bộ giáo dục và đào tạo Đại học huế trung tâm đào tạo từ xa nguyễn thế quyền Giáo trình Kỹ thuật xây dựng văn bản Nhà xuất bản Công an nhân dân Hà nội - 2003 2 MỤC LỤC CH − ơng I: Văn bản của Nh à n − ớc 3 I. Đối t − ợng và ph − ơng pháp nghiên cứu của kỹ thuật xây dựng văn bản Nhà n − ớc .3 II. Văn bản của Nhà n − ớc: 3 III. Phân l o ại văn bả n của Nhà n − ớc 5 IV. Các yêu cầu đối vớ i văn bản của Nhà n − ớc 7 Ch − ơng II : thủ tục b an h ành văn bản của Nhà n − ớc 12 I. Khái niệm về thủ tục ban hành văn bản 12 II. Thủ tục ban hành văn bản của Nhà n − ớc 13 Ch − ơng III: Hình thức văn bản của Nhà n − ớc 19 I. Khái niệm về hình thức văn bản của Nhà n − ớc 19 II. Căn cứ lựa chọn hình thức văn bản pháp luật 20 III. Cơ cấu văn bản của Nhà n − ớc 24 Ch − ơng IV nội dung văn b ản của Nhà n − ớc 30 I. Khái nhiệm nội dung văn bản của Nhà n − ớc 30 II. Ngôn ngữ và cách hành văn trong văn bản của Nhà n − ớc 31 III. Nội dung văn bả n của Nhà n − ớc 33 Ch − ơng V các văn bản hi ện hành của Nhà n − ớc 43 I. Hiến ph áp, luật, p h áp lệnh. 43 II. Nghị qu yết 45 III. Nghị định 48 IV. quyết định 50 V. Thông t − 54 VI. Chỉ thị 56 VII. Các v ă n bản khác 57 Ch − ơng VI Kiểm tra hệ th ống hoá và xử l ý văn bản 77 3 I. Kiểm tra , rà soát văn bản: 77 II. Hệ thống hoá và xử lý văn bả n: 79 4 Ch − ơng I Văn bản của Nhà n − ớc I. Đối t − ợng và ph − ơng pháp nghiên cứu của kỹ thuật xây dựng văn bản Nhà n − ớc Kỹ thuật xây dựng văn bản có đối t − ợng nghiên cứu là những nội dung chủ yếu sau đây: - Tổ chức và hoạt động của các chủ thể tham gia vào quá trình xây dựng các văn bản của Nhà n − ớc; - Cách xác định những nội dung cần thiế t của văn bản và cách trình bày các văn bản của Nhà n − ớc; - Kiểm tra, xử lý văn bản hiện hành của Nhà n − ớc. Kỹ thuật xây dựng văn bản sẽ đề cậ p tới những vấn đề trên với những góc độ khác nhau, để từ đó đ − a ra các quy tắc cần thiết điều tiết hoạt động xây dựng văn bản của Nhà n − ớc, giúp ng −ời nghiên cứu nắm đ − ợc một cách hệ thống lý luận về công tác văn bản để vận dụng sáng tạo, linh hoạt vào công tác thực tiễn; góp phần tích cực vào việc nâng cao chất l − ợng và hiệu quả của từng văn bản, tạo ra sự thống nhất và hoàn chỉnh của hệ thống văn bản của Nhà n − ớc. Trong quá trình nghiên cứu, kỹ thuậ t xây dựng văn bản sử dụng nhiều ph − ơng pháp khác nhau. Mỗi ph − ơng pháp có một vai trò nhất định trong việc làm sáng tỏ những vấn đề lý luận và t hực tiễn của công tác xây dựng văn bản. Điển hình là các ph − ơng pháp: - Phân tích tổng hợp. - So sánh. 5 - Đối chiếu thực tiễn. II. Văn bản của Nhà n − ớc: Xuất phát từ việc xác định đối t − ợng nghiên cứu của kỹ thuật xây dựng văn bản là những vấn đề có liên quan tới việc hình thành nên văn bản của Nhà n − ớc, vì vậy cần nghiên cứu đầy đủ về những văn bản này. Từ đó, hình thành những lý 6 l u ậ n c ơ b ả n , t ạ o c ơ s ở k h o a h ọ c v à t hự c tiễn cho việc phân biệt văn bản của Nhà n − ớc với các văn bản trong đời sống xã hội, trong quản lý Nhà n − ớc. Trong hoạt động thực hiện chức năng của mình, các cán bộ, cơ quan Nhà n − ớc ban hành nhiều loại văn bản để giải quyết những công việc khác nhau. Vì vậy, văn bản Nhà n − ớc rất phong phú về tính chất, hình thức và nội dung. Tuy nhiên, là văn bản của Nhà n − ớc nên chúng đều có một số đặc điểm cơ bản sau đây: - Chủ thể ban hành là ng −ời đ − ợc Nhà n − ớc trao quyền. Việc trao quyền đó đ − ợc xác định trong pháp luật hiện hành. Về nguyên tắc thì Nhà n − ớc có thể trao một phần quyền lực của mình cho bất cứ cơ quan, tổ chức hay cá nhân nào. Tuy nhiên, để vừa đảm bảo nguyên tắc Tập quyền xã hội chủ nghĩa - nguyên tắc cơ bản trong tổ chức và hoạt động của Nhà n − ớc ta - vừa đảm bảo sự phân công, phân cấp hợp lý, Nhà n − ớc phải xuất phát từ các luận điểm khoa học để xác định việc uỷ quyền sao cho phù hợp, có hiệu quả. Và chỉ những chủ thể đ − ợc Nhà n − ớc uỷ quyền mới đ − ợc ban hành văn bản để giải qu yết những công việc nhất định. Do đó, những văn bản đ − ợc ban hành bởi các chủ thể không do Nhà n − ớc uỷ quyền sẽ không nằm trong phạm vi văn bản của Nhà n − ớc nh − : Đơn của công dân, công văn hành chính của các tổ chức xã hội, đơn vị kinh tế. v.v - Là những văn bản chứa đựng ý chí của chủ thể ban hành và có mục đích thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà n − ớc. Các văn bản của Nhà n − ớc luôn chứa đựng ý chí của chủ thể ban hành ra chúng. ý c h í đ ó c ó t h ể l à b ắ t b u ộ c t h i hành với các đối t − ợng tiếp nhận văn bản (nh − trong quyết định, chỉ thị v.v ); có thể không bắt buộc thi hành mà chỉ là đề nghị, yêu cầu (nh − trong công văn hành chính v.v…) các đối t − ợng tiếp nhận thực hiện những hà nh vi cần thiết, có thể chỉ là sự ghi nhận một sự kiện p h á p l ý đ ã x ả y r a ( nh − biên bản vi phạm, biên lai thu tiền phạt.v.v ), hoặc truyền tải một thông tin về quản lý Nhà n − ớc (nh − thông báo v.v ) . Nh − ng tất cả các văn bản chứa đựng những nội dung đó đều có mục đích là góp phần thực hiện một nhiệm vụ Nhà n − ớc. Vì vây, yếu tố mục đích của văn bản có giá trị rất to lớn trong việc nhận biết các văn bản của Nhà n − ớc. Nếu văn bản của các cán bộ, cơ quan Nhà n − ớc mà không chứa đựng ý chí của cơ quan, không có mục đích thực hiện nhiệm vụ của cơ quan thì không nằm trong khái niệm văn bản của Nhà n − ớc. - Hình thức và thủ tục ban hành các văn bản của Nhà n − ớc đ − ợc pháp luật qui định. Điều đó, giúp ch o việc ban hành văn bản đ − ợc thuận tiện, bảo đảm yếu tố chặt chẽ, thống nhất trong các cơ quan Nhà n − ớc. 7 Về hình thức, pháp luật qui định tên gọi là cách trình bày từng loại văn bản của Nhà n − ớc; về thủ tục, qui định về việc vào sổ, ghi số thứ tự, qui định chữ ký, 8 con dấu, sao gửi văn bản v.v Những văn bản ban hành không đúng hình thức và thủ tục do pháp luật qui định là những văn bản bị coi là có sự vi phạm pháp luật, có thể bị cơ quan có thẩm quyền huỷ bỏ hoặc yêu cầu sửa chữa, tuỳ thuộc vào nội dung và tính chất của sự việc vi phạm trong văn bản. Tuy nhiên, bên cạnh các văn bản của Nhà n − ớc, pháp luật còn qui định về một số văn bản khác có liên quan tới hoạt động của Nhà n − ớc, nh − đơn khởi kiện vụ án hành chính, đơn khiếu nại, tố cáo, đơn xin cấp phép xây dựng v.v Những văn bản này đ − ợc cá nhân, tổ chức không đại diện cho Nhà n − ớc ban hành nên hoàn toàn khác các văn bản của Nhà n − ớc, mặc dù cũng do pháp luật qui định. III. Phân loại văn bản của Nhà n − ớc Có nhiều căn cứ khác nhau để ph ân loại các văn bản của Nhà n − ớc: căn cứ các cơ quan ban hành, căn cứ hình t hức văn bản, căn cứ phạm vi tác động của văn bản v.v ở mỗi căn cứ hình thức, có thể chia hệ thống văn bản của Nhà n − ớc ra nhiều loại khác nhau. Mỗi căn cứ khoa học đó đều có những ý nghĩa nhất định trong việc nghi ên cứu về văn bản của Nhà n − ớc. Nh − ng d − ới góc độ của kỹ thuật xây dựng văn bản với mục đích đ − a ra những nét đặc thù của từng loại văn bản, để từ đó có những cách thức riêng biệt để xây dựng chúng, ở đây chỉ phân chia hệ thống văn bản của Nhà n − ớc căn cứ vào tính chất của chúng. Theo căn cứ này, các văn bản của Nhà n − ớc đ − ợc chia thành 2 nhóm: các văn bản không mang tính quyền lực Nhà n − ớc và các văn bản mang tính quyền lực Nhà n − ớc. Xuất phát từ luận điểm cho rằng: Quyền lực Nhà n − ớc là khả năng áp đặt ý chí của Nhà n − ớc, có thể xác định: 1. Văn bản không mang tính quyền lực Nhà n − ớc: Là những văn bản không có khả năng dùng để áp đặt ý chí (ra lệnh) của Nhà n − ớc lên các đối t − ợng tiếp nhận. Hay nói cách khác, chúng là những văn bản không đ − ợc sử dụng để chủ thể ban hành ra lệnh với đối t − ợng trực tiếp nhận, mặc dù mục đích của việc ban hành vẫn là góp phần thực hiện chức năng, nhiệm vụ của Nhà n − ớc. Xuất phát từ nhận thức đó, trong qu á trình ban hành văn bản, cần xác định rõ vai trò và tr − ờng hợp sử dụng của từng loại văn bản để tránh sự nhầm lẫn trong việc lựa chọn hình thức văn bản. Đồng thời, khi xây dựng nội dung của chúng cần bảo đảm sự phù hợp với tính chất của văn bản 9 trong việc xác định những nội dung cần thiết, trong việc dùng ngôn ngữ, văn phong của văn bản. [...]... quan tới quá trình xây dựng văn bản gọi là thủ tục ban hành văn bản Thủ tục ban hành văn bản của Nhà n−ớc là toàn bộ các qui định của Nhà n−ớc về các hành vi cần thiết, thứ tự và ph−ơng pháp thực hiện các hành vi đó, trong các giai đoạn của quá trình xây dựng xây dựng văn bản, mà các chủ thể có liên quan phải tuân thủ trong quá trình ban hành các văn bản Nhà n−ớc Nh− vậy, thủ tục ban hành văn bản của Nhà... yếu của kỹ thuật xây dựng văn bản IV Các yêu cầu đối với văn bản của Nhà n−ớc Đó là các tiêu chuẩn dùng để đánh giá các văn bản, mà ng−ời xây dựng văn bản phải h−ớng tới, đáp ứng đối với mỗi văn bản của mình Mỗi yêu cầu đ−ợc xây dựng d−ới một góc độ đánh giá khác nhau và có vai trò nhất định đối với văn bản Toàn bộ các yêu cầu đã xác định các tiêu chuẩn khách quan để đánh giá văn bản từ mọi góc độ... tiến hành những công việc sau đây: 1 Lập kế hoạch xây dựng văn bản Trong kế hoạch hoạt động của mình, các cơ quan Nhà n−ớc có thẩm quyền cần có kế hoạch xây dựng văn bản pháp luật Kế hoạch xây dựng văn bản pháp luật đ−ợc xây dựng trên cơ sở đ−ờng lối của Đảng và văn bản pháp luật của cơ quan Nhà n−ớc cấp trên Trong đó, phải xác định rõ cần ban hành văn bản pháp luật để điều chỉnh những quan hệ xã hội... thông qua văn bản Văn bản pháp luật th−ờng đ−ợc trinh bằng một văn bản khác (tờ trình, công văn hành chính) Văn bản khác đ−ợc trình trực tiếp, không cần có văn bản thuyết trình Để giúp cho việc thông qua đ−ợc chặt chẽ, nhanh chóng, pháp luật qui định về việc thẩm tra văn bản Cơ quan thẩm tra là cơ quan không tham gia vào quá trình soạn thảo, tiến hành xem xét một cách khách quan, toàn diện đối với bản dự... nội dung cơ bản của các yêu cầu đối với văn bản của Nhà n−ớc [—] 18 Ch−ơng II thủ tục ban hành văn bản của Nhà n−ớc I Khái niệm về thủ tục ban hành văn bản Muốn hoạt động xây dựng văn bản của Nhà n−ớc đ−ợc tiến hành nhanh chóng, có hiệu quả cao thì bên cạnh việc tăng c−ờng cán bộ có trình độ cần thiết cho công tác này, cần phải có cách tiến hành phù hợp Nhờ đó, việc xây dựng văn bản vừa thu hút... pháp luật thì đ−ợc Nhà n−ớc bảo đảm thực hiện Căn cứ vào cách thức thể hiện nội dung, có thể chia văn bản mang tính quyền lực Nhà n−ớc thành văn bản pháp luật (văn bản quy phạm pháp luật hoặc văn bản pháp quy) và văn bản áp dụng pháp luật (văn bản áp dụng quy phạm pháp luật) 10 Văn bản pháp luật là văn bản do cơ quan Nhà n−ớc có thẩm quyền ban hành theo những thủ tục và hình thức nhất định do pháp luật... thống văn bản Nhà n−ớc - Việc trình bày các nội dung của văn bản sẽ thuận lợi trong một số kết cấu phù hợp - Việc xác định hiệu lực pháp lí của văn bản đ−ợc đúng đắn - Việc triển khai, thực hiện văn bản đ−ợc tiến hành nghiêm chỉnh - Việc nắm bắt, viện dẫn văn bản đ−ợc thuận lợi Để có thể lựa chọn đúng hình thức văn bản, thông th−ờng chỉ cần căn cứ vào pháp luật hiện hành, nh− việc lựa chọn văn bản áp... văn bản của Nhà n−ớc Tuỳ thuộc vào từng loại văn bản mà quá trình xây dựng văn bản đ−ợc tiến hành theo những cách thức khác nhau, trong khoảng thời gian không giống nhau Tuy nhiên, trong quá trình xây dựng các văn bản khác nhau đó, các chủ thể có liên quan đều phải thực hiện những công việc nhất định, t−ơng tự nhau Nhìn chung, để có thể cho ra đời một văn bản mang tính quyền lực Nhà n−ớc, cần phải tiến...Các văn bản thuộc nhóm này đa dạng về hình thức và nội dung, nh−: công văn hành chính, thông báo, biên bản vi phạm v.v và không phải đối t−ợng nghiên cứu chủ yếu của kỹ thuật xây dựng văn bản 2 Văn bản mang tính quyền lực Nhà n−ớc: Là những văn bản đ−ợc ban hành nhân danh Nhà n−ớc, theo hình thức và thủ tục do pháp luật qui... khoa học, chặt chẽ, đúng đắn và thống nhất của công tác văn bản Tuân thủ các qui định về thủ tục xây dựng văn bản là rất cần thiết Vì vậy, nếu vi phạm các qui định về thủ tục, có thể làm cho văn bản trở nên vô hiệu hoặc có thể làm cho văn bản bị khiếm khuyết 3 Yêu cầu bảo đảm tính phù hợp với thực tiễn Các văn bản của Nhà n−ớc, đặc biệt là các văn bản pháp luật và áp dụng pháp luật, phải có nội dung . 4 Ch − ơng I Văn bản của Nhà n − ớc I. Đối t − ợng và ph − ơng pháp nghiên cứu của kỹ thuật xây dựng văn bản Nhà n − ớc Kỹ thuật xây dựng văn bản có . các văn bản pháp luật và văn bản áp dụng pháp luật. Những văn bản này là đối t − ợng nghiên cứu chủ yếu của kỹ thuật xây dựng văn bản. IV. . bộ giáo dục và đào tạo Đại học huế trung tâm đào tạo từ xa nguyễn thế quyền Giáo trình Kỹ thuật xây dựng văn bản Nhà xuất bản Công an