ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘIz KHOA LUẬT BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KÌ HỌC PHẦN QUẢN TRỊ CÔNG TY Đề tài Nguyên tắc công bố thông tin và tính minh bạch; trách nhiệm của HĐQT của OECD và sự tiếp nhận của pháp luật Vi[.]
Trang 10
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
KHOA LUẬT
BÀI TIỂU LUẬN CUỐI KÌ HỌC PHẦN QUẢN TRỊ CÔNG TY
Đề tài: Nguyên tắc công bố thông tin và tính minh bạch; trách nhiệm của HĐQT của OECD và sự tiếp nhận của pháp luật Việt Nam đối với hai nguyên tắc này, thực trạng thực thi trong hoạt động quản trị công
ty Việt Nam.
Mã học phần: BSL3040-LKD Giảng viên hướng dẫn: PGS.TS Lê Thị Thu Thuỷ
Hà Nội, 2022
Trang 2MỤC LỤC
MỞ ĐẦU 3
NỘI DUNG 3
I Nguyên tắc Công bố thông tin và tính minh bạch 3
1 Nguyên tắc công bố thông tin và tính minh bạch theo OECD 3
1.1 Khái niệm 3
1.2 Nội dung nguyên tắc 4
2 Việc tiếp thu nguyên tắc Công bố thông tin và Tính minh bạch của OECD trong Luật Doanh nghiệp 2020 5
II Nguyên tắc trách nhiệm của Hội đồng quản trị 6
1 Nội dung của nguyên tắc 6
2 Việc tiếp thu nguyên tắc trách nhiệm của Hội đồng quản trị của OECD trong Luật Doanh nghiệp 2020 7
III Thực tiễn việc thực thi 2 nguyên tắc ở Việt Nam 8
1 Nguyên tắc công bố thông tin và tính minh bạch 8
2 Nguyên tắc trách nhiệm của HĐQT 10
KẾT LUẬN 11
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO 12
Trang 3MỞ ĐẦU
Quản trị công ty đóng vai trò quan trọng đối với sự phát triển và vận hành của một công ty Đặc biệt, trong nền kinh tế thị trường hiện nay vai trò của quản trị công ty ngày càng được đề cao, đòi hỏi các công ty muốn tồn tại và phát triển tốt cần thực hiện hiệu quả công tác này Do đó, bộ nguyên tắc quản trị công ty của Tổ chức hợp tác và Phát triển kinh tế (OECD) cung cấp một khuôn khổ cho việc xác định những vấn đề quản trị công ty gồm có quyền và việc được đối xử bình đẳng của các cổ đông và các bên có lợi ích tài chính liên quan, vai trò của các bên có lợi ích phi tài chính liên quan; vấn đề công bố thông tin và tính minh bạch, trách nhiệm của HĐQT đã đã đẩy mạnh tầm quan trọng của quản trị công ty và cung cấp hướng dẫn cụ thể cho các sáng kiến pháp lý và quản lý ở các quốc gia thuộc lẫn không thuộc OECD Trong bộ nguyên tắc này, mỗi nguyên tắc đều mang những giá trị, ý nghĩa nhất định Đặc biệt có thể kể đến 2 nguyên tắc: nguyên tắc công bố thông tin
và tính minh bạch, nguyên tắc trách nhiệm của hội đồng quản trị (HĐQT) Thông tin minh bạch, rõ ràng không chỉ là một trong những tiêu chí đánh giá mà còn là nền tảng để công ty có thể phát triển bền vững, lâu dài, tạo được uy tín không những với khách hàng, đồng thời cũng tạo niềm tin cho nhà đầu tư HĐQT đóng vai trò trung tâm trong khuôn khổ QTCT, là cơ quan chịu trách nhiệm chỉ đạo, xây dựng chiến lược của công ty và kiểm soát hoạt động của Ban giám đốc; một HĐQT độc lập, chuyên nghiệp và có hiệu quả đóng vai trò thiết yếu trong việc thực thi những biện pháp QTCT hiệu quả Nhận thấy những ý nghĩa đặc biệt đó và sự liên hệ mất thiết giữa hai nguyên tắc, em đã lựa chọn đề tài: “Nguyên tắc công bố thông tin và tính minh bạch; trách nhiệm của HĐQT của OECD và sự tiếp nhận của pháp luật Việt Nam đối với hai nguyên tắc này, thực trạng thực thi trong hoạt động quản trị công
ty Việt Nam” để tìm hiểu, phân tích cũng như đánh giá về hai nguyên tắc này
3
Trang 4NỘI DUNG
I Nguyên tắc Công bố thông tin và tính minh bạch
1 Nguyên tắc công bố thông tin và tính minh bạch theo OECD
1.1.Khái niệm
- Công bố thông tin là việc tổ chức, công ty cổ phần đại chúng phải thực hiện
nghĩa vụ công bố thông tin thông qua 01 người đại diện theo pháp luật hoặc 01
cá nhân là người được ủy quyền công bố thông tin liên quan đến các hoạt động kinh doanh của tổ chức đó
Dưới góc độ luật pháp, tính minh bạch trong quản trị công ty được hiểu là
khuôn khổ các quy định pháp luật và quy định quản trị nội bộ công ty có tính bắt buộc tuân thủ về công bố công khai, kịp thời và chính xác các thông tin liên quan đến hoạt động tài chính, kinh doanh và các vấn đề quan trọng về sở hữu và QTCT
1.2 Nội dung nguyên tắc
Khuôn khổ quản trị công ty phải đảm bảo việc công bố thông tin kịp thời và chính xác về mọi vấn đề quan trọng liên quan đến công ty, bao gồm tình hình tài chính, tình hình hoạt động, sở hữu và quản trị công ty Hệ thống công bố thông tin tốt nâng cao tính minh bạch là đặc điểm then chốt của việc giám sát công ty dựa vào thị trường, và đóng vai trò chủ yếu giúp cổ đông có thể thực hiện quyền sở hữu của mình một cách có hiểu biết
Nguyên tắc này ủng hộ công bố kịp thời thông tin về tất cả các diễn biến quan trọng xảy ra giữa các báo cáo định kỳ Nguyên tắc cũng ủng hộ việc công bố thông tin đồng thời cho tất cả cổ đông để đảm bảo đối xử bình đẳng với họ Khi duy trì mối quan hệ gần gũi với nhà đầu tư và các bên tham gia thị trường, các công ty phải thận trọng để không vi phạm nguyên tắc đối xử bình đẳng với cổ đông cơ bản này Theo OECD, nguyên tắc công bố thông tin và tính minh bạch được thể hiện qua những nội dung như:
- Tiêu chí đánh giá về công bố thông tin phải bao gồm; Thông tin phải được chuẩn bị và công bố phù hợp với các tiêu chuẩn chất lượng cao về công bố thông tin kế toán, tài chính và phi tài chính; Kiểm toán hàng năm phải được
Trang 5tiến hành bởi một đơn vị kiểm toán độc lập, đủ năng lực và có chất lượng cao; Đơn vị kiểm toán độc lập phải chịu trách nhiệm đối với cổ đông và có trách nhiệm thực hiện công tác kiểm toán một cách chuyên nghiệp đối với công ty; Các kênh phổ biến thông tin phải tạo điều kiện tiếp cận thông tin bình đẳng, kịp thời và hiệu quả chi phí cho người sử dụng
- Tiêu chí đánh giá minh bạch thông tin phải có tính tiếp cận, tính toàn diện, tính liên quan, chất lượng và sự đáng tin cậy
2 Việc tiếp thu nguyên tắc Công bố thông tin và Tính minh bạch của OECD trong Luật Doanh nghiệp 2020
Pháp luật Việt Nam nói chung và Luật doanh nghiệp năm 2020 nói riêng đã tiếp thu gần như hoàn chỉnh tiêu chí đầu tiên của nguyên tắc công bố thông tin và minh bạch của OECD Trong Luật Doanh nghiệp 2020, các các quy định về nội dung công bố thông tin1, đối tượng tiếp cận thông tin2, cách thức công bố thông tin, các quy định hiện hành thực thi nguyên tắc minh bạch của các cơ quan quản trị trong công ty cổ phần Việt Nam đều được thể hiện rõ ràng và cụ thể
Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có sự tách bạch hai khái niệm tính công khai và
tính minh bạch vẫn chưa có sự tách bạch, do đó Luật Doanh nghiệp 2020 mới chỉ
yêu cầu về tính công khai thông qua quy định về trách nhiệm công bố thông tin tại Điều 176 mà chưa có quy định bắt buộc và rõ ràng nào về tính minh mạch trong CTCP thông thường
Theo quy định của pháp luật Việt Nam về quản trị công ty cổ phần, có hai hình thức cơ bản là CTCP thông thường và CTCP đại chúng (gọi tắt là Công ty đại chúng) và về bản chất, công ty đại chúng chính là công ty cổ phần Luật doanh nghiệp hiện hành cũng chỉ quy định nghĩa vụ công khai thông tin đối với CTCP thông thường còn vấn đề công khai thông tin đối với công ty đại chúng sẽ thuộc sự điều chỉnh bởi Luật chứng khoán 2019
Về nội dung công bố thông tin, theo quy định tại Luật doanh nghiệp 2020; công bố, công khai thông tin là nghĩa vụ của tất cả loại hình công ty Tuy nhiên, so
1 Điều 176 Luật Doanh nghiệp 2020
2 Khoản 2 Điều 115 Luật Doanh nghiệp 2020
5
Trang 6với công ty TNHH và doanh nghiệp tư nhân, pháp luật đòi hỏi trách nhiệm công bố
thông tin của CTCP cao hơn thể hiện qua việc Luật Doanh nghiệp 2020 quy định
rõ nghĩa vụ công khai thông tin của CTCP tại Điều 176 của luật này Bên cạnh đó, luật doanh nghiệp 2020 cũng quy định cả những trường hợp cần phải được công bố thông tin định kỳ tại Điều 109 và công bố thông tin bất thường tại Điều 110
Mặc dù việc áp dụng các quy định trên của Luật Doanh nghiệp vào các công
ty cổ phần là điều không hề dễ dàng nhưng có thể khẳng định rằng, việc công bố và minh bạch thông tin của công ty cổ phần của Việt Nam có thể được cải thiện hơn nếu các công ty dành nhiều nỗ lực hơn trong việc đưa ra những thông tin quan trọng
về doanh nghiệp với một cách thức nhanh chóng và toàn diện hơn Đặc biệt đối với thông tin về cấu trúc sở hữu, các công ty nên công bố những thông tin liên quan đến việc sở hữu cổ phần của những cổ đông lớn thành viên hội đồng, và các quản lý cao cấp Tuy nhiên, để nguyên tắc này thực sự đạt hiệu quả trong thực tiễn, chúng ta phải đề cập tới một số cải thiện trong việc thực hiện một số lĩnh vực công bố thông tin, ví dụ như công bố thông tin danh tính của những chủ sở hữu hoặc cổ đông lớn
và thông tin của công ty mẹ, công ty nắm giữ quyền điều hành, các công ty con, các đơn vị liên kết, hợp danh và những đơn vị có mục đích đặc biệt khác
II Nguyên tắc trách nhiệm của Hội đồng quản trị.
Theo OECD: “Khuôn khổ QTCT cần đảm bảo định hướng chiến lược của công ty, giám sát có hiệu quả công tác quản trị của HĐQT, và trách nhiệm của
HĐQT với công ty và cổ đông” Đây có thể coi là một trong những nguyên tắc quan
trọng nhất bởi trách nhiệm thực thi QTCT đầu tiên và trên hết thuộc về HĐQT Nguyên tắc này nhấn mạnh HĐQT cần làm việc vì quyền lợi tối cao của các cổ đông, tôn trọng và bảo vệ quyền và lợi ích của cổ đông cũng như những người có liên quan, trách nhiệm công bố và minh bạch thông tin
Bộ Nguyên tắc này là những hướng dẫn chung có thể áp dụng cho bất kỳ mô hình HĐQT nào có chức năng quản trị và giám sát việc quản lý công ty Cùng với chiến lược chỉ đạo công ty, HĐQT chủ yếu chịu trách nhiệm:
Trang 7- Giám sát hiệu quả công tác quản lý và đem lại lợi nhuận thỏa đáng cho cổ đông đồng thời ngăn ngừa các xung đột lợi ích và cân bằng yêu cầu cạnh tranh cho công ty
- Giám sát các hệ thống được xây dựng để đảm bảo công ty tuân thủ các luật lệ có liên quan, bao gồm luật thuế, cạnh tranh, lao động, môi trường, công bằng cơ hội, sức khỏe và an toàn lao động
Ngoài ra, HĐQT không chỉ chịu trách nhiệm đối với công ty và cổ đông mà còn có nhiệm vụ hoạt động vì lợi ích cao nhất của cổ đông HĐQT phải quan tâm tới và giải quyết công bằng lợi ích của các bên có quyền lợi liên quan bao gồm người lao động, chủ nợ, khách hàng, nhà cung cấp và cộng đồng sở tại Tuân thủ các tiêu chuẩn về môi trường và xã hội là một trong những vấn đề thuộc lĩnh vực này
1 Nội dung của nguyên tắc
Đối với HĐQT, bộ nguyên tắc của OECD đưa ra một số thông lệ cơ bản nhằm xác định những yêu cầu đối với HĐQT khi thực hiện việc điều hành hoạt động của công ty mà trước tiên là thành viên HĐQT phải làm việc với thông tin đầy đủ, tin cậy, siêng năng và cần trọng, và vì lợi ích cao nhất của công ty và cổ đông Khi quyết định của HĐQT có thể ảnh hưởng tới các nhóm cổ đông khác nhau theo cách khác nhau thì HĐQT phải đối xử bình đẳng với mọi cổ đông HĐQT phải áp dụng các tiêu chuẩn đạo đức cao, phải quan tâm lợi ích của cổ đông HĐQT phải thực hiện các chức năng chủ yếu bao gồm: Xem xét và định hướng chiến lược công ty, các kế hoạch hoạt động cơ bản, chính sách rủi ro, ngân sách và kế hoạch kinh doanh hàng năm; đặt ra các mục tiêu hoạt động, theo dõi việc thực hiện mục tiêu và hoạt động của công ty; giám sát các hoạt động đầu tư vốn, thâu tóm và thoái vốn chủ yếu; Đảm bảo sự nghiêm túc và minh bạch của quy trình để cử và bầu chọn HĐQT; Giám sát và xử lý các xung đột lợi ích tiềm ẩn của BGĐ, HĐQT và cổ đông, bao gồm việc sử dụng tài sản công ty sai mục đích và lợi dụng các giao dịch với các bên có liên quan; Đảm bảo tính trung thực của hệ thống báo cáo kế toán và tài chính của công ty, kể cả báo cáo kiểm toán độc lập, và bảo đảm rằng các hệ thống kiểm soát phù hợp luôn hoạt động, đặc biệt là các hệ thống
7
Trang 8quản lý rủi ro, kiểm soát tài chính và hoạt động tuân thủ theo pháp luật và các tiêu chuẩn liên quan
Ngoài ra Bộ nguyên tắc OECD cũng đề ra yêu cầu về năng lực của HĐQT trong việc đưa ra phán quyết độc lập và khách quan đối với các vấn đề của công ty
Để đảm bảo tính khách quan của các quyết định, tính độc lập của thành viên HĐQT độc lập được đề cao và sự tách biệt với Ban điều hành công ty là cần thiết
2 Việc tiếp thu nguyên tắc trách nhiệm của Hội đồng quản trị của OECD trong Luật Doanh nghiệp 2020
Hội đồng quản trị với vai trò là trung tâm trong khuôn khổ quản trị công ty
việc tiếp thu nguyên tắc trách nhiệm của Hội đồng quản trị của OECD đối với các
quốc gia đang phát triển như Việt Nam là vô cùng cần thiết và quan trọng Vậy nên trong Luật doanh nghiệp 2020, Việt Nam đã tiếp thu, điều chỉnh các nội dung của nguyên tắc cho phù hợp với thực tiễn
Thứ nhất, về yêu cầu đối với thành viên của Hội đồng quản trị như: Hoạt động có trách nhiệm, cẩn trọng; Đối xử công bằng với mọi cổ đông; Áp dụng các chuẩn mực đạo đức cao Điều này được quy định tại Khoản 1 Điều 165 Luật doanh nghiệp 2020 về trách nhiệm của người quản lý công ty
Thứ hai, về quyền và nghĩa vụ của Hội đồng quản trị (Điều 153 Luật doanh nghiệp 2020): Căn cứ theo Luật doanh nghiệp 2020, có thể thấy, về cơ bản các nhóm quyền và nghĩa vụ này được quy định trong Luật doanh nghiệp 2014 vẫn được giữ nguyên và có sửa đổi, bổ sung thêm một số nội dung Ví dụ, Luật Doanh nghiệp 2020 có bổ sung thêm quyền được quyết định giá mua lại cổ phần
Thứ ba, về trách nhiệm giải trình của HĐQT, đối với vấn đề này, Luật Doanh nghiệp 2014 không đề cập cụ thể đến trách nhiệm giải trình của HĐQT dưới góc
độ công bố và giải thích chiến lược kinh doanh, giám sát việc công bố thông tin và
và xử lý các hành vi vi phạm như khuyến nghị của OECD Trong Nghị định số 71/2017/NĐ-CP của Chính phủ về QTCT đối với công ty đại chúng (NĐ 71/2017/ NĐ-CP) cũng không có quy định về các nghĩa vụ này Luật Doanh nghiệp 2020 cơ bản cũng không có nhiều sự thay đổi so với Luật Doanh nghiệp 2014 khi quy định
Trang 9về các chức năng nhiệm vụ để có thể thực hiện trách nhiệm giải trình được quy định tại Điều 153 Luật Doanh nghiệp 2020 “Hội đồng quản trị là cơ quan quản lý công ty, có toàn quyền nhân danh công ty để quyết định, thực hiện quyền và nghĩa
vụ của công ty, trừ các quyền và nghĩa vụ thuộc thẩm quyền của Đại hội đồng cổ đông.”
Đối với các loại hình công ty, đặc biệt là loại hình công ty cổ phần thì việc tuân thủ nguyên tắc trách nhiệm của Hội đồng quản trị càng có ý nghĩa và giá trị thực tiễn cao Luật doanh nghiệp 2020 đã có nhiều những tiếp thu các nguyên tắc của OECD về trách nhiệm của Hội đồng quản trị, tuy nhiên Luật Doanh nghiệp hiện hành vẫn còn một số vấn đề chưa được cụ thể hóa, chưa thực sự phù hợp với thực tiễn Vì vậy pháp luật Việt Nam cần tiếp tục nghiên cứu, hoàn thiện pháp luật về trách nhiệm của Hội đồng quản trị để hoạt động quản trị công ty đạt hiểu quả cao nhất
III Thực tiễn việc thực thi 2 nguyên tắc ở Việt Nam
1 Nguyên tắc công bố thông tin và tính minh bạch
Hiện nay, Việt Nam đã đạt được những thành tựu đáng kể trong việc áp dụng nguyên tắc công bố thông tin và tính minh bạch trong thực tiễn Tuy nhiên, bên cạnh những công ty thực hiện tốt việc công bố thông tin như: CTCP Việt Tiên Sơn Địa ốc, CTCP Chứng khoán Bảo Việt, CTCP Tập đoàn C.E.O, CTCP Y tế Danameco, vẫn tồn tại một số công ty đại chúng không có cán bộ chuyên trách phụ trách công bố thông tin Do đó, việc thực hiện nghĩa vụ báo cáo, công bố thông tin của công ty chưa được đầy đủ và đúng thời hạn Trong năm 2019, UBCKNN đã ban hành 462 quyết định xử phạt vi phạm hành chính với tổng số tiền phạt là hơn 28 tỷ đồng Đa phần các vi phạm pháp luật này liên quan đến vi phạm về chế độ báo cáo, công bố thông tin3 Tồn tại những doanh nghiệp vi phạm nghiêm trọng nghĩa vụ công bố thông tin như kết quả kinh doanh “đột ngột” chuyển từ lãi sang lỗ sau kiểm toán, tình trạng giao dịch chứng khoán mà không công bố thông tin của người nội bộ… gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến quyền lợi của nhà đầu tư Nhiều doanh
3
https://tapchitaichinh.vn/kinh-te-vi-mo/van-de-cong-bo-thong-tin-tren-thi-truong-chung-khoan-viet-nam-322250.html
9
Trang 10nghiệp bị hủy niêm yết do vi phạm nghĩa vụ về công bố thông tin Bên cạnh đó, trong các công ty vẫn còn tình trạng lãnh đạo của công ty chưa coi trọng và quan tâm đúng mức đến việc thực hiện nghĩa vụ báo cáo, công bố thông tin, khi bị nhắc nhở việc thực hiện nghĩa vụ báo cáo, công bố thông tin theo quy định thì không nhận được sự phối hợp tích cực của công ty Tình trạng công ty cổ phần chưa hiểu
rõ, chưa nắm được đầy đủ các quy định về nghĩa vụ báo cáo và công bố thông tin còn nhiều Vì vậy, việc báo cáo, công bố thông tin còn nhiều thiếu sót như công bố thiếu tài liệu, tài liệu công bố không đầy đủ thông tin theo quy định Các công ty thường không công bố chi tiết và rõ ràng các nội dung như các khoản thù lao, lợi ích khác và chi phí do công ty thanh toán cho từng thành viên hội đồng quản trị và ban kiểm soát; chưa cung cấp nội dung chi tiết và kịp thời các tài liệu họp đại hội đồng cổ đông như thông tin chi tiết về các ứng viên hội đồng quản trị, ban kiểm soát tối thiểu 10 ngày trước ngày tổ chức đại hội đồng cổ đông để cổ đông có đủ thông tin và thời gian xem xét biểu quyết Ví dụ điển hình trường hợp vi phạm nguyên tắc minh bạch là vụ án Trần Thị Kim Chi (nguyên Giám đốc chi nhánh) và đồng phạm phạm tội “Tham ô tài sản” xảy ra tại Ngân hàng OceanBank chi nhánh Hải Phòng4.
Cụ thể Trần Thị Kim Chi và đồng phạm đã lợi dụng chức vụ, quyền hạn được giao
để nhận tiền gửi tiết kiệm của khách hàng nhưng không hạch toán vào hệ thống quản lý; tất toán khống, lập khống hồ sơ vay cầm cố thẻ tiết kiệm (TTK) của khách hàng; phát hành 109 TTK ngoài hệ thống cho 27 khách hàng để chiếm đoạt của Ngân hàng OceanBank tổng số tiền hơn 400 tỷ đồng; đồng thời gây thiệt hại cho Ngân hàng OceanBank hơn chín tỷ đồng Như vậy, theo nguyên tắc số 5 trong bộ các Nguyên tắc Quản trị Công ty của OECD – Công bố thông tin và tính minh bạch thì Hội đồng quản trị của Ngân hàng OceanBank chi nhánh Hải Phòng đã không thực hiện, tuân thủ nguyên tắc này
2 Nguyên tắc trách nhiệm của HĐQT
4