ĐỀ BÀI Nguyên tắc “về quyền của cổ đông và các chức năng sở hữu chính” thực trạng thực thi trong hoạt động quản trị công ty Việt Nam Hà Nội 2022 Học phần Quản trị công ty Giảng viên Nguyễn Thị Thanh T[.]
Trang 1ĐỀ BÀI: Nguyên tắc “về quyền của cổ đông và các chức
năng sở hữu chính” thực trạng thực thi trong hoạt động quản
trị công ty Việt Nam
Hà Nội - 2022
Học phần: Quản trị công ty Giảng viên: Nguyễn Thị Thanh
Thủy
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ
NỘI KHOA LUẬT
Trang 2A Mở đầu
Thời kỳ hội nhập kinh tế như hiện nay, ngoài sự phát triển về các hình thức sản xuất và kinh doanh thì Việt Nam cũng đón nhận nhiều cách thức quản trị mới làm đa dạng thêm về văn hóa công ty Quản trị công ty trong doanh nghiệp là một thách thức lớn trong nền kinh tế hiện nay Bộ Hướng dẫn của OECD về Quản trị công ty trong doanh nghiệp nhà nước ra đời là sự tất yếu để đáp ứng nhu cầu về quản trị và được sự ủng hộ từ nhiều phía
Việt Nam đã biết đến bộ nguyên tắc này và cũng đang có nhiều thành công trong áp dụng những nguyên tắc này vào trong quản trị công ty tuy nhiên về thực tế thì do sự khác biệt trong cách vận hành nền kinh tế nên việc áp dụng tại các tập đoàn, doanh nghiệp còn nhiều hạn chế Bài viết này sẽ đi sâu vào nguyên tắc thứ hai bảo quyền lợi của các cổ đông trong công ty xem Việt Nam
đã áp dụng ra sao và một số giải pháp để cải thiện những mặt hạn chế
Trang 3B Nội Dung
I Tổng quan về bộ nguyên tắc quản trị công ty của OECD
OECD (Organization for Economic Co-operation and Development) là Tổ chức hợp tác và phát triển kinh tế, thành lập năm 1961 trên cơ sở Tổ chức hợp tác kinh tế Châu Âu (OEEC) với 20 thành viên sáng lập gồm các nước có nền kinh tế phát triển trên thế giới như Mỹ, Canada và các nước Tây âu Hiện nay OECD có số lượng thành viên là 38 và đang có dấu hiệu ngày càng tăng lên Mục tiêu bạn đầu của OECD là xây dựng các nền kinh tế mạnh ở các nước thành viên, thúc đẩy và nâng cao hiệu quả kinh tế thị trường, mở rộng thương mại tự do và góp phần phát triển kinh tế ở các nước công nghiệp Nhưng thời gian sau này OECD đã mở rộng phạm vi hoạt động, chia sẻ kết quả nghiên cứu
và kinh nghiệm phát triển cho các nước đang phát triển và các nền kinh tế đang chuyển sang kinh tế thị trường như Việt Nam và đến ngày 8/3/2008 Việt Nam
đã trở thành thành viên chính thức ở trung tâm phát triển OECD – một trong hai
cơ quan hợp tác giữa OECD và các nước không phải thành viên
Sau khủng hoảng tài chính ở Châu Á (năm 1997), với mục tiêu thúc đẩy
sự ổn định, lành mạnh tài chính thế giới, diễn đàn ổn định tài chính (Financial Stability Forum) được tổ chức với sự tham gia của bộ trưởng tài chính, thống đốc ngân hàng trung ương của các quốc gia G7 và các thành viên chính của hệ thống tài chính thế giới Diễn đàn này đã thông qua 12 tiêu chuẩn (12 Key standards for Sound Financial Systems) tương ứng với 12 lĩnh vực do các tổ chức quốc tế khác nhau thiết lập: Tiêu chuẩn về minh bạch chính sách tài chính được thiết lập bởi quỹ tiền tệ quốc tế (IMF); tiêu chuẩn về kế toán được thành lập bởi Hội đồng chuẩn mực kế toán quốc tế (IASB)1…Tiêu chuẩn về các nguyên tắc quản trị công ty là một trong 12 tiêu chuẩn cần thiết giúp lành mạnh
hệ thống tài chính do OECD thiết lập Bộ Nguyên tắc Quản trị Công ty của
1 https://en.wikipedia.org/wiki/Financial_Stability_Forum
Trang 4OECD được Hội đồng Bộ trưởng OECD phê chuẩn lần đầu vào năm 1999 và từ
đó trở thành chuẩn mực quốc tế cho các nhà hoạch định chính sách, nhà đầu tư, công ty và các bên có quyền lợi liên quan khác trên toàn thế giới Bộ Nguyên tắc đã đẩy mạnh tầm quan trọng của quản trị công ty và cung cấp hướng dẫn cụ thể cho các sáng kiến pháp lý và quản lý ở các quốc gia thuộc lẫn không thuộc OECD.2Các nguyên tắc này không chỉ trở thành tiêu chuẩn cho các nước thuộc OECD mà còn được coi là tiêu chuẩn mang tính toàn cầu
Tiêu chuẩn quản trị công ty của OECD gồm 6 nguyên tắc đó là :
I) Đảm bảo cơ sở cho một khuôn khổ quản trị công ty hiệu quả;
II) Quyền của cổ đông và các chức năng sở hữu chính;
III) Đối xử bình đẳng đối với cổ đông;
IV) Vai trò của các bên có quyền lợi liên quan;
V) Công bố thông tin và tính minh bạch; và
VI) Trách nhiệm của Hội đồng Quản trị
Nguyên tắc thứ hai về quyền của cổ đông và các chức năng sở hữu chính
là một nguyên tắc quan trọng trong hoàn cảnh của rất nhiều quốc gia
2 Giới thiệu Nguyên tắc quản trị công ty OECD
Trang 5II Nguyên tắc về quyền của cổ đông và các chức năng sở hữu chính và
thực tiễn áp dụng ở Việt Nam.
Cổ đông chính là chủ sở hữu của công ty cổ phần do đó quyền lợi trong công
ty của họ là quyền của một chủ sở hữu Nhằm mục đích bảo vệ quyền lợi của cổ đông OECD đã đưa ra 7 nguyên tắc nhỏ trong nguyên tắc II:
Môt là quyền lợi cơ bản của một cổ đông phải được bảo vệ, theo OECD thì các quyền cơ bản của một cổ đông sẽ bao gồm:
+ Quyền được đảm bảo các phương thức đăng kỳ quyền sở hữu: khi góp vốn, tài sản của cổ đông trở thành tài sản thuộc sở hữu công ty và đăng ký quyền sở hữu của công ty Ở Việt Nam thì Theo khoản 1 Điều
122 Luật Doanh nghiệp 2020, công ty cổ phần phải lập và lưu giữ sổ đăng
ký cổ đông từ khi được cấp Giấy chứng nhận đăng ký kinh doanh Sổ đăng ký cổ độn có thể là văn bản, tập dữ liệu điện tử hoặc cả hai loại này Việc ghi tên vào sổ chứng tỏ quyền sở hữu của họ đối với công ty đối với trường hợp chuyển nhượng cổ phần
+ Quyền chuyển nhượng cổ phần: Về nguyên tắc thì cổ phần của công
ty thì được tự do chuyển nhượng tuy nhiên vẫn có một số điều luật quy định các cổ đông sáng lập không được chuyển nhượng những năm đầu thì đây là một điểm hợp lý để chủ sở hữu gắn bó và phát triển công ty
+ Quyền tiếp cận các thông tin trọng yếu liên quan đến công ty một cách kịp thời và thường xuyên Một khi đã là công ty cổ phần và niêm yết trên các sàn chứng khoán thì công ty đó có nghĩa vụ phải gửi báo cáo tài chính, bảng cân đối kế toán,… để ai cũng có quyền được tiếp cận với nó Tuy nhiên thực tế các thông tin quan trọng thì chỉ các cổ đông sáng lập hoặc những cổ đông có phần trăm cổ phần lớn thì mới có thể có được những thông tin quan trọng liên quan đến công ty còn đa số những nhà cổ đông nhỏ lẻ thì không được tiếp cận những công ty này
Trang 6+ Quyền tham gia biểu quyết và biểu quyết tại đại hội cổ đông: Các cổ đông thì đều có quyền biểu quyết về các vấn đề quan trọng của công ty Tuy nhiên thực tế thì họp đại hội cổ đông ở Việt Nam nhiều công ty chỉ coi là hình thức, các cổ đông không được thực sự có quyền biểu quyết Điều này cần được cải thiện rất nhiều
+ Bầu và bãi nhiệm thành viên HĐQT: Pháp luật Việt Nam đáp ứng tốt về nội dung này bằng các quy định đại hội cổ đông thường niên sẽ có quyền bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm thành viên HĐQT
+ Hưởng lợi nhuận từ công ty: Đây là điều cơ bản khi các nhà đầu tư muốn trở thành một cổ đông của công ty, HĐQT phải đưa công ty hoạt động đúng hướng và có hiệu quả để đem lại lợi nhuận cho các cổ đông Hai là, cổ đông có quyền tham gia và được cung cấp đầy đủ thông tin về các quyết định liên quan đến những thay đổi căn bản bao gồm: Sửa đổi quy định, điều kệ công ty hay các văn bản tương đương điều chỉnh hoạt động của công ty; cho phép phát hành thêm cổ phiếu, các giao dịch bất thường ,… Pháp luật hiện hành quy định các vấn đề này thuộc thẩm quyền của đại hội cổ đông cũng có nghĩa cổ đông không chỉ được biết mà còn được tham gia quyết định những thay đổi được coi là căn bản của công ty cổ phần
Ba là, Cổ đông phải có cơ hội tham dự và biểu quyết tại đại hội cổ đông, được thông tin về cuộc họp đại hội đồng cổ đông Cổ đông cần được thông tin kịp thời về thời gian và địa điểm diễn ra họp đại hội cổ đông Người triệu tập họp Đại hội đồng cổ đông phải gửi thông báo mời họp đến tất cả cổ đông trong danh sách cổ đông có quyền dự họp chậm nhất là 21 ngày trước ngày khai mạc nếu Điều lệ công ty không quy định thời hạn dài hơn Ngoài các cuộc họp bất thường ra thì các cuộc họp thường niên phải được tổ chức một cách đầy đủ, đó là những điều luật doanh nghiệp 2020 có quy định Các cổ đông có cơ hội đặt câu hỏi cho
Trang 7HĐQT tại hội đồng cổ đông, điều này là là điều chắc chắn phải có trong các phiên họp đại hội cổ đông Cổ đông tham gia hiệu quả vào việc quyết định bộ máy quản lý công ty như bầu và bãi nhiệm thành viên HĐQT, quyết định chính sách thù lao cho HĐQT và ban điều hành: về nội dung này, pháp luật Việt Nam đáp ứng tốt bằng nhiều quy định như đại hội đồng cổ đông thường niên sẽ bầu, miễn nhiệm, bãi nhiệm thành viên HĐQT, ban kiểm soát, sẽ thông qua tổng mức thù lao cho HĐQT nếu điều lệ công ty có quy định khác, Còn về khả năng biểu quyết trực tiếp và biểu quyết vắng mặt thì Pháp luật Việt Nam có quy định cố đông có thể trực tiếp hoặc ủy quyền cho người khác thay mặt mình tham dự và biểu quyết tại đại hội đồng cổ đông Cổ đông cũng có thể thay đổi việc ủy quyền nếu như có thông báo kịp thời việc thay đổi đến công ty trước khi cuộc họp đại hội đồng cổ đông diễn ra
Bốn là, Phải công bố về các thỏa thuận góp vốn và cơ cấu ưu đãi cho phép cổ đông kiểm soát công ty không tương ứng với tỉ lệ cổ phần mà họ
sở hữu Nguyên tắc này có mục đích làm minh bạch tỉ lệ các loại cổ phần
ưu đãi trong cơ cấu vốn của công ty cổ phần và mức độ ưu đãi, đặc biệt là mức ưu đãi cho phép cổ đông kiểm soát công ty không tương xứng với tỉ
lệ cổ phần của họ sở hữu (mức ưu đãi biểu quyết) Công ty cổ phần phải phát hành cổ phiếu phổ thông và có thể phát hành cổ phiếu ưu đãi Tuy nhiên, tỉ lệ cổ phiếu ưu đãi, tỉ lệ cổ phiếu phổ thông trong tổng số cổ đông của công ty không được pháp luật quy định
Năm là thị trường giao dịch thâu tóm công ty phải được phép hoạt động một cách hiệu quả và minh bạch Luật chứng khoán năm 2019 quy định khá chi tiết về những trường hợp phải chào mua công khai nếu mua
cổ phần có thể dẫn tới việc kiếm soát công ty Theo đó nếu mua cổ phiếu
có quyền biểu quyết dẫn đến việc sở hữu từ 25% trở lên số cổ phiếu đang lưu hành của một công ty đại chúng thì phải bắt buộc chào mua công
Trang 8khai Sau khi nắm giữ từ 80% trở lên số cổ phiếu lưu hành của một công
ty đại chúng, đối tượng chào mua phải mua tiếp trong thời hạn 30 ngày số
cổ phiếu cùng loại do các cổ đông còn lại nắm giữ theo giá chào mua đã công bố, nếu các cổ đông này có yêu cầu Quy định này nhằm đảm bảo quyền lợi các cổ đông thiểu số khi quyền quyết định các vấn đề quan trọng của công ty đã thuộc về một hoặc một nhóm cổ đông
Sáu là cần tạo điều kiện thực hiện quyền sở hữu cho mọi cổ đông, bao gồm cả các nhà đầu tư là tổ chức Để thực hiện nguyên tắc này, pháp luật quy định cổ đông là tổ chức được cử đại diện của mình vào HĐQT, số lượng thành viên HĐQT được đề cử phụ thuộc vào tỉ lệ vốn góp của cổ đông Quy định “Thành viên HĐQT không nhất thiết phải là cổ đông” (Điều 155 luật doanh nghiệp 2020) thực chất là quy định nhằm đảm bảo điều kiện thực hiện quyền sở hữu cho cổ đông là tổ chức
Bảy là cổ đông bao gồm cả các cổ đông tổ chức phải được trao đổi ý kiến với nhau về các vấn đề liên quan đến những quyền cơ bản của cổ đông Luật doanh nghiệp mởi chỉ có những quy định về hợp tác (dồn phiếu) của
cổ đông trong việc đề cử, bầu thành viên HĐQT nhưng chưa có cơ chế cụ thể cho việc thông tin liên lạc giữa các cổ đông thiểu số, các cổ đông là tổ chức
Trang 9III Một số khuyến nghị hoàn thiện quy định pháp luật về đảm bảo quyền
lợi của cổ đông công ty cổ phần theo những nguyên tắc quản tị công
ty của OECD.
Các tiêu chuẩn về quản trị công ty của OECD chỉ mang tính chất khuyến nghị và được cộng đồng quốc tế thừa nhận một cách rộng rãi do tính khóa học và hiệu quả của nó Ở nước ta, để đảm bảo cho các công ty hoạt động hiệu quảm tăng sức cạnh tranh trên thị trường, ngoài năng lực của đội ngũ quản lý, những quy định pháp luật về quản trị công ty tạo cơ sở pháp lý cho mọi hoạt động của bộ máy quản trị công ty, đặc biệt là những quy định
về bảo vệ các quyền của cổ đông phải dần được hoàn thiện theo những thông
lệ được thế giới thừa nhận Trên cơ sở đó có một số nội dung sau:
Thứ nhất, cần đảm bảo thêm các quy định của về quyền biểu quyết của các cổ đông trong công ty, các cổ đông nhỏ cần có thêm quyền về quyết định những việc thực sự quan trọng của công ty bởi ai cũng mong công ty đem lại lợi nhuận cao nhất
Thứ hai, quyền thông tin của công ty nên được cải thiện, các cổ đông nhỏ lẻ cũng nên biết được công ty của họ hoạt động ra sao, khi tham gia họp đại hội cổ đông họ cũng cần đươc biết các thông tin nội bộ để có thể ra quyết định đối với cổ phiếu của mình, điều này cũng đảm bảo cho công ty hoạt động minh bạch, tăng năng suất của công ty để níu chân các cổ đông, cũng vì thế mà tăng khả năng bảo vê quyền lợi của các cổ đông nhỏ lẻ
Thứ ba, về cơ cấu vốn được phép một số cổ đông nắm giữ nhằm đảm bảo tính khách quan, minh bạch, Luật doanh nghiệp nên quy định tỉ lệ tối đa
cổ phiếu ưu đãi hoặc tỉ lệ tối thiểu cổ phiếu phổ thông do một công ty cổ phần phát hành Các cổ đông ưu đãi biểu quyết nên được chuyển về cổ phiếu phổ thông sau một thời gian phát hành để tránh tình trạng lạm quyền,
Trang 10Thứ tư, cần phải có các cách để cổ đông hiểu được quyền lợi của mình, trên thực tế ở VN thì đa số nhà đầu tư nhỏ lẻ đều chỉ chú ý đến lợi nhuận khi mua bán ăn chênh lệch cổ phiếu chứ chưa thực sự quan tâm đến quyền lợi mình đạt được khi tham gia nắm giữ cổ phần của một công ty Điều này là rất khó hiểu và các cổ đông đang tự đánh mất đi một quyền lợi to lớn của mình
Trang 11C Kết luận
Việt Nam là một đất nước đang phát triển mạnh mẽ bởi ảnh hưởng của quá trình toàn cầu hóa, cũng chính bởi vậy nên chúng ta cần đặc biệt chú ý đến vấn đề quản trị công ty nhất là theo bộ nguyên tắc quản trị công ty của OECD Tuy làm được một số điểm đã tốt đáp ứng đủ các quyền lợi về cổ đông của công ty cổ phần tuy nhiên vẫn còn một số bất cập cần được giải quyết để nền quản trị Việt Nam phát triển, giúp cải thiện được khả năng sản xuất cũng như cạnh tranh
Trang 12Danh mục tài liệu tham khảo
1) Bộ nguyên tắc quản trị công ty của OECD
2) Bài giảng về quản trị công ty của Giảng viên Nguyễn Thị Thanh Thủy 3) Luật doanh nghiệp 2020
4) Luật chứng khoán 2019
5) Và một số bài báo trong và ngoài nước