Phân tích và bình luận về trách nhiệm và nghĩa vụ của người đại diện trong quản trị công ty theo pháp luật việt nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TIỂU LUẬN HẾT MÔN ĐỀ TÀI Phân tích và bình luận về trách nhiệm và nghĩa vụ của người đại diện trong quản trị công ty theo pháp luật Việt Nam Thực hiện Học phần Quản t[.]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

-TIỂU LUẬN HẾT MÔN

ĐỀ TÀI: Phân tích và bình luận về trách nhiệm và nghĩa vụ của người đại

diện trong quản trị công ty theo pháp luật Việt Nam

Thực hiện:

Học phần: Quản trị công ty

Giảng viên giảng dạy: TS Phan Thị Thanh Thủy

Hà Nội, 1/2022

ĐẶT VẤN ĐỀ

Công ty với tư cách là một thực thể pháp lý độc lập, tự bản thân nó không thể nhân danh chính mình mà chỉ có thể thực hiện hoạt động giao dịch thông qua những con người cụ thể Và do đó các công ty đều luôn cần có người đại diện trọng giao dịch để thực hiện quyền và nghĩa vụ của mình Pháp luật Việt Nam đã có quy định về người đại diện của doanh nghiệp, tuy nhiên, thực tiễn áp dụng chế định người đại diện của doanh nghiệp đặt ra rất nhiều vấn đề bất cập về phạm vi quyền hạn và phân chia nghĩa vụ cho người đại diện và bảo vệ quyền lợi của bên thứ ba ngay tình Do đó, bài Tiểu luận với

chủ đề “Phân tích và bình luận về trách nhiệm và nghĩa vụ của người đại diện trong quản trị công ty theo pháp luật Việt Nam” em mong được đóng

góp góc nhìn của mình về vấn đề và góp phần hoàn thiện pháp luật về người đại diện của doanh nghiệp

I Trách nhiệm và nghĩa vụ của người đại diện trong quản trị công ty

theo pháp luật Việt Nam

I.1 Khái niệm người đại diện theo pháp luật

Trên thế giới không có một khái niệm nào đồng nhất về người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp Pháp luật Nhật Bản tiếp cận người

đại diện theo pháp luật thông qua chức năng quản lý “Người quản lý có quyền thực hiện bất kỳ và tất cả các hành vi pháp lý và phi tư pháp nhân danh công ty liên quan đến hoạt động kinh doanh của mình.” 1 Còn ở Anh quy định người đại diện theo pháp luật của công ty là “Một thành viên cá nhân được ủy quyền bởi công ty có quyền thực hiện các quyền hạn tương

tự công ty có thể thực hiện” Tựu chung lại người đại diện theo pháp luật

là người được doanh nghiệp chỉ định để thực hiện nhiệm vụ quyền hạn nhân danh doanh nghiệp vì lợi ích doanh nghiệp

Tại khoản 1 Điều 12 Luật DN 2020 của Việt Nam quy định về

người đại diện “người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp là cá nhân đại diện cho doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ giao dịch của doanh nghiệp, đại diện cho doanh nghiệp với tư cách người yêu cầu giải quyết việc dân sự, nguyên đơn, bị đơn, người có quyền lợi, nghĩa vụ liên quan trước Trọng tài, Tòa án và các quyền, nghĩa

vụ khác theo quy định của pháp luật.” Theo định nghĩa thì người đại diện

theo pháp luật của doanh nghiệp nhất thiết phải là một cá nhân, đại diện cho doanh nghiệp thực hiện các quyền và nghĩa vụ phát sinh từ các giao dịch của doanh nghiệp và tham gia tố tụng tại Tòa án và Trọng tài Tuy nhiên, định nghĩa người đại diện trong pháp luật doanh nghiệp Việt Nam

1 Điều 11.1 Luật Công ty Nhật Bản năm 2005

chỉ đề cập đến việc thực hiện giao dịch nhân danh doanh nghiệp mà không đề cập đến chức năng xác lập giao dịch nhân danh doanh nghiệp – vốn là một trong các quyền hạn then chốt của chế định người đại diện theo pháp luật

I.2 Trách nhiệm và nghĩa vụ của người đại diện của doanh nghiệp

theo pháp luật Việt Nam

Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có trách nhiệm:

thực hiện quyền và nghĩa vụ được giao một cách trung thực, cẩn trọng, tốt nhất nhằm đảm bảo quyền và lợi ích hợp pháp của doanh nghiệp; trung thành với lợi ích của doanh nghiệp; không lạm dụng địa vị, chức vụ

và sử dụng thông tin, bí quyết, cơ hội kinh doanh, tài sản khác của doanh nghiệp để tư lợi hoặc phục vụ lợi ích của tổ chức, cá nhân khác; thông báo kịp thời, đầy đủ, chính xác cho doanh nghiệp về doanh nghiệp mà mình, người có liên quan của mình làm chủ hoặc có cổ phần, phần vốn góp theo quy định 2 Bên cạnh đó, người đại diện theo pháp luật của doanh

nghiệp còn phải chịu trách nhiệm cá nhân đối với thiệt hại cho doanh nghiệp do đi quá giới hạn phạm vi đại diện

Người đại diện theo ủy quyền của chủ sở hữu, thành viên, cổ đông tại doanh nghiệp là tổ chức thì phải thực hiện quyền và nghĩa vụ theo quy định của Luật Doanh nghiệp tại Điều 14 và thực hiện trong phạm vi được

ủy quyền

Khoản 2 Điều 12 LDN 2020 quy định: “nếu công ty có nhiều hơn

một người đại diện theo pháp luật thì Điều lệ công ty quy định cụ thể quyền, nghĩa vụ của từng người đại diện theo pháp luật Trường hợp việc phân chia quyền, nghĩa vụ của từng người đại diện theo pháp luật chưa

2 Điều 13 Luật Doanh nghiệp 2020

được quy định rõ trong Điều lệ công ty thì mỗi người đại diện theo pháp luật của công ty đều là đại diện đủ thẩm quyền của doanh nghiệp trước bên thứ ba; tất cả người đại diện theo pháp luật phải chịu trách nhiệm liên đới đối với thiệt hại gây ra cho doanh nghiệp theo quy định của pháp luật về dân sự và quy định khác của pháp luật có liên quan”. Trong trường hợp công ty có nhiều người đại diện thì cần phải phân chia quyền, nghĩa vụ của từng người đại diện Nếu như Điều lệ công ty không quy định rõ phạm vi đại diện của mỗi người thì tất cả người đại diện đều có đủ thẩm quyền đại diện cho doanh nghiệp với bên thứ ba và tất cả phải chịu liên đới đối với thiệt hại gây ra cho doanh nghiệp Như vậy, khi ký hợp đồng tín dụng hoặc hợp đồng đảm bảo với doanh nghiệp, tổ chức tín dụng thì cần phải có sự nghiên cứu kỹ điều lệ của doanh nghiệp để xác định phạm vi, quyền hạn của người đại diện

Về cơ bản, LDN 2020 đã quy định được các khía cạnh khác nhau của chế định người đại diện theo pháp luật Tuy nhiên, cách tiếp cận của văn bản luật này còn khá dè dặt và có những hạn chế nhất định Các tổ chức tín dụng cần thận trọng tìm hiểu về người có thẩm quyền ký hợp đồng để hạn chế nguy cơ hợp đồng có thể bị tuyên vô hiệu

II Thực tiễn thực hiện trách nhiệm và nghĩa vụ của người đại diện

doanh nghiệp theo pháp luật Việt Nam

Khi một công ty có nhiều người đại diện theo pháp luật thì sự phân công thẩm quyền đại diện như thế nào? Đối với công ty hợp danh thì các thành viên hợp danh phân công nhau quản lý và kiểm soát trong hoạt động kinh doanh, còn công ty TNHH và công ty CP thì sự phân công nghĩa vụ của từng người đại diện sẽ được quy định trong Điều lệ của công

ty Tuy nhiên, trên thực tế Điều lệ công ty là văn bản ban hành nội bộ và không phải nội dung bắt buộc phải công khai nên rất dễ dẫn đến trường hợp giao dịch với người đại diện không có thẩm quyền hoặc người có thẩm quyền đại diện nhưng đã bị thay đổi, chấm dứt, từ đó dẫn đến sự vô hiệu các giao dịch, ảnh hưởng rất lớn đến quyền lợi của bên thứ ba Mặc

dù, pháp luật cũng có quy định người đại diện phải thông báo cho bên thứ

ba biết về phạm vi đại diện của mình nhưng không ít trường hợp người đại diện cố tình không thông báo thì lại không có chế tài để ràng buộc trách nhiệm của doanh nghiệp đối với giao dịch trong trường hợp này

Hiện nay, tình trạng vi phạm liên quan đến người đại diện trở nên phổ biến, đặc biệt trong hoạt động cấp tín dụng hay trong hoạt động quản trị tại các ngân hàng Từ vụ Huỳnh Thị Huyền Như, nguyên Phó phòng Quản lý rủi ro của Ngân hàng Thương mại cổ phần Công Thương Việt Nam (Vietinbank) chi nhánh TP.HCM, lợi dụng chức vụ bà này đã làm giả chữ ký, con dấu của khách để lấy tiền của khách chi tiêu riêng Dưới góc độ của pháp luật dân sự, doanh nghiệp, bà Huyền Như và Vietinbank

có phát sinh quan hệ đại diện hay không và hoạt động phê duyệt 50 tỷ gây thiệt hại cho khách hàng phát sinh quyền đại diện bề ngoài hay không? Đối chiếu BLDS thì Huyền Như không phải là người đại diện của

Vietinbank và cũng không được người đại diện theo pháp luật của Vietinbank ủy quyền nên việc ngân hàng này từ chối trách nhiệm của mình trong gây thiệt hại cho khách hàng là có căn cứ Tuy nhiên, thực tế khách hàng gửi tiền vào tài khoản Huyền Như, khách hàng không thể biết được quyền đại diện của bên đại diện mà việc đại diện này là trách nhiệm của doanh nghiệp và bên đại diện Việc Vietinbank cho rằng họ không có lỗi trong các giao dịch bất chính của Huyền Như là chưa thực sự thuyết phục

Và trong thực tế, rất nhiều vụ giao dịch mà người trực tiếp giao dịch lại không có thẩm quyền, điều này gây ảnh hưởng không nhỏ đến quyền lợi của bên thứ ba Bởi họ không biết và không buộc phải biết về quyền hạn của người đang đại diện giao dịch với mình

III Đề xuất, kiến nghị nhằm hoàn thiện quy định pháp luật về người

đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp

Thứ nhất, cần bổ sung vai trò “xác lập” các giao dịch vào khái niệm

về người đại diện theo pháp luật

Việc bổ sung vai trò “xác lập” các giao dịch là cần thiết và phù hợp bởi người đại diện theo pháp luật không chỉ là người “thực hiện” mà còn là người ký kết, “xác lập” các giao dịch nhân danh doanh nghiệp Đây là quyền hạn then chốt của người đại diện theo pháp luật, đồng thời đảm bảo hài hòa thống nhất với khoản 1 Điều 134 BLDS 2015

Thứ hai, cần xây dựng cơ chế đề bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của bên thứ ba trong các giao dịch thông qua người đại diện theo pháp luật

Thực ra, đối với công ty hợp danh, LDN 2020 (khoản 1 Điều 184) quy định “các thành viên hợp danh là người đại diện theo pháp luật của công

ty và tổ chức điều hành hoạt động kinh doanh hằng ngày của công ty Mọi hạn chế đối với thành viên hợp danh trong thực hiện công việc kinh doanh hằng ngày của công ty chỉ có hiệu lực đối với bên thứ ba khi người đó được biết về hạn chế đó” Cách tiếp cận này cần được mở rộng áp dụng cả cho công ty TNHH và công ty cổ phần vì sẽ công bằng hơn cho các bên thứ ba và phù hợp với thông lệ quốc tế

Với trường hợp doanh nghiệp có nhiều người đại diện theo pháp luật thì quyền hạn và nghĩa vụ của người này được quy định trong Điều lệ của doanh nghiệp thì doanh nghiệp phải có trách nhiệm công bố thông tin

về quyền hạn và nghĩa vụ của người đại đại diện đến người thứ ba Để đảm bảo việc công bố thông tin được kịp thời thì trước hết cần phải công

bố trên Cổng thông tin điện tử của doanh nghiệp Nếu doanh nghiệp

không công bố thông tin thì bên thứ ba có thể coi là bên ngay tình và giao dịch tiếp tục có hiệu lực đối với các bên theo điểm c khoản 1 Điều 142 BLDS 2015

KẾT LUẬN

Pháp luật Việt Nam có những quy định tiến bộ về người đại diện theo pháp luật doanh nghiệp, góp phần làm minh bạch và điều tiết tốt hoạt động thương mại của các doanh nghiệp đảm bảo nguyên tắc quản trị của công ty theo khuyến cáo của OECD Tuy nhiên, trong thực tế pháp luật vẫn còn tồn tại những hạn chế, bất cập cho các bên khi tham gia vào giao dịch, pháp luật vẫn còn e dè trong và có những hạn chế nhất định

Danh mục tài liệu tham khảo

1 Điều 11.1 Luật Công ty Nhật Bản năm 2005;

2. Phan Thành Nhân, Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp – Thực trạng pháp luật và hướng hoàn thiện, Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp –Thực trạng pháp luật và hướng hoàn thiện

3 Quốc hội (2020), Luật Doanh nghiệp 2020;

4 Quốc hội (2015), Bộ luật Dân sự 2015

5. Tạp chí Lập pháp, Vấn đề quyền đại diện trong công ty qua thực tiễn hoạt động của các ngân hàng thương mại, Vấn đề quyền đại diện trong công ty

12/1/2022;

6. Tạp chí ngân hàng, Hành lang pháp lý về người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp nhìn từ thực tiễn, Hành lang pháp lý về người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp nhìn từ thực tiễn