Đẩy mạnh xuất khẩu nông sản của việt nam vào liên minh châu âu (eu) trong bối cảnh chịu tác động của đại dịch covid 19

ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU NÔNG SẢN CỦA VIỆT NAM VÀO LIÊN MINH CHÂU ÂU (EU) TRONG BỐI CẢNH CHỊU TÁC ĐỘNG CỦA ĐẠI DỊCH COVID 19 1 Tác động của đại dịch Covid 19 đối với Kinh tế Việt Nam Đại dịch COVID 19 đang.

ĐẨY MẠNH XUẤT KHẨU NÔNG SẢN CỦA VIỆT NAM VÀO LIÊN MINH CHÂU ÂU (EU) TRONG BỐI CẢNH CHỊU TÁC ĐỘNG CỦA

ĐẠI DỊCH COVID 19

1 Tác động của đại dịch Covid 19 đối với Kinh tế Việt Nam

Đại dịch COVID-19 đang càn quét khốc liệt trên phạm vi toàn thế giới, gây nhiều tác động đến nền kinh tế thế giới nói chung và kinh tế Việt Nam nói riêng Năm 2020 có dấu ấn đặc biệt đối với nền kinh tế toàn cầu, với sự bùng phát và diễn biến phức tạp của đại dịch COVID-19 Các biện pháp phong tỏa và đóng cửa biên giới để ngăn chặn dịch bệnh COVID-19 bùng phát đã khiến thương mại toàn cầu đình trệ, chuỗi cung ứng đứt gãy, dẫn tới làn sóng phá sản nhiều DN trên toàn cầu

Đối với Việt Nam, với việc thực hiện “mục tiêu kép” vừa đảm bảo phát triển kinh tế - xã hội, vừa quyết liệt phòng, chống dịch bệnh COVID-19, tốc độ tăng trưởng kinh tế năm 2020 đạt 2,91% Đây là mức tăng thấp nhất trong giai đoạn 2011-2020, tuy nhiên, xét dưới tác động chung của đại dịch COVID19, kết quả này

là tương đối ấn tượng khi so với các quốc gia trong khu vực và trên thế giới

2 Thực trạng xuất khẩu nông sản Việt Nam vào thị trường EU

Theo Tổng cục thống kê trong 8 tháng đầu năm 2021, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam vào EU đạt 22,6 tỷ USD, tăng 15,6% so với cùng kỳ năm 2020 và chiếm khoảng 12,2 % tổng kim ngạch xuất khẩu hàng hóa của cả nước Tuy vậy, quan hệ thương mại hai bên vẫn chưa tương xứng với tiềm năng sẵn có Vì thế, trên cơ sở những cam kết trong Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam và EU (EVFTA) được kỳ vọng sẽ mở ra một trang mới cho hàng hóa và dịch vụ của Việt Nam nói chung và mặt hàng nông sản nói riêng, vượt qua những khó khăn, thách thức do đại dịch Covid 19 gây ra

Về kim ngạch và giá trị xuất khẩu một số nông sản chính của Việt Nam sang EU

Hiện nay, EU là thị trường lớn thứ 3 với tỷ trọng xuất khẩu dao động từ 11% -19% tổng kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam và giá trị xuất khẩu khoảng trên 3 tỷ USD/năm Việt Nam đã xuất khẩu nông sản tới hầu hết thành viên của EU, trong đó thị trường xuất khẩu tập trung chủ yếu vào một số nước gồm Đức, Hà Lan, Italia, Tây Ban Nha, Bỉ, Pháp, Balan Tuy nhiên, hàng nông sản của Việt Nam hiện nay chỉ chiếm 2,2% thị trường nhập khẩu nông sản của EU Năm 2020, do tác động của đại dịch Covid-19, kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang thị trường

EU chỉ đạt 2,91 tỷ USD, giảm 4,7% so với năm 2019 Những sản phẩm xuất khẩu chính sang EU bao gồm: cà phê, trái cây, hạt tiêu, hạt điều Tỷ trọng xuất khẩu của nhóm này chiếm hơn 80% kim ngạch xuất khẩu nông sản của Việt Nam sang EU (Bảng 1)

Bảng 1 Kim ngạch nhập khẩu một số hàng nông sản của EU từ Việt Nam (2016 - 2020)

Đơn vị: triệu USD

Cà phê 1.375,0 1.528,7 1.485,1 1.249,4 1.094,5

Nguồn: UN Comtrade (2020) https://comtrade.un.org/data

Năm 2020, mặc dù Việt Nam đã xuất khẩu nông sản sang hầu hết các nước EU nhưng thị phần nông sản Việt Nam trên thị trường EU còn rất nhỏ, hàng nông sản xuất khẩu chủ yếu dưới dạng thô, cạnh tranh về giá ở phân khúc thấp Các nhóm hàng nông sản xuất khẩu sang EU tập trung vào 3 nhóm cà phê, trái cây và hạt tiêu Thực tế này cho thấy, Việt Nam chưa khai thác được tối ưu những lợi thế để xuất khẩu sang thị trường EU

Xuất khẩu nông sản vào Châu Âu quí I năm 2021

Hiệp định EVFTA tiếp tục tác động tích cực đến hoạt động thương mại giữa Việt Nam và EU khi tăng trưởng kim ngạch thương mại 2 chiều trong quý I/2021 cao hơn nhiều so với mức tăng của 5 tháng cuối năm 2020 (Sau khi Hiệp định EVFTA có hiệu lực) và năm 2020 Theo thống kê của Tổng cục Hải quan, quý I/2021 kim ngạch thương mại giữa Việt Nam và EU đạt 13,6 tỷ USD, tăng 15% so với cùng kỳ năm 2020

Xuất khẩu một số mặt hàng nông sản sang thị trường EU quý I/2021 đã cải thiện đáng kể như mặt hàng cao su, gạo và chè; nhưng xuất khẩu cà phê, hạt điều giảm Xuất khẩu mặt hàng cà phê và hạt điều giảm chủ yếu do nhu cầu nhập khẩu các mặt hàng này của EU giảm mạnh so với cùng kỳ năm 2020

Quý I/2021, kim ngạch xuất khẩu mặt hàng cao su sang thị trường EU đạt

39 triệu USD, tăng 79,3% so với cùng kỳ năm 2020 do nhu cầu nhập khẩu của thị trường phục hồi và giá cao su tăng mạnh so với cùng kỳ năm 2020 Trong khi đó, kim ngạch xuất khẩu gạo sang EU trong quý I/2021 tăng 40,3% so với cùng kỳ năm 2020 cho thấy các doanh nghiệp ngành gạo đã tận dụng tốt những

ưu đãi từ Hiệp định EVFTA Theo cam kết trong EVFTA, EU dành cho Việt Nam hạn ngạch 80.000 tấn gạo (thuế 0%) đối với gạo xay xát và gạo thơm, đồng thời xóa bỏ thuế đối với tấm trong 5 năm

Bảng 2 Xuất khẩu một số nông sản chính sang thị trường EU quý I/2021

Mặt

hàng

5 tháng cuối năm

2020 (Nghìn

USD)

So với cùng kỳ năm 2019 (%)

Năm

2020 (Nghìn USD)

So với năm

2019 (%)

Quý I/2021 (Nghìn USD)

So với quý I/2020 (%)

Hàng

hàng

5 tháng cuối năm

2020 (Nghìn

USD)

So với cùng kỳ năm 2019 (%)

Năm

2020 (Nghìn USD)

So với năm

2019 (%)

Quý I/2021 (Nghìn USD)

So với quý I/2020 (%)

điều

Nguồn: Tính toán từ số liệu của Tổng cục Hải quan

Trong thời gian tới, xuất khẩu hàng hóa của Việt Nam sang thị trường EU được

dự báo sẽ tiếp tục phục hồi khi tình hình kinh tế EU có dấu hiệu cải thiện và sự hỗ trợ của Hiệp định EVFTA Tuy nhiên, xuất khẩu hàng hóa cũng đối mặt với nhiều khó khăn, thách thức khi diễn biến dịch Covid-19 tại EU cũng như tại Việt Nam vẫn còn những diễn biến phức tạp

3 Một số kiến nghị nhằm đẩy mạnh hoạt động xuất khẩu nông sản sang thị trường EU trong tình hình mới.

Các biện pháp từ phía Nhà nước

Một là, tập trung phát triển thị trường xuất khẩu, coi đây là động lực và tín hiệu dẫn dắt sản xuất nông nghiệp trong nước Tăng cường năng lực thông tin, dự báo, cảnh báo, đàm phán, giải quyết tranh chấp trên thị trường quốc tế Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu, chủ động khai thác các cơ hội, lợi thế từ hội nhập kinh tế quốc tế

để mở rộng thị trường xuất khẩu Đối với thị trường lớn và có quan hệ lâu năm, như

EU có thể hỗ trợ các doanh nghiệp và địa phương thành lập hiệp hội xuất khẩu nông sản hoặc tham gia hiệp hội hàng nông sản của phía bạn để nâng cao hiệu quả điều phối, đàm phán, giải quyết tranh chấp nhằm thúc đẩy các hoạt động xuất khẩu nông sản; tăng cường đàm phán với các nước về việc thừa nhận chung các tiêu chuẩn, kỹ thuật đang áp dụng tại Việt Nam, xây dựng và mở văn phòng đại diện của các hiệp hội ngành, hàng, đầu tư mở kho ngoại quan tại thị trường trọng điểm này

Hai là, dựa trên tín hiệu thị trường, quy hoạch lại các vùng sản xuất, nuôi trồng

thích hợp, tổ chức sản xuất điều phối theo nhu cầu xuất khẩu của thị trường Đẩy mạnh việc cấp mã số vùng trồng, vùng nuôi nông lâm thủy sản Dần dần số hóa việc cấp và quản lý mã số vùng trồng

Ba là, xây dựng các trục sản phẩm xuất khẩu chủ lực theo chuỗi giá trị, trong đó lấy doanh nghiệp làm hạt nhân, liên kết với các chủ thể kinh tế trong vùng sản xuất tập trung có quy mô phù hợp, tạo ra chuỗi giá trị đồng bộ từ khâu đầu vào đến sản xuất, chế biến và tiêu thụ; ứng dụng công nghệ cao, bảo đảm năng lực cạnh tranh theo yêu cầu thị trường ở tất cả các công đoạn Đẩy mạnh xây dựng các thương hiệu quốc gia cho các ngành hàng xuất khẩu chủ lực như cà-phê, gạo, cá tra, tôm, điều, tiêu, cao-su, trái cây, … và các sản phẩm tiềm năng khác

Bốn là, Sửa đổi và hoàn thiện bộ tiêu chuẩn kỹ thuật để hài hòa với tiêu chuẩn của các thị trường xuất khẩu Thành lập mới và kiện toàn hệ thống giám sát việc thực hiện các tiêu chuẩn trong sản xuất nhằm mục tiêu nâng cao chất lượng nông sản xuất khẩu, bảo đảm nguồn cung ổn định, bảo đảm an toàn thực phẩm đáp ứng tiêu chuẩn của các nước nhập khẩu, thúc đẩy phát triển những mặt hàng xuất khẩu mới, nhất là các sản phẩm nông nghiệp công nghệ cao và các sản phẩm chế biến sâu

Năm là, ưu tiên và hỗ trợ cho nghiên cứu, ứng dụng và chuyển giao khoa học -công nghệ nông nghiệp, tập trung vào các khâu giống, quy trình sản xuất, chế biến, quản lý chuỗi giá trị Có chính sách đặc biệt ưu đãi cho phát triển nông nghiệp công nghệ cao, xanh, sạch, hữu cơ

Sáu là, phát triển các dịch vụ logistics cho xuất khẩu: Xây dựng hệ thống trung tâm cung ứng nông sản hiện đại với từng mô hình cụ thể khác nhau về quy mô, chức năng, đáp ứng được các tiêu chuẩn quốc tế Hệ thống cung ứng nông sản hiện đại cần được thực hiện theo nguyên tắc mạng cung ứng kỹ thuật số, tiếp cận thị trường theo đa kênh, hoạt động logistics cho chuỗi giá trị nông sản xuất khẩu dựa trên trên nền tảng thương mại điện tử xuyên biên giới Phát triển các dịch vụ xử lý

kiểm soát dịch bệnh, như chiếu xạ, xử lý bằng nhiệt Tăng cường đầu tư nghiên cứu, xây dựng cơ chế ưu đãi hơn nữa cho doanh nghiệp đầu tư vào khâu sau thu hoạch, như bảo quản, sơ chế, đóng gói, logistics Nghiên cứu xây dựng các kho lạnh bảo quản sản phẩm tươi ở gần các cảng xuất khẩu và cửa khẩu lớn

Các biện pháp từ phía doanh nghiệp Việt Nam nhằm quản lý chất lượng sản phẩm nông sản xuất khẩu

Một trong những nguyên nhân khiến cho kim ngạch xuất khẩu nhóm hàng nông sản của Việt Nam chưa bền vững là do sự tự phát trong việc nuôi trồng, sản xuất của người nông dân, chứ không theo quy hoạch Trong những năm qua, chất lượng các mặt hàng nông sản xuất khẩu của nước ta đã có nhiều tiến bộ, trong đó tỷ lệ sản phẩm xuất khẩu đã qua chế biến có sự gia tăng đáng kể Tuy nhiên, nhìn tổng thể, năng lực cạnh tranh của hàng nông sản Việt trên thị trường thế giới vẫn chưa được cải thiện nhiều do chất lượng sản phẩm không đồng đều, chưa phong phú về chủng loại, khiến cho hoạt động xuất khẩu phát triển không bền vững Chất lượng được coi là yếu tố quyết định giá cả và thị trường cho các sản phẩm xuất khẩu, việc các doanh nghiệp Việt Nam chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn về chất lượng khiến cho các sản phẩm nông sản nước ta bị giảm sức cạnh tranh Có thể khẳng định rằng, xây dựng và quản lý tốt chất lượng nông sản là con đường tất yếu để nông sản Việt Nam hội nhập thành công Theo dự báo của FAO (Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc), nhu cầu tiêu thụ các mặt hàng nông sản trên thế giới đang có xu hướng ngày càng gia tăng do sự tăng lên của dân số thế giới và mức tăng trưởng kinh tế Việt Nam là một quốc gia với nhiều tiềm năng để sản xuất và xuất khẩu các sản phẩm nông nghiệp, đây chính là một cơ hội lớn Do đó, các doanh nghiệp Việt Nam cần tăng cường đầu tư và hoàn thiện hệ thống quản lý chất lượng sản phẩm, áp dụng hệ thống quản lý ISO 9000, ISO 14000 và HACCP đối với các doanh nghiệp chế biến thực phẩm hay doanh nghiệp có quá trình sản xuất gây ô nhiễm môi trường

Các doanh nghiệp cần chủ động nguồn lực đầu tư vào khoa học công nghệ

trong lĩnh vực sản xuất

Hiện nay tại Việt Nam, tỷ trọng đầu tư vào khoa học công nghệ trong lĩnh vực nông nghiệp của Chính phủ là khoảng 70%, trong khi ở các quốc gia phát triển tỷ trọng này chủ yếu đến từ khu vực doanh nghiệp Các doanh nghiệp trong nước cần

ý thức được tầm quan trọng của việc đầu tư vào khoa học công nghệ trong lĩnh vực sản xuất nông sản xuất khẩu, đặc biệt là khi sản phẩm Việt Nam ngày càng bị cạnh tranh gay gắt về giá và chất lượng từ các đối thủ quốc tế, trong bối cảnh Việt Nam đã và đang tham gia vào nhiều hiệp định thương mại tự do, trong đó có EVFTA

Doanh nghiệp trong nước cần được tư vấn và cải thiện công tác quy hoạch, tổ chức và quản lý trong lĩnh vực sản xuất nông sản Bên cạnh đó tạo ra những nền tảng căn bản để áp dụng khoa học công nghệ tiên tiến một cách hiệu quả, từ đó đáp ứng những tiêu chuẩn khắt khe của thị trường Liên minh châu Âu EU và các thị trường tiềm năng khác Các nhà khoa học và tổ chức nghiên cứu cần chủ động trong việc tăng cường liên kết với doanh nghiệp trong nước, nông dân và thị trường nhằm thúc đẩy hiệu quả của việc sản xuất các loại sản phẩm nông sản, tránh việc trông chờ vào sự gia tăng kinh phí từ Nhà nước

Tăng cường sử dụng công nghệ sạch trong sản xuất và xử lý chất thải trong quá trình sản xuất nông sản xuất khẩu nhằm đảm bảo sự phát triển bền vững

Môi trường là vấn đề toàn cầu và tất cả các quốc gia trên thế giới đều phải quan tâm và có các biện pháp để giữ gìn môi trường sống Hiệp định Thương mại tự do Việt Nam – EU (EVFTA) đưa ra nhiều tiêu chuẩn đối với các loại hàng hóa nhập khẩu vào thị trường này, theo đó các sản phẩm phải thân thiện với môi trường Tuy nhiên, do quá trình sản xuất hàng nông sản ở Việt Nam còn nhiều hạn chế nên nhiều khâu sản xuất đã và đang làm ảnh hưởng tới môi trường

Vậy vấn đề đặt ra là các doanh nghiệp Việt Nam cần áp dụng những quy trình sản xuất thân thiện với môi trường và có hệ thống xử lý chất thải, tránh việc thải

chất độc hại trực tiếp ra đất, sông, suối,… Để thực hiện được điều này, Việt Nam cần có sự hỗ trợ về mặt công nghệ từ các quốc gia phát triển trên thế giới, tích cực tiến hành các hoạt động chuyển giao công nghệ Bên cạnh đó, Chính phủ cần có những biện pháp khuyến khích sử dụng công nghệ sạch trong quá trình sản xuất nông sản nhằm bảo vệ môi trường và hướng tới sự phát triển bền vững Một số doanh nghiệp sản xuất có ảnh hưởng tới môi trường đang áp dụng hệ thống ISO

14000 nhưng đó là đối với các doanh nghiệp lớn Biện pháp hiệu quả nhất để giải quyết vấn đề này đó là nâng cao nhận thức của các nhà quản lý về mức độ nghiêm trọng của ô nhiễm môi trường trong việc điều hành hoạt động sản xuất của doanh nghiệp Nhà nước cũng nên tiến hành các hình phạt ở nhiều mức độ đối với các đơn

vị cố tình vi phạm các quy định về xả thải Bằng các giải pháp trên, Việt Nam có thể đảm bảo sự phát triển bền vững và hoạt động xuất khẩu nông sản sẽ đi theo đúng xu thế toàn cầu

Trong bối cảnh dịch COVID-19, đã gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến kinh tế thương mại toàn cầu, các hoạt động xúc tiến thương mại trực tiếp bị hủy bỏ, thì thị trường EU với việc kiểm soát tốt dịch COVID - 19, đã tạo cơ hội lớn cho doanh nghiệp Việt Nam đẩy mạnh xuất khẩu sang thị trường này, đặc biệt là xuất khẩu nông sản Do đó, nông sản xuất khẩu của Việt Nam cần tận dụng những cơ hội và

vượt qua những thách thức mà đại dịch Covid 19 đã và đang gây ra cho hoạt động xuất khẩu nói chung và mặt hàng nông sản nói riêng

Tài liệu tham khảo:

1 Bộ Công Thương (2019), Báo cáo Xuất nhập khẩu Việt Nam năm 2018

2 Bộ Công Thương (2021), Báo cáo xuất nhập khẩu Việt Nam 2020, NXB Công Thương, Hà Nội

3 Hoàng Minh Chiến (2020), Nghiên cứu giải pháp xúc tiến xuất khẩu hàng hóa sang EU trong điều kiện thực thi EVFTA, Báo cáo tổng hợp Kết quả khoa học công nghệ Cục Xúc tiến Thương mại - Bộ Công Thương Hà Nội

4 Đỗ Thị Hòa Nhã (2019), Các yếu tố tác động đến xuất khẩu hàng nông sản Việt Nam vào thị trường EU - cách tiếp cận từ mô hình trọng lực, Đề tài NCKH cấp Đại học Thái Nguyên, ĐH2017-TN08-02 Thái Nguyên

5. Gustaf Svenungsson (2016), Trade barriers on EU’s agricultural market: https://stud.epsilon.slu.se/9416/1/svenungsson_g_160831.pdf

6. Troy (2019), Export Definition, investopedia.com