Sự tiếp nhận của pháp luật việt nam đối với nguyên tắc minh bạch và công bố thông tin của oecd và thực trạng thực thi trong hoạt động quản trị công ty việt nam

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

🙞🙞🙞 TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN:

SỰ TIẾP NHẬN CỦA PHÁP LUẬT VIỆT NAM ĐỐI VỚI NGUYÊN TẮC MINH BẠCH VÀ CÔNG BỐ THÔNG TIN CỦA OECD VÀ THỰC TRẠNG THỰC THI

TRONG HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ CÔNG TY VIỆT NAM

Học phần: QUẢN TRỊ CÔNG TY Giảng viên bộ môn: TS.GVC PHAN THỊ THANH THUỶ

Hà Nội, tháng 1/2022

MỤC LỤC

1.2 Nội dung nguyên tắc minh bạch và công bố thông tin theo OECD 2

2 Sự thể hiện của nguyên tắc minh bạch và công bố thông tin theo OECD trong pháp luật

2.4 Về các quy định hiện hành thực thi nguyên tắc minh bạch của các cơ quan quản trị

3 Thực trạng áp dụng nguyên tắc minh bạch và công bố thông tin trong hoạt động quản

LÍ DO LỰA CHỌN ĐỀ TÀI

Quản trị công ty là một vấn đề cơ bản trong lĩnh vực Luật công ty và Luật chứng khoán ở nhiều nước trên thế giới Bộ nguyên tắc quản trị công ty của Tổ chức hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) cung cấp một khuôn khổ cho việc xác định những vấn đề quản trị công ty gồm có quyền và việc được đối xử bình đẳng của các cổ đông và các bên có lợi ích tài chính liên quan, vai trò của các bên có lợi ích phi tài chính liên quan; vấn đề công bố thông tin và tính minh bạch, trách nhiệm của Hội đồng quản trị Tuy nhiên trên thực tế, việc thực hiện các nguyên tắc quản trị công ty sao cho hiệu quả thì vẫn còn là một vấn đề nan giải, các quy định pháp luật về công khai hóa thông tin còn mang tính hình thức, sơ sài, chưa có sự tương thích với thông lệ quốc tế; còn tồn tại nhiều hành vi gian lận, thao túng công

ty và các hành vi gây ảnh hưởng tiêu cực đến lợi ích của cổ đông Từ những lí do

trên, tôi lựa chọn đề tài “Sự tiếp nhận của pháp luật việt nam đối với nguyên tắc minh bạch và công bố thông tin của OECD và thực trạng thực thi trong hoạt động quản trị công ty Việt Nam” làm đề tài tiểu luận kết thúc học phần

1 CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CƠ BẢN

1.1 Khái niệm quản trị công ty

Trên thực tế, không có một khái niệm cụ thể, đồng nhất cho quản trị công ty, nhưng ta có thể hiểu quản trị công ty như một hệ thống các chính sách, quy định nhằm điều hành, vận hành, kiểm soát công ty

Định nghĩa quản trị công ty được coi là phổ biến nhất do Tổ chức Hợp tác Kinh tế và Phát triển (OECD) đưa ra lần đầu trong Bộ Quy tắc Quản trị Công ty năm 1999 Theo OECD, quản trị công ty được nhìn nhận dưới hai góc độ Nếu lấy

công ty làm trung tâm, từ góc độ bên trong: “Quản trị công ty là những biện pháp nội bộ để điều hành và kiểm soát công ty, liên quan tới các mối quan hệ giữa Ban giám đốc, Hội đồng quản trị và các cổ đông của một công ty với các bên có quyền lợi liên quan Quản trị công ty cũng tạo ra một cơ cấu để đề ra các mục tiêu của công ty, và xác định các phương tiện để đạt được những mục tiêu đó, cũng như để giám sát kết quả hoạt động của công ty” Từ góc độ bên ngoài, “Quản trị công ty được hiểu là là việc cân bằng mối quan hệ giữa công ty với những bên có quyền lợi liên quan (stakeholders) như người lao động hay với các cơ quan chức năng (thuế, quản lý thị trường…), với cơ quan pháp luật, chính quyền và cộng đồng sở tại” 1

1.2 Nội dung nguyên tắc minh bạch và công bố thông tin theo OECD

OECD khuyến nghị: “Khuôn khổ quản trị công ty phải đảm bảo việc công

bố thông tin kịp thời và chính xác về mọi vấn đề quan trọng liên quan đến công ty, bao gồm tình hình tài chính, tình hình hoạt động, sở hữu và quản trị công ty” 2

Nguyên tắc công bố và minh bạch thông tin giữ vai trò quan trọng, là nền tảng trong Bộ Nguyên tắc Quản trị công ty của OECD Theo đó, OECD đưa ra các

1 Phan Th Thanh Th y, TS Khoa Lu t, Đ i h c Qu c gia Hà N i, Bàn v tính minh b ch trong qu n tr công ọc Quốc gia Hà Nội, Bàn về tính minh bạch trong quản trị công ốc gia Hà Nội, Bàn về tính minh bạch trong quản trị công ội, Bàn về tính minh bạch trong quản trị công ề tính minh bạch trong quản trị công ản trị công

ty c ph n Vi t Nam, T/c Nghiên c u l p pháp, S 01 (353) Kỳ 1 – Tháng 01/2018 ứu lập pháp, Số 01 (353) Kỳ 1 – Tháng 01/2018 ốc gia Hà Nội, Bàn về tính minh bạch trong quản trị công

2 Các nguyên t c qu n tr công ty c a OECD ắc quản trị công ty của OECD ản trị công

yêu cầu về những thông tin mà công ty phải công bố như kết quả tài chính và hoạt động của công ty, mục tiêu hoạt động động của công ty, chính sách thù lao, quy trình tuyển chọn, các yếu tổ rủi ro tiên liệu Bộ nguyên tắc cũng đặt ra yêu cầu về chất lượng của thông tin công bố, yêu cầu cầu việc kiểm toán hàng năm phải được thực hiện bởi một công ty kiểm toán độc lập nhằm đảm bảo tính khách quan, trung thực và minh bạch và một số vấn đề liên quan đến kênh phổ biến thông tin và khuôn khổ quản trị công ty

2 SỰ TIẾP NHẬN NGUYÊN TẮC MINH BẠCH VÀ CÔNG BỐ THÔNG TIN CỦA OECD TRONG PHÁP LUẬT VIỆT NAM

2.1 Về nội dung công bố thông tin

Căn cứ điều 176 Luật Doanh nghiệp năm 2020 quy định về việc công khai thông tin của công ty cổ phần Theo đó, công ty cổ phần bắt buộc phải công bố những thông tin như điều lệ công ty, sơ yếu lý lịch của thành viên Hội đồng quản trị, Kiểm soát viên, báo cáo tài chính hằng năm, lên trang thông tin điện tử

Khi kết thúc một năm tài chính, Hội đồng quản trị của công ty cổ phần phải trình báo Đại hội đồng đổ cổ đông bản báo cáo hằng năm theo quy định tại điều

175 Luật Doanh nghiệp 2020, nội dung báo cáo sẽ thể hiện các nội dung kết quả kinh doanh của công ty, báo cáo tài chính, báo cáo đánh giá công tác quản lý, báo cáo thẩm định Đối với báo cáo tài chính hằng năm thì sẽ được trình lên cơ quan nhà nước có thẩm quyền sau khi được Đại hội đồng cổ đông thông qua Hội đồng quản trị có nhiệm vụ trình báo cáo hằng năm lên Đại hội đồng cổ đông Riêng báo cáo tài chính hằng năm sẽ được trình lên các cơ quan nhà nước có thẩm quyền sau khi được Đại hội đồng cổ đông thông

Luật Doanh nghiệp 2020 cũng đặt ra quy định đối với những công ty cổ phần có 50% tổng số vốn do nhà nước nắm giữ sẽ phải công bố những thông tin như điều lệ công ty, báo cáo và tóm tắt báo cáo tài chính hằng năm/giữa năm, báo

cáo về thực trạng quản trị, cơ cấu tổ chức công ty Ngoài ra những công ty này còn phải công bố thông tin bất thường trên trang thông tin điện tử, ấn phẩm (nếu có) và niêm yết công khai tại trụ sở chính, địa điểm kinh doanh của công ty về các thông tin bất thường trong thời hạn 36 giờ kể từ khi xảy ra một trong các sự kiện như tài khoản của công ty bị phong tỏa, tạm ngừng một phần hoặc toàn bộ hoạt động kinh doanh, 3

Theo điều 164 Luật Doanh nghiệp 2020, công ty phải công khai các lợi ích liên quan đến toàn bộ cổ đông Theo đó, công ty phải tập hợp và cập nhật danh sách những người có liên quan của công ty và các hợp đồng, giao dịch tương ứng của họ với công ty Thành viên Hội đồng quản trị, Kiểm soát viên, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc và người quản lý khác của công ty phải kê khai cho công ty về các lợi ích liên quan của họ về doanh nghiệp mà họ làm chủ sở hữu hoặc sở hữu phần góp vốn hoặc cổ phần Ngoài ra họ cũng cần kê khai cho công ty về doanh nghiệp

mà những người liên quan của họ làm chủ hoặc sở hữu vốn góp/cổ phần trên 10% vốn điều lệ

Có thể thấy rằng Luật Doanh nghiệp 2020 đã phần nào tiếp thu các tiêu chí đầu tiên về nguyên tắc công bố thông tin thông tin và minh bạch của OECD Các quy định về những thông tin phải công bố được quy định khá chi tiết và đầy đủ tại

bộ luật này, từ đấy có thể các nhà làm luật Việt Nam đã có sự tiếp thu tinh hoa từ

bộ nguyên tắc OECD Với những quy định về công bố thông tin như này, những cổ đông của công ty có thể nắm bắt được hoạt động và mức độ hiểu quả của công ty, thấy được phần vốn góp của mình được sử dụng như thế nào

2.2 Về đối tượng được tiếp cận thông tin

Một sự thay đổi tích cực ở Luật Doanh nghiệp 2020 so với Luật Doanh nghiệp 2014, tại khoản 2 điều 115 Luật doanh nghiệp quy định về quyền của cổ đông phổ thông, những cổ đông nắm giữ 5% (Luật Doanh nghiệp 2014 quy định

3 Đi u 110 Lu t doanh nghi p 2020 ề tính minh bạch trong quản trị công

10%) tổng số cổ phần phổ thông trở lên hoặc một tỷ lệ khác nhỏ hơn theo quy định tại điều lệ công ty có các quyền như xem xét, tra cứu, trích lục sổ biên bản và nghị quyết, quyết định của Hội đồng quản trị, báo cáo tài chính giữa năm và hằng năm, báo cáo của Ban kiểm soát, yêu cầu triệu tập họp Đại hội đồng cổ đông trong trường hợp quy định, yêu cầu Ban kiểm soát kiểm tra từng vấn đề cụ thể liên quan đến quản lý, điều hành hoạt động của công ty khi xét thấy cần thiết,

Việc thay đổi quy định của Luật Doanh nghiệp năm 2020 nhằm hướng tới việc bảo vệ quyền lợi của nhóm các cổ đông nhỏ trong công ty cổ phần Đảm bảo cho nhóm đối tượng này được tiếp cận thông tin một cách nhanh chóng, kịp thời Thông qua đó làm tăng hiệu quả giám sát, hạn chế hệ thống cơ quan quản lý hoặc các nhóm cổ đông lớn lạm dụng địa vị, quyền hạn gây thiệt hại cho công ty và cổ đông nhỏ

Luật Doanh nghiệp 2020 cũng mở rộng đối tượng được tiếp cận thông tin đối với những cổ đông là người nước ngoài Các biên bản cuộc họp Đại hội đồng

cổ đông, họp Hội đồng quản trị phải được lập bằng tiếng Việt và cả bằng tiếng nước ngoài, hai văn bản này đều có giá trị và hiệu lực pháp lý như nhau

2.3 Các quy định về cách thức công bố thông tin

Luật Doanh nghiệp năm 2020 không thực sự có điều khoản quy định cách thức công công khai thông tin của công ty, tuy nhiên thông qua các điều khoản các trong Luật, ta có thể thấy công ty cổ phần phải công bố thông tin lên trang thông tin điện tử của mình (hoặc công bố lên trang thông tin điện tử của cơ quan đại diện chủ sở hữu đối với các công ty cổ phần có 50% tổng số vốn do nhà nước nắm giữ)

Thông tin được công khai như báo cáo tài chính hằng năm của công ty sẽ do Hội đồng quản trị lập và gửi lên Ban kiểm soát thẩm định, sau đó sẽ trình báo cáo thẩm định lên Đại hội đồng cổ đông để được thông qua Báo cáo tài chính là một danh mục rất quan trọng, quy trình thẩm định như trên sẽ loại bỏ được những sai sót tồn tại cũng như minh bạch hóa hoạt động trong vòng 1 năm của công ty

Những vấn đề khác có liên quan đến cổ đông cũng phải được công khai niêm yết lên trang thông tin điện tử của công ty

Những thông tin như điều lệ công ty, báo cáo tài chính, báo cáo đánh giá kết quả hoạt động được các công ty niêm yết lên trang thông tin điện tử của công ty Tuy nhiên một số thông tin mà Bộ nguyên tắc OECD đưa ra như thông tin liên quan đến chính sách, chiến lược của công ty; thông tin về các yếu tố rủi ro có thể tiên liệu và các vấn đề liên quan đến người lao động và người có lợi ích liên quan thì chưa thực sự được chú trọng Theo đánh giá cá nhân của tôi, các công ty làm vậy cũng có phần hợp lí bởi những thông tin này nếu được tiết lộ có thể sẽ ảnh hưởng tới việc điều hành và hoạt động của công ty, vậy nên có thể dễ hiểu khi những thông tin này không phải đưa những thông tin này ra công chúng

2.4 Về vấn đề thực thi nguyên tắc minh bạch của cơ quan quản trị trong công

ty cổ phần Việt Nam

2.4.1 Các quy định đối với Đại hội đồng cổ đông

Thông qua các quyền và nghĩa vụ của đại hội đồng cổ đông được quy định tại khoản 2 điều 138 Luật Doanh nghiệp 2020 có thể thấy Đại hội đồng cổ đông thực hiện chức năng giám sát hoạt động của công ty cổ phần thông qua việc thành lập ra Ban kiểm soát trực thuộc Đại hội đồng cổ đông để thực hiện chức năng giám sát nội bộ đối với Hội đồng quản trị trong hoạt động thực thi nghị quyết Đại hội đồng cổ đông và quản lý điều hành công ty, thông qua các báo cáo về tình hình hoạt động tài chính, các hoạt động kinh doanh và tổ chức nhân sự của Hội đồng quản trị Đồng thời theo điều 176 của Luật Doanh nghiệp 2020 quy định công ty cổ phần phải gửi báo cáo tài chính hằng năm đã được Đại hội đồng cổ đông thông qua đến cơ quan nhà nước có thẩm quyền

2.4.2 Các quy định đối với Hội đồng quản trị

Theo điều 153 của Luật Doanh nghiệp 2020 “Hội đồng quản trị là cơ quan quản lý công ty có toàn quyền nhân danh công ty để quyết định, thực hiện quyền

và nghĩa vụ của công ty không thuộc thẩm quyền của đại hội đồng cổ đông.”

Hội đồng quản trị thực thi trách nhiệm minh bạch các thông tin về hoạt động tài chính và tình trạng kinh doanh của công ty qua các báo cáo tại thời điểm kết thúc năm tài chính Đồng thời có trách nhiệm công bố các thông tin như: thông báo mời họp, phiếu lấy ý kiến thành viên của Hội đồng quản trị và các tài liệu kèm theo, các nghị quyết và biên bản họp Đại hội đồng cổ đông để gửi đến các Kiểm sát viên vào cùng thời điểm và phương thức như đối với cổ đông, thành viên Hội đồng quản trị Bên cạnh đó, Hội đồng quản trị cũng có nghĩa vụ phải cung cấp đầy

đủ, chính xác và kịp thời thông tin, tài liệu về công tác quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh của công ty theo yêu cầu của thành viên Ban kiểm soát hoặc Ban kiểm soát

2.4.3 Các quy định đối với Ban Giám đốc

Theo khoản 1 Điều 63 Luật Doanh nghiệp 2020, “Giám đốc hoặc Tổng giám đốc là người điều hành công việc kinh doanh hằng ngày của công ty và chịu sự giám sát của Hội đồng quản trị chịu trách nhiệm trước Hội đồng quản trị và trước pháp luật về việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ được giao”

Sự tách bạch giữa Hội đồng quản trị và ban giám đốc điều hành chính là sự tách bạch giữa chức năng của chủ sở hữu và người quản lý điều hành để hoạt động trong công ty cổ phần được minh bạch hiệu quả hơn Vì vậy, Hội đồng quản trị giám sát hoạt động quản lý điều hành của Ban giám đốc theo những quy định chặt chẽ của Luật Doanh nghiệp 2020 chính là biểu hiện của việc thực thi nguyên tắc minh bạch

2.4.4 Đối với ban kiểm soát

Ban kiểm soát do Đại hội đồng cổ đông bầu ra, chịu trách nhiệm trước Đại hội đồng cổ đông về việc thực hiện chức năng giám sát nội bộ công ty Theo Điều

170 Luật Doanh nghiệp năm 2020 Ban kiểm soát có quyền và nghĩa vụ như sau:

- Giám sát Hội đồng quản trị, Giám đốc hoặc Tổng giám đốc quản lý và điều hành công ty

- Kiểm tra tính hợp lý, hợp pháp, tính trung thực và mức độ cẩn trọng trong quản lý, điều hành hoạt động kinh doanh; tính hệ thống, nhất quán và phù hợp của công tác kế toán, thống kê và lập báo cáo tài chính

- Rà soát, kiểm tra và đánh giá hiệu lực và hiệu quả của hệ thống kiểm soát nội bộ, kiểm toán nội bộ, quản lý rủi ro và cảnh báo sớm của công ty

- Thẩm định tính đầy đủ, hợp pháp và trung thực của báo cáo tình hình kinh doanh, báo cáo tài chính hằng năm và 06 tháng của công ty, báo cáo đánh giá công tác quản lý của Hội đồng quản trị và trình báo cáo thẩm định tại cuộc họp Đại hội đồng cổ đông thường niên…

3 THỰC TRẠNG ÁP DỤNG NGUYÊN TẮC MINH BẠCH VÀ CÔNG BỐ THÔNG TIN TRONG HOẠT ĐỘNG QUẢN TRỊ CÔNG TY TẠI VIỆT NAM

3.1 Thực trạng

Mặc dù nguyên tắc minh bạch đã được tiếp nhận trong quản trị công ty cổ phần ngay từ khi luật công ty đầu tiên ra đời năm 1990 và ngày càng phát triển trong các chế định pháp luật về quản trị công ty công ty cổ phần, đặc biệt là trong Luật Doanh nghiệp 2020, việc thực thi nghiêm túc các nguyên tắc này trong quản trị công ty cổ phần, đặc biệt là công ty cổ phần đại chúng không phải là một vấn đề

dễ dàng Một loạt các vụ đại án đã xảy từ trước đến nay đều có liên quan đến

những sai phạm nghiêm trọng trong quản trị các ngân hàng thương mại ở Việt Nam cho thấy nguyên tắc minh bạch đã hoàn toàn bị bỏ qua

Để nhìn rõ hơn vai trò quan trọng của việc tuân thủ nguyên tắc công khai minh bạch trong hoạt động quả trị công ty, ta có thể nhìn vào 2 vụ vi phạm nghiêm trọng của cựu chủ tịch Oceanbank Hà Văn Thắm năm 2012 và cựu chủ tịch GPBank Tạ Bá Long năm 2015

Trong quá trình hoạt động, OceanBank đã xảy ra nhiều vi phạm pháp luật đặc biệt nghiêm trọng trong việc cho vay, huy động tiền gửi, chi lãi suất vượt trần, chi lãi suất ngoài hợp đồng gây thiệt hại đặc biệt nghiêm trọng cho OceanBank và các cổ đông Tính đến ngày 31/03/2014, hành vi của ông Thắm và các đồng phạm

đã gây ra khoản nợ xấu hơn 14.000 tỉ đồng OceanBank Việc làm của các đối tượng này không chỉ gây thiệt hại cho OceanBank mà còn còn gây ảnh hưởng xấu đến việc thực hiện chính sách tiền tệ của Chính phủ

Đối với vụ của GPbank năm 2015, thì tính đến ngày 02/04/2015 thì tổng số

lỗ lũy kế của GPBANK đã lên đến 12.280 tỷ đồng, vốn chủ sở hữu vào thời điểm

đó âm tới 9.195 tỷ đồng (trong khi vốn điều lệ của GPBANK lúc đó chỉ là 3.018 tỷ đồng) Tỷ lệ nợ xấu của GPBANK đạt tới con số cao kỷ lục 45,37% Do không thể khắc phục được thiệt hại, Ngân hàng Nhà nước đã mua lại GPBANK với giá 0 đồng

Hai vụ việc đều có chung sai phạm là kiểm soát nội bộ yếu kém, thiếu minh bạch trong quản lý điều hành Các thành viên nắm giữ vai trò và trách nhiệm quan trọng trong hoạt động quản trị công ty không hoàn thành công việc của mình, lợi dụng chức vụ quyền hạn của mình để thu tư lợi, một loạt các hành vi vi phạm nghiêm trọng đến nguyên tắc công khai minh bạch trong quản trị công ty Các bị cáo đều là nhân sự cao cấp như Chủ tịch và các thành viên Hội đồng quản trị, giám