Hiện trạng chính sách tín dụng và ảnh hưởng của nó đối với sự phát triển nông thôn và kiểm soát ,môi trường tại các vùng sinh thái đặc trưng pot

BỘ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CHƯƠNG TRÌNH BẰOVỆ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI ĐỀ TÀI : KC.08.06 BÁ0 GÁ0 KẾT QUÁ NGHIÊN CỨU CHUYÊN ĐỀ | HIỆN TRẠNG CHÍNH SÁCH TD VÀ ẢNH HƯỚNG CỦA NÓ ĐỐ

BỘ KHOA HỌC VÀ CÔNG NGHỆ CHƯƠNG TRÌNH BẰOVỆ MÔI TRƯỜNG VÀ PHÒNG CHỐNG THIÊN TAI

ĐỀ TÀI : KC.08.06

BÁ0 GÁ0 KẾT QUÁ NGHIÊN CỨU CHUYÊN ĐỀ

| HIỆN TRẠNG CHÍNH SÁCH TD VÀ ẢNH HƯỚNG CỦA NÓ ĐỐI VỚI

SỰ PHÁT TRIỂN NÔNG THÔN VÀ KIỂM SOÁT MÔI TRƯỜNG TẠI

CÁC VÙNG SINH THÁI ĐẶC TRƯNG

(NÚI CAO, TRUNG DU, ĐỒNG BẰNG, VEN ĐÔ VÀ VEN BIỂN)

Cơ quan thực hiện: HỌC VIÊN NGÂN HÀNG

Chủ nhiệm đề tài: TS Phạm Thị Hoa

TS Lê Thị Xuân

Hà Nội 2004

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT

Ban chấp hành Trung ương BCHTU

Hợp tác xã nông nghiệp HTX/NN

Ngân hàng Nhà nước NHNN Ngân hàng thương mại quốc doanh NHTMQD

Sản xuất kinh doanh SXKD

DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU

Trang 1.1 Dư nợ cho vay các chương trình kinh tế 7

1.2 Tình hình dư nợ thực hiện các chương trình khắc phục hậu 12

quả bão lụt của NHTM

1.3 Tình hình dư nợ của NHTM qua các năm “T18 ria Cho vay hộ sản xuất nông nghiệp qua các năm 19

MỤC LỤC

I¡ CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG TRONG NHỮNG NĂM QUA

1.1 Một số văn bản và quan điểm chỉ đạo căn bản -

1.2 Các chương trình Nhà nước chỉ đạo thực hiện thông qua

kênh tín dụng ngân hàng nhằm phòng ngừa, khác phục

thiên tai bảo vệ môi trường

1.2.1 Chương trình cho vay các hộ vùng đồng bằng sông Cửu

Long để tôn nền và làm nhà trên cọc

1.2.2 Chương trình cho vay vốn khắc phục hậu quả cơn bão số 5

1.2.3 Chương trình cho vay vốn khác phục hậu quả lũ lụt năm

1998, 1999 tại các tỉnh miền trung

1.2.4 Cho vay khắc phục hậu quả lũ lụt năm 2000 tại các tỉnh

đồng bằng sông Cửu Long

1.2.5 Chương trình cấp phát, cho vay phủ xanh đất trống đồi núi

trọc (chương trình 327)

1.3 Chính sách tín dung tác động đến hoạt động xã hội tạo

điều kiện cho NHNO & PTNT tham gia phòng chống thiên

tai, bảo vệ môi trường sinh thái

1.3.1 Tín dụng ngân hàng thực hiện nhiệm vụ phòng chống thiên

tai, bảo vệ môi trường thông qua việc huy động vốn và cung ứng

vốn nhằm phát triển sản xuất đi đôi với phòng chống thiên tai,

phát triển các quỹ môi trường

1.3.2 Tình hình thực hiện các dự án tín dụng phòng ngừa khắc

phục hậu quả thiên tai, bảo vệ môi trường

1.3.3 Các NHTM nói chung và đặc biệt là NHNO nói riêng đã

thực hiện nhiều hình thức và đối tượng cho vay nhằm phát triển

sản xuất phòng.ngừa khắc phục hậu quả thiên tai, bảo vệ môi

TRANG

2

10

{1 lãi

trường

2 TÁC ĐỘNG CỦA CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG ĐỐI VỚI

SỰ PHÁT TRIEN NONG THON VÀ KIỂM SOÁT MÔI

TRƯỜNG TẠI CÁC VÙNG SINH THÁI ĐẶC TRƯNG

2.1 Khái quát chung

2.2 Biểu hiện cụ thể ở các vùng sinh thái đặc trưng

2.3 Một số nhận xét chung về tác động của tín dụng ngân hàng

đối với môi trường sinh thái

3 MỘT SỐ GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG TÍN

DỤNG ĐỐI VỚI VIỆC PHÒNG, CHỐNG, KHẮC PHỤC

HẬU QUẢ THIÊN TAI, BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG Ở VIỆT

NAM

3.1, Không ngừng nâng cao nhận thức cho cần bộ, nhân dân

nói chung và cán bộ ngân hàng nói riêng về tầm quan trọng

của công việc phòng, chống, khắc phục hậu quả thiên tai,

bảo vệ môi trường sinh thái

3.2 Xây dựng được một chiến lược phát triển bền vững,

trong đó có sự gắn kết chặt chẽ các chính sách kinh tế vĩ mô

với chính sách bảo vệ môi trường

3.3 Công tác phòng ngừa, khác phục hậu quả thiên tai và

bảo vệ môi trường đòi hỏi phải có các công trình nghiên cứu

theo nhiêù cấp độ khác nhau

3.4 Ngân hàng Nhà nước cần tiếp tục hoàn thiện chính sách

tín dụng có tính đến tác động của thiên tai đối với nền kinh

tế và đời sống xã hội của đất nước như là một điều kiện

không thể tránh khỏi

3.5 Cần có biện pháp khuyến khích và thúc đẩy các Tổ chức

tín dụng mở rộng cho vay phòng ngừa, khắc phục hậu quả

thiên tai và bảo vệ môi trường

3.6 Các tổ chức tín dụng cần tranh thủ sự lãnh đạo, chỉ đạo

của cấp uỷ, chính quyền địa phương trong việc mở rộng cho

vay phòng ngừa, khắc phục hậu quả thiên tai và bảo vệ môi

trường

3.7 Lông ghép nội dung, phòng chống, khắc phục hậu

quả thiên tai và bảo vệ môi trường sinh thái vào chương

trình đào tao can bộ tín dụng Ngân hàng

LỜI NÓI ĐẦU

1 Mục đích của đề tài :

Hệ thống hoá các chính sách tín dụng của Nhà nước trong những năm

qua và làm rõ ảnh hưởng của nó đối với sự phát triển nông thôn và kiểm

soát môi trường sinh thái đặc trưng (núi cao, trung du, đồng bằng, ven biển,

ven đô) trong phạm vi cả nước Trên cơ sở đó và xuất phát từ yêu cầu phát

triển nông thôn và kiểm soát môi trường sinh thái đặc trưng trong thời gian

tới để nêu lên những giải pháp nhằm nâng cao chất lượng tín dụng đối với

việc phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai, bảo vệ môi trường ở Việt

Nam

IL Ý nghĩa của để tài: Dé tài làm rõ mối quan hệ mật thiết giữa tín

dụng Ngân hàng với công tác bảo vệ môi trường sinh thái, trên cơ sở đó nâng cao trách nhiệm của ngành Ngân hàng, của cán bộ tín dụng Ngần hàng đối với vấn đề này, đồng thời chỉ ra sợ cần thiết phải có sự kết hợp giữa Bộ

khoa học và công nghệ với Ngân hàng nhà nước nhằm điều tiết và xử lý các

hoạt động tín dụng có lợi hơn cho việc bảo vệ môi trường sinh thái

II Kết cấu của đề tài

Đề tài có kết cấu gồm 3 phần:

Phân I: Chính sách tín dụng trong những năm qua

Phần II: Tác động của chính sách tín dụng đối với sự phát triển nông thôn và kiểm soát môi trường tại các vùng sinh thái đặc trưng

Phần II: Một số giải pháp nâng cao chất lượng tín dụng đối với việc phòng chống, khắc phục hậu quả thiên tai bảo vệ môi trường ở Việt Nam

IV Phương pháp nghiên cứu:

1- Phương pháp duy vật biện chứng

2- Sưu tập tài liệu, khảo sát thực tế

3- Phương pháp hệ thống, phân tích, so sánh, tổng hợp

PHAN L.` CHÍNH SÁCH TÍN DỤNG TRONG CAC NAM QUA

1.1 MỘT SỐ VĂN BẢN VÀ QUAN ĐIỂM CHỈ ĐẠO CĂN BẢN Tín dụng ngân hàng có vai trò trọng yến đối với quá trình phát triển kính tế, xã hội nông thôn, nó không chỉ tập trung huy động vốn và sử dụng

có hiệu quả iguồn vốn sẵn có trong nền kinh tế mà còn khai thác các tiềm

năng to lớn như nguồn lợi đất đai, rừng, ven biển, sông hồ, tài nguyên khí hậu cùng nguồn lực con người cho sự phát triển của đất nước Vì vậy trong một vài thập ký qua, Nhà nước ta đang từng bước hoàn thiện chính sách tín

dụng, tạo nên cơ chế thoáng để các NHTM có thể phát huy tính chủ động của mình, góp phần xây dựng nông thôn mới, bảo vệ môi trường sinh thái

Ngày 26/8/1991 ( ngày đầu của thời kỳ đổi mới) Hội đồng bộ trưởng nay là chính phủ đã có chỉ thị 202/CT nêu rõ: “ Việc cho vay của ngân hàng

để phát triển sản xuất nông, lâm, ngư nghiệp cần được cho vay trực tiếp đến

hộ sản xuất, tạo điều kiện cho các hộ sản xuất thuộc các ngành này thực sự trở thành đợn vị kinh tế tự chủ”

Ngày 2/3/1993, trên cơ sở kết quả và kinh nghiệm sau hơn một nam

làm thử việc chuyển sang cho vay trực tiếp đến hộ sản xuất, chính phủ đã

ban hành nghị định số 14/CP về: “ chính sách cho hộ sán xuất vay vốn để phát triển sản xuất Nông, Lâm, ngư, Diêm nghiệp và kinh tế nông thôn ”

Đây là bước tiến mới của chỉ thị 202/CT chủ yếu đề cập việc chuyển hướng

tín dụng ngân hàng sang cho vay trực tiếp đến hộ sản xuất và triển khai thực hiện một chương trình thử nghiệm Còn nghị định 14/CP khẳng định cho vay vốn là một chương trình thử nghiệm Còn nghị định cho vay vốn là một chính sách kinh tế quan trọng, ở đó khái niệm về hộ sản xuất rộng hơn, có

thêm đối tượng đầu tư mới, đề cập đến phát triển kinh tế nông thôn và hộ

nghèo, tạo tiền đề cho vay xây dựng cơ sở hạ tầng nông thôn và cho vay đối với hộ nghèo sau này Việc triển khai nghị định L4/CP được xác định là

trách nhiệm của các cán bộ, ngành và địa phương

Có thể nói chỉ thị 202/CT và nghị định 16/CP là căn cứ pháp lý mở

đường cho hệ thống ngân hàng Việt Nam nói chung và NHNo và Phát triển

Nông Thôn Việt Nam nói riêng chuyển hướng sang đầu tư bình đẳng giữa các thành phần kinh tế và cũng là xuất phát điểm để ngân hàng phát triển

hoạt động tiền tệ tín dụng một cách nhanh chóng, mạnh mẽ vững chắc vào

một thị trường rộng lớn, cơ bản và đầy tiềm năng

Sự nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hoá đất nước càng đi vào chiều

sâu, vấn đề vốn cho công nghiệp hoá, hiện đại hoá càng trở nên quan trọng Chính sách tín dụng của Đảng và Nhà nước được bổ sung được bổ sung để đáp ứng yêu cầu của tình hình mới

Nghị quyết 4 của BCHTW khoá VIII ngày 29/2/1997 chỉ đạo công tác tín dụng nông nghiệp, nông thôn với nội dung cơ bản là:

- Về cnính sách huy động vốn: đa dạng hoá các hình thức huy và đầu

tư vốn, tạo tiền đề vững chắc hình thành thị trường chứng khoán, thí điểm phát hành trái phiếu ra nước ngoài

- Tiếp tục đổi mới và chấn chỉnh hoạt động ngân hàng: xoá bao cấp qua tín dụng, thực hiện đúng qui định của pháp luật về quyền và nghĩa vụ của

người cho vay, có biện pháp sử lý kịp thời tền đọng trong lĩnh vực đang cần

trở sự phát triển lành mạnh của nền kinh tế Tăng vốn cho vay trung, đài hạn

nhất là ngành có chu kỳ sản xuất và thu hồi vốn đài

Nghị quyết 6 - Bộ Chính trị (10/11/1998) chỉ đạo công tác tín dụng nông nghiệp, nông thôn:

- Từng bước tăng đầu tư cho nông nghiệp, nông thôn trước hết là cơ

sở hạ tầng (đường, thuỷ lợi điện, trường học, trạm) chú ý vùng cao, vùng

sâu, vùng xa Khuyến khích đầu tư vào lĩnh vực trực tiếp phát triển nông

nghiệp và kinh tế nông thôn

Về tín dụng: mở rộng, tăng vốn đầu tư dài hạn, ưu đãi lãi xuất có thời

han, tra nợ riêng cho chương trình ưu tiên về nông nghiệp, nông thôn mở

rộng việc cho nông thôn vay vốn bằng nhiều hình thức phù hợp với từng loại cây trồng và vật nuôi (trước hết là giống, vật tư thiết yếu, dịch vụ kỹ thuật)

Chỉ đạo của Chính phủ cho vay phát triển nông nghiệp và nông thôn

tại văn bản 415/ TB ngày 11/7/1998:

- Với hệ thống NHNO đặc biệt là ngân hàng cấp 4 phục vụ cho

phường xã đã nhận được sự đồng tình ủng hộ của đại bộ phận của bộ phận

nông dân trong cả nước

- Bên cạnh cho vay phát triển nông nghiệp, Ngân hàng nông nghiệp

cũng phải chú góp phần thực hiện chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước,

đặc biệt là chương trình phục vụ phát triển nông nghiêp, nông thôn

- Ngân hàng nông nghiệp kịp thời nghiên cứu loại hình kinh tế trang

trại để có thể đưa ra phương thức vay vốn cấp vốn thích hợp

- Trong phương thức vay vốn hộ nông dân cần nghiên cứu tối đa các thủ tục trong phạm vi pháp luật cho phép, đặc biệt là trong khâu thế chấp tài

sản vay vốn đối với hộ nông đân

- Trong công tác cho vay phải nâng cao chất lượng thực hiện dự án, chủ động tìm kiếm dự án có hiệu quả và đảm bảo đủ vốn cho đự án này Cán

bộ tín dụng phải có trình độ thẩm định dự án Nhưng dự án không có hiệu

quả phải kiêng quyết không cho vay đù thuộc thành phần kinh tế nào

- Thông qua tin dụng có hiệu quả, Ngân hàng nông nghiệp phải giúp

Chính phủ sắp xếp lại doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực sản xuất nông nghiệp và phát triển nông thôn

- Các dự án do Chính phủ chỉ định, nếu xét không hiệu quá ngân

hàng phải kiến nghị với Chính phủ Nếu Chính phủ cần chỉ định cho vay thì

Chính phủ sẽ chịu trách nhiệm

Quyết định 67/ 1999 QÐ /TTg ngày 30/3/1999 của Thủ tướng Chính phủ

về một số chính sách tín dụng ngân hàng phục vụ nông nghiệp và phát triển

nông thôn Quyết định đã được thể chế hoá 4 vấn đề lớn:

- _ Xác định đối tượng cho vay vốn, trong đó cả cho vay phát triển cơ sở

hạ tầng rông thôn mà thời gian qua Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn Việt Nam đã cho vay thử nghiệm

- Xác định cơ chế bảo đảm tín dụng cho phép hộ gia đình vay vốn đến

10 triệu không phải thế chấp mà nộp theo đơn xin vay giấy chứng nhận

quyền sử dụng đất, cho phép Hợp tác xã áp dụng 3 biện pháp đảm báo tiền

vay: Thế chấp tài sản của hợp tác xã, dùng tài sản ban quản lý bảo đảm cho Hợp tác xã vay, dùng tài sản hình thành từ vốn vay bảo đảm tiền vay

- Cho phép xử lý rủi ro bất khả kháng đo: lũ lụt, hạn hán, dịch bệnh cho

cả hai bên cho vay và đi vay

- Giao cho Ngan hàng Nông nghiệp và Phát triển nông thôn Việt Nam

là Ngân hàng thương mại Quốc doanh chủ yếu thực hiện chính sách tín dụng ngân hàng phục vụ phát triển nông nghiệp nông thôn

Riêng cơ chế cho vay không phải thế chấp đối với hộ gia đình, quyết

định 148/1999/QĐ/TTg ngày 10/7/1999 của Thủ tướng Chính phủ có điều

chỉnh như sau: hộ vay vốn I0 triệu đồng không phải thế chấp là hộ sản xuất nông, lâm, ngư, điêm nghiệp Hộ nông dân chưa được cấp giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, nếu có nhu cầu vay vốn thì cần có giấy xác nhận của Uy ban Nhân dân xã, phường, thị trấn về diện tích đát đai sử dụng, không có tranh chấp,

Sang năm 2000, Chính phủ bổ sung nhiều quyết sách quan trọng về

phát triển nông nghiệp, nông thôn như: Nghị quyết 03/2000/NQ - CP về

kinh tế trang trại; Nghị quyết 09/2000/NQ - CP về một số chủ trương chính

sách chuyển dịch cơ cấu kinh tế và tiêu thụ sản phẩm nông nghiệp; Nghị quyết 11 của Chính phủ về một số giải pháp điều hành kế hoạch phát triển

kinh tế xã hội trong 6 tháng cuối năm 2000 Một số nội dung cơ bản của

nghị quyết này như sau:

- Khang dinh kinh tế trang trại, phát triển làng nghề truyền thống là

động lực mới trong phát triển nông nghiệp, nông thôn đặc trưng cơ bản của

kinh tế trang trại, kinh tế làng nghề khác với kinh tế hộ là sản xuất mang

tính chất hàng hoá cao

-_ Phát triển nông nghiệp hàng hoá trên cơ sở phát huy lợi thế so sánh

vùng, chú trọng sản xuất để xuất khẩu

- Phat trién công nghiệp dịch vụ nông thôn, đặc biệt chú trọng phát

- Chi trong ứng dụng thành tựu khoa học, công nghệ mới vào sản xuất

nông nghiệp: giống, chăm sóc bảo vệ cây trồng, vật nuôi, tưới tiêu và cơ giới hoá, bảo quản chế biến sau thu hoạch

-_ Hỗ trợ tài chính, thuế, đầu tư, tín dụng, bảo hiểm Chính phủ cho phép

NHTM xem xét nâng mức cho vay không có bảo đảm tài san lén trén 10

triệu đồng đối với hộ nông dân sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thuỷ sản, làm kính tế trang trại mang tính chất hàng hoá, trên cơ sở người vay có

phương ấn sản xuất hiệu quả, có khả năng nợ Ngân hàng Nghị quyết số 11/2000/NQ- CP ngay 31/7/2000 nâng mức vay này lên 20 triệu đồng không

phải thực hiện biện pháp bảo đảm tiền vay bằng tài sản Nghị quyết hội nghị

lần thứ V của BCH TƯ Đảng khoá IX (tháng 3/2000) xác định tiếp tục đổi mới, phát triển và nâng cao hiệu quả kinh tế tập thể Nghị quyết chỉ rõ: “cần củng cố nhữns tổ hợp tác và hợp tác xã hiện có, tiếp tục phát triển rộng rãi kinh tế hợp tác xã với nhiều hình thức, qui mô, trình độ khác nhau trong các

ngành, lĩnh vực, địa bàn có điều kiện”

Trong những giải pháp nhằm thực hiện chiến lược kinh tế xã hội 2001 —

2010, Đảng ta đã chủ chương” hình thành môi trường minh bạch, lành mạnh

và bình đẳng cho hoạt động tiền tệ ngân hàng ứng dụng phổ biến công nghệ

thông tin, mỡ rộng nhanh các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt và thanh toán qua ngân hàng, đa dạng hoá hình thức huy động vốn, cho vay cung ứng dịch vụ và tiện ích ngân hàng tiện lợi, thông thoáng đến mọi doanh nghiệp và dân cư, đáp ứng kịp thời nhu cầu vốn tín dụng cho SXKD

và đời sống, chú trọng khu vực nông nghiệp và nông thôn”

Hội nghị BCHTW lần thứ năm khoá IX của Đảng đã làm rõ thêm:” các

tổ chức tín dụng (NHTM quốc doanh, Ngân hàng cổ phần .) hơạt động dưới nhiều hình thức đa dạng ở nông thôn với lãi xuất thoả thuận, tăng mức cho vay và tạo điều kiện thuận lợi về thủ tục cho vay với người sản xuất và

các tổ chức kinh tế nông thôn Người sản xuất, các tổ chức kinh tế nông

thôn được thế chấp bằng tài sản hình thành từ vốn vay để vay vốn ngân hàng

được vay vốn bằng tín chấp và vay theo dự án sản xuất kinh doanh có hiệu quả Khuyến khích phát triển quỹ tín dụng nhân dân ở xã, hạn chế thấp nhất tình trạng cho vay nặng lãi ở nông thôn”

Chủ chương trên đã khẳng định hướng cho bộ hệ thống ngân hàng tham

gia vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội biện nay Ngân hàng Nông nghiệp và phat triển nông thôn cần nấm vững quan điểm đó của Đảng, đồng thời chủ động phát huy vai trò chủ lực của mình, đưa ra những giải pháp khoa học, có hiệu quả, tăng cường đầu tư tín dung cho su nghiép CNH,

HĐH nông nghiệp và kinh tế nông thôn hiện nay và những năm tiếp theo

1.2 CÁC CHƯƠNG TRÌNH NHÀ NƯỚC CHỈ ĐẠO THỰC HIỆN THONG QUA KENH TIN DUNG NGAN HANG NHAM PHONG NGUA, KHẮC PHỤC HẬU QUẢ THIÊN TẠI BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG

Để trợ giúp cho người dân sống trong vùng phải gánh chịu hậu quả nặng

nề do thiên tai gây ra hàng năm, thông qua kênh tín dụng ngân hàng, nhà nước tiến hành cho vay ứu đãi đối với hộ nghèo, hộ chính sách, trợ giúp các

hộ gia đình phòng ngừa khắc phục hậu quả thiên tai, ổn định đời sống và

phát triển sản xuất Cụ thể ở bảng 1.1

Bảng số 1.1 Dư nợ cho vay các chương trình kinh tế

, 31/12/2000 ¡j 31/12/2001 | 31/3/2002

Cho vay tôn nền hoặc làm sàn nhà trên cọc 97] 945 921

Cho vay đánh bắt hải sản xa bờ 305 305 240

Cho vay khắc phục bão lụt 1999 346 370 351 Cho vay khắc phục bão lụt 2000 950

Tổng cộng cho vay các chương trình kinh tế 15.799 24.107 :

Cho vay phát triển nông nghiệp, nông thôn 40.355 57.892 61.269 Nguồn: Vụ tín dụng ngân hàng - NHNN

1.2.1 Chương trình cho vay các hộ vùng Đồng Bàng Sông Cửi Long

để tôn nền và làm sàn nhà trên cọc

Đồng Bằng Sông Cửu Long với trên 2,861 triệu hộ dân sinh sống, trong

đó có trên 650.000 hộ dân nằm trong vùng thường xuyên bị ngập lụt hàng năm và 213.000 hộ thuộc điện qui hoạch phải di đời Tổng nhu cầu vốn cho vùng chương trình xây dựng và phát triển nhà ở vùng Đồng Bằng ước tính

khoảng trên 40.000 tỷ đồng, riêng nhu cầu vốn cho các hộ bị ảnh hường trực tiếp là trên 17.000 tỷ đồng Hộ nghèo chiếm trên 37% là những hộ có nhu

cầu bức xúc về nhà ở nhưng thiếu vốn Tỷ lệ hộ đân có nhà ở kiên cố ở vùng này còn rất thấp( 10 — 15%) phần lớn là nhà tạm, một bộ phận không có nhà

cố định

Quyết định số 256/TTg ngày 24/4/1996 của thủ tướng chính phủ ban

hành giao nhiệm vụ cho các Bộ, Nghành triển khai thực hiện việc cho vay vốn ưu đãi đối với các hộ nghèo, hộ chính sách đồng bằng Sông Cửu Long

để tôn nền hoặc làm sàn nhà trên cọc, trong đó Ngân hàng Nông nghiệp và

phát triển nông thôn Việt Nam được chỉ định cho vay.

Đối tượng được cho vay vốn là các hộ gia đình thuộc điện chính sách,

hộ nghèo sống tại khu dân cư được quy hoạch thuộc vùng ngập lụt và nhà ở

bị ngập khi có lữ hàng năm, được tập thể ở hộ gia đình ở thôn, ấp đó bình

bầu và uý ban thân dân xã đề nghị Mức vốn cho vay đối với mỗi hộ không quá 5 triệu đồng và mức lãi xuất cho vay không quá 0,7%/ tháng

Tổng số tiên cho vay trong những năm qua là 1.288,7 tỷ đồng với 203.036 hộ nghèo và hộ chính sách được vay vốn ngân hàng, làm được

25,74 triệu m2 sàn nhà hoặc tôn nên nhà Tính bình quân mỗi hộ vay 3,9

triệu đồng và làm được §5,8m2 nền nhà Số tiền cho vay đạt 96,8% so với kế

hoạch đã thông báo

Sau hơn 6 năm thực hiện với gần 26 triệu m2 nhà ở được làm đã giúp

đỡ gần 300.000 hộ nghèo ở Đồng Bằng Sông Cửu Long thoát khỏi cảnh ngập lụt hàng năm Cơ chế bảo đảm tiền vay bằng hình thức tín chấp đã phủ

hợp với tình hình thực tế đời sống của các hộ nghèo hộ chính sách, thủ tục

cho vay đơn giản thuận lợi giúp cho người dân tiếp cận và ngân hàng giải

ngân nhanh, đó cũng là thành công lớn nhất của chương trình này

Bên cạnh những kết quả đạt được, chương trình còn bộc lộ một số

nhược điểm:

- Về điều kiện cho vay: theo qui định thì thì vùng được xét cho vay

phải có mức ngập sâu trên 1 mét, nhưng trên thực tế trong một xã có những

ấp ngập sâu dưới 1m dẫn đến cùng một xã có hộ nghèo được vay vốn có hộ

không được vay vốn

- Về đối tượng cho vay: theo quy định các hộ được vay vốn là các hộ nghèo và hộ chính sách, nhưng trên thực tế các địa phương vận dụng không thống nhất, có nơi quy định hai điều kiện là hộ nghèo và hộ chính sách, nơi chỉ quy địng một điều kiện Tiêu chuẩn xác định hộ nghèo ở các tỉnh có quy định khác nhau nên một số nên số lượng hộ nghèo chưa thật chính xác, chưa bảo đảm tính thống nhất Nhiều nơi quy định hộ nghèo phải có hộ khẩu

thu rồi mới cho vay, có tỉnh cho vay một lần khi mới xây dựng dẫn đến

nhiều hộ sử dụng tiền vay sai mục đích như dùng để mua phân bón, mua tài sản hoặc chỉ tiều khác

- Việc thu hồi nợ của ngân hàng nhìn chung rất thấp, theo báo cáo sơ

bộ của một số tỉnh việc thu hồi nợ nơi cao nhất là 48% nơi thấp nhất 24% Nhiều hộ còn quan niệm vốn cho vay để tôn nền và làm sàn nhà trên cọc là vốn trợ cấp của ngân sách dành cho xoá đói, giảm nghèo Một nguyên nhân dãn đến thu nợ, thu lãi thấp là đo ngân hàng khi cho vay không thẩm định

đôid tượng vay vốn mà phát tiền vay theo danh sách đã được cấp chính quyền phê duyệt

- Vấn đề giải quyết nhà ở cho các hộ sống trong vùng ngập lụt tại các tỉnh đồng bằng Sông Cửu Long chưa thật sự đạt hiệu quả, khi mùa nước lên

đa số các hộ dân vẫn chưa thoát khỏi cảnh ngập lụt và vẫn phải sống chung

với lũ

1.1.2 Chương trình cho vay vốn khắc phục hậu qua con bao sé 5

Hậu quả của cơn bão số 5 để lại là quá nặng nề, vốn vay khắc phục hậu quả bão số 5/1997 đòi hỏi phải có thời gian đài để các hộ đân có điều kiện khôi phục đời sống, tích luỹ dần để trả nợ, các ngân hàng thương mại quốc doanh khẩn trương giải ngân cho vay vốn ưu đãi, giúp nhân dân có điều kiện nhanh chóng khác phục hậu quả lũ lụt, ổn định đời sống Đến 31/3/2002, dư nợ cho vay đạt 1.257 tỷ đồng, vay vốn theo chương trình này

đã thực sự giúp cho hộ nông dân mới, cải hoá tầu thuyền, khôi phục khả năng đánh bắt xa bờ bị thiệt hại nặng nề do cơn bão số 5 tại các vùng ven

biển Nam Bộ và Nam trung Bộ

11

1.2.3 Chương trình cho vay vốn khắc phục hậu quả lũ lụt năm

1998, 1999 tại các tỉnh miền trung

Thực hiện quyết định số 236/1998/QÐ - TTg ngày 3/12/1998 và quyết định số 1073/QĐÐ - TTg ngày 17/11/1999 của Thủ tướng chính phủ về việc

khắc phục hậu quả bão lụt tai các tỉnh Miễn Trung, Ngân hàng Nhà nước đã chỉ đạo các Ngân hàng thương mại cho vay vốn ưu đãi khắc phục hậu quả

thiên tai Tuy nhiên, do hậu quả thiên tai quá lớn, mức thiệt hại rất nặng nề, các hộ nhìn chung là các hộ nghèo lại bị ảnh hưởng trực tiếp của thiên tai,

trong khi thời cho vay vốn khấc phục hậu quả thiên tai gặp nhiều kHó khăn

Đến 31/3/2002, dư nợ cho vay khắc phục bậu quả bão lụt năm 1998 và 1999

là 484 tỷ đồng

1.2.4 Chương trình cho vay vốn khắc phục hậu quả lũ lụt năm

2000 tại các tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long

Thực hiện chỉ đạo của Chính phủ, Ngân hàng Nhà nước có thông tư số

11/2000/TT - NHNN 14 ngày 13/10/2000 và công văn số 1143/CV — NHNN 14 ngày 23/11/2000 chỉ đạo các tổ chức tín dụng về việc gia hạn nợ, giãn nợ cũ và cho vay mới các hộ vay vốn, đến ngày 31/12/2001 dư nợ cho

vay của các tổ chức tín dụng để kgắc phục hậu quả lũ lụt là 950 tỷ đồng, gia

hạn nợ, giãn nợ 577 tỷ đồng góp phần ổn định đời sống nhân dân, phục vụ kịp thời cho sản xuất vụ đông xuân, các NHTM đã thực hiện cho vay theo

cơ chế tín dụng thông thường Đến ngày 31/3/2002 dư nợ cho vay khắc phục

hậu quả lũ lụt năm 2000 tại các tỉnh Đồng Bằng Sông Cửu Long khoảng 900

tỷ đồng

1.2.5 chương trình cấp phát, cho vay phủ xanh đất trống đổi núi

trọc (chương trình 327)

Chương trình 327 do kho bạc Nhà nước triển khai từ năm 1993 đến hết

tháng 10 năm 1998, nội dung chương trình bao gồm phần vốn cấp phát và

phần vốn cho vay với lãi xuất ưu đãi

12

Sau 6 năm thực hiện, tổng nguồn vốn tực hiện đạt 2.905 tỷ đồng, nguồn được phân bổ cho các dự án Tuung ương quản lý là 24%, các dự án địa

phương quản lý là 76% Trong tổng nguồn vốn trên có 404,6 tỷ đồng đành

cho vay với lãi xuất 0% để phát triển kinh tế hộ

Tổng số cấp phát và cho vay chương trình đến nay còn 2.620,4 tỷ đồng,

trong đó cấp phát là 2.252,1 tỷ đồng Dư nợ cho vay tại thời điểm kết thúc

chương trình là 297 tỷ đồng, trong đó dư nợ quá hạn là 50,6 tỷ chiếm 17%

tổng dư nợ

-_ Trên phạm vi cả nước đã giao khoán bảo vệ rừng phòng hộ, đặc dụng 1,6 triệu ha

-_ Khoanh nuôi tái sinh: 700.000 ha rừng

- Trồng mới 640.000 ha và hàng trăm ngàn ha trồng cây công nghiệp

ăn quả

- Lam hon 5000km đường, gần 104.200 m2 trạm xá, trường học

- Phân bố lại đân cư, phát triển kinh tế vườn, hộ trồng cây công nghiệp,

cây ăn quả, chăn nuôi đại gia súc, định canh định cư tạo việc làm ổn định cho các hộ gia đình, tạo cơ sở cho việc giữ, bảo vệ lâu dài và bảo vệ môi trường

- Tuy nhiên, thực hiện chương trình này, cũng nảy sinh những hạn chế,

tỷ lệ nợ quá hạn cao chiếm 17% tổng dư nợ, một số địa phương có tỷ lệ nợ quá hạn trên 39% như Hà Giang, Lâm Đồng, Hà Tây, Ninh Thuận Về tiến

độ triển khai còn chậm, vốn chuyển sang năm sau hàng trăm tỷ đồng, mặc

dù được triển khai, chỉ đạo từ Trung ương đến địa phương ngay từ khi bắt đầu thực hiện nhưng do đội ngũ cán bộ điều hành chưa đáp ứng nhiệm vụ

được giao như không biểu biết quy trình nghiệp vụ hổ sơ dự án được lập không có tính pháp lý Các đợt cho vay theo từng năm để khắc phục thiên tai

(từ năm 1997 đến 2000) Các chương trình cho vay là sự hỗ trợ kịp thời với

bà con nhân dân vùng thiên tai, lũ lụt, vừa thực hiện đúng hiệu quả kinh tế

4 Cho vay khắc phục bão 197 180 133 -26.1% lụt năm 1998

Chính sách tín dụng của Nhà nước tác động đến ngân hàng thương mại

trên các lĩnh vực sau: :

- Định hướng cho các ngân hàng đầu tư

- Xác định đối tượng cho vay: cho vay xây dựng cơ sở hạ tầng, cho vay mua sắm vật tư nông nghiệp, cho vay cải tạo đất, giống cây trồng, cho vay

phát triển làng nghề và bảo vệ môi trường sinh thái

14

- Chính sách tín dụng giúp cho ngân hàng xác định rõ khách hàng

- Xác định hình thức, phương pháp huy động vốn để đầu tư

Dưới đây sẽ khái quát những hoạt động cơ bản của Ngân hàng nông

nghiệp phục vụ phát triển kinh tế nông thôn và bảo vệ môi trường sinh thái 13.1 Tín dụng ngân hàng thực hiện nhiệm vụ phòng chống thiên tai và bảo vệ môi trường thông qua việc huy động và cung ứng vốn

nhằm phát triển sản xuất đi đôi với phòng chống thiên tai, phát triển

các quĩ môi trường

Một trong những điều kiện không thể thiếu để phòng chống thiên tai va

bảo vệ môi trường là vốn đầu tư Tầm quan trọng của tín dụng ngân hàng (TDNH) thể hiện ở chỗ khai thác các nguồn lực tài chính và cung ứng cho phát triển sản xuất kinh doanh, đồng thời sử dụng công cụ tiền lệ để điều

chỉnh đầu tư hướng vào phòng chống thiên tai và bảo vệ môi trường

Chức năng của tín dụng nói chung, kể cả tín dụng Nhà nước và tín dụng ngân hàng là huy động nguồn vốn nhàn rỗi trong nền kinh tế để cung ứng cho các hoạt động kinh tế - xã hội Việc cho vay vốn đợc thực hiện theo nguyên tắc hoàn trả trực tiếp có tác dụng thúc đẩy hạch toán kinh doanh hơn

là việc trợ cấp vốn từ ngân sách Nhà nước Thế mạnh của hoạt động tín dụng

là có thể cung ứng vốn kịp thời cho đời sống kinh tế - xã hội ngay cả khi gặp

trường hợp khẩn cấp để phòng ngừa, đảm bảo an toàn, có hiệu quả để phát

triển lâu đài Trong những năm qua, các ngân hàng thương mại nước ta đã

có những đóng góp rất tích cực trong sự phát triển của nông nghiệp và nông thôn, xoá đi giảm nghèo, bảo vệ môi trường và giúp khắc phục hậu quả thiên tai Đầu tư vốn tín dụng cho ngành này tăng nhanh qua các năm, thể hiện qua dư nợ của 6 NHTM Nhà nước (bảng I.3)

15

Bảng số 1.3: Dư nợ của các tổ chức tin dung

Đơn vị: tỷ đồng

Nguồn Ngân hàng Nhà nước VN

Hoạt động tín dụng đã kết hợp tốt giữa cho vay thông thường với cho vay theo các chương trình, dự án quan trọng được ưu đãi lãi suất của Chính phủ, cho vay theo chính sách của Nhà nước, như cho vay ưu đãi hộ nghèo, cho vay khắc phục hạn hán và lũ lụt ở miền Trung Nhìn chung, các chương trình triển khai này được thực hiện đúng hướng và kịp thời, nên đã

có tác dụng tích cực trong phát triển nông nghiệp và kinh tế nông thôn

Hệ thống tín dụng ngân hàng tham gia phát triển các quỹ môi trường,

đó là:

- Quỹ lao động công ích, theo pháp lệnh công ích ngày 10/11/1988,

mức thu bằng 10 ngày công Một phần quĩ này dùng để vệ sinh môi trường,

cải thiện môi trường xanh sạch đẹp

- Quỹ bảo vệ môi trường, theo qui định của Chính phủ vẻ bảo vệ môi trường, mức thủ do HĐND tỉnh quyết định ‘

- Quỹ môi trường Ngành than Việt Nam thành lập năm 1998 theo

quyết định của Thủ tgớng Chính Phủ

từ quỹ là 1,5%/ năm, lãi suất nợ qua hạn bằng 1,5 lần lãi suất cho vay, thời

hạn vay không quá 3 năm

Về nguyên tắc, nguồn vốn để hình thành và phát triển các quỹ bao

gồm:

- Thu từ đóng góp của doanh nghiệp, tư nhân và cộng đồng thông qua công tác xã hội hoá phòng chống thiên tai và bảo vệ môi trường

- Thu từ người khác, sử đụng tài nguyên môi trường để bù đấp và hoàn

trả lại môi trường (thuế tài nguyên, phí môi trường trích vào giá thành sản

phẩm)

- Thu từ người gây ô nhiễm, suy thoái sự cố môi trường để khắc phục

và cải thiện môi trường (thu phạt theo Nghị định 26/CP)

- Thu từ sự đóng góp tự nguyện kết hợp với trách nhiệm đóng góp của các tổ chức cá nhân trong nước (tài trợ, ủng hộ, thu quản lý môi trường) Trong quá trình hoạt động, các quỹ được bổ sung từ các nguồn:

- Lãi từ các đự án cho vay của quỹ

- Vay tín dụng ngân hàng

- _ Phát hành trái phiếu ngân hàng

Nam được triển khai thực hiện các dự án tín dung uỷ thác đầu tư từ dự thảo

các văn bản cho dự án rút vốn đến việc thực hiện cho vay tới các đối tượng

hộ và doanh nghiệp hưởng thụ dự án

Tính đến ngày 31/12/1999 Ban tín dụng hộ sản xuất và hợp tác xã theo dõi quản lý, chỉ đạo thực hiện quay vòng vốn tín dụng của 10 dự án uỷ

thác đầu tư với tổng nguồn vốn tương đưưng 3316 tỷ đồng, trong đó tổng số

vốn đã rút được là 2194 tỷ đồng chiếm 66% tổng nguồn vốn Số vốn này

được phân bổ theo các chỉ nhánh, thực hiện quay vòng vốn với tổng dư nợ

của các dự án 2004 tỷ đồng chiếm 91% tổng nguồn vốn đã rút Hướng đầu

tư của các dự án như sau:

- Dựán tín đụng nông nghiệp CED do quỹ phát triển Pháp tài trợ, thực hiện tại 8 tính: Sơn La, Phú Thọ, Hải Dương, Hưng Yên, Đồng Nai, Bình Phước, Quảng Ngãi, Vĩnh Phú

- Dự án xoá đói, giảm nghèo giai đoạn I va If - KFW do Chính phủ Đức tài trợ thông qua Ngân hàng Tái thiết Đức được thực hiện tại các tính

Nghệ An, Hà Tính, Quảng Binh, Sơn La, Lai Châu, Hoà Bình

- Dự án tín dụng nông thôn KEW do Chính phủ Đức tài trợ thông qua

Ngân hàng Tái thiết Đức được thực hiện tại các tỉnh : Lạng Sơn, Bắc Giang,

Hà Tĩnh

- Dự án phục hồi nông nghiệp - 2561VN (WB) do Ngân hàng thế giới tài trợ gồm 2 hợp phần:

18

+ Hợp phần tín dụng nông thôn gồm tiểu phần cho vay lại hộ nông dân và tiểu phần phát triển thể chế do Ngân hàng nông nghiệp và phát triển

nông thôn thực hiện

+ Hợp phần khôi phục cây cao su, Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn làm đại lý giải ngân cho Bộ Tài chính thực hiện cho vay tới

10 công ty Cao su thuộc Tổng công ty Cao su Việt Nam

Dự án tài chính nông thôn 2855VN (WB) do Ngân hàng thể giới tài trợ thực hiện cho vay lại hộ nông dân tại 4O tính và thành phố trên toàn quốc

- Dự án bảo tồn và phát triển tài nguyên nông nghiép (IFAD)

- Chương trình tín dụng EC và RAP trợ giúp người hồi hương do

Công đồng châu Âu (EC) tài trợ thực hiện tại 26 tỉnh, thành phố

- Dự án tín dụng nông thôn ADB do Ngân hàng thế giới và cơ quan

phát triển Pháp đồng tài trợ nhằm cho vay tớo hộ nông dân tại {1 tỉnh Tây Nguyên và Duyên bải miền trung để trồng, chăm sóc cây cao su và nuôi

,

trồng các loại con khác

- Dự án xoá đói, giảm nghèo và bảo vệ rừng (KEW) được thực hiện tại tỉnh Hà Giang từ nguồn chuyển đổi nợ của Chính phủ Công hoà Liên bang Đức cho Việt Nam

Nhìn chung các dự án có tỷ lệ rút vốn cao Một số dự án đã tiến hành rút hết vốn Toàn bộ số vốn rút ra đã được phân bố cho các tỉnh, thực hiện cho vay tới hộ nông dân có hiệu quả, nâng cao uy tín của Ngân hàng nông

nghiệp và phát triển nông thôn với các tổ chức Quốc tế Bên cạnh đó vẫn

còn một số vấn đề nảy sinh làm ảnh hưởng tới việc thực hiện dự án:

Lãi suất điều vốn của các đự án còn cao hơn phí điều vốn của Ngân

hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn và thay đổi chưa linh hoạt so với

sự thay đổi của lãi suất cho vay (lãi suất cho vay hạ liên tục) dẫn đến thu

- Việc phối hợp giữa các chi nhánh với các ban, ngành trong tỉnh, việc

tuyên truyền tới dân triển khai dự án chưa được chặt chẽ, thiếu chủ động

- Quyển chủ động của Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông

thôn trong việc xử lý lãi suất đầu vào của các dự án chưa cao, nhất là đối với các dự án mà việc quay vòng vốn không được thực hiện tại Ngân hàng nông

nghiệp và phát triển nông thôn (chẳng hạn như dự án tài chính nông thôn —

2855VN) làm cho các chỉ nhánh Ngân hàng nông nghiệp và phát triển nông thôn chưa chủ động trong việc lập kế hoạch, lập báo cáo thực hiện dự án 1.3.3 Các ngân hàng thương mại nói chung, đặc biệt là NHN0 đã

thực hiện nhiều hình thức và đối tượng cho vay nhằm phát triển sản

xuất, phòng chống khắc phục hậu quả thiên tai, bảo vệ môi trường

Trong những năm qua, tín dụng ngân hàng đã góp phần quan trọng vào quá trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, phòng chống khắc phục hậu quả thiên tai, bảo vệ môi trường ,

Trong toàn bộ hoạt động tín dụng của mình, Ngân hàng nông nghiệp

và phát triển nông thên lấy nông nghiệp, nông thôn là thị trường đầu tư chủ

yếu, thực hiện đa dạng hoá đầu tư; hình thức và mô hình đầu tư Mọi thành

phần kinh tế đều được quan tâm đầu tư, đầu tư để kích thích cho sự phát triển chuyển địch cơ cấu kinh tế trong nông thôn như đầu tư cho trồng lúa,

trồng cây công nghiệp: mía đường, cà phê, cao su ; Đầu tư cho sản xuất và mua phân bón, phát triển hệ thống thuỷ lợi, xây dựng cơ sở hạ tầng; Đầu tư cho chăn nuôi trâu, bò sữa, nuôi trồng thuy hải sản Những hoạt động nay đã

có tác động tích cực đến việc bảo vệ môi trường sinh thái