Bảo vệ các quyền cơ bản của con người qua chế định “các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người” trong bộ luật hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN Đề tài Bảo vệ các quyền cơ bản của con người qua chế định “Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người” trong B[.]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Đề tài: Bảo vệ các quyền cơ bản của con người qua chế định

“Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người” trong Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung

năm 2017)

Học phần: Luật hình sự

Mã lớp học phần: CRL 1010 1

Giảng viên hướng dẫn: TS Nguyễn Khắc Hải

HÀ NỘI - 2021

MỤC LỤC

Phần mở đầu

Lời dẫn ……… 3

Phần nội dung

1.Quyền con người ……….3 2.Chế định các tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm trong BLHS năm 2015 ……… 4 3.Bảo vệ quyền cơ bản của con người qua chế định ……….7

Kết luận ……….8 DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO

Danh mục bảng từ viết tắt

-BLHS: Bộ luật hình sự

-TNHS: Trách nhiệm hình sự -CTTP: Cấu thành tội phạm

Phần mở đầu

Lời dẫn

Quyền con người là những giá trị xã hội cao quý được thừa nhận chung của nền văn minh nhân loại Trong lịch sử bảo vệ quyền, lợi ích của con người là

nguyên nhân và cũng là mục đích ra đời của pháp luật, các quyền con

người ,quyền cơ bản của công dân được bảo vệ, bảo đảm thi hành bằng cả hệ thống pháp luật Trong đó pháp luật hình sự luôn được coi là một công cụ pháp

lí quan trọng ,sắc bén để bảo vệ có hiệu quả các quyền con người, quyền công dân Trên tinh thần đó ,pháp luật hình sự Việt Nam bảo vệ các quan hệ xã hội trong đó con người là chủ thể được bảo vệ khỏi sự xâm phạm của những hành vi nguy hiểm trái với chuẩn mực xử sự chung của toàn xã hội Theo thực tiễn ở nước ta cho thấy việc tôn trọng và bảo vệ quyền con người còn là vấn đề lớn, trong xã hội còn xảy ra những vụ giết người ,cướp của hết sức dã man gây chấn động trong dư luận xã hội và gây tâm lí hoang mang trong nhân dân, người dân chưa thực sự yên tâm trong các hoạt động xã hội Vì vậy một trong những

nhiệm vụ quan trọng hàng đầu của BLHS là tiếp tục hoàn thiện để góp phần tạo

ra một khung pháp lý nhằm bảo vệ môi trương sống an lành cho người dân, bảo

vệ tốt các quyền con người ,quyền tự do, dân chủ công dân Xuất phát từ những

lí do này tôi đã lựa chọn đề tài “Bảo vệ các quyền cơ bản của con người qua chế định: Các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người trong Bộ luật Hình sự năm 2015 (sửa đổi, bổ sung năm 2017)” làm bài tiểu luận kết thúc học phần của mình

Phần nội dung

1 Quyền cơ bản của con người

Trước đây quyền con người được quy định trong Hiến pháp đồng nhất với quyền công dân sau đó sửa đổi năm 2013 đã được tách riêng ,ta hiểu quyền con

nhận và bảo vệ trong pháp luật quốc gia và các thỏa thuận pháp lý quốc tế cần được tôn trọng và bảo đảm

Hiện nay trong khoa học luật hình sự có không ít công trình nghiên cứu về vấn

đề bảo vệ các quyền con người trong pháp luật hình sự Theo tôi, bảo vệ các quyền con người là việc ghi nhận và bảo đảm các quyền, tự do của con người bằng pháp luật, thông qua đó có những cơ chế đảm bảo thực thi các quy định cũng như có những chế tài xử lý các hành vi xâm phạm

2 Chế định các tội phạm xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người trong BLHS năm 2015

Con người được coi là vốn quý của xã hội, là đối tượng hàng đầu được luật hình

sự nói riêng cũng như pháp luật nói chung bảo vệ Bảo vệ con người trước hết là bảo vệ tính mạng, sức khỏe , bảo vệ nhân phẩm, danh dự và tự do ,vì đó là những điều có ý nghĩa quan trọng đối với con người Vì vậy BLHS 2015 quy định tại chương XIV các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người, gồm 34 điều luật.Trước khi có BLHS đầu tiên (BLHS 1985) Việt Nam chưa có văn bản quy phạm pháp luật hình sự nào quy định một cách có hệ thống và đầy đủ về các tội này Các BLHS ra đời và có sự sửa đổi,

bổ sung ,càng về sau càng phát triển theo hướng tăng cường bảo vệ con người bằng việc bổ sung hành vi phạm tội và phân hóa TNHS rõ hơn

Khách thể chung của các tội này là quyền được sống, quyền được tôn trọng và bảo vệ về tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự Đối tượng tác động của các tội phạm này là con người cụ thể và còn sống Chủ thể của các tội phạm này đều là người có năng lực trách nhiệm hình sự hoặc pháp nhân thương mại thực hiện Mặt khách quan của các tội thể hiện ở những hành vi nguy hiểm cho xã

hội( hành động hoặc không hành động) xâm phạm trực tiếp tới tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người Một điểm đáng chú ý là có những tội phạm, hành vi nguy hiểm cho xã hội thể hiện dưới dạng không hành động như tội không cứu giúp người đang ở trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng; và hành vi không cho con do mình đẻ ra bú sữa gây ra cái chết cho đứa trẻ trong tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ Hậu quả gây ra là những thiệt hại về thể chất như chết người, thiệt hại về sức khỏe , cách ly trẻ em khỏi sự quản lý của gia đình và nguời thân, truyền bệnh nguy hiểm cho người khác , gây tổn hại về tinh thần như xúc phạm đến nhân phẩm danh dự của con người Mặt chủ quan, phần lớn các tội phạm được thể hiện với lỗi cố ý trực tiếp, có một số do lỗi vô ý

2.1 Các tội phạm xâm phạm tính mạng

Các tội xâm phạm tính mạng là những hành vi có lỗi xâm phạm quyền sống ,quyền được tôn trọng ,bảo vệ về tính mạng của người khác

Khách thể của nhóm tội này là quyền sống, quyền được tôn trọng và bảo vệ tính mạng, là một trong những khách thể quan trọng nhất được luật hình sự bảo

vệ Đối tượng của nhóm tội này là những người đang sống ,tồn tại trong thế giới khách quan với tư cách là con người Nhóm tội này gồm 13 tội danh quy định tại điều 123 đến điều 133; điều 148, điều 149 trong BLHS năm 2015 ,đó là các tội cố ý hay vô ý gây thiệt hại đến tính mạng qua hành vi hành động hay không hành động.Trong đó hai tội lây truyền HIV cho người khác (điều 148) và tội cố

ý truyền HIV cho người khác (điều 149) có tính nguy hiểm đến tính mạng của người bị lây nhiễm HIV nên có thể được xếp vào nhóm các tội xâm phạm tính mạng Hành vi khách quan của các tội phạm xâm phạm tính mạng này tuy khác nhau ở hình thức thể hiện cụ thể nhưng có cùng tính chất, đều có thể trực tiếp hoặc gián tiếp gây ra thiệt hại về tính mạng hoặc đe dọa gây ra thiệt hại đó, hậu quả là thiệt hại đến quyền sống của con người Lỗi của người phạm tội có thể là

lỗi cố ý ( như tội tại điều 123, điều 133 BLHS) hoặc lỗi vô ý (như tội tại điều

128 BLHS) Chủ thể của nhóm tội này là những người có năng lực TNHS, ngoài

ra có 4 tội danh mà CTTP có dấu hiệu đặc biệt : “là mẹ của nạn nhân mới được sinh” điều 124 tội giết hoặc vứt bỏ con mới đẻ; “là người đang thi hành công vụ” điều 127 tội làm chết người trong khi thi hành công vụ; “là người có quan

hệ lệ thuộc với nạn nhân” điều 130 tội bức tử; “là người bị nhiễm HIV” điều

148 tội lây truyền HIV cho người khác Hình phạt chính được quy định có nhiều mức độ khác nhau, hình phạt thấp nhất là cảnh cáo và cao nhất là tử hình và hình phạt bổ sung được quy định ở 5 tội danh Đó là tội giết người, tội làm chết người trong khi thi hành công vụ, tội vô ý làm chết người do vi phạm quy tắc nghề nghiệp hoặc quy tắc hành chính, tội không cứu giúp người trong tình trạng nguy hiểm đến tính mạng và tội cố ý truyền HIV cho người khác

2.2 Các tội xâm phạm sức khỏe

Các tội xâm phạm sức khỏe là những hành vi có lỗi xâm phạm quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe của người khác

Khách thể của nhóm tội này là quyền được tôn trọng và bảo vệ về sức khỏe Đối tượng tác động là những người đang sống, tồn tại với tư cách là thực thể tự nhiên và xã hội Hành vi khách quan của các tội này là những hành vi gây tổn hại cho sức khỏe con người, hành vi có thể là hành động hoặc không hành động Hậu quả là thiệt hại gây ra cho quyền được tôn trọng và bảo vệ sức khỏe ,thể hiện là thương tích hoặc tổn hại cho sức khỏe Thuộc nhóm tội này quy định có

7 tội danh trong đó có 2 tội chủ thể thực hiện là chủ thể đặc biệt Điều 137 và điều 140, chủ thể là người có quan hệ lệ thuộc vào người phạm tội trong đó nạn nhân là người lệ thuộc vào người phạm tội Lỗi của người phạm tội có thể là lỗi

cố ý hoặc là vô ý Hình phạt chính được quy định các mức độ khác nhau ,hình phạt thấp nhất là cảnh cáo, cao nhất là tù chung thân Ngoài ra thì hình phạt bổ

sung có thể là cấm đảm nhiệm chức vụ , làm những nghề hoặc công việc nhất định

2.3 Các tội xâm phạm danh dự, nhân phẩm

Các tội xâm phạm nhân phẩm, danh dự là những hành vi cố ý xâm phạm đến quyền được tôn trọng về nhân phẩm, danh dự

Hành vi phạm tội của nhóm tội này đều dưới dạng hành động, gây ra hậu quả là những thiệt hại tinh thần về danh dự, nhân phẩm Lỗi ở tất cả các tội là lỗi cố ý, người phạm tội biết hành vi của mình xâm hại nhân phẩm, danh dự của người khác nhưng vẫn thực hiện hành vi nhằm đạt mục đích của mình Chủ thể của tội phạm là chủ thể bình thường hoặc chủ thể đặc biệt Trong BLHS quy định có 14 tội danh thuộc nhóm tội này , hình phạt cho nhóm tội này có mức cao nhất là tử hình và hình phạt bổ sung có thể là cấm đảm nhiệm chức vụ, cấm hành nghề hoặc làm công việc nhất định ,phạt tiền,phạt quản chế, cấm cư trú, tịch thu tài sản

3.Bảo vệ quyền con người qua chế định

Con người là yếu tố trung tâm, cốt lõi của Trái đất ,có vai trò đặc biệt quan trọng nên cần được bảo vệ quyền và lợi ích Ngay trong Tuyên ngôn độc lập Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng khẳng định không ai có quyền xâm phạm đến quyền con người “ Tất cả mọi người sinh ra đều có quyền bình đẳng Tạo hóa cho họ những quyền không ai có thể xâm phạm được ;trong những quyền ấy có quyền sống, quyền tự do …” Đảng và Nhà nước ta cũng đã thực thi nhiều chính sách bảo đảm quyền con người và tham gia hầu hết các điều ước quốc tế

về quyền con người Ý nghĩa của việc bảo vệ quyền con người còn được thể hiện qua Hiến pháp – văn bản pháp luật có giá trị pháp lý cao nhất, được sửa đổi

và bổ sung , Hiến pháp 2013 đặt ví trí chương về quyền con người lên vị trí thứ

hai thể hiện sự quan tâm vượt bậc của các nhà lập hiến và tầm quan trọng của quyền con người Bộ luật hình sự cũng vậy , là một trong số những công cụ pháp lý bảo vệ quyền và lợi ích của con người Từ những Bộ luật hình sự đầu tiên của nước Việt nam cho đến bây giờ BLHS 2015 hiện hành ,càng về sau ,sau khi có sự sửa đổi và bổ sung càng có sự phát triển theo hướng tăng cường bảo

vệ con người, thể hiện ở việc bổ sung hành vi phạm tội và phân hóa TNHS rõ hơn So với BLHS 1999 thì BLHS 2015 có quy định thêm 4 tội danh mới : tội vứt bỏ con mới đẻ( điều 124), tội sử dụng người dưới 16 tuổi vào mục đích khiêu dâm( điều 147), tội đánh tráo người dưới 1 tuổi( điều 152), tội mua bán, chiếm đoạt mô, hoặc bộ phận cơ thể con người( điều 154) Tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi bổ sung một số tình tiết tăng nặng trong khung hình phạt tử hình, các tình tiết đó là có tổ chức, nhiều người hiếp dâm một người, phạm tội đối với người dưới 10 tuổi… Sửa đổi ,bổ sung các điều luật thiết thực, chặt chẽ hơn các trường hợp phạm tội để răn đe, phòng và chống tội phạm, giúp BLHS đảm bảo tốt hơn việc bảo vệ quyền con người Để làm tốt công tác này thì các nhà lập pháp phải thường xuyên kiểm tra nắm bắt được thực tiễn xảy ra ,từ đó phân tích dấu hiệu tội phạm để đưa ra các quy định sao cho phù hợp, chặt chẽ nhất

Kết luận

Yếu tố con người là trung tâm của tất cả mối quan hệ trong xã hội, vì vậy con người cần được bảo vệ , pháp luật là công cụ pháp lý hữu hiệu nhất thực hiện việc bảo vệ nhân quyền Ở chương XIV BLHS năm 2015 ,pháp luật quy định rõ ràng, cụ thể chi tiết từng tội phạm để nghiêm khắc trừng trị tội phạm xâm phạm đến tính mạng, sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người Tuy nhiên ,pháp luật cần đưa ra xem xét bảo vệ quyền con người một cách đúng đắn nhất Pháp luật đưa ra các hình phạt xử lí người phạm tội, bảo vệ người bị hại , vậy pháp luật cũng phải cân nhắc có những chế định bảo vệ quyền của người phạm tội

Vấn đề đặt ra là cần có sự cân bằng giữa bảo vệ quyền đúng đắn của mỗi cá nhân với việc hạn chế một số quyền của người phạm tội

Danh mục tài liệu tham khảo

1 Bộ luật hình sự năm 2015

2 Giáo trình Luật hình sự Việt Nam( phần các tội phạm) , chủ biên GS.TS.

Nguyễn Ngọc Hòa, Đại học Luật Hà Nội, 2019