Giải pháp thu hút người lao động trở lại sản xuất để phục hồi nền kinh tế

GIẢI PHÁP THU HÚT NGƯỜI LAO ĐỘNG TRỞ LẠI SẢN XUẤT ĐỂ PHỤC HỒI NỀN KINH TẾ 1 Đặt vấn đề Sau thời gian dài giãn cách xã hội sau đợt bùng phát dịch thứ 4 vừa qua, đã có một lực lượng không nhỏ người lao.

GIẢI PHÁP THU HÚT NGƯỜI LAO ĐỘNG TRỞ LẠI SẢN XUẤT ĐỂ

PHỤC HỒI NỀN KINH TẾ

1 Đặt vấn đề

Sau thời gian dài giãn cách xã hội sau đợt bùng phát dịch thứ 4 vừa qua, đã có một lực lượng không nhỏ người lao động ở các thành phố lớn như Hà Nội và TP

Hồ Chí Minh đã có sự di cư trở về các địa phương Tuy nhiên, đây cũng là thời điểm các hoạt động kinh tế được khởi động trở lại Điều này gây thiếu hụt nguồn cung lao động cho các tỉnh/khu công nghiệp khi cả nước đang từng bước mở lại hoạt động sản xuất, kinh doanh để không gãy chuỗi sản xuất, cung ứng của doanh nghiệp Theo báo cáo của Bộ Lao động thương binh và Xã Hội, trong đợt dịch Covid -19 lần thứ 4 bùng phát, hơn 600.000 lao động di cư về quê tại các tỉnh phía Nam Theo số liệu của Tổng cục thống kê, từ tháng 7 đến nay có khoảng 1,3 triệu người rời bỏ các đô thị lớn để tránh dịch, trong đó hơn 74% là người trong độ tuổi lao động Tiếp đến, hơn 400.000 lao động tiếp tục trở về quê, chủ yếu từ Thành phố

Hồ Chí Minh, Bình Dương, Đồng Nai, Long An về các tỉnh miền tây, Tây Nguyên

và ra phía bắc Vì thế, việc bù đắp số lượng lao động để ổn định sản xuất là việc làm cấp bách ngay trong thời gian tới để đảm bảo phục hồi sản xuất và đảm bảo an sinh xã hội, giải quyết vấn đề việc làm, tạo thu nhập cho người lao động Từ tình hình thực tiễn, tác giác bài viết đã tổng hợp, phân tích những ảnh hưởng của lực lượng lao động tới phục hồi sản xuất nền kinh tế, từ đó đưa ra một số giải pháp cụ thể, cấp bách trong thời gian tới

Từ khóa: Thị trường lao động, Covid -19, phục hồi sản xuất

2 Bối cảnh nền kinh tế thế giới và trong nước

Quý III năm 2021, kinh tế thế giới tiếp tục phục hồi sau khi dịch Covid-19 gây thiệt hại nặng nề Quỹ Tiền tệ Quốc tế-IMF dự đoán rằng tăng trưởng GDP toàn cầu năm nay sẽ thấp hơn mức 6% được dự đoán vào tháng Bảy Tại khu vực Đông

Nam Á, ADB dự báo tăng trưởng GDP là 3,1% vào năm 2021, thấp hơn mức 4,4% của năm ngoái vì khu vực này vẫn đang đối phó với biến thể Delta rất dễ lây lan

Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) nhận định vào năm 2022, tỷ lệ thất nghiệp toàn cầu dự kiến là 5,7%, tương ứng với 205 triệu người thất nghiệp, vượt qua mức

187 triệu người vào năm 2019 ILO dự báo việc làm của khu vực ASEAN sẽ phục hồi chậm do tác động nặng nề mà đại dịch Covid-19 gây nên Đại dịch Covid-19 vừa qua đã gây tổn thất trên 7% thời gian làm việc của người lao động khu vực ASEAN Dự báo làn sóng dịch Covid-19 đang tiếp diễn sẽ khiến thị trường lao động nửa cuối năm 2021 ở khu vực này tiếp tục xấu hơn nữa

Đối với tình hình trong nước, tiếp nối những thành tựu đã đạt được trong năm

2020, kinh tế vĩ mô của nước ta sẽ tiếp tục ổn định và cải thiện trong những tháng đầu năm 2021 Tuy nhiên, dịch Covid-19 bùng phát vào cuối tháng 4 đã lây lan nhanh ở nhiều nơi, nhất là các tỉnh, thành phố kinh tế trọng điểm Tổng sản phẩm trong nước (GDP) quý III / 2021 dự kiến giảm 6,17% so với cùng kỳ năm ngoái, đây là mức giảm lớn nhất kể từ khi Việt Nam tính toán và công bố GDP hàng quý Thị trường lao động đang đối mặt với cuộc khủng hoảng nghiêm trọng, lập hàng loạt kỷ lục tiêu cực, hàng triệu lao động thất nghiệp, thu nhập ngày càng giảm

3 Ảnh hưởng của dịch bệnh tới tình hình lực lượng lao động

Chỉ tính riêng trong quý 3 năm 2021, hơn 28,2 triệu người từ 15 tuổi trở lên bị ảnh hưởng tiêu cực từ đại dịch Covid-19, khiến họ mất việc làm hoặc phải nghỉ không lương hay luân chuyển, giảm giờ làm, giảm thu nhập, v.v So với quý trước,

số lượng lao động bị ảnh hưởng bởi đại dịch Covid-19 tăng 15,4 triệu trong quý 3

Đa số những người bị ảnh hưởng trong độ tuổi lao động từ 25 đến 54 tuổi, chiếm 73,3% tổng số lao động bị ảnh hưởng

Trong số hơn 28,2 triệu người bị ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch Covid-19, có 4,7 triệu người thất nghiệp, chiếm 16,5%; 14,7 triệu người bị đình chỉ sản xuất kinh doanh, chiếm 51,1%; 12 triệu người đã cắt ngắn thời gian làm việc hoặc bị buộc

phải xin nghỉ việc chiếm 42,7%; thu nhập của nhân viên giảm 18,9 triệu đồng, chiếm 67,2%

Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long là hai khu vực bị ảnh hưởng nặng

nề nhất Tại hai khu vực này, tỷ lệ người lao động có công việc bị ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch bệnh là cao nhất, lần lượt là 59,1% và 44,7% Con số này thấp hơn nhiều ở khu vực miền núi Bắc Trung Bộ và Tây Nguyên, lần lượt là 17,4% và 19,7%

Đơn vị tính: %

Biểu đồ 1: Tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên bị ảnh hưởng tiêu cực chia theo khu

vực, quý III năm 2021

(Nguồn: Tổng cục Thống kê)

Trong đó, lao động khu vực thành thị chịu thiệt hại nhiều hơn so với khu vực nông thôn Có 46,2% lao động khu vực thành thị bị ảnh hưởng tiêu cực bởi dịch Covid-19 trong khi đó con số này ở nông thôn là 32,4%

Gần một nửa số người đang có việc làm (48,7%) cho biết công việc của họ gặp khó khăn do đại dịch (tăng gấp đôi so với quý trước, tăng 26,1 điểm phần trăm) Hơn 2/3 tổng số người thất nghiệp (80,9%) cho biết công việc của họ bị bệnh dịch gây hại (tăng 32,8 điểm phần trăm so với quý trước) Cuối cùng, trong số 23,7 triệu người từ 15 tuổi trở lên không tham gia hoạt động kinh tế, 14,5% cho biết phải chịu tác động tiêu cực bởi đại dịch (tăng 10,7 điểm phần trăm so với quý trước)

Biểu đồ 2: Tỷ lệ người từ 15 tuổi trở lên bị ảnh hưởng tiêu cực chia theo tình trạng tham gia thị trường lao động, quý II và quý III năm 2021

(Nguồn: Tổng cục Thống kê)

Đến hết quý III năm 2021, tình hình bệnh dịch Covid-19 trở nên phức tạp trên

cả nước khiến việc giãn cách xã hội kéo dài, hàng loạt các doanh nghiệp, dịch vụ không thiết yếu buộc phải đóng cửa làm số lượng lớn lao động bị ảnh hưởng nặng

nề Nhiều người lao động bị buộc phải rời khỏi thị trường Số người tham gia lực lượng lao động quý III năm 2021 bị sụt giảm nghiêm trọng Lực lượng lao động từ

15 tuổi trở lên trong quý III năm 2021 là 49,1 triệu người, giảm 2,0 triệu người so với quý trước và giảm 2,2 triệu người so với cùng kỳ năm trước So với quý trước, lực lượng lao động ở khu vực nông thôn giảm 1,4 triệu người (chiếm 4,4% tổng số lao động khu vực nông thôn); lực lượng lao động ở khu vực thành thị giảm 583 nghìn người (chiếm 3,1% tổng số lao động khu vực thành thị) Sự sụt giảm nghiêm trọng về số người tham gia lực lượng lao động trong quý III năm 2021 làm tỷ lệ tham gia lực lượng lao động trong quý này xuống thấp nhất trong 10 năm trở lại đây với 65,6%, giảm 2,9 điểm phần trăm so với quý trước và giảm 3,9 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước

Đơn vị: triệu người

Biểu đồ 3: Lực lượng lao động trong vòng 2 năm trở lại đây

(Nguồn: Tổng cục Thống kê) Diễn biến bất thường của đại dịch Covid-19 đã đẩy tỷ lệ thất nghiệp tăng đột biến, vượt xa con số 2% như thường thấy

Trên phạm vi toàn quốc, số người thất nghiệp trong độ tuổi lao động quý III năm 2021 là hơn 1,7 triệu người, tăng 532,2 nghìn người so với quý trước và tăng 449,6 nghìn người so với cùng kỳ năm trước Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động quý III năm 2021 là 3,98%, tăng 1,36 điểm phần trăm so với quý trước và tăng 1,25 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước Tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi của khu vực thành thị là 5,54%, tăng 2,18 điểm phần trăm so với quý trước và tăng 1,60 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước

Tỷ lệ thất nghiệp của lao động trong độ tuổi ở mức 3,98% là mức tăng cao nhất trong vòng 10 năm trở lại đây, khiến cơ hội tìm kiếm việc làm của người lao động càng khó khăn hơn Trước khi đại dịch xảy ra, mặc dù có những giai đoạn nền kinh

tế phải đối mặt nhiều khó khăn nhưng tỷ lệ thất nghiệp vẫn chỉ tăng lên đến 2,82% (trong quý I năm 2011) Trong năm 2020 và 6 tháng đầu năm 2021, mặc dù bị tác động nhiều bởi đại dịch Covid-19, tỷ lệ thất nghiệp cả nước cũng vẫn dao động xung quanh con số 2%, với mức cao nhất được ghi nhận trong quý II năm 2020 là 2,85%

Biểu đồ 4: Số người và tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi lao động,

(Nguồn: Tổng cục Thống kê)

Đông Nam Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long là hai vùng có tỷ lệ thất nghiệp tăng cao nhất trong quý này, cao hơn rất nhiều so với mức chung của cả nước Hơn 6% người lao động trong độ tuổi ở 2 vùng này đang tích cực tìm kiếm việc làm nhưng vẫn không tìm được việc Trước khi dịch Covid-19 bùng phát (quý III năm 2019), tỷ lệ này ở vùng Đông Nam Bộ chỉ là 2,33%, vùng Đồng bằng sông Cửu Long là 2,28% Trong quý III năm 2021, tỷ lệ này đặc biệt cao ở Thành phố Hồ Chí Minh với 9,93%, cao gấp 4 lần so với thành phố Hà Nội (2,49%)

So với cùng kỳ năm trước, tỷ lệ thất nghiệp của lao động trong độ tuổi của nhóm không có trình độ chuyên môn kỹ thuật và nhóm sơ cấp ở quý III năm 2021 đều tăng, tương ứng là tăng 2,39 và 0,72 điểm phần trăm Trong khi đó, tỷ lệ thất nghiệp trong độ tuổi của nhóm lao động có trình độ từ trung cấp trở lên giảm so với cùng kỳ năm trước (trung cấp giảm 2,53 điểm phần trăm; cao đẳng giảm 3,66 điểm phần trăm; từ đại học trở lên giảm 1,79 điểm phần trăm) Thực trạng này cho thấy lao động không có trình độ hoặc trình độ thấp gặp khó khăn hơn về cơ hội việc làm

so với lao động có trình độ chuyên môn kỹ thuật cao hơn khi đối mặt với cú sốc về kinh tế - xã hội

Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên (15 đến 24 tuổi) duy trì ở mức cao Thanh niên không có việc làm, không tham gia học tập hoặc đào tạo tiếp tục tăng.

Trong quý III năm 2021, tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên (15 đến 24 tuổi) là 8,89%, cao hơn cùng kỳ năm trước là 0,75 điểm phần trăm và cao gấp hơn 2,2 lần

tỷ lệ thất nghiệp của lao động trong độ tuổi Tỷ lệ thất nghiệp thanh niên ở khu vực thành thị cao hơn gấp 1,8 lần ở khu vực nông thôn Cụ thể, ở thành thị, cứ 100 thanh niên trong độ tuổi 15-24 tham gia hoạt động kinh tế thì có khoảng 13 người thất nghiệp, con số này ở khu vực nông thôn là 7 người Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên ở Thành phố Hồ Chí Minh trong quý III năm 2021 là 15,12%, cao hơn 1,7 lần

so với thành phố Hà Nội (8,85%)

Trong quý III năm 2021, cả nước có gần 2,4 triệu người (chiếm 19,6%) thanh niên 15-24 tuổi không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo, tăng 642 nghìn người so với cùng kỳ năm trước Tỷ lệ thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo ở khu vực nông thôn cao hơn khu vực thành thị, 21,0% so với 17,4% và ở nữ thanh niên cao hơn so với nam thanh niên, 21,5% so với 17,8%

So sánh theo 6 vùng kinh tế - xã hội, tỷ lệ thanh niên không có việc làm và không tham gia học tập, đào tạo ở vùng Trung du và miền núi phía Bắc cao nhất với 26,1%, tiếp theo là vùng Đồng bằng sông Cửu Long với 25,6%, tương ứng tăng 18,6 và 6,5 điểm phần trăm so với cùng kỳ năm trước Tỷ lệ này ở Thành phố Hồ Chí Minh trong quý III năm 2021 là 21,1%, cao hơn 2,2 lần so với thành phố Hà Nội (9,5%) So với cùng kỳ năm trước, tỷ lệ này ở Thành phố Hồ Chí Minh tăng 10,5 điểm phần trăm, trong khi đó thành phố Hà Nội giảm 0,2 điểm phần trăm Dịch Covid 19 bùng phát trở lại lần thứ 4 từ cuối tháng 4/2021 đến nay đã lây lan rộng 58 tỉnh, thành phố và ảnh hưởng nghiêm trọng đến nền kinh tế Sự suy thoái kinh tế do đại dịch Covid -19 đang gây ra không có nguyên nhân, chính là sự tích lũy các yếu tố kinh tế bất lợi, dẫn tới khủng hoảng kinh tế như: Hoạt động của doanh nghiệp và các ngân hàng kém hiệu quả, đầu tư dư thừa làm cung vượt cầu, quan hệ thương mại quốc tế bị chính trị hóa, tỉ giá hối đoái bất hợp lý, thiếu hụt lao động gia tăng, kéo dài, nợ công gia tăng và vượt mức an toàn…

Đợt dịch bùng mạnh, khiến các doanh nghiệp phải thu hẹp sản xuất kinh doanh hoặc dừng hoạt động, do thiếu hụt nguồn vốn sản xuất, thiếu hụt nguồn nguyên liệu trong nước, thiếu hụt nguyên liệu từ nhập khẩu, hàng hóa sản xuất không tiêu thụ được ở trong nước, cũng như xuất khẩu, không thực hiện được sản xuất kinh doanh, không có nguồn thu để bù đắp các chi phí phát sinh… Hậu quả kéo theo là doanh nghiệp phải đưa ra các giải pháp để ứng phó với dịch bệnh như, cắt giảm lao động, cho lao động nghỉ việc không lương, cắt giảm chi phí hoạt động, giảm quy

mô hoạt động, xấu nhất là tạm dừng sản xuất Từ đó dẫn tới việc người lao động phải rút ngắn thời gian hoặc nghỉ việc, mất việc làm

4 Kiến nghị giải pháp để thu hút lực lượng lao động trở lại sản xuất.

Đại dịch Covid 19 vẫn còn diễn biến phức tạp, nguy cơ bùng nổ vẫn có thể xảy

ra bất cứ lúc nào Việc dự báo một kịch bản diễn biến dịch bệnh Covid 19 trong

thời gian tới là rất khó Vì vậy, trong thời gian tới phải xác định mục tiêu kép “vừa chống dịch, vừa phục hồi nền kinh tế” Thực tế, những khó khăn của doanh nghiệp

trong việc giữ chân lao động là rất lớn, vì nó không chỉ cần đến giải pháp an toàn dịch bệnh, bảo đảm thu nhập mà bên cạnh đó còn là vấn đề tâm lý Vì vậy trong thời gian tới, để duy trì sự cân bằng ổn định của thị trường lao động với tốc độ mong muốn trong phục hồi nền kinh tế, tác giả xin đề xuất một số giải pháp để thu hút và giữ chân người lao động trở lại sản xuất, trong đó tập trung mạnh vào các biện pháp giúp doanh nghiệp thu hút được lao động và giữ chân lao động ở lại làm việc

Thứ nhất, Nhà nước và các cấp chính quyền cần hỗ trợ các doanh nghiệp triển

khai tiêm vắc xin cho người lao động, tổ chức tiêm vắc xin an toàn cho người lao động, để tạo yên tâm sản xuất làm việc trong điều kiện mới Đối với những lao động vẫn đang ở lại thành phố thì chủ động các doanh nghiệp hỗ trợ tiêm vắc xin, còn đối với lao động đã về quê có thể hỗ trợ bằng tiền mặt để người lao động có thể chủ động tiêm vắc xin ở tại quê

Thứ hai, các doanh nghiệp muốn thu hút người lao động trở lại làm việc, để

khôi phục sản xấy, cần công bố và cam kết thực hiện tốt các chính sách tiền lương, tiền thưởng, làm thêm giờ, phúc lợi, an toàn vệ sinh lao động, có chính sách khuyến khích đặc biệt cho người lao động gắn bó lâu dài với doanh nghiệp, đồng thời phối hợp để tổ chức tốt các biện pháp đón người lao động trở về Đối tượng nào triển khai được mô hình “3 tại chỗ” thì áp dụng, còn không thì sẽ có chính sách hỗ trợ một phần chi phí thuê nhà… để người lao động yên tâm làm việc

Thứ ba, tập trung kết nối, hỗ trợ thông tin về tuyển dụng và việc làm, đồng thời

thúc đẩy tạo việc làm đối với các lĩnh vực có khả năng phục hồi nền kinh tế nhanh, phù hợp với nhu cầu thị trường Doanh nghiệp có thể cung cấp thông tin tuyển dụng bằng nhiều kênh Bên cạnh đó, các địa phương có đông người di cư trở về cũng cần có chính sách hỗ trợ tuyên truyền thông tin tuyển dụng để người lao động

có thông tin kịp thời

Thứ tư, đơn giản mọi thủ tục để người lao động có thể nhận được các gói hỗ trợ

của Chính phủ đã triển khai Nhà nước cần bố trí các bộ phận một cửa từ cấp xã, huyện, tỉnh từng lĩnh vực cụ thể để hướng dẫn người lao động thuộc từng đối tượng lao động thực hiện các thủ tục nhận các gói hỗ trợ của Chính phủ một cách nhanh nhất

Thứ năm, tổ chức đào tạo, phát triển các kỹ năng theo yêu cầu của lao động bị

thất nghiệp thuộc các nhóm dễ bị tổn thương, nhất là hỗ trợ về đào tạo nghề cho người lao động chuyển nghề do thay đổi hoặc mất việc làm do ảnh hưởng của dịch Covid 19; điều chỉnh hoạt động đào tạo theo nhu cầu thị trường lao động cho các ngành có tiềm năng tăng trưởng kinh tế khi phục hồi

Tài liệu tham khảo:

1 Tổng cục Thống kê (2021), Báo cáo tác động của dịch Covid-19 đến tình hình lao động, việc làm, quý III năm 2021

2 Bùi Quang Tuấn, Hà Huy Ngọc (2021), Phục hồi kinh tế sau tác động của đại dịch COVID-19: Kinh nghiệm quốc tế và bài học cho Việt Nam, Tạp chí Cộng sản

https://www.tapchicongsan.org.vn/web/guest/kinh-te/-/2018/824164/phuc-hoi- kinh-te-sau-tac-dong-cua-dai-dich-covid-19 kinh-nghiem-quoc-te-va-bai-hoc-cho-viet-nam.aspx Truy cập ngày 5/11/2021

3

https://www.qdnd.vn/cung-ban-luan/tim-nguon-lao-dong-sau-dai-dich-673001

4 https://suckhoedoisong.vn/chia-khoa-de-thu-hut-va-giu-chan-nguoi-lao-dong-sau-dai-dich-covid-19-169211030153149818.htm