ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TIỂU LUẬN HỌC PHẦN QUẢN TRỊ CÔNG TY Đề số 3 Phân tích và bình luận về trách nhiệm và nghĩa vụ của người đại điện trong quản trị công ty theo pháp luật Việt Nam GIẢNG[.]
Trang 1ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
TIỂU LUẬN HỌC PHẦN QUẢN TRỊ CÔNG TY
người đại điện trong quản trị công ty theo pháp luật Việt Nam
GIẢNG VIÊN GIẢNG DẠY: TS GVC Phan Thị Thanh Thủy
LỚP: BSL2023 LKD 1 (Sáng thứ 6 tiết 2-3)
Hà Nội, 01-2022
Trang 2Mục lục ĐẶT VẤN ĐỀ 2
1 Khái quát về người đại diện của doanh nghiệp 2
2 Phân tích và bình luận về Nghĩa vụ của người đại diện trong quản trị công ty theo pháp luật Việt Nam 3
2.1 Nghĩa vụ của người đại diện công ty trước Nhà nước, xã hội 3 2.2 Nghĩa vụ của người đại diện đối với doanh nghiệp 4
3 Phân tích và bình luận về Trách nhiệm của người đại diện trong quản trị công ty theo pháp luật Việt Nam 8
3.1 Trách nhiệm của người đại diện theo pháp luật 8 3.2 Trách nhiệm của người đại diện theo ủy quyền 10
4 Nhận xét về trách nhiệm và nghĩa vụ của người đại diện trong quản trị công ty theo pháp luật Việt Nam hiện nay và một số kiến nghị, đề xuất 10 KẾT LUẬN 11 Tài liệu tham khảo 12
Trang 3Danh mục chữ viết tắt
BLDS: Bộ luật dân sự
HĐTV: Hội đồng thành viên HĐQT: Hội đồng quản trị
GĐ/TGĐ: Giám đốc/Tổng giám đốc TNHH: Trách nhiệm hữu hạn
2
Trang 4ĐẶT VẤN ĐỀ
Trên thực tiễn, quá trình hoạt động của một công ty luôn gắn với các trách nhiệm đối với Nhà nước, chủ nợ, đối tác, khách hàng và bản thân công ty cũng có thể là chủ
nợ Công ty, với vai trò là một pháp nhân cũng có thể là nguyên đơn, bị đơn trước Tòa
án Theo đó, việc thực hiện các quyền và nghĩa vụ của một công ty thông thường sẽ phải thông qua hành vi cụ thể của con người bởi bản thân công ty không thể hành động Do
đó, mỗi công ty đều cần phải có người đại diện công ty, người này sẽ thay mặt cho công
ty thực hiện các giao dịch với các đối tác bên ngoài Quy mô của doanh nghiệp càng lớn thì yêu cầu đối với hoạt động quản trị càng cao, đồng nghĩa với việc vai trò của người đại diện lại càng trở nên quan trọng hơn Trong hoạt động quản trị công ty, người đại diện công ty là người có nhiều quyền lợi nhưng đi kèm với đó là trách nhiệm và nghĩa
vụ cũng lớn hơn Mặt khác, do phạm vi thẩm quyền của người đại diện khá rộng nên những người này đều có khả năng thực hiện các giao dịch tư lợi, tìm kiếm lợi ích cá nhân mà thậm chí còn gây ảnh hưởng xấu đến doanh nghiệp Chính vì vậy, việc nghiên cứu về vấn đề trách nhiệm và nghĩa vụ của người đại diện trong quản trị công ty là rất cần thiết Việc đảm bảo người đại diện thực hiện đúng trách nhiệm, nghĩa vụ của mình
sẽ góp phần tạo nên môi trường doanh nghiệp lành mạnh và hoạt động có hiệu quả hơn, điều này là cần thiết cho sự phát triển của kinh tế - xã hội ở Việt Nam hiện nay
Trang 51 Khái quát về người đại diện của doanh nghiệp
Có thể hiểu, người đại diện của doanh nghiệp là người trong phạm vi đại diện của mình, thay mặt doanh nghiệp xác lập, thực hiện các giao dịch trong hoạt động kinh doanh hoặc tham gia vào hoạt động tố tụng nhân danh doanh nghiệp Mặt khác, cũng có
thể hiểu người đại diện của doanh nghiệp là người được chỉ định hoặc được thuê của
chủ sở hữu nguồn lực và được chủ sở hữu nguồn lực trao một số quyền quản lý nhất định đối với nguồn lực của chủ sở hữu nhằm phục vụ lợi ích của chủ sở hữu1 Khi đề cập đến quan hệ đại diện này, pháp luật Việt Nam hiện hành ghi nhận người đại diện của doanh nghiệp bao gồm người đại diện theo pháp luật và người đại diện theo ủy quyền
Người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp là người quản lý hoạt động kinh doanh, thay mặt doanh nghiệp thực hiện tất cả các giao dịch và chức năng của doanh nghiệp Mỗi doanh nghiệp đều bắt buộc phải có người đại diện theo pháp luật Ở những công ty có quy mô lớn như công ty trách nhiệm hữu hạn, công ty cổ phần thì có thể có một hoặc nhiều người đại diện theo pháp luật Theo Luật doanh nghiệp 2020, người đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp có thể là: Chủ tịch công ty, Chủ tịch HĐTV; Chủ tịch HĐQT; GĐ hoặc TGĐ; Thành viên hợp danh trong công ty hợp danh; Chủ doanh nghiệp của doanh nghiệp tư nhân Từ quy định hiện hành, có thể hiểu những người giữ những cương vị quản lý, điều hành doanh nghiệp thường giữ vai trò là người đại diện vì
về mặt nguyên tắc, họ hoàn toàn có đủ thẩm quyền để nhân danh doanh nghiệp xác lập
và thực hiện mọi giao dịch
Đại diện theo ủy quyền là hình thức đại diện được xác lập theo ý chí của người đại diện và người được đại diện; phạm vi, thẩm quyền đại diện theo ủy quyền được ấn định dựa trên sự thỏa thuận của hai bên Theo BLDS 2015, đại diện theo ủy quyền có thể là đại diện của pháp nhân (Khoản 1 Điều 138) hoặc của người đại diện theo pháp luật của pháp nhân Người đại diện theo ủy quyền trong hoạt động quản trị công ty là người được người quản trị trao cho một quyền hạn nhất định để thay mặt thực hiện một nghĩa vụ vì lợi ích của công ty theo nội dung đã ủy quyền Ví dụ: GĐ là đại diện theo
1 Vũ Thị Hoài Thương (2021), Người đại diện của doanh nghiệp theo luật doanh nghiệp năm 2020, Luận văn thạc sỹ, Học viện khoa học
xã hội - Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, tr.8.
4
Trang 6pháp luật của công ty, ủy quyền cho Phó GĐ ký hợp đồng với một công ty khác Trong hoạt động quản trị công ty, người đại diện theo ủy quyền là không bắt buộc phải có, cũng không mang tính chất thường xuyên như người đại diện theo pháp luật
2 Phân tích và bình luận về Nghĩa vụ của người đại diện trong quản trị công ty
theo pháp luật Việt Nam
Nghĩa vụ của người đại diện của công ty được hiểu là những việc người đại diện buộc phải làm dựa trên quy định pháp luật và những quy định, Điều lệ trong nội bộ công
ty Có thể nói hoạt động quản trị công ty không chỉ quan trọng đối với chính nội bộ doanh nghiệp mà còn có ý nghĩa to lớn đối với Nhà nước, nhằm đảm bảo sự cân bằng ổn định giữa môi trường bên trong doanh nghiệp với bên ngoài xã hội Người đại diện công
ty, với vai trò là người trong bộ máy quản trị công ty theo đó cũng cần có những nghĩa
vụ tương ứng, cụ thể như sau:
2.1 Nghĩa vụ của người đại diện công ty trước Nhà nước, xã hội
* Nghĩa vụ công bố thông tin trên Cổng thông tin doanh nghiệp
Pháp luật doanh nghiệp Việt Nam đang ngày càng chú trọng và yêu cầu chặt chẽ đối với việc minh bạch thông tin của doanh nghiệp thông qua nghĩa vụ công bố thông tin doanh nghiệp với bên ngoài Quy định này là vô cùng cần thiết cho hoạt động quản lý nhà nước đối với doanh nghiệp, cũng như đảm bảo quyền và lợi ích của bên thứ ba khi tham gia giao dịch với doanh nghiệp, đặc biệt trong bối cảnh các doanh nghiệp trong nước đang ngày càng mở rộng, phát triển về quy mô, phạm vi hoạt động như hiện nay Việc công bố thông tin là một trong nghĩa vụ của người đại diện doanh nghiệp, có thể là người đại diện theo pháp luật hoặc người đại diện được ủy quyền, quy định tại Khoản 4 Điều 109 Luật doanh nghiệp 2020 và được hướng dẫn cụ thể đối với doanh nghiệp nhà nước (Khoản 2 Điều 20 Nghị định 47/2021/NĐ-CP) Người đại diện có thể công bố cả những thông tin định kỳ như Điều lệ công ty, báo cáo tài chính, báo cáo thực trạng quản trị công ty… và những thông tin bất thường của doanh nghiệp
Trang 7* Nghĩa vụ thực hiện các thủ tục đăng ký về việc thay đổi các nội dung liên quan đến doanh nghiệp như thay đổi vốn điều lệ, phần vốn góp và tỷ lệ cổ phần của các thành viên với cơ quan nhà nước
Ở đây, người đại diện công ty có nghĩa vụ ký các loại giấy tờ thay mặt cho doanh nghiệp xác nhận có sự thay đổi về đăng ký kinh doanh của doanh nghiệp để cơ quan nhà nước có thẩm quyền nắm bắt được trên cơ sở hoạt động quản lý của Nhà nước Điều 51 Nghị định 01/2021/NĐ-CP quy định chi tiết về hoạt động Đăng ký thay đổi vốn điều lệ, phần vốn góp, tỷ lệ phần vốn góp
2.2 Nghĩa vụ của người đại diện đối với doanh nghiệp
Luật doanh nghiệp 2020 đã có những quy định cụ thể về nghĩa vụ của người đại diện ở từng loại hình công ty, như quy định về nghĩa vụ của Chủ tịch HĐTV (Điều 56), GĐ/TGĐ (Điều 63) của công ty TNHH hai thành viên trở lên; Chủ tịch công ty (Điều 81), GĐ/TGĐ (Điều 82) của công ty TNHH một thành viên; Chủ tịch HĐQT (Điều 156), GĐ/TGĐ (Điều 162) của Công ty cổ phần; … Nhìn chung, có thể khái quát lại những nghĩa vụ cơ bản của người đại diện công ty như sau:
* Nghĩa vụ thực hiện các nhiệm vụ, quyền hạn được giao theo đúng quy định pháp luật, Điều lệ của công ty và quyết định của chủ sở hữu, nghị quyết Đại hội đồng cổ đông
Người đại diện công ty là người trực tiếp tham gia vào quản trị các công việc hàng ngày của công ty, là người hoạt động vì lợi ích của công ty, của chủ sở hữu và Đại hội đồng cổ đông (đối với công ty cổ phần) nên đương nhiên, người này phải có nghĩa
vụ thực hiện đúng theo những công việc được giao phó trên cơ sở tuân thủ các quy định của Luật doanh nghiệp, pháp luật có liên quan, Điều lệ công ty, hợp đồng lao động; cũng như không được làm trái với quyết định của chủ sở hữu, Đại hội đồng cổ đông Nếu người đại diện làm trái với những quy định này thì phải chịu trách nhiệm trước pháp luật, trước chủ sở hữu công ty, Đại hội đồng cổ đông; đồng thời phải bồi thường cho công ty những thiệt hại do hành vi của mình gây ra
6
Trang 8* Nghĩa vụ công khai, minh bạch thông tin về các lợi ích ở các doanh nghiệp khác Nghĩa vụ thông báo về các giao dịch giữa công ty với người đại điện
Người đại diện có nghĩa vụ thông báo một cách kịp thời, đầy đủ, chính xác các thông tin về việc người này hoặc những người có liên quan của họ đang làm chủ hoặc có
cổ phần, phần vốn góp chi phối tại các doanh nghiệp khác, để doanh nghiệp có thể nắm bắt và đề phòng mọi hành vi lạm quyền có thể xảy ra của người đại diện Một trong những vấn đề phát sinh tại quy định này đó là hiện pháp luật mới chỉ đề cập đến “cổ phần, phần vốn góp chi phối tại các doanh nghiệp khác” mà chưa cụ thể mức độ chi phối như thế nào đối với từng loại hình doanh nghiệp Duy chỉ có Công ty cổ phần thì được luật xác định phải kê khai đối với mức sở hữu trên 10% vốn điều lệ2 Chính việc quy định không rõ ràng này sau sẽ tạo nên sự tuỳ tiện trong áp dụng
Trong trường hợp người đại diện thực hiện giao dịch với công ty, người đại diện phải có nghĩa vụ thông báo về các giao dịch đó và những giao dịch này bắt buộc phải có
sự chấp thuận của HĐTV, Đại hội đồng cổ đông hoặc HĐQT thì mới được thực hiện3 Quy định này là hoàn toàn hợp lý vì quan hệ giao dịch giữa người đại diện và công ty rất
dễ phát sinh những xung đột về mặt lợi ích, sau có thể xảy ra việc người đại diện tư lợi cho bản thân, cho những người có liên quan hoặc cho doanh nghiệp khác mà người này
sở hữu phần vốn góp Trên thực tế, các giao dịch này vô cùng đa dạng và phức tạp, đòi hỏi phải có những quy định cụ thể, chi tiết trong văn bản pháp luật, Điều lệ công ty về các cơ chế như: trình tự và thẩm quyền phê duyệt hợp đồng hay hậu kiểm đối với giao dịch đã thực hiện; hướng đến phòng ngừa có hiệu quả những rủi ro có thể xảy ra cũng như nắm bắt cơ hội kinh doanh cho doanh nghiệp
* Nghĩa vụ thực hiện các công việc được giao một cách trung thực, cẩn trọng, tốt nhất nhằm bảo đảm lợi ích hợp pháp tối đa của công ty
Việc người đại diện phải thực hiện nghĩa vụ của mình một cách trung thực và cẩn trọng có thể coi là điều rất hiển nhiên do những hành vi của người đại điện sẽ ảnh hưởng
Trang 9trực tiếp đến hiệu quả hoạt động của công ty, đôi khi chỉ cần phát sinh một sai lầm nhỏ hay có sự gian dối thì tác động tiêu cực mang lại cho công ty cũng có thể là rất lớn Mặt khác, trên thực tiễn rất khó để có thể xác định khi nào người đại diện vi phạm nghĩa vụ cẩn trọng, trung thực bởi đây là một quy định mang tính định tính, khó xác định Nghĩa
vụ trung thực có thể hiểu là hành động của người đại diện phải hướng tới lợi ích của doanh nghiệp đúng mục đích, không được có những hành vi gian dối trong hoạt động đại diện Trên thực tiễn, việc kiểm soát được sự trung thực của người đại diện không phải lúc nào cũng dễ dàng Chính vì thế nên có rất nhiều trường hợp cá nhân lợi dụng nhiệm vụ, quyền hạn của mình để thực hiện các hành vi trục lợi cá nhân, mà tình trạng này vẫn luôn tiếp diễn ở các doanh nghiệp hiện nay, gây ảnh hưởng không nhỏ cho chính doanh nghiệp và cho cả xã hội
Nghĩa vụ cẩn trọng của người đại diện công ty là nghĩa vụ mà người đại diện thực
hiện các hành động với nhận thức, nỗ lực hết mình một cách chu đáo khi thực hiện nhiệm vụ4 Tuy nhiên, trong nhiều tình huống có sự cấp bách về mặt thời gian, đòi hỏi người đại diện phải xử lý nhanh thì mới đảm bảo lợi ích của công ty, thì việc thực hiện đạt đến một mức độ chu đáo nhất định là điều không thể, mặc dù người này đã nỗ lực hết mình song vẫn có những sai lầm nhất định Lúc này, việc đánh giá sự “cẩn trọng” cũng phải dựa trên một tiêu chuẩn khác Tất cả những hạn chế này đều cần phải được khắc phục một cách triệt để trong tương lai
* Nghĩa vụ trung thành với lợi ích của doanh nghiệp và bảo mật thông tin.
Ngoài sự trung thực, cẩn trọng, người đại diện còn có nghĩa vụ trung thành với các lợi ích của công ty Nghĩa vụ trung thành là nghĩa vụ nền tảng, đóng vai trò then chốt vì nó củng cố việc thực hiện có hiệu quả các nghĩa vụ khác Luật doanh nghiệp hiện hành đã xác định tiêu chí đánh giá sự trung thành: không được lạm dụng địa vị, chức vụ
và sử dụng thông tin, bí quyết, cơ hội kinh doanh, tài sản khác của doanh nghiệp để tư lợi hoặc phục vụ lợi ích của tổ chức, cá nhân khác5 Trong đó, việc pháp luật đặt ra vấn
4 Nguyễn Thị Thanh (2021), Đại diện theo pháp luật của doanh nghiệp theo pháp luật doanh nghiệp Việt Nam hiện nay, Luận án tiến sĩ
luật học, Học viện khoa học xã hội - Viện Hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam, tr 113.
5 Điểm b, khoản 1, Điều 13 Luật doanh nghiệp 2020.
8
Trang 10đề về nghĩa vụ bảo mật thông tin là vô cùng hợp lý, xác đáng vì người đại diện trong quá trình thực hiện công việc là người nắm rất nhiều thông tin của doanh nghiệp như tài sản, chiến lược kinh doanh, thông tin đối tác, bí mật thương mại, danh sách khách hàng… Những thông tin này nếu để các doanh nghiệp khác nắm được thì chính là bất lợi lớn cho doanh nghiệp, sau có thể làm cho doanh nghiệp phải khốn đốn, thậm chí phải đối mặt với những hậu quả không tưởng, nghiêm trọng nhất Giống như nghĩa vụ trung thực, rất khó để có thể kiểm tra và xác định sự trung thành của những người nắm trong tay nhiều nhiệm vụ, quyền hạn; đặc biệt là người đại diện của doanh nghiệp
* Nghĩa vụ phòng tránh xung đột lợi ích và hạn chế cạnh tranh bất lợi cho công ty
Nghĩa vụ trung thành đặt ra khi người đại diện phải đối mặt với xung đột lợi ích trong giao dịch giữa công ty với thành viên đó, hoặc trường hợp có cơ hội kinh doanh
mà cả công ty lẫn thành viên đó đều quan tâm6 Có thể nói rằng, sự xung đột về lợi ích giữa người đại diện và doanh nghiệp là yếu tố có thể ảnh hưởng đến nghĩa vụ trung thành của người đại diện, sau lại là xuất phát điểm cho mọi vi phạm nghĩa vụ khác Bất
kỳ ai cũng đều có thể đặt lợi ích cá nhân, lợi ích bản thân lên hàng đầu Chính vì thế, nghĩa vụ phòng tránh xung đột lợi ích được đặt ra đối với người đại diện của công ty Nghĩa vụ phòng tránh xung đột lợi ích được xác định bao gồm: tránh tham gia vào giao dịch có khả năng xung đột với lợi ích công ty, không nhận các lợi ích vật chất từ các bên thứ ba làm ảnh hưởng đến chất lượng hoạt động kinh doanh và uy tín của doanh nghiệp (ví dụ như khoản tiền hoa hồng, hối lộ); Bên cạnh nghĩa vụ tránh xung đột lợi ích, nghĩa vụ tránh cạnh tranh giữa người đại diện và doanh nghiệp cũng được đặt ra; do người đại diện doanh nghiệp có thể lợi dụng thông tin và lợi ích có được từ cương vị trí này để kinh doanh cạnh tranh trực tiếp với doanh nghiệp Tình trạng này xảy ra rất nhiều trên thực tiễn hiện nay, mà một phần không nhỏ là do thiếu cơ sở pháp lý cho việc thực hiện nghĩa vụ này Quy định tại Luật doanh nghiệp 2020 hiện hành vẫn còn rất hạn hẹp,