Cấu thành tội phạm hình thức và cấu thành tội phạm vật chất được thể hiện trong phần các tội phạm bộ luật hình sự 2015

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN Đề tài 6 Cấu thành tội phạm hình thức và cấu thành tội phạm vật chất được thể hiện trong Phần Các Tội phạm Bộ luật Hình sự 2015 Môn Luật H[.]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

Đề tài 6

Cấu thành tội phạm hình thức và cấu thành tội phạm vật chất được thể hiện trong Phần Các Tội phạm Bộ luật Hình

sự 2015

Giảng viên : Ts Nguyễn Khắc Hải

Hà Nội, 6/2021

MỤC LỤC

1 Mở đầu 3

1.1 Lý do chọn đề tài 3

1.2 Phương pháp nghiên cứu 3

2 Nội dung 4

2.1 Khái quát về cấu thành tội phạm 4

2.2 Thể hiện cấu thành vật chất và hình thức trong phần các tội phạm cụ thể 5

Danh Mục Tài Liệu Tham Khảo 12

1 Mở đầu

1.1 Lý do chọn đề tài

Cấu thành tội phạm là chủ đề khá đa dạng và có nhiều vấn đề cần được nghiên cứu và tìm hiểu Cấu thành tội phạm được phân chia thành nhiều loại tùy theo tiêu chí phân loại của mỗi người nghiên cứu Trong bài viết này sẽ chủ yếu đi sâu vào cấu thành tội phạm hình thức và cấu thành tội phạm vật chất, tức là tìm hiểu cấu thành tội phạm dựa trên phân loại cấu trúc của cấu thành tội phạm Mỗi sự phân loại đều có những ý nghĩa nhất định Bài viết này tìm hiểu trong phần các tội phạm của Bộ Luật Hình sự

2015 thì các tội phạm được xây dựng dựa trên cấu thành nào và tại sao lại được xây dựng như vậy và xây dựng như vậy có ý nghĩa gì

1.2 Phương pháp nghiên cứu

Bài viết sử dụng các phương pháp phân tích để đi sâu và làm rõ vấn đề,

sử dụng phương pháp so sánh để làm nổi bật sự khác nhau giữa những vấn đề cần so sánh

2 Nội dung

2.1 Khái quát về cấu thành tội phạm

Cấu thành tội phạm là tổng hợp các dấu hiệu pháp lý (khách quan và chủ quan) do luật hình sự quy định thể hiện một hành vi nguy hiểm cho xã hội cụ thể

là tội phạm, tức là căn cứ vào các dấu hiệu đó một hành vi nguy hiểm cho xã hội bị coi là tội phạm 1 Đặc điểm cấu thành tội phạm: Các dấu hiệu của cấu thành

tội phạm được luật hình sự quy định Các dấu hiệu của cấu thành tội phạm mang tính đặc trưng, điển hình Và các dấu hiệu của cấu thành tội phạm có tính bắt buộc

Về phân loại cấu thành tội phạm, có nhiều cách phân loại cấu thành tội phạm dựa trên những tiêu chí khác nhau Nhưng dưới đây là ba cách phân loại thường thấy Có thể hiểu phân loại các cấu thành tội phạm là việc chia các cấu thành tội phạm thành những dạng khác nhau dựa trên các tiêu chí nhất định nhằm đảm bảo cho việc định tội danh và quyết định hình phạt được chính xác cũng như hỗ trợ cho việc cá thể hóa trách nhiệm hình sự và hình phạt được công minh, có căn cứ và đúng pháp luật2

Việc phân loại cấu thành tội phạm giúp đưa ra một cách nhìn đa chiều, nhiều khía cạnh và sâu sắc để hiểu rõ về cấu thành tội phạm hơn Dựa theo tiêu chí mức độ nguy hiểm của tội phạm phân thành cấu thành tội phạm cơ bản cấu thành tội phạm giảm nhẹ và cấu thành tội phạm tăng nặng Dựa theo vào đặc điểm cấu trúc của cấu thành tội phạm phân chia thành cấu thành tội phạm vật chất và cấu thành tội phạm hình thức Dựa vào các xây dựng cấu thành tội phạm của nhà làm luật phân chia thành cấu thành tội phạm giản đơn và cấu thành tội phạm phức hợp

Ở bài viết này sẽ tập chung đi sâu vào phân loại cấu thành theo khía cạnh của cấu trúc của cấu thành tội phạm

1

Lê Cảm,”Lý luận về cấu thành tội phạm trong khoa học Luật hình sự” ,Luật học.Trường Đại học Luật Hà Nội,Số

2/2004, tr 17 - 23.

Nội,Số 2/2004, tr 17 - 23.

Cấu thành tội phạm vật chất là cấu thành tội phạm mà nội dung mặt khách

quan luật quy định có dấu hiệu hành vi, dấu hiệu hậu quả và mối quan hệ nhân

quả Cấu thành hình thức là cấu thành tội phạm mà nội dung mặt khách quan

luật chỉ quy định dấu hiệu hành vi nguy hiểm cho xã hội

Sự khác nhau cơ bản của cấu thành vật chất và cấu thành hình thức hậu quả của cấu thành vật chất là yếu tố bắt buộc và đối với cấu thành vật chất khi mà hậu quả chưa xảy ra thì tội phạm đó truy cứu ở dạng tội phạm chưa đạt còn đối với cấu thành hình thức thì cho dù có hậu quả hay không thì tội phạm cũng đã hoàn thành khi thực hiện hành vi được mô tả trong mặt khách quan

2.2 Thể hiện cấu thành vật chất và hình thức trong phần các tội phạm cụ thể

Cấu thành hình thức thể hiện mức độ tính chất của tội phạm cao hơn so với cấu thành vật chất điều đó được thể hiện ở các chương sau:

Trong Chương XIII – các tội xâm phạm an ninh quốc gia Tất cả các tội

danh trong chương này đều quy định ở dạng cấu thành hình thức Tức là chỉ cần thực hiện các hành vi được quy định trong mặt khách quan của tội phạm là tội phạm đã hoàn thành

Chương XIV - các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người Cấu thành hình thức được thể hiện ở các tội phạm xúi

giục, đe dọa, hành hạ người khác Và cấu thành hình thức được thể hiện ở các

nhóm tội liên quan đến tình dục như hiếp dâm, cưỡng dâm, dâm ô, khiêu dâm, đặc biệt là các tội phạm này có đối tượng tác động là người dưới 18 tuổi Vì đây

là đối tượng yếu thế, đặc biệt cần được bảo vệ, và các hành vi này có mục đích nguy hiểm gây ảnh hưởng đến tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm nếu quy định ở dạng cấu thành vật chất thì không thể hiện mức độ nguy hiểm của nó được và không thể răn đe, công tác phòng ngừa tội phạm cũng khó khăn hơn Tội phạm này có ảnh hưởng đến an ninh – trật tự xã hội, ảnh hưởng đến văn

hóa Đối với nhóm tội làm lây truyền HIV cho người khác, do đây là một căn

bệnh nguy hiểm hiện nay cũng chưa có thuốc đặc trị nên vì vậy sự ảnh hưởng tiêu cực đến xã hội cũng rất lớn vì vậy người phạm tội chỉ cần thực hiện các hành vi là đã cấu thành của nhóm tội này

Đối với cấu thành hình thức thì hậu quả không phải là dấu hiệu bắt buộc Tội phạm hoàn khi mà người phạm tội thực hiện hành vi được quy định trong mặt khác quan của tội phạm Các tội phạm quy định ở dạng cấu thành hình thức thì đa số là thể hiện mức độ nguy hiểm của hành vi của tội phạm hoặc khách thể

mà tội phạm tác động là những khách thể có những đặc điểm quan trọng, có vai trò, ý nghĩa lớn hay có ảnh hưởng quy mô lớn đối với xã hội hoặc đối tượng tác động là những đối tượng yếu thế, hoặc các quyền con người cơ bản như quyền

tự do của con người, quyền tự do của công dân – đó là nhưng quyền thiêng liêng, bất khả xâm phạm, quyền mà chúng ta mất bao nhiêu thời gian, xương máu, để giành lại được để bảo vệ nó

Tại chương XIII – các tội xâm phạm an ninh quốc gia Thì tất cả các tội

phạm đều được quy định ở dạng cấu thành hình thức Tức là người phạm tội thực hiện một hoặc các hành vi được quy định trong mặt khách quan của tội này thì tội phạm đã hoàn thành Các tội xâm phạm an ninh quốc gia là những hành vi

có tính chất và mức độ đặc biệt nguy hiểm làm ảnh hưởng đến sự vững mạnh của chính quyền nhân dân, sự tồn tại, vững mạnh của chế độ nhà nước, chế độ

xã hội chủ nghĩa, các lợi ích cơ bản của dân tộc, nhân dân Chính vì tầm quan quan trọng của chế độ quốc phòng an ninh nên vì vậy mà các tội trong chương này đều được quy định dưới dạng cấu thành hình thức mà không có một tội nào được quy định cấu thành vật chất Bởi một lý do, khi mà hậu quả của tội phạm

đã xảy ra tức là lúc đó sự vững mạnh của chính quyền đã bị ảnh hưởng, nên không thể hậu quả thì chúng ta mới xử lý tội phạm được

Chương các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, nhân phẩm, danh dự của con người cấu thành hình thức được thể hiện ở các tội phạm xâm phạm đến

sức khỏe, danh dự, nhân phẩm của con người như các tội phạm tình dục, mua bán người, lây truyền HIV và làm nhục, vu khống người khác từ điều 140 đến điều 156 của chương này trong BLHS 2015 sửa đổi 2017 Đặc biệt các nhóm tội này có đối tượng là nhóm yếu thế cần được bảo vệ là trẻ em, đặc biệt là hành vi của các nhóm tội phạm này là những hành vi nguy hiểm không những chỉ đối với nạn nhân mà còn ảnh hưởng đến trật tự an ninh, an toàn xã hội Xâm phạm đến trẻ em – là mầm non, tương lai của đất nước

Chương XIV – các tội xâm phạm quyền tự do của con người, quyền tự

do dân của công dân Đây là các quyền quan trọng, thiêng liêng và cơ bản của

con người, của công dân chỉ sau nhóm quyền về an ninh quốc gia; tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm của con người Nhân dân ta đã phải đấu tranh, đã qua bao gian khổ, khó khăn, hi sinh và dưới sự lãnh đạo của Chủ Tịch Hồ Chí Minh, của Đảng ta mà giành lại độc lập, tự do, hạnh phúc từ chế độ phong kiến mục nát, thực dân Pháp, đế quốc Mỹ Đó là những quyền hiến định, cơ bản, và gắn bó mật thiết với con người

Chương XVI - các tội xâm phạm sở hữu cũng được quy định dưới dạng

cấu thành hình thức thể hiện tính chất và mức độ nguy hiểm của nhóm tội phạm

này Ngoại trừ một số tội như thiếu trách nhiệm gây thiệt hại đến tài sản của

nhà nước, cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp và tội vô ý gây thiệt hại nghiêm trọng đến tài sản của người khác (được lý giải trong phần cấu thành vật chất).

Trong Chương XVIII - các tội xâm phạm trật tự quản lý kinh tế được

chia thành ba mục với ba nhóm khách thể loại khách nhau Mục 1- các tội phạm

trong lĩnh vực sản xuất, kinh doanh, thương mại và Mục 2 – Các tội phạm trong lĩnh vực thuế, tài chính, ngân hàng, chứng khoán, bảo hiểm tất cả được quy định

dạng cấu thành hình thức Và tại Mục 3 – các tội phạm khác xâm phạm trật tự

quản lý kinh tế trong mục này thì có một số tội được quy định dưới dạng cấu

thành hình thức là các tội vi phạm quy định về khai thác, bảo vệ rừng và lâm sản; các tội vi phạm về quản lý rừng, bảo vệ động vật hoang dã các tội phạm này

được quy định dưới dạng hình thức do đối tượng tác động của tội phạm này là những đối tượng cần được bảo vệ

Tương tự vậy đối với Chương các tội phạm xâm phạm môi trường và

tội phạm về ma túy cũng được quy định dưới dạng cấu thành hình thức bởi tính

chất nguy hiểm của hành vi phạm tội Và đối tượng tác động ở đây là môi trường – nơi mà con người chúng ta sinh sống và tồn tại, vì vậy mà chúng ta cần phải bảo vệ, duy trì môi trường sống trong lành, sạch sẽ như vậy mới tránh được những hậu quả do ô nhiễm môi trường gây ra như biến đổi khí hậu Con người chúng ta ai cũng có quyền được sống trong môi trường trong lành và cũng đã được quy định trong hiến pháp và pháp luật Đối với đối tượng là ma túy, ma túy

là những chất gây nghiện có nguồn gốc tự nhiên hay tổng hợp, khi vào cơ thể (đường hút, uống, ngậm, chích) gây ức chế hay kích hệ thần kinh trung ương, làm giảm đau, gây ảo giác, sảng khoái, gây cho người nghiện ham muốn không kìm chế được, phải tăng liều để thoả mãn cơn thèm Vì thế mà ma túy có rất nhiều tác hại không chỉ đối với trực tiếp người sử dụng mà còn ảnh hưởng lâu dài và có nhiều hệ lụy đối với xã hội, đất nước Làm cho xã hội mất trật tự an ninh, kinh tế đi xuống, và cả các vấn khác kéo theo

Trong Chương - các tội phạm an toàn công cộng, trật tự công cộng Tại

Mục 1 – các tội xâm phạm an toàn giao thông thì đa số đều được quy định

dưới dạng cấu thành vật chất, tuy nhiên có một số tội liên quan đến đối tượng tác động ở đây là giao thông đường hành không thì lại được quy định ở cấu thành vật chất Do đối tượng tác động là đường hành không có một số đặc điểm khác biệt như đó là một loại hình giao thông trên không, vận chuyển số lượng khách hàng cũng như hàng hóa lớn, vì trên trên cao nên các vấn đề về kĩ thuật đều phải được đảm bảo kĩ càng do không phải lúc nào cũng có thể xử lý được, khi có một tác động xấu liên quan đến đường bay, kĩ thuật của máy bay, tàu bay thì đều xảy ra rất nhiều hệ lụy Vì vậy, các hành vi vi phạm của nhóm tội này đều cho thấy mức độ nguy hiểm của tội phạm, nên chúng ta cần phải ngăn chặn

trước khi có hậu quả xảy ra, vì thế mà hậu quả không phải là dấu hiệu bắt buộc của nhóm tội này

Tại Mục 4 – các tội xâm phạm trật tự công cộng thì tất cả các tội phạm

đều được quy định dưới dạng cấu thành hình thức; mục 2 – tội phạm trong lĩnh

vực công nghệ thông tin, mạng viễn thông đa số các tội phạm và một số tội phạm trong mục 3 – các tội khác xâm phạm an toàn công cộng thì được quy

định ở dạng cấu thành hình thức Do tội phạm ở nhóm này gây ra ảnh hưởng ở quy mô lớn nên vì thế mà mức độ nguy hiểm cũng khác so với các tội có cấu thành vật chất trong cùng các mục

Chương XXII – các tội xâm phạm trật tự quản lý hành chính và Chương XXIV – các tội xâm phạm hoạt động tư pháp thì hầu như tất cả đều

được quy định dưới dạng cấu thành hình thức Và một số tội phạm về chức vụ cũng được quy định dạng cấu thành hình thức Vì hành pháp và tư pháp lafhai trong ba chức năng chính của nhà nước Vì vậy mà các hành vi vi phạm xâm phạm đến hành chính và tư pháp đều gây ra những ảnh hưởng đến hoạt động của nhà nước, ảnh hưởng đến niềm tin của nhân dân đối với nhà nước, và gián tiếp ảnh hưởng đến sự vững mạnh của chính quyền, nhà nước Đặc biệt, là những tội phạm có chủ thể đặc biệt những người được trao thẩm quyền, những người hoạt động trong các hoạt động hành chính và tư pháp thì càng phải nghiêm khắc hơn Ngoài ra, các tội phạm tổ chức, sản xuất, chứa chấp cũng được quy định dưới dạng cấu thành hình thức để nghiêm trị những kẻ cầm đầu, chủ mưu vì những chủ thể của nhóm tội phạm này là những người nguy hiểm, nếu không có những chế tài mạnh với họ thì thật khó để mà ngăn ngừa những tội phạm khác xảy ra

 Cấu thành vật chất trong phần các tội phạm của BLHS

Các tội phạm được quy định ở dạng cấu thành vật chất hầu hết là những tội phạm: Dựa vào hậu quả là dấu hiệu bắt buộc để định tội vì dựa vào lỗi của tội phạm như là lỗi vô ý, hay hành vi phạm tội đã gây ra một hậu quả nhất định thì

mới thể hiện được mức độ - tính chất nguy hiểm của hành vi phạm tội vì thế các tội đó mới quy định ở dạng cấu thành vật chất Ví dụ như trong chương các tội xâm phạm tính mạng, sức khỏe, danh dự nhân phẩm của con người thì tội giết con mới đẻ, giết người trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh thì nhà làm luật cũng dựa vào các yếu tố tâm lý, hoàn cảnh của người mẹ hay người đang trong trạng thái tinh thần bị kích động mạnh và mức độ nguy hiểm của tội phạm cũng thấp hơn

Đối với các nhóm tội cố ý gây thương tích cũng vậy, người phạm tội phải gây ra một hậu quả nhất định thì mới thể hiện được mức độ nguy hiểm của hành

vi phạm tội như vậy mới có thể truy cứu trách nhiệm hình sự

Trong các chương khác của BLHS 2015, các tội cấu thành vật chất cũng được quy định đối với các nhóm tội có lỗi vô ý, các đặc điểm của đối tượng tác động của tội phạm, mục đích và động cơ phạm tội để mà quy định cấu thành vật chất, bởi dựa vào đó mới có thể xác định được mức độ nguy hiểm của hành vi

và mức độ ảnh hưởng cho xã hội như thế nào Và cũng dựa vào đó để làm căn

cứ truy cứu trách nhiệm hình sự một cách đúng đắn và phù hợp với người phạm tội

Việc phân loại cấu thành tội phạm trong Bộ Luật Hình Sự 2015 có ý nghĩa trong việc phân hóa trách nhiệm hình sự, điều này được dựa trên mức độ và tính chất nguy hiểm của tội phạm được quy định trong bộ luật Vì việc cấu thành tội phạm được xây dựng dựa trên những khách thể, đối tượng xâm phạm của hành

vi phạm tội và dựa trên tính chất nguy hiểm của tội phạm mà phân chia thành cấu thành tội phạm hình thức và cấu thành tội phạm vật chất Chúng ta cũng thấy rằng hầu hết những tội phạm có cấu thành hình thức thì mức độ nguy hiểm hoặc hậu quả xảy ra có quy mô lớn, cao hơn so với cấu thành vật chất, nên vì thế

mà các tội phạm có cấu thành hình thức có tính chất răn đe cao hơn so với cấu thành vật chất Từ việc phân loại như vậy cũng tạo điều kiện thuận lợi cho việc đưa ra những hình phạt phù hợp và tương xứng với những tội phạm đó và đáp