bài giảng kế toán nợ phải trả - đại học mở tp hồ chí minh

Sự kiện đã xảy ra Nghĩa vụ hiện tại Số tiền đáng tin cậy Đánh giá Trình bày và công bố 6 Định nghĩa & Điều kiện ghi nhận  Nợ phải trả: Là nghĩa vụ hiện tại của doanh nghiệp phát sinh

TRƯỜNG ĐẠI HỌC MỞ TPHCM

KHOA KẾ TOÁN- KIỂM TOÁN

CHƯƠNG 5

KẾ TOÁN NỢ PHẢI TRẢ

• Sau khi học xong chương này, người học có thể:

– Giải thích được những yêu cầu cơ bản của chuẩn mực

kế toán liên quan đến nợ phải trả bao gồm về việc ghi

nhận, đánh giá và trình bày trên báo cáo tài chính

– Nhận diện và vận dụng các tài khoản kế toán thích hợp

trong xử lý các giao dịch liên quan đến nợ phải trả

– Phân biệt được phạm vi của kế toán và thuế liên quan

đến nợ phải trả

– Tổ chức và thực hiện các chứng từ, sổ chi tiết và sổ

tổng hợp liên quan đến nợ phải trả

3

Nội dung

Quy định kế toán có liên quanNhững khái niệm và nguyên tắc cơ bảnỨng dụng trên hệ thống tài khoản kế toán Một số lưu ý dưới góc độ thuế

Tổ chức lập chứng từ, ghi sổ kế toán chi tiết và tổng hợp

Các chuẩn mực liên quan

• VAS 18 –Dự phòng, tài sản và nợ tiềm tàng

• VAS 21 – Trình bày BCTC

Sự kiện đã

xảy ra

Nghĩa vụ hiện tại

Số tiền đáng tin cậy

Đánh giá Trình bày

và công bố

6

Định nghĩa & Điều kiện ghi nhận

 Nợ phải trả: Là nghĩa vụ hiện tại của doanh nghiệp phát

sinh từ các giao dịch và sự kiện đã qua mà doanh nghiệp

phải thanh toán từ các nguồn lực của mình

 Nợ phải trả được ghi nhận trong Bảng cân đối kế toán khi

có đủ điều kiện:

• Chắc chắn là doanh nghiệp sẽ phải dùng một lượng tiền chi

ra để trang trải cho những nghĩa vụ hiện tại mà doanh nghiệp

phải thanh toán, và

• Khoản nợ phải trả đó phải xác định được một cách đáng tin

Phải thanh toán bằng nguồn lực

Số tiền xác định đáng tin cậy

Ví dụ 1: Phải trả người bán

Nhận hàng hóa, dịch vụ

Thời điểm lập báo cáo

Phải trả khi đến hạn thanh toán

Số tiền xác định trên hóa đơn

Bị kiện nếu không thanh toán, bị phạt nếu trả trễ

Sử dụng lao

động

Thời điểm lập báo cáo

Phải trả khi đến hạn thanh toán

Số tiền xác định theo tính toán

Bị kiện nếu không thanh toán, bị phạt nếu

trả trễ

Ví dụ 2: Phải trả người lao động

Thời điểm lập báo cáo

Bài tập thực hành 1

Áp dụng cho trường hợp Người mua trả tiền trước

Thời điểm lập báo cáo

• Công ty A bán hàng có bảo hành 2 năm Số tiền bảo hành

ước tính năm sau phải trả gồm:

– 60 triệu bảo hành cho sản phẩm bán năm sau

• Công ty A sẽ ghi nhận khoản dự phòng phải trả cho chi phí

bảo hành trên BCTC cuối năm nay là bao nhiêu?

Bài tập thực hành 3

Thời điểm lập báo cáoBài tập thực hành 3 (tiếp)

15

Nghĩa vụ hiện tại

• Theo VAS 18, có hai dạng nghĩa vụ:

– Nghĩa vụ pháp lý (legal obligation) là nghĩa vụ phát sinh từ

một hợp đồng hoặc một văn bản pháp luật hiện hành

– Nghĩa vụ liên đới (constructive obligation) là nghĩa vụ phát

sinh từ các hoạt động của một doanh nghiệp khi thông qua các chính sách do họ đã ban hành hoặc hồ sơ, tài liệu hiện tại có liên quan chứng minh cho các đối tác khác biết rằng doanh nghiệp sẽ chấp nhận và thực hiện những nghĩa vụ

cụ thể

16

• Công ty ABC có chính sách đài thọ vé cho cán bộ

du lịch nước ngoài hàng năm nếu có thâm niên từ

5 năm trở lên Đây là chính sách nội bộ đã thực hiện nhiều năm qua, mặc dù không thể hiện trên hợp đồng lao động.

• Kiểm toán viên yêu cầu doanh nghiệp ước tính số tiền và ghi nhận như một khoản phải trả Đúng hay sai?

Ví dụ 3: Chi phí đi nghỉ mát

• S là 1 quốc gia nổi tiếng về các đạo luật nghiêm khắc liên quan đến môi trường Công ty X vi phạm luật và đang bị cơ quan môi trường xem xét hình phạt.

• Kết thúc niên độ, chưa có quyết định chính thức nhưng theo luật của S., số tiền công ty X bị phạt có thể ước tính là 20.000 USD.

Ví dụ 4: Vụ kiện ở S

Thời điểm lập báo cáo

Ví dụ 4: Vụ kiện ở S (tiếp)

Dự phòng phải trả

• Một khoản dự phòng là một khoản nợ phải trả

không chắc chắn về giá trị hoặc thời gian Một

khoản dự phòng phải trả chỉ được ghi nhận khi thỏa

mãn các điều kiện sau:

– Doanh nghiệp có nghĩa vụ nợ hiện tại do kết quả từ một

sự kiện đã xảy ra

– Sự giảm sút về những lợi ích kinh tế có thể xảy ra dẫn

đến việc yêu cầu phải thanh toán nghĩa vụ nợ; và

– Đưa ra được một ước tính đáng tin cậy về giá trị của

nghĩa vụ nợ đó

22

Nợ tiềm tàng

• VAS 18 định nghĩa nợ tiềm tàng là:

– “Nghĩa vụ nợ có khả năng phát sinh từ các sự kiện đã xảy

ra và sự tồn tại của nghĩa vụ nợ này sẽ chỉ được xác nhận

bởi khả năng hay xảy ra hoặc không hay xảy ra của một

hoặc nhiều sự kiện không chắc chắn trong tương lai mà

doanh nghiệp không kiểm soát được; hoặc

– Nghĩa vụ nợ hiện tại phát sinh từ các sự kiện đã xảy ra

nhưng chưa được ghi nhận vì:

(i) Không chắc chắn có sự giảm sút về lợi ích kinh tế do việc

phải thanh toán nghĩa vụ nợ; hoặc

(ii) Giá trị của nghĩa vụ nợ đó không được xác định một cách

nợ phải trả

Ghi nhận vào nợ phải trả

Điều kiện

Chắc chắn xảy ra nhưng số tiền chưa xác định một cách đáng tin cậy hoặc

Có thể xảy ra

Chắc chắn xảy ra

Số tiền ước tính một cách đáng tin cậy

Đã xảy ra

Số tiền xác định một cách chính xác

Mức độ chắc chắn và độ tin cậy của số tiền

Tính chắc chắn của việc phải chi trảTính chắc chắn của việc phải chấp nhận cáo buộc

Tính chắc chắn của số tiền phải chi trả

A B

C D

Công ty G có hành vi gây hại môi trường đã bị phát hiện và có thể bị phạt Nghĩa vụ này có phản ánh trên BCTC hay không?

Ví dụ 5: Vụ kiện của G

Đánh giá nợ phải trả

• Nợ phải trả được phản ảnh theo giá gốc

• Nợ phải trả dài hạn có thể phải sử dụng phương

pháp chiết khấu dòng tiền để quy về giá trị hiện tại.

• Các khoản nợ phải trả bằng ngoại tệ phải đánh giá

lại cuối kỳ.

• Một khoản chi phí bồi thường sẽ thanh toán sau 3

năm số tiền là 300 triệu Giá trị hiện tại của khoản

tiền này là bao nhiêu? Lãi suất của các khoản vay

tương tự trên thị trường là 15%.

• Nếu thanh toán mỗi năm 100 triệu, thì giá trị hiện tại

của khoản chi phí này là bao nhiêu?

Ví dụ 6

27

Trình bày nợ phải trả

• Phân loại nợ ngắn hạn và nợ dài hạn:

– VAS 21 quy định: “Trong Bảng cân đối kế toán mỗi doanh nghiệp phải trình bày riêng biệt (…) nợ phải trả thành ngắn hạn và dài hạn Trường hợp do tính chất hoạt động doanh nghiệp không thể phân biệt được giữa ngắn hạn và dài hạn, thì (…) nợ phải trả phải được trình bày thứ tự theo tính thanh khoản giảm dần” (đoạn 37)

Phân biệt ngắn hạn - dài hạn

• Nợ ngắn hạn là các khoản nợ phải trả thỏa mãn một trong hai điều kiện:

– Được dự kiến thanh toán trong một chu kỳ kinh doanh bình thường của doanh nghiệp; hoặc

– Được thanh toán trong vòng 12 tháng kể từ ngày kết thúc

kỳ kế toán năm

• Nợ dài hạn là nợ không thỏa mãn điều kiện của nợ ngắn hạn

niên độ

30

• Kế toán công ty X dự định phản ảnh những khoản sau vào nợ

phải trả trên BCTC của công ty ngày 31.12.20x0:

1 Mua hàng chưa trả tiền cho người bán, trị giá 400 triệu đồng,

hạn thanh toán là tháng 6.20x1.

2 Vay ngân hàng N số tiền 300 triệu đồng cách đây 2 năm và thời

hạn thanh toán là ngày 1.4.20x1.

3 Khoản nợ công ty M 20 triệu đồng từ nhiều năm trước Công ty

M đã bỏ sót khoản nợ này trong sổ sách của mình Ngày

10.10.20x0, công ty M đã giải thể hoàn toàn.

4 Tiền thuê còn phải trả công ty thuê tài chính C là 300 triệu đồng

trong 3 năm nữa, trong đó số phải trả trong năm 20x1 là 120

7 Khoản bồi thường cho việc sản phẩm gây hại cho người tiêu dùng chưa xác định được số tiền vì toà chưa xử Được biết các khách hàng đã kiện từ tháng 10.20x0 và đòi bồi thường là 300 triệu đồng.

8 Tiền lương tháng 12.20x0 chưa thanh toán cho công nhân là 140 triệu đồng.

• Theo bạn những khoản nào được đưa nợ phải trả của công ty, số tiền là bao nhiêu? Tính tổng nợ phải trả của công ty trong đó phân biệt nợ phải trả ngắn hạn, dài hạn và nợ phải trả khác.

Bài tập thực hành 4 (tiếp)

32

Trình bày nợ phải trả (tiếp)

• Hạn chế bù trừ tài sản và nợ phải trả– VAS 21 qui định “các khoản mục tài sản và nợ phải trả trình bày trên báo cáo tài chính không được bù trừ, trừ khi một chuẩn mực kế toán khác quy định hoặc cho phép bù trừ”

• Số dư chi tiết của đối tượng Phải trả người bán ngày

31.12.20x1 như sau Yêu cầu hãy trình bày vào các khoản

mục thích hợp trên BCTC

Trình bày nợ phải trả (tiếp)

• Thuyết minh chi tiết các khoản phải trả:

– Thuế và các khoản phải nộp

– Chi phí phải trả

– Các khoản phải trả, phải nộp khác

• Thuyết minh về nợ tiềm tàng và các khoản cam kết

3 Người mua trả tiền trước

4 Thuế và các khoản phải nộp Nhà nước

5 Phải trả người lao động

6 Chi phí phải trả

7 Phải trả nội bộ

8 Phải trả theo tiến độ kế hoạch hợp đồng xây dựng

9 Các khoản phải trả, phải nộp ngắn hạn khác

10 Dự phòng phải trả ngắn hạn

Trình bày nợ phải trả (tiếp)

II Nợ dài hạn

1 Phải trả dài hạn người bán

2 Phải trả dài hạn nội bộ

Ý nghĩa của thông tin

• Đòn bẩy tài chính của doanh nghiệp

• Khả năng thanh toán của doanh nghiệp

• Mức độ lệ thuộc vào vốn vay của doanh nghiệp

• Mức độ lệ thuộc vào nguồn vốn ngắn hạn của

• Đọc Báo cáo tài chính hợp nhất Vinamilk 2012, nhận xét:

1 Mức độ sử dụng đòn bảy tài chính cuối năm so với đầu năm?

2 Sự thay đổi khả năng thanh toán cuối năm so với đầu năm?

3 Nếu lãi suất biến động, đánh giá ảnh hưởng đến báo cáo tài chính của Vinamilk

4 Vinamilk có phụ thuộc vào nguồn vốn ngắn hạn không?

5 Vay dài hạn đến hạn trả trong năm 2013 là bao nhiêu?

Bài tập thực hành 6

40

6 Nợ phải trả nào là lớn nhất của Vinamilk?

7 Vinamilk có chiếm dụng nhiều của nhà cung cấp không?

8 Vinamilk nộp thuế bao nhiêu trong năm 2012? Loại thuế nào chiếm tỷ trọng lớn nhất?

9 Tình hình nợ thuế đến cuối năm 2012? Loại thuế nào chiếm tỷ trọng lớn nhất?

10.Tình hình nợ lương nhân viên của Vinamilk có nghiêm trọng không? Giải thích?

11.Giải thích các khoản chi phí phải trả cuối kỳ?

Bài tập thực hành 6 (tiếp)

Ứng dụng vào hệ thống tài khoản

Phải trả người bán

Thuế và các khoản phải nộp ngân sách

Phải trả người lao động

• Số tiền người bán chấp nhận giảm giá/CK thanhtoán/CKTM

• Giá trị vật tư/hàng hóa trả lại người bán

• Số tiền phải trả cho người bán vật tư, hàng hóa, dịch vụ, …

• Khi hạch toán chi tiết các khoản này, kế toán phải hạch toán các khoản chiết khấu thanh toán, chiết khấu thương mại, giảm giá hàng bán của người bán, người cung cấp ngoài hóa đơn mua hàng.

Chiết khấu thanh

toán được hưởng

Giảm giá, hàng mua trả lại

1 Mua hàng hóa chưa trả tiền cho người bán H, trị giá mua

chưa có thuế GTGT 10% là 75 triệu đồng

2 Ứng trước tiền mua nguyên vật liệu phục vụ sản xuất sản

phẩm cho người bán M là 30 triệu đồng

3 Thanh toán toàn bộ tiền hàng cho người bán H ở nghiệp

vụ 1 bằng tiền mặt sau khi trừ khoản chiết khấu thanh toán

được hưởng là 2%

4 Nhập kho nguyên vật liệu mua từ người bán M, trị giá đã

có thuế GTGT 10% là 35.200.000đ Phần chênh lệch giữa tiền

hàng và tiền ứng trước 30 triệu đồng được thanh toán bằng

bị trả lại, bị giảm giá

• Thuế GTGT đầu ra và số thuế GTGT hàng nhập khẩu phải nộp

• Thuế, phí, lệ phí và các khoản phải nộp vào Ngân sách NN

Dư Nợ:

Số thuế và các khoản khác nộp thừa

Dư Có:

Số thuế, phí, lệ phí và các khoản khác còn phải nộp vào Ngân sách

Tài khoản sử dụng

Các tài khoản chi tiết

• Tài khoản TK 3331 có 2 tài khoản cấp 3:

– Tài khoản 33311 – Thuế GTGT đầu ra

– Tài khoản 33312 – Thuế GTGT hàng nhập khẩu

• Tài khoản 3332 - Thuế tiêu thụ đặc biệt

• Tài khoản 3333 – Thuế xuất, nhập khẩu

• Tài khoản 3334 – Thuế thu nhập doanh nghiệp

• Tài khoản 3335 – Thuế thu nhập cá nhân

• Tài khoản 3336 - Thuế tài nguyên

• Tài khoản 3337 – Thuế nhà đất, tiền thuế đất

• Tài khoản 3338 – Các loại thuế khác

• Tài khoản 3339 – Phí, lệ phí và các khoản phải nộp khác

Nguyên tắc phản ánh

• Doanh nghiệp chủ động tính và xác định số thuế, phí, lệ phí

và các khoản phải nộp cho Nhà nước theo Luật định và kịp

thời phản ánh vào sổ kế toán số thuế phải nộp

• Doanh nghiệp phải thực hiện nghiêm chinh việc nộp đầy

đủ, kịp thời các khoản thuế, phí, lệ phí cho Nhà nước

• Kế toán phải mở sổ chi tiết theo dõi từng khoản thuế, phí,

lệ phí và các khoản phải nộp, đã nộp và còn phải nộp

Doanh thu và thu nhập khác phát sinh

Thuế GTGT đầu vào đượckhấu trừ

Thuế GTGT của HBBTL, GGHB,CKTM

Sơ đồ kế toán- Thuế xuất khẩu

TK 111/112

TK 111/

112/131

Thuế XK phải nộp

Doanh thu bán hàng Nộp thuế

Thuế suất thuế xuất khẩu là 5%.

vàođược khấu trừ trong tháng là 12 triệu đồng

4 Tríchtiền gởi ngân hàng nộp thuế GTGT và thuế xuất khẩu

• Ngày 28/10/20x1, Cty N nhập lô hàng sợi, vải xuất xứ Ấn

Độ để tiêu thụ nội điạ như sau:

Bài tập thực hành 9

56

• Xácđịnh giá tính thuế và số tiền thuế phải nộp ngân sách, ghichép vào các tàikhoản liên quan, biết:

đủ thuế vào ngày 28/12/2011

- Tỷ giá ngày 28/10/2011 là 20.600đ/USD

• Lưu ý: Thuế GTGT của hàng nhập khẩu được tính trên giá mua cộng với thuế nhập khẩu

Bài tập thực hành 9 (tiếp)

Doanh thu bán hàng

Thuế TTĐB phải nộp

152, 153,

156, 211…

• Nhà máythuốc lá A bán lô hàng thuốc lá với giá bán chưa

thuế GTGT là 330 triệu chưa thu tiền của khách hàng Tính

thuế TTĐB và thuế GTGT phải nộp và ghi vào các TK liên

quan,biết:

– Thuế suất thuế TTĐB là 65%

Thành tiền (USD)

1 Kendall - Jackson wines

240 (thùng) 288 69.120

2

Vitiano wines (24chai/thùng) Italy 180

(thùng) 168 30.240

• Cty Snhập khẩu lô hàng rựơu của F (Mỹ), hàng cập cảng SG –Cát Lái ngày 12/03/20x0,chưa thanh toán cho nước ngoài nhưsau:

Bài tập thực hành 11

• Cho biết hàng loại hàng trên phải chịu các loại thuế sau:

– Thuế nhập khẩu với thuế suất 56%

– Thuế Tiêu thụ đặc biết với thuế suất 45%

– Thuế GTGT với thuế suất 10%

• Xác định số thuế phải nộp và hạch toán vào tài khoản kế toán

Sơ đồ kế toán - Thuế thu nhập doanh nghiệp hiện hành

Cuối năm số tạm nộp > thực tế phải nộp

Cuối năm số tạm nộp

< thực tế phải nộp

Hàng quý Nộp thuế

 Trong năm, số thuế TNDN tạm nộp là 40 triệu Cuối năm

quyết toán thuế xác định số phải nộp của cả năm là 48

triệu Viết bút toán phản ảnh số thuế còn phải nộp

 Nếu số thuế quyết toán cuối năm là 34 triệu thì bút toán

phản ảnh số thuế nộp dư thế nào?

• Doanh nghiệp phải chịu cho người lao động và được tính vào chi phí:

– Các khoản tính theo lương bao gồm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y

tế, bảo hiểm thất nghiệp và kinh phí công đoàn (phần doanh nghiệp chịu)

• Doanh nghiệp có thể khấu trừ lương của NLĐ – Thuế thu nhập cá nhân

– Các khoản tính theo lương bao gồm bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y

tế, bảo hiểm thất nghiệp và kinh phí công đoàn (phần NLĐ chiụ) – Các khoản khấu trừ vào lương khác.

Khái niệm

tiền công, tiền thưởng và

NLĐ

• Các khoản tiền lương, tiền công, tiền thưởng và các khoản khác phải trả cho NLĐ

Dư Có

• Các khoản còn phải trả cho NLĐ cuối kỳ

Sơ đồ kế toán phải trả người lao động

Các khoản phải khấu

67

• Định khoản các nghiệp vụ phát sinh trong tháng 10.20x1 như sau:

1 Chi tiền mặt tạm ứng lương cho công nhân viên: 180.000.000đ

2 Tính lương phải trả cho từng bộ phận như sau:

– Bộ phận công nhân trực tiếp SX: 200.000.000đ – Bộ phận nhân viên phân xưởng: 20.000.000đ – Bộ phận văn phòng: 50.000.000đ

3 Khoản khấu trừ lương của nhân viên văn phòng gồm:

– Thuế thu nhập cá nhân: 4.000.000đ – Tạm ứng thừa: 500.000đ

4 Khoản thưởng quý 3 chi bằng Quỹ khen thưởng 4.000.000đ.

Khái niệm

• Được xác định trên cơ sở tiền lương:

– DN chịu một phần (được tính vào chi phí và khấu trừ

thuế TNDN)

– Người lao động chịu một phần (trừ vào lương)

• Bảo hiểm xã hội sẽ nộp cho cơ quan BHXH và chi trả theo

chế độ cho người lao động theo quy định

• Kinh phí công đoàn sẽ nộp cho Công đoàn và chi một phần

tại DN theo quy định

đã nộp cho cơ quan quản lý.

• Trích BHXH, BHYT, KPCĐ vào chi phí SXKD

• Trừ BHXH, BHTN, BHYT vào lương của CNV

• Được thanh toán BHXH, được cấp

bù KPCĐ nếu có

Dư Có

• BHXH, BHTN, BHYT, KPCĐ đã trích chưa nộp cho cơ quan quản lý hoặc KPCĐ được để lại chưa chi hết

72

TK 338 -Phải trả, phải nộp khác có các tiểu khoản

• TK 3389 -Bảo hiểm thất nghiệp

Các tài khoản chi tiết