và

c ng là Phụ chánh ại thần đ lo những việc triều ch nh trong khi nhà vua v ng m t

N m c ng là n m ảo ại đ tu i n n trong triều ai c ng đ ngh tới việc chọn v cho vua

ảo ại h i loan

Theo tư liệu c a nhà nghi n c u Nguyễn c Xuân viết th Trước khi về nước tại Huế đ có nhiều

c gái trong những gia đ nh quyền qu đ đ m t tới một nhà vua tr đ p trai và có học nước ngoài

Và bà Từ Cung thân m u c a ảo ại c ng đ chọn c ạch Yến là con ng Thư ng Nguyễn nh

Ti n ngư i làng Ch Long quận Phong iền Thừa Thi n đ chọn vào tiến cung chu n bị làm v

ảo ại Trước đó c ạch Yến c ng đ đư c ch dạy đàn ca thơ ph và cách giao n nói đi

đ ng theo cung cách c a một vương phi R i hàng ngày c ạch Yến c n đư c ch m sóc t m r a

b ng sữa cho thân ngư i đư c tr ng và làn da thơm mát

Nhưng việc kh ng ng có biết đâu ngay từ những ngày du học Pháp v ch ng cựu Khâm s Charles là cha nu i c a ảo ại đ có định s chọn một thiếu nữ Việt có Tây học con nhà giàu lại

có đạo C ng giáo đ kết h p làm v cho ảo ại Mục đ ch c a ngư i Pháp là phải đào tạo ảo ại thành một ng vua sống theo nếp sống Tây phương v phải có học và có đạo C ng giáo đ tương lai các con c a ảo ại sinh ra s theo đạo C ng giáo r i nghiễm nhi n khi kế vị ng i vua s là một

ng vua có đạo C ng giáo đ ng đ c a ngư i Pháp

V ch ng cự Khâm s c Charles vốn đ quen biết với gia đ nh họ L Phát An từ khi c n Nam bộ

n n đ ng đ ngư i cháu gái b n ngoại c a L Phát An là c nữ sinh Marie Th r se Nguyễn Hữu Hào t c Nguyễn Hữu Thị Lan là con c a gia đ nh cự ph Nguyễn Hữu Hào s làm v c a ảo

ại

Pierre Nguyễn Hữu Hào thu nh đi tu học trư ng d ng nhưng kh ng làm tu s mà sau ra đ i làm doanh thương gia đ nh c ng kh ng phải giàu nếu so sánh với đ nh Huyện Sỹ Nhưng v gia đ nh Nguyễn Hữu hào đạo dong và lại ngoan đạo n n gia đ nh Huyện Sỹ đ gả con gái là Marie L Thị

nh cho Nguyễn Hữu Hào Như ch ng ta đ từng nghe nói Nhất Sỹ nh Phương tam Xư ng t ịnh Ngư c lại gia đ nh Huyện Sỹ tuy giàu n t đố đ vách tại Nam bộ nhưng c ng kh ng có ch c trọng quyền cao g mà ch có ch c Huyện hàm đư c ch nh quyền Pháp ban cho v có c ng với ngư i Pháp trong việc trị nhậm th i Pháp mới sang cai trị Nam K

Pierre Nguyễn Hữu Hào nh b n v gi p đ vốn bu n bán n n sau tr thành giàu có và vào làng Tây V ch ng Nguyễn Hữu Hào đ sinh đư c hai ngư i con gái Ngư i con gái đầu là Agn s

Nguyễn Hữu Hào ngư i con gái th nh là Jeanne Mariette Nguyễn Hữu Hào nhưng sau này ghi trong giấy khai sinh quốc tịch Việt đề là Nguyễn Hữu Thị Lan và t n Pháo tịch lại ghi th m là Marie

Th r se là t n b n mạng - c n t n Pháp tịch phải ghi th m là Jeanne Mariette Th r se nhưng viết

t t là Mariette Jeanne

cho đ i trai tài gái s c đư c biết nhau trước khi về nước v ch ng Charles đ kh n kh o tới trư ng nữ trung học Couvent des Oiseau tại Paris g p bà giám đốc trư ng này và ng ngày làm lễ

m n khóa ni n học n m s m i Hoàng đế ảo ại c a nước Việt tới dự và chọn nữ sinh

Nguyễn Hữu Thị Lan đến t ng hoa dâng k nh Hoàng đế Việt Nam nhi n giữa hai b n nữ tu Giám đốc c a trư ng và cựu Khâm s Charles c ng đ bàn nhau về việc định chọn c gái đất Nam

bộ có đạo đ có th làm v vua ảo ại khi nhà vua về nước cầm quyền

Khi ảo ại tới ch tọa lễ m n khóa đ ng như sự s p ếp từ trước một thiếu nữ inh n đ m bó hoa tươi thật đ p tới dâng k nh vua ảo ại và đư c nhà vua ch

Và khi c nữ sinh Nguyễn Hữu Thị Lan tới trư ng Convent des Oiseau đ từ gi M Giám t nh nữ

tu Giám đốc d ng th nữ tu Ambroise đ khuy n Nguyễn Hữu Thị Lan Con ơi Nếu Ch a khiến cho ng vua thấy con r i lấy con làm v và con tr thành Hoàng hậu th con ngh sao L c đó Nguyễn Hữu Thị Lan ch ngh câu đó là l i vui miệng c a M ề tr n mà th i Nhưng kh ng ng câu nói tr n lại đ ng là định mệnh đ báo trước

Lý Nhân - Phan Thứ Lang

Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn

- 7 -

ảo ại - Nguyễn Hữu Thị Lan g p nhau lần đầu đâu

Theo một số tài liệu cho r ng th ch nh chuyến tàu mà ảo ại về nước và Nguyễn Hữu Thị Lan về ngh h là chuyến tàu định mệnh cho c p t nh duy n này

đây ch ng t i kh ng cho là định mệnh đư c mà là có sự đạo diễn c a con ngư i hay đ ng hơn

c a v ch ng cha nu i ảo ại là Charles Ch nh Charles đ chọn ngày gi và con tàu mang t n

d Artagnan c a h ng Messagegies Maritimes đ mua v cùng ngày gi với v ch ng ng L Phát An cùng c cháu gái Nguyễn Hữu Thị Lan cùng đi về Việt Nam ây là có sự bàn bạc giữa hai b n nhà trai mà v ch ng Charles là đại diện c n đ ng gái là do v ch ng enis L Phát An đại diện

Có th với Nguyễn Hữu Thị Lan th kh ng biết có bàn tay s p đ t c a ngư i lớn nhưng với ảo ại

th ch c ch n đ có sự r tai c a v ch ng ng bà mối Charles trước đó r i Ngh a là v ch ng

Charles đ báo cho ảo ại biết là chuyến tàu h i hương này s có gia đ nh c nữ sinh inh đ p Nguyễn Hữu Thị Lan cùng về tr n chuyến tàu

tr n tàu d Artagnan h n đ có bữa cơm thân mật c a gia đ nh enis L Phát An m i v ch ng cựu Khâm s Pháp Charles và kh ng th thiếu đ i tr nữ sinh Nguyễn Hữu Thị Lan và chàng trai tr

V nh Thụy t c Hoàng đế ảo ại c a Việt Nam Và trong dịp bữa cơm tr n tàu đ làm cho đ i tr quen nhau gần hơn tr chuyện thoải mái tự do mà nếp sống phương Tây đ có ?!

ầu tháng n m tàu d Artagnan cập bến cảng Cap Saint Jacques V ng Tàu Tại đây gia

đ nh Nguyễn Hữu Hào và gia đ nh họ L Phát đ đón ng bà L Phát An cùng c Nguyễn Hữu Thị Lan về biệt thự Montjoye Lạc Sơn số đư ng Tabert số Nguyễn u - Quận ngày nay

C n Hoàng đế ảo ại th đư c chuy n sang một chiếm hạm nh có t n là umont d Urville nhưng tr n chiến hạm này đ đư c trang hoàng đầy đ một ph ng khách sang trọng đ dành cho nhà vua ngh trong một tuần lễ từ V ng Tàu ra Tourane à N ng

Khi chiến hạm umont d Urville cập bến Tourane th ngư i Pháp đ b n phát s ng đại bác đ ngh nh chào Hoàng đế nước Việt h i loan C n tr n b bến cảng Touranne th đầy đ các quan ta quan Pháp ng Tây bà đầm Sau đó Hoàng đế ảo ại l n e hơi cùng đoàn tùy tùng các quan trong triều đi đón c ng từ à N ng tr ra Kinh đ Huế nơi có bà Từ Cung thân m u c a Hoàng đế đang đó

C n theo H i k c a ảo ại th cuộc hội ngộ đầu ti n giữa ảo ại và Nguyễn Hữu Thị Lan diễn

ra à Lạt

Sau th i gian Huế th m thân m u và các quan trong triều từ cụ ại thần T n Thất Hân đến cụ Thư ng thư Nguyễn Hữu ài Hoàng đế ảo ại đư c Khâm s Pháp ng m i ảo ại vào à Lạt đ ngh mát t tuần

Ngày mà ảo ại vào à Lạt ngh là mùa h n m và theo sự ch thị c a toàn quyền Pháp là Pasquier ra lệnh cho vi n ốc l thị trư ng à Lạt là arles t ch c một bu i dạ tiệc tại T a ốc

l nhưng có tư liệu lại ghi là Hotal Palace - khách sạn Lang ian Sau này những ngày cuối đ i cựu hoàng ảo ại có nh c đến chuyện tham dự bu i dạ tiệc tại T a ốc l như sau Sau lần hội ngộ đầu ti n ấy th nh thoảng ch ng t i lại g p nhau đ trao đ i tâm t nh Marie Th r se thư ng nh c

đến những k niệm trư ng Convent des Oiseau một cách th ch th C ng như t i Marie Th r se rất th ch th thao và âm nhạc C ta có v đ p dịu dàng c a ngư i miền Nam pha một ch t Tây phương o vậy mà t i đ chọn từ k p Nam Phương đ đ t danh hiệu cho nàng Các vị Ti n đế c a

t i c ng thư ng hướng về những ngư i đàn bà miền Nam

Nếu t i nhớ kh ng sai th trước Hoàng hậu Nam Phương có đến bảy phụ nữ miền Nam đ từng là

ch nhân c a Hoàng thành Huế Khi chọn phụ nữ miền Nam làm v h nh như đ c Ti n đế và t i đều ngh r ng trước kia đ c Thế t Cao Hoàng t c Gia Long đ đư c nhân dân miền Nam y m tr trong việc kh i phục giang sơn Ch nh đó là sự ràng buộc t nh cảm giữa Hoàng triều Huế với ngư i dân miền Nam Theo Con r ng Việt Nam - Nxb Plon - Paris, 1980 )

C n bà Nam Phương th sau này k lại với ng Nguyễn Tiến L ng thư ri ng c a bà về cái thu ban đầu lưu luyến ấy khi bà g p ng ảo ại à Lạt H m đó ng arle ốc l thành phố à Lạt có g i giấy m i cậu enis L Phát An t i L Phát An là anh ruột c a bà L Thị nh t c bà Nguyễn Hữu Hào và t i đến dự dạ tiệc Hotel Palace T i kh ng muốn đi nhưng cậu An t i n n n

và h a với t i là ch đến tham dự một ch t và vái chào nhà vua ong là về n n t i phải đi một cách miễn cư ng và t i c ng ch trang đi m sơ sài th i Ch ng t i đến trễ n n bu i tiệc đ b t đầu tự lâu Cậu t i k o ghế định ng i ngoài hi n th ng arle tr ng thấy ng ta chạy đến chào ch ng t i r i

n m tay cậu t i k o ch ng t i vào nhà Vừa đi ng vừa nói ng và c phải đến bái yết Hoàng thư ng mới đư c

Khi cánh c a ph ng khách m ra t i thấy vua ảo ại ng i tr n chiếc ghế bành ch nh giữa nhà

ng arle bước tới b n cạnh Vua r i nghi ng m nh c i chào và k nh c n nói

- Votre Magest Monsieur Le Phat An et sa ni c Mademoiselle Marie Th r se Tâu Hoàng thư ng đây là ng L Phát An và ngư i cháu gái c Marie Th r se

R i sau này M Th r se Nguyễn Hữu Thị Lan nh c lại Nh các nữ tu trư ng Convent des Oiseu khi trước đ từng ch dạy n n t i biết phải làm g đ t l ng t n k nh đối với bậc Quân vương v vậy

t i đ kh ng ngần ngại đến trước m t Hoàng đế qu gối và c i đầu sát nền nhà cho đến khi thấy bàn tay cậu t i k o t i dậy mới đ ng l n Vua gật đầu chào t i đ ng l c tiếng nhạc vừa tr i theo nhịp Tango Ngài ng l i m i và d u t i ra sàn nhảy r i ch ng t i b t đầu nói chuyện

Về sau khi đ tr thành v ch ng Ngài mới cho t i biết h m đó Ngày rất ch cách phục s c đơn

sơ c a t i T i ngh r ng t i đư c nhà vua lưu một phần do trong suốt bu i dạ tiệc ch có t i là ngư i đàn bà Việt Nam duy nhất nói tiếng Pháp và theo cung cách lễ nghi u tây đối với Ngài

ọc lại những l i tâm sự tr n c a ảo ại l n Nam Phương ch ng ta biết là bu i dạ tiệc tr n có sự

s p đ t c a Toàn quyền Pháp và do vi n ốc l arle đạo diễn với enis L Phát An mà ch c khi

đó c thiếu nữ Nguyễn Hữu Thị Lan v n chưa biết đây là dịp coi m t c a nhà vua muốn g p m t đ trực tiếp tiếp cận t m hi u em c thiếu nữ đất Nam bộ có chịu làm v Hoàng đế kh ng Và ch c

ch n giữa l c hai ngư i nói chuyện ảo ại có h a h n là s phong Hoàng hậu ngay sau khi cưới và

c ng s cho các con cái nhập đạo C ng giáo V vậy sau ngày tr n ảo ại tr về Huế bàn việc cưới h i đ g p sự ng n cản c a Hoàng tộc và Triều đ nh Huế

Tóm lại dù cái thu ban đầu c a ảo ại và Nam Phương diễn ra tr n chuyến tàu d Artagnan hay tại bu i dạ tiệc à Lạt th đều có một sự thật là do bàn tay đạo diễn c a ngư i Pháp

Lý Nhân - Phan Thứ Lang

Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn

- 8 -

Lấy v cho t i hay cho triều đ nh

Trong đ m dạ tiệc và khi u v ch c ảo ại đ dùng tiếng Pháp đ nói chuyện và ch c đ làm i u

l ng c thiếu nữ miền Nam dễ mến n n ảo ại kh ng c n đ đến một b ng hoa nào khác mà gia

đ nh trước đó đ s p đ t s cưới làm v Hơn nữa ch c ch n trước ngày tới dự bu i dạ tiệc v ch ng cựu Khâm s Charles với vai tr ng tơ bà nguyệt c ng đ h i kiến và d n d ảo ại nhiều điều g nữa mà kh ng ai biết đư c V vậy khi hai ngư i ảo ại và Thị Lan vừa sánh đ i qua bản khi u v họ đ kh ng r i nhau nữa bước mà ch ng i tâm sự to nh với nhau

Sau ngày dự tiệc những ngày sau họ c n g p nhau tr n sân quần v t tại t a ốc l à Lạt vào những bu i chiều n n đ t m hi u nhau nhiều hơn Mấy ngày sau ảo ại phải tr ra Huế c n c Thị Lan th theo gia đ nh tr về Sài G n

Khi ảo ại về Huế bà Từ Cung đ ng về việc cưới v cho ảo ại và nói là đ chọn đư c một thiếu nữ gốc Huế con một vị quan Thư ng trong Triều là c ạch Yến Nhưng ảo ại từ chối và

in đư c đ ảo ại tự chọn ngư i làm v ó là c Marie Th r se Nguyễn Hữu Thị Lan cháu c a gia đ nh L Phát Sỹ t c L Phát ạt

enis L Phát Sỹ một gia đ nh n i tiếng giàu bậc nhật Việt Nam th i đó à Từ Cung và cụ T n Thất Hân đều kh ng chấp nhận việc đ tự ảo ại chọn v và b t ảo ại phải chấp nhận lấy c ạch Yến mà Hoàng tộc cùng Triều đ nh đ định s n Nhưng ảo ại nhất quyết kh ng chấp nhận

sự ếp đ t này và nói T i lấy v cho t i hay cho Triều đ nh V ảo ại nói như vậy n n sau đó

cả triều đ nh từ bà Từ Cung đến các quan đại thần phụ chánh c ng im l ng đ tự ảo ại quyết định chọn ai làm v tùy nhà vua

Lý Nhân - Phan Thứ Lang

Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn

- 9 -

ÒNG HỌ C A À NAM PHƯƠNG

Ngư i dân Nam bộ và c bộ th i những n m thư ng nói Nhất Sỹ nh Phương tam Xư ng t ịnh ngh a là ngư i đ ng đầu t ph là L Phát Sỹ ngư i th nh là T ng đốc Hữu Phương ngư i th ba là á hộ Xư ng ngư i gốc Minh Hương t n thật c a Hộ Xư ng là L Tư ng Quan uất thân th ng ng n Ngư i th tư là Hộ ịnh mang họ Trần Về sau những n m - tại đất

c k có một ngư i c ng từ bàn tay tr ng lập n n sản nghiệp có mấy chục cái tàu thu chạy đư ng

s ng v vậy họ gọi ng là ạch Thái ư i – vua đư ng s ng mà hiện nay s sách đánh giá ạch Thái ư i là nhà tư sản dân tộc và câu nói Nhất Sỹ nh Phương tam Xư ng t ư i đ đư c từ Nam ch c c ng nhận

Theo ch ng đư c biết L Phát Sỹ nguy n là cháu ch t c a Mathi u L V n G m Tư liệu c a L m Phan Phát Hu n C S S P trong VNGS - C u Thế Tùng Thư uất bản n m tại Sài

G n đ viết Mathi u L V n G m sinh G C ng t n thật là L V n i l c Giám mục Lefebre phải về Huế Mathi u G m phải giam Sài G n và phải án t L V n i đ l i luật nước v theo tà đạo v bu n bán với ngư i ngoại quốc và đ đem Tây ương đạo trư ng vào nước Nó kh ng chịu quá khoá nó kh ng chịu hối cải V vậy qua sang n m nó s bị trảm quyết chiếu theo đạo dụ c a Hoàng đế

Câu chuyện c n k lại trong gia đ nh là Ngày -5- ng Mathi u L V n G m đư c d n đến pháp trư ng a C m Ch Quán cái tin đó làm lương dân hiện diện rất đ ng a ngư i em c a

L V n G m c ng cùng đ c tin bị hành h nh cùng l c là Toma Trọng Phaolo ạng và Ine Nguyễn

c ng có m t trong cuộc anh m nh ng đội ạng và ng trùm Phước phải đ y đám đ ng đ đưa cha Th m đến gần giải tội lần cuối cho vị t đạo ng đội c ng t ng vi n đao ph ba quan tiền

đ anh ta ch m thật gọn gi p anh m nh đ đau đớn

ân gian k khi nghe tiếng chu ng trống đ h i và thấy thái độ thương tiếc c a nhiều ngư i tham

dự vi n đao ph kh ng c n giữ đư c b nh t nh h n phải ch m đến ba phát đầu ch ng nhân mới l a

kh i c Các ngư i em vị t đạo Mathi u G m và t n hữu ùa vào ráp đầu vị ch ng nhân với thân

m nh khâu lại thay áo tr ng lấy kh n anh quấn c r i đ t l n v ng khi ng về an táng tại họ Ch

i

Và theo cụ Vương H ng S n viết trong Sài G n n m ưa th Gần Ng sáu đư ng V Tánh (Nguyễn Tr i quận c n thấy ngày nay ng i mộ L V n G m t đạo đ i Thiệu Trị bị hành h nh

h i n m Mộ này nay nhà phố ung quanh che gần bịt mất và mộ l n sụt uống thấp hơn m t

đư ng lộ có một thước sáu suy ra đư ng phố m i đ p l n cho kh i ngập lụt nay mới cao làm vậy

c n đất óm này khi ưa lấy mực mộ Lái G m là đ biết thấp và nước thế nào

ến đ i con cháu c a Lái G m là L Phát Sỹ họ đạo Cầu Kho – Sài G n nhưng v gia đ nh kh ng khá giả n n phải b đất Sài G n về cư ngụ tại họ đạo dốc Cầu ây thuộc thị Tân An đ sinh sống Tân An có một ng i nhà th nh b ng tre lá những ngư i có đạo tại này thuộc đạo

a Gi ng Tân L Tây huyện Châu Thành t nh Mỹ Tho do một linh mục thừa sai ngư i Pháp là cha Ramon đến họ đạo dốc Cầu ây làm lễ hàng tuần Tới n m th họ đạo này có một cố đạo Tây t n là Moulin về làm cha s họ đạo

Gia đ nh họ L vốn có l ng mộ đạo v đ có một ng cố t v đạo là Mathi u L V n G m Gia đ nh

L Phát Sỹ l c này v n chưa khá giả g n n L Phát Sỹ c ng làm nghề lái đ ch lương thực thu cho dân làng Cố đạo Moulin biết gia đ nh họ L có ngư i đ t v đạo và Philippe L Phát Sỹ lại hiền lành đạo đ c n n đ nhận L Phát Sỹ làm con đ đầu đ nu i cho n học v thấy Sỹ lanh l i và th ng minh có ch học hành

Gia đ nh họ L l c đó c ng v hoàn cảnh c n khó kh n n n đ đ ng cho Sỹ theo cố Moulin đ nhập trư ng d ng và hy vọng sau này s tr thành một tu s hay linh mục L Phát Sỹ học hết bậc ti u học Sài G n r i đư c cố Moulin g i sang Pesnang nơi đào tạo những tu s cho ng ương và các nước vùng ng Nam

Trong th i gian theo học tại ch ng viện Pesnang tại đây có một vị giáo s c ng có t n là Sỹ hàng ngày giảng dạy cho L Phát Sỹ n n nhà d ng đ cho cải t n L Phát Sỹ là L Phát ạt Hàng ngày

ạt đư c học tiếng Latinh tiếng Pháp ào Nha và chữ quốc ngữ L Phát ạt Sỹ t ra một học sinh rất th ng minh và hiếu học lại học gi i nhất lớp trong số các ch ng sinh đang theo học

ến khi tốt nghiệp L Phát ạt kh ng đư c ơn k u gọi c a Ch a đ làm tu s hay linh mục n n đ phải tr về nước làm th ng ng n cho ch nh quyền Pháp L c đó ngư i Pháp đang cần những ngư i

th ng thạo tiếng Pháp n n L Phát ạt đư c làm việc ngay tại t nh l Tân An và đư c ngư i Pháp ban cho nhiều b ng lộc và quyền l i Lại g p ngay th i Tây mới qua dân c n tản mác n n ngư i Pháp đ cho phát m i ruộng đất v thừa nhận giá bán r mạt mà v n kh ng có ngư i mua Pháp p nài ạt mua v l c đó ạt đ có t tiền lương và vay th m tiền làm vốn mua liền mấy chục ngàn m u ruộng hoang Nào ng vận đ ruộng tr ng li n tiếp mấy n m liền kh ng mấy chốc L Phát ạt tr

Vốn là họ đạo d ng từ đ i cha ng t ti n n n khi Huyện Sỹ đ giàu có và dư thừa tiền bạc Huyện

Sỹ b tiền mua đất khu Ch i ó là miếng đất diện t ch mấy m u nơi đ L V n G m t đạo n m ch cây a đ ây một nhà th Ng i nhà th này dài thước và cất theo kiến tr c Roman rất đ p ch k m nhà th c à Sài G n mà th i Khi nhà th này đư c hoàn tất đ đư c gọi

t n là Giáo họ Ch i nhưng dân gian gọi là nhà th Huyện Sỹ v ng Sỹ là ngư i b tiền ra

ây cất ng i giáo đư ng này và cho tới nay c ng t ai gọi là nhà th họ Ch i

Hiện nay trước sân nhà th Ch i có đ một tư ng c a Mathi u L V n G m

R i nhân việc r c rối n m Giám mục Mossard có t n Việt là M o g p chuyện kh ng hay với

ch nh quyền Pháp nhóm Tam i m – Thệ phản – France Monnerie v ch nh quyền thuộc địa Pháp tại Nam K đ i lấy lại nhà th c à đ họ làm Viện ảo tàng Sài G n khi đó nhà th c à chưa ây dựng lớn như hiện nay

Lo ngại nhà th c à s bị lấy làm Viện ảo tàng n n Giám mục Mossard đ dự định s chọn nhà

th Ch i Huyện Sỹ làm nhà th ch nh toà c a địa phận Sài G n Nhưng sau việc r c rối c ng qua đi v nh có ba ngư i là th m pháp ngư i Pháp là ong Napard ng bác s Angier và thương gia Lacaze đ đi thuyết phục đư c một số Pháp kiều Sài G n đừng phản bội Hội Thánh C ng giáo mà

b phiếu chống lại nhóm Tam i m Kết quả cuộc b phiếu nhóm Tam i m thi u số n n số phận Nhà th c à đ th ng và kh ng bị lấy đi

Ngoài việc c ng đất và ây nhà th Ch i Huyện Sỹ c n dâng c ng hecta đất vùng Ch Hoà đ ây cất dư ng đư ng cho các cha b n quốc ngư i Việt già ốm về hưu

Huyện Sỹ khi đ tr n n giàu có vào hàng triệu ph th i đó chưa gọi là t ph đ cùng gia đ nh con cháu in nhập quốc tịch Tây Huyện Sỹ sanh đư c bốn ngư i con Th nhất là enis L Phát

An có v là Anna Trần Thị Thơ enis An sinh n m tại Tân Lập Tân An – v vậy mới có t n

là An Ngư i con th hai sinh tại Sài G n n m là con gái t n L Thị nh c ng là đ nhớ đến chữ nh Lập Và ngư i th ba là L Phát V nh ngư i th tư là L Phát Thanh Tất cả những ngư i con c a L Phát Sỹ đều đư c cho đi du học b n Pháp đ tạo thành những thương nhân về nước m thương nghiệp Như enis L Phát An đư c sang Marseille học về ngành kinh tế và kỹ ngh ến khi tr về nước đ hoạt động ngành thương mại dưới sự điều khi n ch d n c a thân phụ n n ch ng bao lâu L Phát An c ng tr n n giàu có vào hàng triệu ph c a đất Sài G n L Phát An đ tậu nhiều đ n điền cao su và caf r i c n m nhà máy dệt b ng vải

L Phát An c ng noi gương thân phụ làm việc hội c ng tiền bạc cho nhà th miếu đ nh và nhà thương viện tế bần tại Tân An và Sài G n Gia ịnh Việc đầu ti n là v ch ng L Phát An b tiền ra mua đất ây cất nhà th tại Hạnh Th ng Tây quận G Vấp Gia ịnh …

C n ngư i con th hai là Maria L Thị nh th L Phát Sỹ đ gả cho Pierre Nguyễn Hữu Hào nguy n quán đất G C ng Nguyễn Hữu Hào vốn th a nh học trư ng d ng lớn l n đư c sang Pháp

du học về ngành c ng nghệ và canh n ng Khi tr về nước ng m mang việc tr ng trọt lớn và sau khi làm r L Phát Sỹ ch ng mấy chốc gia đ nh ng tr n n giàu có nhất t nh G C ng ng th i gia đ nh Nguyễn Hữu Hào c n mua nhiều đ n điền à Lạt – Lâm ng Ngoài việc kinh doanh Nguyễn Hữu Hào c n th ch v n nghệ n n nhà ng thư ng có nhiều v n nghệ sỹ tới chơi và ng c ng

s n sàng gi p đ nhiều v n nhân thi sỹ … tiền bạc đ làm v n nghệ với mục đ ch khuyến kh ch họ sáng tác à Maria L Thị nh v là m v c a vua ảo ại n n sau này đư c phong là Long Mỹ

ch ng t i đ đư c linh mục chánh nơi đây d n đi và cho biết sau cung thánh trong giáo đư ng

mộ hai ng bà và các con họ L đều đư c an táng tại đây Trước ti n là một tư ng bán thân có tấm bia c m thạch với hàng chữ ghi Pierre L Phát ạt - t c là n m sinh và n m tạ thế R i ngay cạnh là một tư ng n m dài hơn thước c ng là ng P L ạt đ tay tr n ngực với tư ng Ch a cùng nhánh hoa huệ là phần mộ ng ạt Cách khoảng thước ph a tay trái có tư ng bà Agn s

Hu nh Thị Tài tư ng bán thân đề chữ Agn s Hu nh Thị Tài - và c ng có một tư ng như thế n m dài tr n tay đ tr n ngực với âu chu i cùng nhánh hoa huệ Ch ng t i đi lần tới cách đó một thước thấy tr n cao có đ h nh bán thân ghi tr n bia đá c m thạch là Jean aptiste L Phát Thanh 6/9/1864- / / Và b n cạnh ph a tr n gần tư ng bà A Hu nh Thị Tài c ng có một

tư ng bán thân h nh ghi Thị Thao - là v ng L Phát Thanh t c con dâu c a ng bà

L Phát ạt Có l hai ngư i này c ng có c ng đ c với giáo đư ng Huyện Sỹ Ch i n n mới có

tư ng đ t nhà th này

Khi c n sinh th i ng P L Phát ạt c ng đư c ngư i Pháp cho ch c Hội đ ng thuộc địa Nam k

n n đ đư c trao t ng huân chương ragon d Annam

Lý Nhân - Phan Thứ Lang

Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn

- 10 -

LỄ CƯỚI C A BẢO ẠI VÀ NAM PHƯƠNG

Kh ng thuyết phục đư c ảo ại Triều đ nh và bà Từ Cung đành chấp thuận đ ng đ ảo ại lấy con gái c a Nguyễn Hữu Hào Lễ cưới đ diễn ra ngày tháng n m N m đó ảo ại

tu i c n Nguyễn Hữu Thị Lan vừa tu i Trong triều đ nh l c đó duy ch có một m nh cụ Nguyễn Hữu ài quan Thư ng thư ộ Lại ki m Viện trư ng Viện Cơ Mật là ngư i đ ng t nh với nhà vua trong việc ảo ại lấy Thi Lan v ng vốn c ng là ngư i C ng giáo

Và c ng v có sự bất đ ng trong triều đ nh hoàng tộc n n đám cưới đ có vài trục tr c diễn ra khi rước dâu ến đây ch ng ta đọc lại một bài phóng sự c a nhà báo l o thành Hoàng Phố đ viết trong

H i k làm báo bản thảo chưa in mà t i đang lưu giữ PTL

H i n m t i làm ch b t t Lục T nh Tân V n c a ng huyện Nguyễn V n C a là nhạc phụ

c a dư c s La Thanh Nghệ o Vương Cung Thánh ư ng Sài G n Lục T nh Tân V n số ra

đ i t i c n phương tr i nào chưa vào bụng m Nay t i làm đư c ch b t một t báo già hơn t i

h nh diện làm sao

Kh ng m c đ Tây t i lại luộm thuộm với chiếc áo dài đen và đ i giày hàm ếch như quan ch b t trước là cụ huyện Nguyễn Chánh S t đ về hưu T i bận như thế đ cho ra v nho phong và ra v quan ch b t lu n th nh t là đ cho t tốn tiền gi t i v h i ấy g p nạn kh ng hoảng kinh tế l a có

c c một giạ

Thu đó ai c ng m c đ Tây ri ng các quan lớn ch quản đi hầu quan Thống đốc mới m c áo dài

kh n đóng Thật ra hàng ngày t i ra vào dinh Thống đốc dinh Gia Long m c áo dài k c ng

kh ng phải là việc lạ đối với c p m t mọi ngư i nhất là t i lại là quan ch b t số dzách

Một ngày nọ vào n m ch nhân ng huyện Nguyễn V n C a gọi t i vào ph ng bảo

- Chiều nay thầy đi với t i Nhớ kh n đóng và giày ếch-cat-ba đen nghe

- ạ thưa đi n tiệc Toàn quyền hay Thống đốc

- Kh ng i dự bữa tiệc thân mật đư ng Taberd bây gi là đư ng Nguyễn u ch n m mư i ngư i th i ng gái đưa dâu thầy k n miệng nghe ây là việc cơ mật Hoàng đế ảo ại cho quan Triều đ nh vào rước Hoàng hậu về Huế Hoàng hậu là con gái ng Nguyễn Hữu Hào Cháu ng Huyện Sỹ v v… và v v…

À t ra m nh đi họ đây mà

Chiều đến biệt thự ng Nguyễn Hữu Hào đư ng Taberd nay là toà l nh sự ại Hàn quan khách

v n v n mư i ngư i Tiệc thân mật Ngoài quan ch b t Lục T nh Tân V n ra có quan ch b t L Trung Ngh a là hai quan báo C n lại toàn quyền là "quan lớn" lớn thật trong đó có ng ốc ph L Quang Li m t c ảy Li m phải ng i chung với t i cho đ c p v t i c ng kh n đóng áo dài

R i quan triều hai vị đến b t tay t i phải rua cả hai tay và nghi ng m nh quá á Mấy thu trong Nam có k m c áo dài b ng bạc Ý h n quan triều tư ng t i là quan lớn thiệt

Sâm-banh n ánh đầy bàn C Nguyễn Hữu Thị Lan đi m i rư u từng ngư i tới t i

- Xin quan lớn dùng ch t rư u và bánh

Nhà gái c ng đến m i

- Xin quan lớn dùng

Nh n quanh kh p ph ng ch có ng ốc ph ảy hai quan triều và t i mới thật là quan lớn mà th i

Kh ng phải ngư i ta k u tâng bốc đâu các bạn

Ngư i ta thành thật gọi quan lớn đấy mà

Nhưng thưa các bạn các bạn muốn hi u sao th hi u v l c đó t i đang giương oai có một bộ m t quan lớn thật t nh

Mấy h m sau đưa ra đến đ o Hải Vân các quan từ Huế vào đến tiếp Quan khách đưa kh ng mấy ngư i đều m c đ Tây cả Ri ng ng ốc ph ảy và t i m c quốc phục

L c đó kh ng có giới thiệu n n kh ng làm sao l i cái m t quan báo đư c Mọi ngư i đều tư ng

ch c ch n là như vậy t i làm g lớn … lớn l m trong Nam n n họ tiếp ng ốc ph ảy và t i long trọng hơn các ngư i đi họ khác

Có l ng ốc ph ảy c ng muốn t i có dịp giương oai chơi n n ng kh ng bao gi giới thiệu t i

là anh viết báo ng c v n đi c p t i đi ri ng sao đư c v ch có hai mống bệ vệ trong bộ quốc phục và r i có l c c ng gọi t i là quan lớn

ng gọi đùa t i nhưng t i thấy sung sướng lạ

ây gi nước đ tr i qua dưới cầu Cuộc đ i nhiều áo trộn Làng báo ngày mọt đ ng th m Rất nhiều vị ch b t ra đ i Song có bạn nào đ đư c làm quan ch b t đ giương oai với quan thiệt c a Triều đ nh ch ng

C n một vài t báo nữa trong Nam th i đó c ng có đ ng tin về việc nước dâu tr n nhưng họ nói s

d họ đàng trai ph a Hoàng tộc ch có l o t o vài ngư i vào đ o Hải Vân đón nhà gái v b n Hoàng tộc họ nhà trai kh ng ai chịu đi đón dâu n n cuộc đi đón bị trễ mất một ngày làm họ nhà gái phải

ch giữa đ o Hải Vân R i hai họ c ng đ g p nhau giữa đ o và đoàn e nhập làm một đ trực ch

về Huế Tới Huế họ nhà gái đư c m i vào trong cung Tr Tất ngh đ ch ngày tháng mới c

hành h n lễ

u i sáng mùa thật đ p h n lễ đư c c hành Tại cung Tr Tất Nguyễn Hữu Thị Lan m c áo thụng gấm đ th u vàng đội kh n màu thi n thanh quấn nhiều vành đi b n cạnh Thị Lan là bà chị ruột đ lấy ch ng là một v quan Pháp đại tá idelot-PTL Hai ngư i cùng bước l n e hơi đ vào ại nội

đó ảo ại đang ch c dâu tới đ làm lễ h p c n tr nh diện Hoàng tộc các quan trong Triều và Khâm s Pháp

C n theo cuốn h i k Con r ng An Nam c a ảo ại th

Lễ cưới đư c t ch c trước sự hiện diện c a đ nh thần và đại diện nước Pháp ây là một lễ cưới

đ i mới trước kia chưa từng có trong cung đ nh T i c ng quyết định sau khi cưới s tấn phong cho

v t i làm Hoàng hậu – danh hiệu mà trước đó ch phong cho Thái hậu sau khi vị Hoàng đế qua đ i

ốn ngày sau lễ đại h n mới kết th c và sau đó Nguyễn Hữu Thị Lan đư c ảo ại tuy n bố sách lập là Nam Phương Hoàng hậu

Ngày mùng tháng t c -3- lễ tấn phong Hoàng hậu đư c diễn ra rất trọng th điện

ư ng Tâm Và một đạo ụ c a nhà vua phong Hoàng hậu tước vị Nam Phương Hoàng hậu ảo

ại giải th ch th m trong Con r ng An Nam như sau

T i đ chọn t n trị v cho bà Hoàng hậu mới từ đó gọi là Nam Phương – Nam Phương có ngh a là hương thơm c a miền nam berfume Và t i ra một ch dụ đ c biệt cho ph p bà đư c phục s c màu vàng – màu dành ri ng cho Hoàng đế

Tất nhi n điều ch ng ta cần biết nhất là lễ cưới đ diễn ra như thế nào Về điều này ảo ại kh ng

qu n và ng đ k lại

Lễ cưới đư c t ch c ngay trong ph ng tiếp tân c a điện Cần Chánh C ng giống như lễ đ ng quang triều thần đ ng s p hàng dọc theo một tấm thảm đ và vàng dành ri ng cho Hoàng đế Lần đầu ti n trong lịch s triều Nguyễn có một ngư i phụ nữ uất hiện giữa triều đ nh Nam Phương m c chiếc áo rộng thùng th nh chân đi hài m i cong đầu đội vương miện có đ nh vàng ngọc châu báu óng ánh Nàng đi một m nh đến giữa tấm thảm tất cả triều thần c i chào Với một v đ p tuyệt v i nàng đi th ng vào các ph ng lớn t i đang ng i ch nàng tr n một cái ngai thấp đó Nàng đến đ ng trước m t t i c i đầu chào t i ba lần r i ng i cái ngai b n phải c a t i u i lễ ng n ng i chấm

d t Hoàng hậu đ b n t i ch ng t i sánh vai nhau bước đi trong tiếng nhạc mừng qua T Cấm

Thành vào điện Kiến Trung – nơi và làm việc c a ch ng t i H i k ảo ại Sđđ

ến đây ch ng ta có th kết luận là cuộc h n nhân giữa ảo ại với Thị Lan là có sự s p đ t kh o

l o và tinh vi c a Toàn quyền Pasquier c a v ch ng cựu Khâm s Trung k là ng bà Charles ngay

từ khi ảo ại c n đang theo học b n Pháp l c đang học nghề làm vua V vậy sau đám cưới

ảo ại hay Thị Lan có bào chữa thế nào th r ràng là họ kh ng phải ch mới biết nhau tại à Lạt

mà trong cuộc h n nhân này có sự s p đ t từ trước với những âm mưu ch nh trị thâm sâu c a ch nh quyền thực dân Pháp Như cụ Phạm Kh c Ho cựu ng l Ngự tiền V n ph ng c a ảo ại n m

đ viết trong h i k Từ Triều đ nh Huế đến Chiến khu Việt c trong đó c ng có đoạn nói

về cuộc h n nhân c a ảo ại

… Trong cuộc kết h n giữa ảo ại với Nguyễn Hữu Thị Lan l tr n ng hơn t nh cảm nhiều C Lan lấy ảo ại ch yếu là đ l n ng i Hoàng hậu ảo ại lấy c Lan ch yếu là đ đào m Về

m t t nh cảm nếu có th c ng ch là bề ngoài hai ngư i đều kho mạnh y u th thao và quen sống lối phương Tây C n về t nh t nh tâm tư th hầu như trái ngư c nhau ảo ại n ng cạn ngây thơ nhu như c th ch n chơi hơn là quyền b nh ng ta có th phục thiện nhưng rất dễ bị bọn cơ hội l i dụng Trái lại Nam Phương là ngư i k n đáo trầm t nh sâu s c có cá t nh có đầu óc suy ngh th ch đọc sách nguy n c u hơn là n chơi … th ch uy quyền và có nhiều tham vọng ch nh trị

Tham vọng c a Nam Phương là khi có con trai s phong làm Thái t đ nối ng i và quyền b nh s do

bà Thái hậu là Nam Phương thi thố tài n ng nhát là làm vừa l ng m u quốc Pháp vừa l ng Toà thánh La M h ng mong đ i nước Việt Nam tương lai s có một ng vua có đạo C ng giáo

Và m c dầu khi v ch ng Charles viết thư in ph p Toà thánh cho Nam Phương đư c kết h n với

ảo ại và m i ngư i giữ đạo ri ng Nhưng Giáo hoàng th XI đ kh ng chấp nhận Việc đ l r i

n n đám cưới c a ảo ại với Thị Lan v n c tiến hành V vậy Giáo hoàng đ r t ph p th ng c ng phạt vạ kh ng cho Nam Phương ưng tội và rước lễ như trước khi lấy ảo ại Sau khi lễ cưới ong ảo ại nghe theo l i c a v ch ng Charles là n n t ng huy chương cho mấy Giám mục ngư i Pháp ngư i Ý và Khâm s Toà thánh Huế đ lấy l ng Toà thánh th tương lai s đư c Toà thành tha phạt vạ bà Nam Phương

Và quả đ ng như vậy N m Giáo hoàng Pio Pius XI qua đ i ngày -2-19 và ngày Giáo hoàng Pio Pius XII l n kế vị n n đ t lại và chấp nhận cho ảo ại c giữ đạo Phật

-3-c n Nam Phương -3-c giữ đạo C ng giáo nhưng -3-cá-3-c -3-con khi sanh ra phải đư -3-c r a tội đ nhập đạo

C ng giáo theo ngư i m là bà Nam Phương V thế sau đó hai v ch ng ảo ại và Nam Phương

đ sang ngay La M in yết kiến đ cảm ơn Giáo hoàng Pio XII như h nh đ chụp

Sau này có ngư i h i bà Nam Phương tại sao bà lại lấy một ng vua kh ng có đạo lại n chơi trác táng r i sau đó c n n m th bảy thiếp kh ng k m g những oong vua ti n đế à Nam Phương trả

l i là Việc này do Ch a định t i biết nói làm sao đư c

C n c ạch Yến khi biết ảo ại lấy v i r i n n đ đư c gia đ nh gả cho ng Phạm nh i ngư i gốc Quảng Nam là một kỹ sư hoá học mới tốt nghiệp b n Pháp về nước Gia đ nh kỹ sư Phạm nh i rất hạnh ph c sau này có ngư i con là bác s Phạm nh Vy có th i gian làm ch nhiệm t báo T nh thương là bạn đ ng nghiệp với ch ng t i h i đó bác s Vy in báo T nh thương –

t báo c a sinh vi n Y khoa Sài G n n m tại nhà in c a ch ng t i đư ng Nguyễn An Ninh Sài G n

Lý Nhân - Phan Thứ Lang

Nam Phương Hoàng hậu cuối cùng Triều Nguyễn

- 11 -

Chuyện về ngư i chuy n vấn kh n vành dây cho Nam Phương Hoàng Hậu

Theo tư liệu c a tác giả Trịnh ách k lại Vào cuối Xuân nhà báo Mỹ W Robert Moore đ mục k ch tại kinh đ Huế lễ đón tiếp Vua và Hoàng hậu Thái Lan sang th m Việt Nam à Hoàng Thái Hậu phải đảm nhiệm việc tiếp khách v vua ảo ại c n đang

du học tại Pháp Những nghi lễ và sự hoành tráng c a các bu i tiếp tân yến tiệc đ khiến

ng Moore h i tư ng lại những dịp lễ tương tự đế đ c Kinh trước cách mạng Tân

H i

Nhưng k niệm th vị nhất c a nhà báo Mỹ này khi Huế là việc ng đư c một vị

Trư ng C ng ch a triều Nguyễn tiếp kiến tại ph ri ng c a bà ng Moore k lại r ng

Vị ái nữ inh đ p c a bà Ch a đ rộng lư ng cho ch ng t i đư c thư ng th c tài nghệ đàn tranh c a c Sau đó c cùng vị giáo sư già khiếm thị và nhạc s đàn dây khác trong

ph h p tấu trong khi các ca c ng tr hát những bài ca Huế … Nàng c ng nữ inh đ p

ấy có cái t n rất Huế là Mệ ng Theo tục lệ c c a triều Nguyễn tất cả các thành vi n

c a Hoàng tộc đều đư c gọi là Mệ và k m theo một cái t n nghe thật b nh dân Tiếng Mệ dần dà đ tr thành một cái âm thanh bi u tư ng rất dễ thương c a Huế

Thân m u Mệ ng là c ng ch a C ng T ng T n Nữ T n Tụy trư ng nữ c a Cung T n Huệ Hoàng đế ục c à tr thành Trư ng c ng ch a khi em trai bà là Hoàng

đế Thành Thái l n ng i n m à đư c s c phong tước hiệu Mỹ Lương C ng ch a

n m thư ng đư c gọi là à Ch a Nhất C ng ch a Mỹ Lương có c ng rất lớn đối với nghệ thuật tu ng cung đ nh c a Việt Nam vào đầu thế k ội ca v tu ng cung

đ nh do bà lập ra và huấn luyện trong ph c a bà đ tr nh diễn trong hoàng cung từ cuối triều Thành Thái qua các triều uy Tân Khải ịnh và nhất là ảo ại à Ch a c ng là một trong những sáng lập vi n và Mạnh Thư ng quân ch nh c a Hội Lạc Thiện lập ra đ

c u tế gi p đ đ ng bào khốn kh và các nạn nhân bị thi n tai quanh đế đ Thân phụ

c a mệ ng là Thư ng Th Nguyễn Kế con trai c a i n Lộc Quận c ng một vị

trư ng phụ ch nh n i tiếng cuối triều nhà Nguyễn

Mệ ng bây gi đ là một bà l o tu i c u tuần nhưng Mệ v n ch trả l i những câu

h i li n quan đến tu i tác b ng những nụ cư i thật hiền Khi t i Trịnh ách ng l i muốn đư c g p và ph ng vấn Mệ ng vào đầu tháng – thân quyến c a Mệ t ra

lo ngại cho t i Sau khi bị tai biến mạch máu n o Mệ đ n m liệt giư ng gần n m nói

n ng rất khó và Mệ kh ng c n nhớ g … Thực ra Mệ ng c n nhớ mọi chuyện rất r

L c nào trong ph c à c ng nu i n m chục ngư i Họ vừa là ngư i gi p việc vừa là tài t đào hát c a đoàn tu ng Ngư i ca gi i nhất trong đoàn là Mụ Liễu Ngoài ra con

Qu này Ninh này Thanh này Yến này … đ ng l m c à cho họ huấn luyện cả ngày

cả đ m … Mệ c ng k đến một điệu m a mà các v c ng tr n đầu vấn kh n trong m c

áo bào i m ngoài khoác áo lá tua ây là điệu m a Nữ Tướng mà cậu c a Mệ là vua Thanh Thái rất ưa th ch Qua điệu m a có t nh chất tu ng này nhà vua đ bi u lộ một cách thụ động hoài b o c a m nh trong việc c u đất nước ra kh i ách thống trị c a ngư i Pháp

Tuy Mệ ng rất thành thạo về đàn tranh và ca Huế Mệ ch học và tự ti u khi n th i Phần lớn th gi c a Mệ đư c dành cho các c ng việc trong cung Trong khi bà Ti n cung Thái hoàng Thái hậu bà nội ruột c a Hoàng đế ảo ại phải ch m sóc việc nghi lễ tiếp khách th bà Ch nh cung Thái hoàng Thái hậu t c bà Thánh Cung thư ng phải n m ngh trong cung Trư ng Sanh do bị bệnh khớp n ng Từ thu nh Mệ ng đ phải vào đọc sách truyện giải sầu cho à Thánh Cung V Mệ rất thân với Hoàng Thái t Thiền T c Hoàng đế bảo ại sau này n n bà Thánh Cung coi Mệ như cháu bà

Các bà trong nội cung c ng đều th ch đư c Mệ ng vấn kh n vành dây cho họ mệ ng

đ một th i n i tiếng về tài vấn kh n này Kh n làm b ng nhiễu m ng dài từ đến thước tây Kh n rộng khoảng phân tây đư c ếp lại c n chiều rộng chừng phân tây Ngư i có tước ph m càng cao th kh n càng dài Trước hết một đoạn kh n vấn đư c bao vào tóc đ làm nền r i kh n vành dây đư c cuộn tiếp theo ph ra ngoài Kh n vành dây

có vị tr rất quan trọng trong nghi lễ c a triều đ nh Huế à ệ Tam i m Tần c a vua Khải ịnh đ phải ng ng i nhiều ngày trong các dịp đại k đ kh i phải vấn kh n lại

Mệ ng rất h nh diện về tài vấn kh n nhanh c a Mệ ch mất khoảng hơn n a gi

Hoàng hậu Nam Phương thư ng m c âu phục nhưng m i lần cần đến triều phục th bà lại cho v i t i vào cung đ vấn kh n cho bà

Các Hoàng đế c ng cần đến Mệ ng v tài bếp n c c a Mệ Khi cựu hoàng Thành Thái

về th m Huế n m sau suốt thập k bị nhà cầm quyền Pháp an tr đảo Reunion

b n Châu Phi ng đ quyết định tại ph chị Ch a đ con ng nó nấu cho n Trái với sự tư ng tư ng c a mọi ngư i các Hoàng đế Huế kh ng chuộng những món yến tiệc cầu k cho l m Các đại yến món trung yến món ti u yến món với ảnh

hư ng c a Trung Quốc thư ng đư c dùng đ đ i quốc khách hay các quan C n m i món n hàng ngày đ Hoàng đế ngự thiện có th nói là đạm bạc Trong cung có ng bếp

ch nh là ng L i ngư i c và ng Ngh a ngư i Quảng Nam đ nấu các c u Nhưng

m i khi trong cung cần đến tiệc Việt Nam th Mệ ng lại phải vào phụ M Th ng M Trọn hai ngư i bếp c a các món Huế trong cung

ối với Mệ ng th th i gian đ dừng lại khi nhà Nguyễn cáo chung với việc ảo ịnh