BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO BỘ XÂY DỰNG TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI HOÀNG ANH TUẤN QUẢN LÝ HIỆU QUẢ DỰ ÁN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ THEO HÌNH THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ Ở VIỆT NAM LUẬN ÁN TI[.]
Trang 1TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
- -HOÀNG ANH TUẤN
QUẢN LÝ HIỆU QUẢ DỰ ÁN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ THEO HÌNH THỨC ĐỐI TÁC CÔNG - TƯ Ở VIỆT NAM
LUẬN ÁN TIẾN SĨ QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH
HÀ NỘI - NĂM 2019
Trang 2TRƯỜNG ĐẠI HỌC KIẾN TRÚC HÀ NỘI
- -HOÀNG ANH TUẤN
QUẢN LÝ HIỆU QUẢ DỰ ÁN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ THEO HÌNH THỨC ĐỐI TÁC CÔNG - TƯ Ở VIỆT NAM
LUẬN ÁN TIẾN SĨ CHUYÊN NGÀNH: QUẢN LÝ ĐÔ THỊ VÀ CÔNG TRÌNH
MÃ SỐ: 62.58.01.06
NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
1 PGS.TS Lê Anh Dũng
2 TS Trần Văn Khôi
HÀ NỘI – NĂM 2019
Trang 3LỜI CẢM ƠN
Quá trình thực hiện Luận án “Quản lý hiệu quả Dự án đầu tư phát triển đô
thị theo hình thức đối tác công tư ở Việt nam”, tôi đã nhận được rất nhiều sự giúp
đỡ, hỗ trợ của các tổ chức, cá nhân để hoàn thành luận án này
Tôi xin bày tỏ lòng biết ơn đến lãnh đạo nhà trường, các giảng viên, các nhà khoa học, các cán bộ thuộc Trường Đại học Kiến trúc Hà nội, Khoa Sau đại học và
Bộ môn Quản lý đô thị và công trình thuộc Trường Đại học Kiến trúc Hà nội, đã
đào tạo, bổ sung kiến thức, phương pháp nghiên cứu khoa học, chuẩn bị các điều
kiện cho tôi bảo vệ luận án
Tôi chân thành cảm ơn thầy giáo PGS.TS Lê Anh Dũng và TS Trần Văn Khôi, đã trực tiếp chia sẻ kiến thức và kinh nghiệm trong quá trình hướng dẫn tôi
hoàn thành nội dung luận án này
Tôi xin được gửi lời cảm ơn đến các nhà khoa học, các chuyên gia thuộc Bộ Xây dựng, Bộ Kế hoạch và Đầu tư, Sở Kế hoạch và Đầu tư, Sở Xây dựng một số
tỉnh, thành phố; các Viện nghiên cứu và các tổ chức, cá nhân đã góp ý, cung cấp số
liệu, tài liệu phục vụ nghiên cứu, trả lời phỏng vấn trong quá trình làm luận án
Cảm ơn gia đình, đồng nghiệp và tập thể lãnh đạo, cán bộ Cục Kinh tế Xây dựng, Bộ Xây dựng đã bố trí thời gian, nguồn lực và luôn ở bên cạnh, hỗ trợ về mặt
tinh thần, chia sẽ những lúc khó khăn trong quá trình nghiên cứu học tập và thực
hiện Luận án
Một lần nữa, tôi xin trân trọng cám ơn!
Tác giả luận án
Hoàng Anh Tuấn
Trang 4LỜI CAM ĐOAN
Tôi đã đọc và hiểu về các hành vi vi phạm sự trung thực trong học thuật Tôi cam đoan bằng danh dự cá nhân rằng nghiên cứu này do tôi tự thực hiện và không
vi phạm yêu cầu về sự trung thực trong học thuật Các số liệu, kết luận nêu trong luận án là trung thực, có nguồn gốc rõ ràng Các kết quả nghiên cứu của Luận án đã được công bố trên tạp chí, không trùng với bất kỳ công trình nào khác
Nghiên cứu sinh
Hoàng Anh Tuấn
Trang 5MỤC LỤC
LỜI CẢM ƠN i
LỜI CAM ĐOAN ii
MỤC LỤC iii
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT vii
DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ x
MỞ ĐẦU 1
CHƯƠNG I TỔNG QUAN VỀ QUẢN LÝ HIỆU QUẢ DỰ ÁN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ THEO HÌNH THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ 8
1.1 Tổng quan về tình hình thực tiễn liên quan đến nội dung nghiên cứu của đề tài luận án 8
1.1.1.Tình hình phát triển đô thị Việt Nam 8
1.1.2.Tình hình đầu tư phát triển đô thị Việt Nam 13
1.1.3.Lịch sử đầu tư đối tác công tư và tình hình thực hiện dự án đối tác công tư trong phát triển đô thị tại Việt Nam 14
1.1.4.Kết luận rút ra từ tổng quan thực tiễn 20
1.2 Tổng quan các nghiên cứu liên quan đến đề tài luận án 21
1.2.1.Các nghiên cứu ở nước ngoài 21
1.2.2.Các công trình nghiên cứu ở trong nước 24
1.2.3.Kết luận rút ra từ tổng quan nghiên cứu 28
CHƯƠNG II CƠ SỞ KHOA HỌC VỀ QUẢN LÝ HIỆU QUẢ DỰ ÁN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ THEO HÌNH THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ 30
2.1 Phát triển đô thị và đầu tư phát triển đô thị 30
2.1.1.Phát triển đô thị 30
2.1.2.Đầu tư phát triển đô thị 30
2.2 Dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 32
2.2.1.Khái niệm dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 32
2.2.2.Vai trò của đối tác công tư trong đầu tư phát triển đô thị 35
2.2.3.Đặc trưng dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 35
Trang 62.2.4 Phương thức thực hiện dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác
công tư 37
2.3 Cơ sở lý luận quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 38
2.3.1.Khái niệm quản lý hiệu quả nói chung 38
2.3.2.Quản lý hiệu quả dự án đối tác công tư trong đầu tư phát triển đô thị 39
2.3.3.Nguyên tắc quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 43
2.3.4.Tiêu chí đánh giá hiệu quả hoạt động quản lý nhằm đảm bảo hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 44
2.3.5.Nội dung quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 46
2.4 Cơ sở pháp lý về quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư ở Việt nam 51
2.4.1.Chính sách pháp luật về Phát triển đô thị 52
2.4.2.Chính sách pháp luật về đầu tư theo hình thức đối tác công tư 53
2.5 Các yếu tố tác động đến quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 55
2.5.1.Nhóm các nhân tố khách quan 55
2.5.2.Nhóm các nhân tố chủ quan 57
2.6 Kinh nghiệm quốc tế về quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 59
2.6.1.Kinh nghiệm của Anh 60
2.6.2.Kinh nghiệm của Australia 61
2.6.3.Kinh nghiệm của Hàn Quốc 61
2.6.4.Kinh nghiệm của Philippines 62
2.6.5.Bài học rút ra cho Việt Nam 63
Trang 7CHƯƠNG 3 PHÂN TÍCH VÀ ĐÁNH GIÁ THỰC TRẠNG QUẢN LÝ HIỆU QUẢ DỰ ÁN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ THEO HÌNH THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ TẠI VIỆT NAM 67 3.1 Phân tích thực trạng quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức PPP ở Việt nam từ 2010 đến nay 67
3.1.1.Về xây dựng chiến lược, quy hoạch phát triển dự án đối tác công tư trong phát triển đô thị 67 3.1.2.Về xây dựng cơ chế chính sách, pháp luật quản lý dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 70 3.1.3.Về tổ chức bộ máy quản lý dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 74 3.1.4.Về giám sát đầu tư và giám sát triển khai thực hiện dự án phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 76 3.1.5.Về lựa chọn dự án và lập Danh mục dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 78 3.1.6.Về lập, thẩm định, phê duyệt báo cáo nghiên cứu khả thi dự án đầu tư phát triển
đô thị theo hình thức đối tác công tư 81 3.1.7.Về lựa chọn nhà đầu tư dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 83 3.1.8.Về quản lý hợp đồng dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư86 3.1.9.Về quản lý rủi ro dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 88 3.1.10.Về quản lý chất lượng, tiến độ, chi phí, an toàn và vệ sinh môi trường trong quá trình triển khai dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 90 3.1.11.Về vận hành, khai thác công trình dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 92
3.2 Đánh giá thực trạng quản lý hiệu quả Dự án đầu tư phát triển đô thị Việt nam theo hình thức đối tác công tư từ 2010 đến nay 93
3.2.1.Đánh giá thực trạng hoạt động quản lý nhằm đảm bảo hiệu quả dự án đầu tư PPP trong phát triển đô thị Việt Nam theo các nhóm tiêu chí quản lý 93
Trang 83.2.2.Đánh giá thực trạng các yếu tố tác động đến quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị Việt Nam theo hình thức đối tác công tư 99 3.2.3.Đánh giá thành công, hạn chế và nguyên nhân hạn chế trong quản lý hiệu quả dự
án đầu tư phát triển đô thị Việt Nam theo hình thức đối tác công tư 100
CHƯƠNG 4 GIẢI PHÁP QUẢN LÝ HIỆU QUẢ DỰ ÁN ĐẦU TƯ PHÁT TRIỂN ĐÔ THỊ VIỆT NAM THEO HÌNH THỨC ĐỐI TÁC CÔNG TƯ ĐẾN NĂM 2025 TẦM NHÌN ĐẾN NĂM 2030 106 4.1 Quan điểm hoàn thiện quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị Việt Nam theo hình thức đối tác công tư 106 4.2 Các giải pháp quản lý hiệu quả dự án đối tác công tư trong đầu tư phát triển
đô thị Việt nam 107
4.2.1.Nhóm giải pháp quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư theo nội dung quản lý 108 4.2.2.Nhóm giải pháp quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư theo tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý 130 4.2.3.Giải pháp xây dựng khung logic quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 137
4.3 Bàn luận về vấn đề nghiên cứu của luận án 139
4.3.1.Nhóm giải pháp quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư theo nội dung quản lý 140 4.3.2.Nhóm giải pháp quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư theo tiêu chí đánh giá hiệu quả quản lý 145 4.3.3.Giải pháp xây dựng khung logic quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức đối tác công tư 146
KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 147 DANH MỤC CÁC CÔNG TRÌNH KHOA HỌC ĐÃ CÔNG BỐ
DANH MỤC CÁC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC
Trang 9DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT
1 Từ tiếng Việt
Chữ viết tắt Nội dung viết tắt
2 Từ tiếng Anh
Chữ
viết tắt
Nội dung viết tắt
Vận hành
Trang 10BOT Build-Operate-Transfer Xây dựng - Vận hành-Chuyển
giao
hành
dịch vụ
Chuyển giao
Trang 11DANH MỤC CÁC BẢNG BIỂU, HỘP
1 Bảng biểu
Bảng 1.1: Tình hình phát triển đô thị 2015-2018 8
Bảng 1.2: Tình hình phát triển đô thị 6 vùng kinh tế xã hội 9
Bảng 1.3: Tình hình phát triển đô thị thành phố trực thuộc Trung ương 10
Bảng 1.4: Khả năng đáp ứng của hệ thống hạ tầng kỹ thuật đô thị tính trung bình cả nước đến 2018 12
Bảng 1.5: Số lượng các dự án PPP tại Việt nam đến tháng 1 năm 2019 17
Bảng 1.6: Số lượng các loại hợp đồng dự án PPP tại Việt Nam tính đến 1/2019 18
Bảng 2.1: Mục tiêu, đối tượng, nội dung quản lý của các chủ thể quản lý chủ yếu theo chức năng QLNN, quản lý của CQNNCTQ, quản lý của Chủ đầu tư và quản lý của DNDA đối với dự án PPP trong PTĐT 42
Bảng 2.2: Pháp luật điều chỉnh dự án PPP 54
Bảng 3.1: Khung giá tiêu thụ nước sạch sinh hoạt đô thị 71
2 Hộp Hộp 3.1: Dự án nhà máy nước mặt thành phố Bắc Ninh 80
Hộp 3.2: Dự án xử lý chất thải rắn Đa phước 82
Hộp 3.3: Dự án cấp nước BOT - Công ty TNHH Bình An 84
Hộp 3.4: Dự án nước SÔNG ĐÀ 86
Hộp 3.5: Dự án xử lý chất thải rắn sinh hoạt đô thị tại Tp Hồ Chí Minh 87
Trang 12DANH MỤC CÁC SƠ ĐỒ, HÌNH VẼ, BIỂU ĐỒ
1 Sơ đồ
Sơ đồ 1.1: Quy trình nghiên cứu 4
Sơ đồ 2.1 Các trụ cột đảm bảo dự án PPP thành công 36
Sơ đồ 2.2 Các chủ thể quản lý có liên quan đến dự án đầu tư phát triển đô thị theo hình thức PPP 46
Sơ đồ 2.3 Quản lý hiệu quả dự án đầu tư phát triển đô thị hình thức PPP theo chu trình thực hiện dự án 47
Sơ đồ 2.4: Nội dung quản lý hiệu quả giai đoạn triển khai dự án 51
Sơ đồ 2.5: Các yếu tố tác động đến hiệu quả quản lý DAĐT PTĐT PPP 59
Sơ đồ 3.1: Mô hình tổ chức bộ máy quản lý dự án PPP 75
Sơ đồ 4.1: Mô hình tổ chức quản lý hiệu quả các dự án PPP trong PTĐT 114
Sơ đồ 4.2: Sơ đồ thiết kế khung logic quản lý hiệu quả DAĐT PTĐT theo PPP 138
3 Biểu đồ Biểu đồ 1.1: Dân cư và đất đô thị 6 vùng kinh tế - xã hội Việt nam đến 2017 10
Biểu đồ 1.2: Tình hình phát triển đô thị 2015-2018 11
Biểu đồ 1.3: Nhu cầu đầu tư cơ sở hạ tầng Việt nam 13
Biểu đồ 1.4: Thống kê giá trị đầu tư CSHT theo PPP trên toàn cầu 15
Biểu đồ 1.5: Tỷ lệ số lượng dự án PPP trong các lĩnh vực tại Việt nam đến 1/2019 17
Biểu đồ 1.6: Tỷ lệ số lượng, tổng mức đầu tư các loại hợp đồng PPP tại Việt nam đến tháng 1 năm 2019 18
Biểu đồ 3.1: Kết quả khảo sát về sự phù hợp của định hướng phát triển dự án PPP trong phát triển đô thị với mục tiêu thu hút vốn đầu tư 69
Biểu đồ 3.2: Kết quả khảo sát về mức độ phù hợp của chính sách, quy định pháp luật đối với dự án PPP trong phát triển đô thị 73
Biểu đồ 3.3: Kết quả khảo sát về mức độ hợp lý của Bộ máy quản lý dự án PPP trong phát triển đô thị 76
Biểu đồ 3.4: Kết quả khảo sát về mức độ rõ ràng về phân định chức năng giám sát dự án PPP trong phát triển đô thị 78
Trang 13Biểu đồ 3.5: Kết quả khảo sát về chất lượng công tác lựa chọn dự án và lập Danh mục dự án PPP trong phát triển đô thị 80 Biểu đồ 3.6: Kết quả khảo sát về chất lượng BCNCKT của dự án PPP trong phát triển đô thị 83 Biểu đồ 3.7: Kết quả khảo sát về mức độ minh bạch, hợp lý trong lựa chọn nhà đầu
tư của dự án PPP trong phát triển đô thị 85 Biểu đồ 3.8: Kết quả khảo sát về mức độ đầy đủ, rõ ràng, tính khả thi của nội dung
và điều kiện trong hợp đồng dự án PPP trong phát triển đô thị 88 Biểu đồ 3.9: Kết quả khảo sát về mức độ đảm bảo hợp lý, công bằng trong xác định
và phân bổ rủi ro đối với dự án PPP trong phát triển đô thị 90 Biểu đồ 3.10: Kết quả khảo sát về mức độ đạt yêu cầu tiến độ, chất lượng, hạn mức chi phí trong thực hiện các dự án PPP trong phát triển đô thị 92 Biểu đồ 3.11: Kết quả khảo sát về mức độ đảm bảo về quản lý mức phí và chất lượng sản phẩm dịch vụ dự án PPP trong phát triển đô thị 93 Biểu đồ 3.12: Huy động vốn đầu tư PPP 94 Biểu đồ 3.13: Mức độ ảnh hưởng của các yếu tố tác động 100
Trang 14MỞ ĐẦU
1 Lý do lựa chọn đề tài luận án
Đầu tư phát triển CSHT nhằm đáp ứng nhu cầu ngày càng gia tăng của dân
số và phát triển kinh tế là xu hướng chung trên toàn cầu Tại đa số các nền kinh tế trên thế giới, yêu cầu về đa dạng hóa nguồn tài chính và thúc đẩy sự tham gia của khu vực tư nhân trong lĩnh vực hạ tầng là một tất yếu trong giai đoạn hiện nay [2]
Tại Việt Nam, tốc độ đô thị hóa đạt mức 38,4% vào cuối năm 2018 [23] và ước tính đạt 45% năm 2025 [66] là yếu tố chính dẫn đến nhu cầu cải thiện hệ thống CSHT
đô thị ngày càng cao Theo Bộ Kế hoạch và Đầu tư [4], nhu cầu đầu tư bình quân giai đoạn năm 2011-2015 khoảng 12,6 tỷ USD, dự báo giai đoạn 2016-2020 khoảng 25 tỷ USD, đến năm 2030 ước khoảng 30 tỷ USD Phát triển hệ thống CSHT toàn diện là một trong những trọng tâm của Việt Nam để phục vụ mục tiêu phát triển bền vững và tăng cường tính cạnh tranh của đất nước, nhất là đầu tư phát triển HTKT nhằm PTĐT Việt nam theo hướng đồng bộ, hiện đại đáp ứng yêu cầu phát triển kinh tế – xã hội và nhu cầu thiết yếu cầu người dân đô thị Tuy nhiên, nguồn vốn đầu tư từ ngân sách nhà nước và vốn vay ODA hạn chế là thách thức khả năng đáp ứng nhu cầu đầu tư
Trong điều kiện đó, chủ trương của Việt nam là huy động tối đa nguồn lực cho đầu tư PTĐT thông qua chính sách xã hội hóa đầu tư với một trong những kênh chủ yếu
là hình thức PPP Việt Nam đã ban hành nhiều cơ chế, chính sách về huy động và quản
lý DAĐT theo hình thức này Thực tế, trong giai đoạn vừa qua ở Việt nam đã triển khai thực hiện nhiều dự án PPP, tập trung chủ yếu vào lĩnh vực giao thông vận tải, năng lượng
và một số dự án PPP cho lĩnh vực HTKT đô thị (như cấp nước, xử lý chất thải rắn…), bước đầu đã thu được một số kết quả nhất định Tuy nhiên, còn nhiều dự án không có hiệu quả, thậm chí một số dự án thất bại, đặc biệt là các dự án HTKT trong PTĐT Có nhiều nguyên nhân dẫn đến tình trạng này, nhưng một trong những nguyên nhân cơ bản
là việc quản lý, triển khai thực hiện dự án PPP chưa được nghiên cứu vận dụng phù hợp
Hiệu quả DAĐT PTĐT theo hình thức PPP phụ thuộc vào nhiều yếu tố, trong đó yếu tố quan trọng nhất là các vấn đề liên quan đến quản lý nhằm đảm bảo hiệu quả dự án Hoạt động quản lý hiệu quả dự án phải được thực hiện cho