Giải pháp phòng chống bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở

1 TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH Họ và tên sinh viên Đặng Hồng Hiền MSSV 43 01 611 034 TÊN ĐỀ TÀI GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG Ở HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ THUỘC HỌC PHẦN MÔN TÂ[.]

1

TRƯỜNG ĐẠI HỌC SƯ PHẠM THÀNH PHỐ HỒ CHÍ MINH

Họ và tên sinh viên: Đặng Hồng Hiền

MSSV: 43.01.611.034

TÊN ĐỀ TÀI

GIẢI PHÁP PHÒNG CHỐNG BẠO LỰC HỌC ĐƯỜNG Ở

HỌC SINH TRUNG HỌC CƠ SỞ

THUỘC HỌC PHẦN MÔN: TÂM LÝ HỌC HỌC SINH TRUNG HỌC

Giảng viên: Ths Võ Minh Thành

Tp Hồ Chí Minh tháng 1/2022

2

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan tất cả những nội dung của tiểu luận “Giải pháp phòng chống bắt

nạt trực tuyến ở học sinh trung học cơ sở” là chính em làm tác giả, tất cả những nội dung

trong tiểu luận không phải là sự sao chép, cắt dán… Từ những bài tập trước đó, và tiểu luận này chỉ nộp để đánh giá phần kết thúc môn học Tâm lý học Học sinh trung học

3

LỜI CẢM ƠN

Tâm lý học Học sinh trung học là một môn học hữu ích bởi nội dung của môn học là những kiến thức thực tế giúp em hiểu được đặc điểm tâm sinh lý của lứa tuổi trung học cơ

sở, em thấy được những khó khăn và trăn trở của lứa tuổi này… Từ đó, trong em đã tự thấu hiểu chính mình và những người xung quanh, nhất là các em học sinh trung học cơ sở để rồi những kiến thức đó biến thành kinh nghiệm quý báu cho việc học tập, công việc… Ở hiện tại và trong tương lai

Để có được những kiến thức, kinh nghiệm quý báu trên, em rất biết ơn thầy Võ Minh Thành vì nhờ có sự tâm huyết, tận tình và yêu thương từ thầy thì những bài học của môn Tâm lý học Học sinh trung học mới có thể trở thành hành trang quý báu cho em ở hiện tại

và trong tương lai

Em chúc thầy và gia đình năm mới thật hân hoan, niềm vui và niềm hành phúc luôn thường trực trong tim

4

MỤC LỤC

LỜI CAM ĐOAN 2

LỜI CẢM ƠN 3

NỘI DUNG CHÍNH 5

1 Lý do chọn đề tài 5

2 Phương pháp nghiên cứu 6

3 Tổng quan về các công trình nghiên cứu 7

4 Cơ sở lý luận về giải pháp phòng chống bắt nạt trực tuyến ở học sinh trung học cơ sở 9

5 Giải pháp phòng chống bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở 12

6 Kết luận và kiến nghị 14

TÀI LIỆU THAM KHẢO 15

5

NỘI DUNG CHÍNH

1 Lý do chọn đề tài

Bạo lực học đường là một vấn nạn không còn xa lạ trong thời nay Nó đang diễn ra từng ngày, từng giờ với những con số đáng lo ngại sau đây:

Tuấn Minh, (2015): “Có gần 90 học sinh từ lớp 3 đến lớp 6 từng ít nhất một lần bị

bạn học bắt nạt, ức hiếp” (như được trích dẫn trong Bùi Thị Hồng, 2016)

Bộ Giáo dục và Đào tạo, (2015): “Trong một năm học, toàn quốc xảy ra khoảng 1600

vụ học sinh đánh nhau cả trong và ngoài phạm vi nhà trường” (như được trích dẫn trong

Bùi Thị Hồng, 2016)

Lam Ngọc, (2016): “Có khoảng 80% học sinh cho biết từ trước đến nay đã bị bạo

lực giới trong trường học ít nhất một lần, 71% bị bạo lực trong vòng 6 tháng qua Trong

đó, bạo lực tinh thần (mắng chửi, đe dọa, bắt phạt, đặt điều, sỉ nhục…) chiếm tỷ lệ cao nhất là 73% Bạo lực thể chất (tát, đá, xô đẩy, kéo tóc, bạt tai, đánh đập…) chiếm 41% và bạo lực tình dục (tin nhắn với nội dung tình dục, sờ, hôn, hiếp dâm, yêu cầu chạm vào bộ phận sinh dục, lan truyền tin đồn tình dục…) chiếm 19%”.(như được trích dẫn trong Bùi

Thị Hồng, 2016)

Vĩnh Hà, (2015): “Tình trạng học sinh bị mắng chửi, lăng mạ, xúc phạm danh dự,

nhân phẩm từ bạn học chiếm tỷ lệ nhiều nhất (38,49%), tiếp đến là trường hợp hai học sinh đánh nhau (35,32%) và cuối cùng là hai nhóm học sinh đánh nhau (22.22%)” (như

được trích dẫn trong Bùi Thị Hồng, 2016)

Phạm Thị Thu Trang, Nguyễn Đăng Vững và Khuất Thị Minh Hiếu, (2020): “Kết

quả nghiên cứu cho thấy tỷ lệ học sinh trải qua từng dạng bạo lực riêng lẻ bao gồm bạo lực thể chất, bạo lực tinh thần, bạo lực tình dục lần lượt là 81,99%; 95,70% và 38,98%”

6

(Phạm Thị Thu Trang, Nguyễn Đăng Vững và Khuất Thị Minh Hiếu, 2020)

Hoài Thư (2015): “Trường hợp nữ sinh Hải Dương Đ.T.L (15 tuổi) bị bạn học dùng

guốc đánh tới chết chỉ vì mâu thuẫn nhỏ, trường hợp em Đ ở trường THCS huyện Krông Păk (tỉnh Đăk Lăk) vì cãi vã nhau trong giờ học nên bị bạn học cầm dao đâm nhiều nhát dẫn tới tử vong, hay trường hợp một nhóm nữ sinh trường THCS lý Tự Trọng (Trà Vinh) đánh hội đồng một nữ sinh trong lớp rất tàn bạo Không chỉ dùng nắm đấm, những học sinh này còn lấy ghế nhựa ném và phang liên tiếp vào đầu nạn nhân” (như được trích dẫn

trong Bùi Thị Hồng, 2016)

Những con số về thực trạng và hậu quả khủng khiếp vừa nêu dấy lên nỗi quan tâm và

lo ngại trên toàn xã hội Đặc biệt, lứa tuổi học sinh trung học cơ sở phản ánh ở mức cao

nhất.Vậy, đâu là những cách đối phó với vấn nạn trên, đề tài “Giải pháp phòng chống bạo

lực học đường ở học sinh trung học cơ sở” được xác lập nhằm giải quyết những thách thức

và khó khăn trên

2 Phương pháp nghiên cứu

Trong phạm vi tiểu luận, tác giả sử dụng phương pháp nghiên cứu tài liệu, cụ thể:

Thứ nhất, tổng hợp các công trình nghiên cứu về vấn đề giải pháp phòng chống bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở nhằm tìm hiểu tình hình nghiên cứu về đề tài

Thứ hai, hệ thống hóa các khái niệm: Bạo lực, bạo lực học đường, học sinh trung học

cơ sở, bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở nhằm làm rõ các từ khóa trong đề tài

Thứ ba, tổng hợp các giải pháp phòng chống bạo lực học đường ở học sinh trung học

cơ sở nhằm đưa ra câu trả lời cho đề tài

Từ việc hoàn thành ba mục tiêu trên, tác giả đưa ra các kết luận và kiến nghị

7

3 Tổng quan về các công trình nghiên cứu

Có rất nhiều công trình nghiên cứu về vấn đề giải pháp phòng chống bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở, có thể kể đến như:

Năm 2009, “Bạo lực học đường: nguyên nhân và một số biện pháp hạn chế” của tác giả Nguyễn Văn Lượt được tiến hành Tác giả cho rằng: “Giải pháp tận gốc của vấn đề là

trẻ phải tự nhận ra và từ bỏ hành vi đó một cách tự nguyện” Kết quả đề xuất các giải pháp

phòng chống bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở như: “1) Quan tâm tới học sinh

cả trong và ngoài môi trường nhà trường 2) Không cho phép các thái độ định kiến, thù địch và phân biệt đối xử diễn ra giữa các học sinh và các nhóm học sinh trong lớp học Thầy/cô giáo phải thiết lập quy tắc này ngay từ khi bắt đầu lớp/khoá học 3) Lắng nghe học sinh của mình xem những điều gì đang diễn ra ở các em 4) Nhận biết những dấu hiệu bạo lực ở học sinh Các dấu hiệu cho thấy hành vi bạo lực sắp xảy ra bao gồm: học sinh giảm hứng thú học tập; thích chơi hoặc xem các trò game bạo lực; tâm trạng chán nản; nói về nỗi tuyệt vọng/thất vọng và cô lập với các học sinh khác; thiếu kỹ năng kiểm soát sự giận giữ; có hành vi bạo lực với động vật; nói về cái chết hay mang vũ khí vào trường 5) Thảo luận với học sinh về các biện pháp ngăn chặn bạo lực học đường 6) Khuyến khích học sinh thông báo những biểu hiện về bạo lực học đường cho giáo viên 7) Dạy cho học sinh kỹ năng kiểm soát giận giữ và giải quyết xung đột 8) Giữ mối liên hệ thường xuyên với cha mẹ học sinh” (Nguyễn Văn Lượt, 2009)

Năm 2018, “Thực trạng bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở thành phố

Vũng Tàu, tỉnh Bà Rịa - Vũng Tàu” của tác giả Lê Thị Xuân được tiến hành Kết quả đề

xuất các giải pháp phòng chống bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở như: Giải pháp 1 (Đẩy mạnh công tác tuyên truyền 4 đối tượng: Cán bộ quản lý nhà trường, các lực lượng giáo dục trong nhà trường, phụ huynh về hậu quả và các nguyên nhân gây ra bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở) và giải pháp 2 (Bồi dưỡng các lực lượng giáo dục trong nhà trường và phụ huynh về các giải pháp ngăn ngừa và hạn chế tình trạng bạo lực

8

học đường ở học sinh trung học cơ sở) (Lê Thị Xuân, 2018)

Năm 2019, “Biện pháp phòng chống bạo lực học đường trong các cơ sở giáo dục

phổ thông” của tác giả Ngô Phan Anh Tuấn được tiến hành Kết quả đề xuất các giải pháp

phòng chống bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở như: “Tuyên truyền các văn

bản pháp luật về phòng chống bạo lực học đường; Thiết lập hệ giá trị và chuẩn mực về phòng chống bạo lực học đường; Thường xuyên rèn luyện kỹ năng sống cho học sinh; Xây dựng môi trường giáo dục an toàn, thân thiện, lành mạnh; Khéo léo và cẩn trọng trong xử

lý các vụ việc bạo lực học đường; Phối hợp nhà trường, gia đình và chính quyền địa phương trong phòng chống bạo lực học đường” (Ngô Phan Anh Tuấn, 2019)

Chỉ thị 993 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc tăng cường giải pháp phòng, chống bạo lực học đường trong cơ sở giáo dục ban hành vào năm 2019, các biện pháp: Đối với

cơ sở giáo dục và đào tạo; Đối với các cơ sở giáo dục, đối với các cơ sở đào tạo giáo viên;

Đề nghị Công đoàn giáo dục Việt Nam; Các đơn vị thuộc Bộ

Năm 2020, “Thực trạng tệ nạn học đường của học sinh trung học cơ sở trên địa bàn

thành phố hà nội” của tác giả Đỗ Hồng Cường, Phạm Ngọc Sơn, Phạm Việt Quỳnh và Vũ

Thị Quỳnh được tiến hành Kết quả đề xuất các giải pháp phòng chống bạo lực học đường

ở học sinh trung học cơ sở như: Chú trọng vai trò của gia đình trong công tác giáo dục ngăn ngừa bạo lực học đường nhằm góp phần định hướng giá trị sống cho học sinh trung học cơ

sở (Đỗ Hồng Cường, Phạm Ngọc Sơn, Phạm Việt Quỳnh và Vũ Thị Quỳnh, 2020)

Từ kết quả của các công trình nghiên cứu đã nêu, chúng ta thấy được tình hình chung

về vấn đề giải pháp phòng chống bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở, nhìn chung các nghiên cứu đã đề xuất các giải pháp cho 4 nhóm đối tượng: Học sinh, giáo viên, phụ huynh, nhà trường

9

4 Cơ sở lý luận về giải pháp phòng chống bắt nạt trực tuyến ở học sinh trung học cơ

sở

Mayer, (2008): “Bạo lực là gây hấn có tính đa dạng cao mà trong đó việc sử dụng

sức mạnh có hệ thống và lạm dụng Bạo lực có thể bao gồm gây hấn về mặt thể lý như đánh, xô đẩy và gây hấn lời nói như “đặt lại tên”” (như được trích dẫn trong Lê Thị Xuân,

2018)

Espelage và Rue, (2012): “Bạo lực là lạm dụng sức mạnh có hệ thống trong các mối

quan hệ liên cá nhân” (như được trích dẫn trong Lê Thị Xuân, 2018)

Trong phạm vi tiểu luận có thể hiểu bạo lực là sử dụng sức mạnh để gây hấn về tất cả các phương diện trong các mối quan hệ liên cá nhân

Rigby, (2008): “Bạo lực học đường có thể chia làm hai hình thức là trực tiếp (thể lý)

và gián tiếp (cảm xúc, tâm lý, tương quan)” (như được trích dẫn trong Lê Thị Xuân, 2018)

Tổ chức phát triển công động Plan International và Trung tâm nghiên cứu quốc tế về

Phụ nữ, (2017): “Bạo lực học đường diễn ra khi một học sinh phải chịu hành động tiêu

cực lặp đi lặp lại suốt một khoảng thời gian dài bởi một hoặc nhiều học sinh khác” (như

được trích dẫn trong Lê Thị Xuân, 2018)

Lê Thị Xuân, (2018): “Bạo lực học đường phân chia theo những khía cạnh như: về

mặt thể lý (đánh, đấm…), về mặt ngôn từ (đe dọa bằng ám hiệu, chửi bới, sỉ nhục…), về mặt tương quan (cách ly, cô lập, không cho chung nhóm…) và thông qua phương tiện, truyền thông (đe dọa, quấy rối, sỉ nhục, mạo danh qua điện thoại, Internet, các mạng xã hội…)” (Lê Thị Xuân, 2018)

10

Ngô Phan Anh Tuấn, (2019): “Bạo lực học đường là một thuật ngữ chỉ các hành

động làm tổn hại đến thể chất, tinh thần và vật chất của người khác dưới những hình thức khác nhau diễn ra trong môi trường học đường” (Ngô Phan Anh Tuấn, 2019)

Trong phạm vi tiểu luận có thể hiểu bạo lực học đường là sử dụng sức mạnh để gây hấn về tất cả các phương diện diễn ra trong môi trường học đường

Lý Minh Tiên, Nguyễn Thị Tứ, Bùi Hồng Hà và Huỳnh Lâm Anh Chương, (2012), những nét tâm lý đặc trưng của học sinh trung học cơ sở như:

“Là thời kỳ quá độ, thời kỳ chuyển tiếp từ thế giới trẻ con sang thế giới người lớn Đây là thời kỳ phát triển đầy biến động, có sự nhảy vọt cả về thể chất lẫn tinh thần Sự phát triển “nhảy vọt” về thể chất, sự thay đổi điều kiện sống và hoạt động (học tập, giao tiếp, ), nhất là sự trưởng thành về mặt sinh dục và sự thay đổi vị thế trong gia đình, nhà trường, xã hội đã tạo điều kiện phát sinh nét cấu tạo tâm lý mới trung tâm của tuổi thiếu niên: “cảm giác mình là người lớn (được thể hiện rất rõ thông qua xu hướng vươn lên làm người lớn ở các em Từ cảm nhận về sự trưởng thành của bản thân, ở thiếu niên phát triển mạnh mẽ nhu cầu được độc lập, nhu cầu tự khẳng định mình, nhu cầu tìm kiếm một vị trí trong gia đình, nhà trường và xã hội, đây cũng chính là động lực giúp tự ý thức của thiếu niên được hình thành và phát triển mạnh mẽ Hoạt động học tập có những thay đổi cơ bản về nội dung và hình thức tạo điều kiện cho tính chủ định được phát triển mạnh trên tất cả các dạng hoạt động nhận thức của thiếu niên Đặc biệt, tư duy trừu tượng phát triển mạnh mẽ, tạo điều kiện cho thiếu niên lĩnh hội được những tri thức lý luận, mang tính khái quát hóa cao Đây cũng là cấu tạo tâm lý mới đặc trưng trong hoạt động nhận thức của thiếu niên Hoạt động giao tiếp nói chung, và đặc biệt dạng giao tiếp mang tính chất cá nhân

11

thân tình là hoạt động chủ đạo của lứa tuổi thiếu niên Giao tiếp với người lớn được cải tổ lại, hình thành kiểu quan hệ mới dựa trên cơ sở tôn trọng và bình đẳng Tình bạn cùng giới, tình bạn khác giới phát triển mạnh mẽ Nhu cầu kết bạn tâm tình, tìm kiếm một chỗ đứng trong lòng bạn bè trở thành động cơ chủ lực thúc đẩy các hành động của thiếu niên Đời sống tình cảm của thiếu niên phong phú cả về nội dung và các hình thức biểu hiện, về nội dung, hình thành

và phát triển các loại tình cảm cấp cao như tình cảm đạo đức (nhất là tình cảm gia đình và tình bạn), tình cảm trí tuệ, tình cảm thẩm mỹ, xuất hiện những rung cảm giới tính, về hình thức biểu hiện còn nhiều mâu thuẫn, dễ thay đổi Những cấu tạo tâm lý mới đặc trưng trong nhân cách của thiếu niên là: cảm giác mình

là người lớn (xu hướng vươn lên làm người lớn); nguyện vọng hòa mình vào tập thể, tìm một chỗ đứng trong lòng tập thể; tự ý thức; khả năng đồng nhất với giới tính; khả năng tự đánh giá lại các giá trị, hình thành những quan điểm riêng)” (Lý Minh Tiên, Nguyễn Thị Tứ, Bùi Hồng Hà và Huỳnh Lâm Anh

Chương, 2012)

Nhìn chung, lứa tuổi học sinh trung học cơ sở là thời kỳ quá độ từ “trẻ con” sang

“người lớn”, vì sự quá độ này nên ở lứa tuổi này xuất hiện nhiều sự thay đổi “nhảy vọt” kèm theo các vấn đề hơn ở các lứa tuổi khác

Lứa tuổi học sinh trung học cơ sở là thời kỳ quá độ từ “trẻ con” sang “người lớn”, vì

sự quá độ này nên ở lứa tuổi này xuất hiện nhiều vấn đề hơn các lứa tuổi khác Một trong các vấn đề đáng lo ngại nhất chính là bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở Trong phạm vi tiểu luận có thể hiểu bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở là học sinh trung học cơ sở sử dụng sức mạnh để gây hấn về tất cả các phương diện diễn ra trong môi trường học đường

12

5 Giải pháp phòng chống bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở

Từ tổng hợp các công trình nghiên cứu trên thế giới và tại Việt Nam về vấn đề giải pháp phòng chống bạo lực học đường ở học sinh trung học cơ sở, những giải pháp được tác giả đề xuất cho 4 đối tượng chính là học sinh, giáo viên, phụ huynh, nhà trường như:

Đối với học sinh:

Thứ nhất, học sinh cần tuân thủ nội quy phòng chống bạo lực học đường

Thứ hai, học sinh cần trang bị các kỹ năng phòng chống bạo lực học đường (kỹ năng quản lý cảm xúc, kỹ năng giải quyết mâu thuẫn…)

Thứ ba, học sinh cần tạo nhiều mối quan hệ thân thiết với bạn bè, cha mẹ bạn bè, giáo viên và nhà trường

Thứ tư, học sinh cần nhớ các số điện thoại khẩn cấp khi có bạo lực học đường xảy ra

Thứ năm, học sinh cần tuyên truyền, phổ biến những kiến thức về phòng chống bạo lực học đường cho mọi người xung quanh

Đối với giáo viên:

Thứ nhất, giáo viên trang bị nội dung chỉ thị 993 của Bộ Giáo dục và Đào tạo về việc tăng cường giải pháp phòng, chống bạo lực học đường trong cơ sở giáo dục ban hành vào năm 2019

Thứ hai, giáo viên hiểu rõ đặc điểm tâm sinh lý của học sinh trung học cơ sở

Thứ ba, giáo viên quan sát, lắng nghe học sinh khi học sinh có những biểu hiện bạo lực học đường