Phục hồi kinh tế nông nghiệp bền vững sau đại dịch covid 19

PHỤC HỒI KINH TẾ NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG SAU ĐẠI DỊCH COVID 19 Từ đầu năm 2020, dịch bệnh Covid 19 đã xâm nhiễm vào nhiều quốc gia, lan rộng trên thế giới và đang diễn biến nghiêm trọng, phức tạp, khó lư.

PHỤC HỒI KINH TẾ NÔNG NGHIỆP BỀN VỮNG SAU ĐẠI DỊCH COVID

19

Từ đầu năm 2020, dịch bệnh Covid-19 đã xâm nhiễm vào nhiều quốc gia, lan rộng trên thế giới và đang diễn biến nghiêm trọng, phức tạp, khó lường, đặc biệt tại các nước Châu Âu, Đông Nam Á gây ảnh hưởng tiêu cực tới tăng trưởng kinh tế thế giới, làm đình trệ hoạt động sản xuất kinh doanh, tiêu dùng toàn cầu Tại Việt Nam, nhiều địa phương phải áp dụng các biện pháp phòng chống dịch theo Chỉ thị

số 16/CT-TTg ngày 31/3/2020 của Thủ tướng Chính phủ Nhìn chung, dịch bệnh Covid-19 tác động lớn đến các hoạt động kinh tế - văn hóa - xã hội cả nước, nhiều lĩnh vực sản xuất kinh doanh bị ảnh hưởng rất lớn, kéo theo hàng loạt những vấn

đề mà ngành nông nghiệp đã và đang phải đối mặt như: Thiếu hụt nguồn vốn, nhân lực cho sản xuất kinh doạnh, thị trường cung - cầu trong nước thu hẹp, hoạt động xuất, nhập khẩu đình trệ

Tác động đối với hoạt động sản xuất nông lâm thủy sản

- Dịch bệnh Covid-19 với 4 đợt diễn biến phức tạp đã ảnh hưởng lớn đến việc

tổ chức thực hiện kế hoạch sản xuất nông lâm thủy sản (NLTS), đặc biệt tại các địa phương phải áp dụng biện pháp giãn cách xã hội Ngay từ đầu năm 2020, tình hình sản xuất NLTS, nhất là ngành thủy sản, rau quả (đặc biệt là thanh long, dưa hấu, sầu riêng), gạo, gỗ bị ảnh hưởng trực tiếp do dịch bệnh Covid-19 khởi nguồn từ Trung Quốc, giá thu mua sụt giảm, người dân và doanh nghiệp gặp nhiều khó khăn Bước sang năm 2021, chỉ số giá sản xuất hàng NLTS có xu hướng giảm1

- Việc áp dụng các biện pháp phòng chống dịch trong nước và các nước trên thế giới dẫn đến sản xuất NLTS trong nước bị ảnh hưởng và nhập khẩu nguyên, vật

1 Số liệu Đều tra giá người sản xuất hàng nông, lâm nghiệp và thủy sản - Tổng cục Thống kê: C hỉ số giá sản xuất hàng nông, lâm nghiệp và thủy sản tháng 8/2021 so với tháng 7/2021 trên phạm vi cả nước giảm 1,15%, chủ yếu do giảm từ vùng ĐBSCL (-1,93%) Tại vùng này, giá sản xuất giảm nhiều nhất ở ngành nông nghiệp (-2,61%) với sản phẩm từ cây ăn quả giảm sâu nhất (-11,47%) tiếp đến là sản phẩm từ chăn nuôi lợn (-9,15%)

liệu đầu vào phục vụ sản xuất (phân bón, thuốc bảo vệ thực vật, thức ăn chăn nuôi…)2 bị hạn chế, làm cho giá vật tư đầu vào tăng liên tục; trong khi giá bán nhiều sản phẩm NLTS giảm, ảnh hưởng tiêu cực đến việc tái đầu tư, tái sản xuất của người dân và sự phát triển bền vững sản xuất NLTS

Tác động đến hoạt động chế biến, lưu thông, xuất nhập khẩu hàng nông lâm thủy sản

Về chế biến, lưu thông NLTS

- Do dịch bệnh Covid-19 làm cho tình hình thiếu hụt nguồn cung về nguyên liệu đầu vào cho chế biến càng khó khăn hơn (kể cả các dự án, nhà máy gần vùng nguyên liệu), do phải áp dụng biện pháp hạn chế về vận chuyển, giao thông giữa các vùng, địa phương; một số dự án đầu tư dây chuyền sản xuất bị đình trệ do phải chờ thiết bị ngoại nhập, tư vấn nước ngoài hỗ trợ kỹ thuật Dẫn đến, nhiều doanh nghiệp, nhà máy phải tạm dừng sản xuất hoặc hoạt động với 50% công suất

- Hệ thống logistic kho lạnh phục vụ bảo quản, chế biến nông sản còn hạn chế3, đứng trước tác động của dịch bệnh Covid-19 lại càng khó khăn hơn do chưa đáp ứng được nhu cầu phục vụ bảo quản tươi và chế biến xuất khẩu, nhất là tại vùng đồng bằng sông Cửu Long

- Lưu thông hàng nông sản và thủy sản tại một số địa phương thời điểm bùng phát dịch bệnh Covid-19 gặp khó khăn, do vận chuyển ra vào vùng dịch phải tuân thủ các biện pháp cách ly, kiểm dịch, kiểm tra qua nhiều chốt…; nên ảnh hưởng

2 Một số sản phẩm Việt Nam phải nhập khẩu để phục vụ sản xuất trong nước (phân bón, thuốc trừa sâu và nguyên liệu, thức săn gia súc và nguyên liệu… ) được nhập từ thị trường Trung Quốc chiếm tỷ trọng khá lớn Như: Phân bón nhập từ Trung quốc bình quân nhập khẩu 1,5 triệu tấn/năm, tương đương khoảng 380 - 420 triệu USD/năm (chiếm 38 - 39,7% tỷ trọng phân bón nhập khẩu); thuốc từ sâu và nguyên liệu nhập từ TQ khoảng 450 - 462 triệu USD/năm (chiếm 51 - 53,6% tỷ trọng NK sản phẩm này); gỗ và sản phẩm gỗ nhập khẩu khoảng 450 - 650 triệu USD/năm (chiếm 34,3% tỷ trọng)… Lĩnh vực nông nghiệp phụ trợ cũng chịu ảnh hưởng gián tiếp, thể hiện qua sản lượng ngành hóa chất, phân bón, thiết bị nông nghiệp giảm (-5%) so với trước khi có dịch và giá cổ phiếu ngành hóa chất giảm mạnh (-13,8%).

3 Cả nước hiện có 48 kho lạnh làm dịch vụ bảo quản nông thủy sản với công suất khoảng 700.000 palet và hàng nghìn kho lạnh với tổng công suất bảo quản ước đạt 2 triệu tấn sản phẩm phục vụ cho một số thị trường nhất định (chủ yếu là xuất khẩu).

đến việc thu mua nông sản và thủy sản Một số nhà máy, cảng cá, cơ sở sản xuất, chế biến phải ngừng hoạt động do có lao động bị nhiễm dịch bệnh Covid-19

Về tiêu thụ NLTS trong nước

- Ngành phải đối mặt với nhiều khó khăn về tiêu thụ nông sản và thủy sản, đặc biệt đối với những sản phẩm vào chính vụ thu hoạch tại những địa phương phải áp dụng các biện pháp phòng, chống dịch bệnh Covid-19

+ Đối với các địa phương chưa có ca nhiễm Covid-19, tiêu thụ nông sản diễn ra bình thường, giá cả ổn định, lượng cung lương thực, thực phẩm dồi dào, đáp ứng

đủ cho nhu cầu tiêu thụ Nhiều loại nông sản, trái cây đang vào vụ thu hoạch (vào tháng 8 hàng năm), xảy ra hiện tượng dư thừa nguồn hàng nông sản, lương thực ở vùng sản xuất; nhưng lại thiếu hụt ở một số địa phương phải áp dụng các biện pháp giãn cách xã hội, phòng chống dịch bệnh

+ Đối với các địa phương có ca nhiễm/có ổ dịch: Tiêu thụ nông sản ra ngoài địa bàn gặp khó khăn do các địa phương lân cận áp dụng các biện pháp mạnh mẽ

về phòng chống dịch bệnh, làm cho một số sản phẩm nông nghiệp đến kỳ thu hoạch khó tiêu thụ, giảm giá mạnh Doanh nghiệp thu mua gặp khó khăn về nhân công và phương tiện bảo quản lạnh, vận chuyển để thu mua, sơ chế, bảo quản nên khả năng thu mua, tiêu thụ bị hạn chế

- Trên bình diện chung cả nước: Thị trường tiêu thụ các mặt hàng nông sản thiết yếu trong nước không có nhiều biến động lớn, nguồn cung nông sản thiết yếu vẫn cơ bản đáp ứng nhu cầu thị trường Tuy nhiên, do ảnh hưởng của giá thế giới, tăng thuế nhập khẩu đối với một số mặt hàng nguyên liệu đầu vào như đường, phân bón trong những tháng đầu năm nên đã ảnh hưởng đến giá một số mặt hàng thành phẩm, sữa, thực phẩm chế biến Thị trường tiêu thụ một số mặt hàng nông sản chủ lực có xu hướng chậm do sức mua tiêu dùng hạn chế, phục vụ du lịch thấp Đặc biệt là giá trái cây, củ quả gần đây lại tại một số tỉnh, thành phố: như Cần Thơ (dâu, mãng cầu, chôm chôm, sầu riêng, măng cụt), Khánh Hòa (xoài), Vĩnh Long

(khoai lang), Long An (thanh long, chanh) giảm mạnh do thị trường xuất khẩu gặp khó khăn, quay lại tác động và gây áp lực cho tiêu thụ trong nước

Để đẩy mạnh cơ cấu lại nông nghiệp, phát triển nông nghiệp hàng hoá tập trung quy mô lớn theo hướng hiện đại, nâng cao giá trị gia tăng và phát triển bền vững; khuyến khích phát triển nông nghiệp xanh, sạch, sinh thái, hữu cơ, công nghệ cao, thông minh cần thực hiện đồng bộ các biện pháp sau:

Một là, đẩy mạnh truyền thông chuyển đổi tư duy, nhận thức về phát triển kinh

tế nông nghiệp, cơ cấu lại ngành và xây dựng nông thôn mới, làm cơ sở thể triển khai thành công các định hướng, mục tiêu giai đoạn 2021 - 2025 và phát triển kinh

tế bền vững đến năm 2023 Tiếp tục chuyển nhanh tư duy, nhận thức, phương thức chỉ đạo, điều hành theo hướng bám sát thực tiễn, nắm chắc tình hình để đưa ra quyết sách kịp thời, chính xác, hiệu quả

Hai là, đẩy mạnh cơ cấu lại nông nghiệp theo 3 nhóm sản phẩm chủ lực, theo các ngành, lĩnh vực và cơ cấu lại sản xuất nông nghiệp theo vùng; triển khai quyết liệt các giải pháp hỗ trợ phát triển sản xuất kinh doanh; phấn đấu đạt và vượt các chỉ tiêu trên các lĩnh vực sản xuất Điều chỉnh kế hoạch sản xuất NLTS phù hợp

với điều kiện thời tiết, diễn biến hậu dịch bệnh Covid-19 (chuyển sang trạng thái

bình thường mới) Đẩy mạnh đổi mới hình thức tổ chức sản xuất gắn với chuỗi giá

trị thông qua phát triển kinh tế trang trại, hợp tác xã nông nghiệp và các tổ hợp tác

có liên kết sản xuất với nông dân

Ba là, đẩy mạnh phát triển thị trường, tháo gỡ rào cản, tạo thuận lợi cho tiêu thụ trong nước và xuất khẩu NLTS

- Tăng cường kết nối, phối hợp với các tập đoàn viễn thông, các doanh nghiệp

có ứng dụng giao hàng chuyên nghiệp hỗ trợ chuyển đổi số trong nông nghiệp và thúc đẩy sản xuất và tiêu thụ, tăng cường giao dịch điện tử, đưa nông sản tham gia các sàn thương mại điện tử để quảng bá, giới thiệu và kết nối tiêu thụ Phối hợp với các tổ chức chính trị - xã hội triển khai Chương trình phối hợp hỗ trợ nông dân thu

hoạch và tiêu thụ nông sản.

- Giải quyết khó khăn về kỹ thuật, thuận lợi hóa thông quan, hạ tầng logistic, không để ứ đọng hàng hóa trên các tỉnh biên giới với Trung Quốc và các thị trường xuất khẩu trọng điểm

- Tăng cường truyền thông tiêu thụ nông sản: (i) Thống kê số liệu, thông tin về sản lượng, diện tích, thông tin mùa vụ nông sản chủ lực, đặc sản của từng địa phương để cung cấp cho các cơ quan truyền thông; đồng thời theo dõi, nắm bắt điểm nóng tiêu thụ, chủ động phối hợp với địa phương xây dựng các kịch bản tiêu thụ; (ii) Xây dựng kế hoạch tuyên truyền cho các nông sản chủ lực, đặc sản của địa phương theo mùa vụ, hỗ trợ tiêu thụ nông sản Việt trên các sàn thương mại điện tử

- Đẩy mạnh các hoạt động xúc tiến thương mại quốc tế, thúc đẩy xuất khẩu, mở cửa thị trường; hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận thông tin chính sách thị trường xuất khẩu Phối hợp với Tham tán thương mại, Tham tán Nông nghiệp Việt Nam tại nước ngoài hỗ trợ các địa phương, doanh nghiệp đạt tiêu chuẩn xuất khẩu sang thị trường trọng điểm Mỹ, EU, Anh, Trung Quốc, Nhật Bản

Như vậy, để phát triển nông nghiệp bền vững bài toán đặt ra cần phải áp dụng đồng bộ các biện pháp, vừa nâng cao chất lượng, sản phẩm cung ứng ra thị trường vừa đẩy mạng tiêu thụ các sản phẩm nông nghiệp không chỉ đối với thị trường trong nước mà cả đối với thị trường nước ngoài Không để cho vì dịch bệnh mà đứt gãy chuỗi cung ứng Ngoài ra, cơ quan nhà nước có thẩm quyền cũng cần phải hoàn thiện các chính sách, pháp luật nâng cao công tác tổ chức thực thi pháp luật bảo đảm các quy định pháp luật được áp dụng phù hợp trong tình hình hiện nay ở Việt Nam

Tài liệu tham khảo:

1 Chỉ thị số 16/CT-TTg ngày 31/3/2020 của Thủ tướng Chính phủ

2 Báo cáo phục vụ xây dựng Chương trình phục hồi kinh tế bền vững đến năm

2023 của Bộ NN&PTNT