Nhân học chữ viết đề tài chữ viết dân tộc co

Ở huyện Trà My tỉnh Quảng Nam, dân tộc Co chủ yếu sống ở các xã Trà Kót , Trà Giáp, Trà Nú nay thuộc huyện Bắc Trà My, tiếp giáp với huyện Trà Bồng.. Tiếp liền đó, ở huyện Tây Trà có 8/9

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC XÃ HỘI VÀ NHÂN VĂN

Bài tiểu luận cuối kì MÔN : NHÂN HỌC CHỮ VIẾT

Đề tài : Chữ viết dân tộc Co

Giảng viên : TS Phan Phương Anh

K63 – Nhân học

NỘI DUNG

I, PHẦN 1 :

1 Câu 1 : Tộc người mà anh chị nghiên cứu thuộc ngữ hệ nào? Tại bảo tàng, các thông tin về ngữ hệ này được trưng bày như thế nào?

Trả lời:

- Tộc người mà tôi nghiên cứu là tộc người Co (Cor, Col, Cùa, Trầu) thuộc nhóm ngữ

hệ Nam Á, tộc người này tương đối gần gũi các dân tộc khác trong vùng bắc Tây Nguyên và lân cận như: Hrê, Xơ Ðăng, Ba Na

- Ngữ hệ Nam Á (còn gọi là Môn–Khmer) là một ngữ hệ lớn ở Đông Nam Á lục địa,

và cũng phân bố rải rác ở Ấn Độ, Bangladesh, Nepal và miền nam Trung Quốc, với chừng 117 triệu người

[ CITATION Ngữ19 \l 1066 ]

- Tại bảo tàng, các thông tin về ngữ hệ này được trưng bày tại khu vực phòng trưng

bày số 4 có trưng bày các hiện vật và thông tin chi tiết về các tộc người thuộc nhóm ngôn ngữ Môn-Kh’mer theo các mục sau :

 Làng bản, nhà cửa;

 Canh tác nông nghiệp;

 Săn bắt và thuần dưỡng voi của dân tộc M’nông;

 Nhà rông và lễ hội;

 Nghề thủ công đan lát và vận chuyển;

 Tập tục ăn, uống, hút thuốc;

 Chùa dân tộc Khmer

Bảo tàng thông qua trưng bày đã thể hiện một cách chân thực và hiệu quả được đời sống sinh hoạt, giá trị văn hoá, tinh thần, con người của nhóm ngữ hệ này Nhưng bên cạnh đó thì các trưng bày về tộc người Co lại ít, chưa thể hiện rõ được về các đặc điểm của người Co, đặc biệt là chưa xuất hiện thông tin về chữ viết của họ

(Hình ảnh minh hoạ cho khu vực trưng bày của ngữ hệ Nam Á)

2 Câu 2 : Tộc người này cư trú tập trung ở vùng nào của Việt Nam ? Ở những nước lân cận nào? Anh chị hãy giới thiệu sơ bộ về dân số, sinh kế của họ?

Trả lời:

- Tộc người Co cư trú chủ yếu ở hai huyện Trà Bồng, Tây Trà, tỉnh Quảng Ngãi- đây

là chiếc nôi, là quê hương ruột thịt của họ Ngoài ra còn có một bộ phận nhỏ di cư từ Trà Bồng sang sinh sống ở huyện Bắc Trà My, tỉnh Quảng Nam Người Co mang nhiều tên gọi phiếm xưng khác nhau như Cùa, Khùa, Của, “Mọi Thanh Bồng”, “Mọi Trà Bồng”, “Mọi Trầu”, “Ta- Kua” hay “Mọi Quế

Ở huyện Trà My tỉnh Quảng Nam, dân tộc Co chủ yếu sống ở các xã Trà Kót , Trà Giáp, Trà Nú nay thuộc huyện Bắc Trà My, tiếp giáp với huyện Trà Bồng Một số ít (chỉ vài trăm người) sống ở xã Tiên Lập huyện Tiên Phước và các xã Tam Sơn, Tam Trà huyện Núi Thành

Ở nguồn Trà Bồng, nay là hai huyện Trà Bồng và Tây Trà tỉnh Quảng Ngãi, là nơi cư trú chính của dân tộc Co Tại huyện Trà Bồng, trừ 3 xã ở phía đông là Trà Xuân, Trà Phú, Trà Bình chủ yếu người Việt sinh sống, 7 xã còn lại ở phía tây huyện gồm Trà Giang, Trà Sơn, Trà Thủy, Trà Lâm, Trà Tân, Trà Bùi, Trà Hiệp đều là địa bàn cư trú của người Co Tiếp liền đó, ở huyện Tây Trà có 8/9 xã là nơi tập trung người Co sinh sống, gồm các xã Trà Lãnh, Trà Nham, Trà Trung, Trà Thọ, Trà Thanh, Trà Quân, Trà Khê, Trà Phong, chỉ có xã Trà Xinh ở phía nam huyện là nơi dân tộc CaDong cư trú Ngoài ra, còn phải kể đến một số dân Co khoảng 300 người ở thôn Thọ An, xã Bình An huyện Bình Sơn, phía đông của xã Trà Giang huyện Trà Bồng, vốn là dân

Co dạt từ Trà My xuống trong cuộc kháng chiến chống Mỹ, cứu nước

[CITATION Dân21 \l 1066 ]

- Năm 2009, người Co ở Việt Nam có dân số 33.817 người, cư trú tại 25 trên tổng số

63 tỉnh, thành phố Người Co cư trú tập trung tại các tỉnh: Quảng Ngãi (28.110

người, chiếm 83,1% tổng số người Co), Quảng Nam (5.361 người), Kon Tum (118 người)

(Hình ảnh về dân số của dân tộc Co)

- Đối với tộc người Co:

 Tín ngưỡng và văn hoá tri thức :

Ngày nay, người Co có tín ngưỡng chủ yếu là thờ cúng ông, bà và Bác Hồ, vào nhà ai cũng có hình ảnh Bác Hồ trên bàn thờ

Ngoài ra, từ xưa người Co còn có tín ngưỡng sơ khai “vạn vật hữu linh” (mọi

sự vật, hiện tượng đều có hồn), cúng các thần linh như: trời đất – lửa, sông -núi - đá, mưa - nắng - gió,…cây cối, các vật dụng trong lao động, sinh hoạt hàng ngày; tín ngưỡng về các tầng của thế giới (thế giới có 3 tầng gồm: tầng

trời với Thần Mặt Trời, Thần Mặt Trăng, các Thần Sao, còn ở mặt đất thì có tầng trần gian, dưới đất có tầng âm phủ, với ý niệm sống thì ở trên mặt đất, chết thì xuống dưới đất)…Lễ cúng trâu (đâm trâu) với các loại cây Nêu là hình thức lễ hội cao nhất của người Co để tưởng nhớ tổ tiên và tạ ơn thần linh

 Truyền thống sản xuất :Kinh tế rẫy là nguồn sống chủ yếu, lúa rẫy là nguồn

lương thực chính Canh tác theo hình thức phát rừng, đốt, chọc lỗ tra hạt giống, tuốt lúa bằng tay Kỹ thuật xen canh - đa canh trên từng đám rẫy và luân canh giữa các đám rẫy [ CITATION Giớ10 \l 1066 ]

(“Đít đoóc” - ống đựng hạt giống khi trỉa lúa nương của dân tộc Co)

Trầu không và quế của người Co nổi tiếng lâu đời Ðặc biệt quế quý và nhiều

là một nguồn lợi lớn: quế rừng và quế trồng Đặc biệt, cây quế Quảng là đặc sản truyền thống ở Trà My và Trà Bổng Quế ở vùng người Co có chất lượng

và năng suất cao được các địa phương trong nước và nhiều nơi trên thế giới biết tiếng Rẫy quế của mỗi gia đình là loại tài sản quan trọng, thường 10 năm trở lên mới được thu hoạch Nhờ bán quế, các gia đình có tiền mua sắm các gia sản được ưa chuộng (cồng, chiêng, ché, trâu, v.v và nay thì xe, đài, đồng

hồ, xây nhà, đóng đồ gỗ), đồng thời cũng chi dùng vào việc ăn uống, mặc, v.v

Trâu, lợn, gà trước hết để cúng tế; chó hầu như nhà nhà đều có Nghề dệt và rèn không phát triển Ðồ đan đẹp và phong phú Sản phẩm hái lượm và săn bắt có ý nghĩa không nhỏ trong đời sống người Co

 Về nhà ở :

Người Co xưa làm nhà dài theo kiểu tàu lửa, sống theo gia đình gắn kết chặt chẽ với cộng đồng và có luật tục riêng Trong một ngôi nhà dài (ngôi nhà chung), mỗi một gia đình Co có một không gian riêng có căn buồng riêng

(gọi là tum), nhưng căn này không tách rời mà gắn kết trong kết cấu chung

của ngôi nhà chung Trong ngôi nhà dài như tàu lửa như thế có một căn rộng

rãi (gọi là gưl) làm chổ sinh hoạt chung, có hiên nhà (gọi là a-tưl) làm nơi giã

gạo chung, có lối hành lang chung từ đầu nhà đến cuối nhà Kết cấu của ngôi nhà chung ấy đã nói lên rằng, với người Co, mỗi gia đình có chổ ở riêng nhưng hoàn toàn không tách rời cộng đồng

[ CITATION Dân21 \l 1066 ]

3 Câu 3 : Anh chị có tìm thấy thông tin gì về chữ viết của tộc người này tại bảo tàng hay không?

a Nếu có, đó là loại chữ viết nào và nó được thể hiện trong những hiện vật nào? (trang phục, nhà cửa, nghi lễ - lưu ý xem hết các video…) Chữ viết được sử dụng trong những lĩnh vực nào của đời sống xã hội của tộc người? Đối với mỗi lĩnh vực hãy cho các ví dụ cụ thể về loại hình chữ viết, tính chất văn bản…

b Nếu không có thông tin gì ở bảo tàng, anh chị hãy tìm hiểu xem tộc người này có chữ viết hay không? Nếu có thì có mấy loại chữ viết? Hãy liệt kê và

mô tả sơ bộ các loại chữ viết này.

Trả lời:

- Sau khi được tham quan Bảo tàng thì tôi thấy hiện tộc người Co chưa có thông tin

gì về chữ viết Thực tế từ trước đến nay, người Co chưa có chữ viết Những yếu tố

văn hóa truyền thống còn lại cho đến đều thông qua con đường truyền miệng từ thế

hệ này sang thế hệ khác

- Các nhà dân tộc học ghi nhận rằng, trước kia cộng đồng Co được xem như một nhóm

của dân tộc Xơ Đăng hay một nhóm của người Cùa Song về sau, thực tế cho thấy cộng [ CITATION Giớ21 \l 1066 ]đồng Co có ý thức cao về một tộc người và vị trí một dân tộc đã được thừa nhận một cách chính thức từ năm 1979, khi Nhà nước công

bố Danh mục chính thức các thành phần dân tộc ở Việt Nam (với tộc danh được

ghi là Co) Người Co có nhiều nét gần gũi với các dân tộc xung quanh, xét về mặt ngôn ngữ thì hợp thành nhóm ngôn ngữ “Ba Na phía bắc” trong dòng ngôn ngữ Môn-Khơme, ngữ hệ Nam Á

- Quá trình nghiên cứu và ý tưởng xây dựng bản mẫu tự tiếng Co: Trong thời chiến

tranh, nhiều người khi sinh sống ở cùng người Co, được người Co đùm bọc bảo vệ Qua quá trình tiếp xúc họ đã hiểu về văn hóa và biết được ngôn ngữ của người Co,

về sau họ muốn ngôn ngữ Co sẽ được nhiều người biết đến như là để biết ơn, nên họ

đã nghiên cứu và dùng ký tự quốc ngữ để phiên âm thành chữ viết Co để mọi người cùng học Đi đầu trong công việc này là bác Mã quê ở Quảng Nam và nhiều người Kinh khác; bác Hồ Nhật Tùng là người Co quê ở Trà Lãnh, huyện Tây Trà; bác Hồ Văn Thế người Co quê ở Trà Lâm, huyện Trà Bồng, hiện nay là Trưởng Ban Dân tộc Tuy nhiên, đến nay dân tộc Co vẫn chưa có bộ chữ viết hoàn chỉnh, vẫn đang trong quá trình xây dựng và xin ý kiến của Viện Ngôn ngữ học và Viện Dân tộc học

[CITATION Dân21 \l 1066 ]

II, Phần 2 :

1 Câu 4 :

- Nếu tộc người anh chị nghiên cứu có chữ viết thì anh chị hãy nêu lịch sử, hiện trạng của việc sử dụng cũng như truyền dạy hệ thống chữ của tộc người mà anh chị nghiên cứu.

- Nếu tộc người này không có chữ viết thì theo anh chị có nên du nhập một hệ thống chữ viết để ghi lại tiếng nói của tộc người này không? Nếu không, tại sao? Nếu có, ai là người/cơ quan chịu trách nhiệm về việc này? Tại sao? Nếu du nhập thì nên du nhập hệ thống chữ viết nào và tại sao?

Trả lời:

- Tộc người Co không có chữ viết riêng, nên như đã nói thì đã có một số người nghiên

cứu và dùng ký tự quốc ngữ để phiên âm thành chữ viết Co để mọi người cùng học

- Ngày 24/11/2015, Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam cho biết, UBND tỉnh đã ban hành

quyết định công nhận Kết quả nghiên cứu đề tài khoa học và công nghệ cấp tỉnh về

“Nghiên cứu hoàn chỉnh bộ chữ dân tộc Co - Biên soạn sách dạy và học tiếng Co” do PGS.TS Tạ Văn Thông làm chủ nhiệm Đây là đề tài do Viện Từ điển học và Bách khoa thư Việt Nam chủ trì thực hiện

Sở KH&CN Quảng Nam chuyển giao kết quả nghiên cứu cho Ban Dân tộc tỉnh Quảng Nam chủ trì, phối hợp với các cơ quan liên quan tổ chức ứng dụng kết quả nghiên cứu đề tài vào thực tiễn đạt kết quả

[ CITATION Ứn15 \l 1066 ]

- Tiếp đó, huyện Trà Bồng vừa tổ chức Hội thảo thực hiện đề tài "Nghiên cứu, biên

soạn tài liệu dạy - học tiếng Co cho cán bộ, công chức là người Kinh đang công tác tại 2 huyện Trà Bồng và Tây Trà" Tham dự hội thảo có lãnh đạo Ban Tuyên giáo, ban Dân tộc tỉnh, lãnh đạo các sở: Khoa học và công nghệ, Văn hóa thể thao và du lịch, lãnh đạo 2 huyện Trà Bồng và Tây Trà và lãnh đạo các xã trên địa bàn huyện Tại hội thảo, các đại biểu đã được nghe ông Nguyễn Minh Trí, chủ nhiệm đề tài giới thiệu về đề tài Người Co và tiếng Co Đề tài này có ý nghĩa quan trọng trong việc dạy và học tiếng Cor cho cán bộ công chức là người Kinh đang công tác tại 2 huyện Trà Bồng và Tây Trà Các sản phẩm chính của đề tài là Bài học tiếng Co, bảng tra cứu Việt - Co, Co - Việt, gọi chung là Ngữ vựng Việt - Co, Co - Việt cũng đã được PGS, Tiến sĩ Tạ Văn Thông trình bày tại hội thảo Ngoài ra còn có bộ tài liệu hướng dẫn giảng dạy đi kèm Đề tài này có ý nghĩa quan trọng trong việc làm cơ sở để tỉnh Quảng Ngãi thực hiện chủ trương dạy - học và sử dụng tiếng Co Ngoài ra nó còn giúp người đọc có điều kiện tìm hiểu tiếng Co để sử dụng trong đời sống, thêm yêu quý tiếng nói chữ viết Co, từ đó có ý thức giữ gìn và phát triển ngôn ngữ cùng những nét bản sắc văn hóa cộng đồng này

Thực tế hiện nay, người dân tộc Co chiếm phần lớn dân số ở 2 huyện Trà Bồng và Tây Trà Trong khi đó, đội ngũ cán bộ công chức công tác ở 2 huyện này phần đông

là người Kinh ở các huyện đồng bằng lên công tác, nhất là huyện Tây Trà Người Co biết nói tiếng Việt nhiều nhưng cán bộ công chức người Kinh thì hầu hết không biết tiếng Co nên việc đi sâu tìm hiểu tâm tư, nguyện vọng, đời sống của người dân hay truyền tải những chủ trương, chính sách đến đồng bào có phần hạn chế, ảnh hưởng đến chất lượng công tác Đặc biệt là đội ngũ giáo viên Mẫu giáo, Tiểu học ở các trường miền núi thì việc nói và hiểu tiếng Co là rất quan trọng Vì trẻ mẫu giáo, tiểu học chưa biết tiếng Việt nhiều, có em không nói được tiếng Việt nên việc dạy học gặp nhiều khó khăn, cô nói trò không hiểu, trò nói cô không hiểu dẫn đến hiệu quả dạy học không cao Thời gian qua, huyện Trà Bồng đã tổ chức được 3 lớp học Tiếng

Co cho cán bộ công chức, giáo viên đang công tác ở huyện 2 huyện Trà Bồng và Tây Trà đang có kế hoạch mở thêm nhiều lớp học tiếng Co cho cán bộ công chức, giáo viên đang công tác ở 2 huyện, xem đây là một trong những mục tiêu quan trọng góp phần nâng cao chất lượng và hiệu quả công tác

[ CITATION Trà15 \l 1066 ]

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1. [ CITATION Ngữ19 \l 1066 ]

https://solution.edu.vn/ngu-he-nam-a-co-anh-huong-nhu-the-nao-den-tieng-viet/

2. [CITATION Dân21 \l 1066 ]

https://admin.quangngai.gov.vn/web/ban-dan-toc-tinh/dan-toc-co

3. [ CITATION Ứn15 \l 1066 ]

http://cadn.com.vn/news/137_140831_u-ng-du-ng-bo-chu-dan-to-c-cor-de-bien-soa-n-sa-ch-da-y-ho-c.aspx

4. [ CITATION Trà15 \l 1066 ]

https://dbnd.quangngai.gov.vn/mnews.aspx?id=2037

5. [ CITATION Giớ10 \l 1066 ]

http://unescovietnam.vn/vnf/index.php?

option=com_content&view=article&id=400:dan-tc-co&catid=112:phong-tc-l-hi&Itemid=323