Mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của tòa án việt nam và thẩm quyền của trọng tài thương mại (trong nước và nước ngoài) (thẩm quyền riêng biệt của tòa án việt nam có loại trừ thẩm quyền của trọng tài không)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT  BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN TƯ PHÁP QUỐC TẾ ĐỀ TÀI 02 MỐI QUAN HỆ GIỮA THẨM QUYỀN RIÊNG BIỆT CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM VÀ THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI (TRO[.]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

- -BÀI TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

MÔN: TƯ PHÁP QUỐC TẾ

ĐỀ TÀI 02:

MỐI QUAN HỆ GIỮA THẨM QUYỀN RIÊNG BIỆT CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM VÀ THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI THƯƠNG MẠI (TRONG NƯỚC VÀ NƯỚC NGOÀI) (THẨM QUYỀN RIÊNG BIỆT CỦA TÒA ÁN VIỆT NAM CÓ LOẠI TRỪ THẨM QUYỀN CỦA TRỌNG TÀI KHÔNG)

Sinh viên thực hiện : Nguyễn Thị Vân

Mã lớp học phần : INL2006

Giảng viên giảng dạy : Giảng viên Ngô Quốc Chiến

HÀ NỘI-NĂM 2022

1 Đặt vấn đề 2

1.1 Lý do chọn đề tài 2

1.2 Phương pháp nghiên cứu 2

2 Giải quyết vấn đề 2

2.1 Thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam 2

a, Khái niệm 2

b, Phân loại 3

2.2 Thẩm quyền của Trọng tài thương mại 5

2.2.1 Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại 5

2.2.2 Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại 7

2.2.3 Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài 7

2.3 Mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và thẩm quyền của Trọng tài thương mại trong nước 8

2.4 Mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và thẩm quyền của Trọng tài thương mại nước ngoài 9

3 Kết luận 10

4 Danh mục tài liệu tham khảo 10

1 Đặt vấn đề

1.1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay hai phương thức giải quyết tranh chấp phổ biến nhất trong hệ thống

tư pháp là Trọng tài và Tòa án, xét về mặt lịch sử, trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp xuất hiện sớm hơn so với sự ra đời của tòa án Tòa trọng tài là hình thức tiền thân của việc hình thành các tòa án sau này

Cùng với sự phát triển của xã hội, Trọng tài và Tòa án đều có bước chuyển mình mạnh mẽ trong sự phát triển cả về hình thức lẫn thẩm quyền Hai chế định này vừa bổ trợ song cũng vừa hạn chế lẫn nhau Việc trao thẩm quyền như thế nào cho hai chế định này vẫn luôn là bài toán mà các nhà làm luật phải đau đầu chẳng hạn như việc Trọng tài có thẩm quyền tuyên hợp đồng vô hiệu khi hoàn cảnh thay đổi cơ bản hay không?…

Trong bài nghiên cứu này, tác giả sẽ phân tích về thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và phân tích mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của Tòa án với thẩm quyền của Trọng tài

1.2 Phương pháp nghiên cứu

Phương pháp phân tích, so sánh, liệt kê, nhằm phân tích mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và Trọng tài thương mại

2 Giải quyết vấn đề

2.1 Thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam

a, Khái niệm

Thẩm quyền là tổng hợp các quyền mà pháp luật quy định cho một cơ quan,

tổ chức hoặc một công chức được xem xét giải quyết những công việc cụ thể trong

lĩnh vực và phạm vi nhất định nhằm thực hiện chức năng của bộ máy nhà nước Thẩm quyền của Tòa án là toàn bộ những quyền do pháp luật quy định, theo đó Toà án được tiến hành xem xét, giải quyết những vụ việc cụ thể theo quy định của pháp luật

Pháp luật Việt Nam quy định về hai loại thẩm quyền của Tòa đó là thẩm quyền chung và thẩm quyền riêng biệt Sự phân biệt giữa hai loại thẩm quyền này

đó chính là tính chất không xung đột về thẩm quyền xét xử Có nghĩa là thẩm

quyền giải quyết vụ án đó được tuyên bố chỉ thuộc về quyền tài phán của duy nhất một quốc gia Thẩm quyền này mang tính tuyệt đối và tòa án bắt buộc phải tuân thủ (trừ trường hợp điều ước quốc tế có quy định khác)

Việc các quốc gia quy định về thẩm quyền tài phán riêng biệt của tòa án nước mình là hợp lý bởi vì thực tế những vụ việc thuộc thẩm quyền riêng biệt của toà án cũng là những vụ việc có mối quan hệ gắn bó với hệ thống cơ quan tài phán

đó, quy định này nhằm bảo vệ không chỉ lợi ích công dân, pháp nhân mà còn là lợi ích hợp pháp của quốc gia, bảo vệ trật tự công cũng như trật tự pháp lý cùa quốc gia trong quan hệ dân sự quốc tế

b, Phân loại

Hiện nay pháp luật Việt Nam trao cho Tòa án thẩm quyền tài phán riêng biệt trong một số vụ án dân sụ có yếu tố nước ngoài và việc dân sự có yếu tố nước ngoài1 Cụ thể:

- Vụ án dân sự đó có liên quan đến quyền đối với tài sản là bất động sản có trên

lãnh thổ Việt Nam

Một số tranh chấp về bất động sản thuộc thẩm quyền riêng biệt như tranh chấp liên quan đến quyền sở hữu, sử dụng, các biện pháp bảo đảm, đăng ký bất động,… Việc quy định thẩm quyền riêng biệt đối với các vụ án liên quan đến bất

1 Điều 470 BLTTDS 2015

động sản này là phù hợp với các nguyên tắc chung về lãnh thổ quốc gia Theo đó lãnh thổ quốc gia là các bộ phận lãnh thổ thuộc chủ quyền hoàn toàn, tuyệt đối hay riêng biệt của một quốc gia do vậy các quốc gia khác không có quyền tài phán đối với các vùng đất không thuộc lãnh thổ quốc gia mình

Mặt khác, nguyên tắc hàng đầu được nhiều quốc gia công nhận khi giải

quyết các tranh chấp liên quan đến bất động sản đó là thẩm quyền giải quyết tranh chấp sẽ thuộc về Tòa án nơi có bất động sản Điều này là phù hợp với sự quản lý nhà nước về đất đai đồng thời sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho các bên đương sự cũng như Tòa án trong việc xác định nơi có bất động sản, giá trị bất động sản đó

- Vụ án ly hôn giữa công dân Việt Nam với công dân nước ngoài hoặc người không quốc tịch, nếu cả hai vợ chồng cư trú, làm ăn, sinh sống lâu dài ở Việt Nam;

Trong vụ án ly hôn này vấn đề quan trọng nhất để xác định thẩm quyền riêng biệt của Tòa đó là cả hai vợ chồng đều có thường trú ở Việt Nam bởi vì để có thể giải quyết ly hôn, Tòa án cần xem xét đến đời sống hôn nhân của vợ chồng trong thời gian dài do vậy nếu trao thẩm quyền cho nước hai vợ chồng thường trú thì việc giải quyết vụ án sẽ dễ dàng hơn

Bên cạnh đó vấn đề hôn nhân không chỉ liên quan đến nhân thân mà còn liên quan đến tài sản Các tài sản này là tài sản phát sinh trong quá trình chung sống lâu dài tại Việt Nam, do vậy nếu để các tòa Việt Nam giải quyết sẽ dễ dàng hơn trong việc xác định giá trị tài sản và xử lý tài sản

-Vụ án dân sự khác mà các bên được lựa chọn Tòa án Việt Nam để giải quyết theo pháp luật Việt Nam hoặc điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam

là thành viên và các bên đồng ý lựa chọn Tòa án Việt Nam.

- Các yêu cầu không có tranh chấp phát sinh từ quan hệ pháp luật dân sự

Các yêu cầu này là những yêu cầu không có tranh chấp, chỉ thể hiện ý chí của một bên đối với việc yêu cầu Tòa án công nhận hoặc giải quyết một vấn đề Ví

dụ như tuyên bố mất tích, tuyên bố đã chết…

- Yêu cầu xác định một sự kiện pháp lý xảy ra trên lãnh thổ Việt Nam

Những sự kiện phát sinh trển lãnh thổ Việt Nam thì chỉ có Tòa án Việt Nam mới có thẩm quyền để xác định tính hợp pháp của sự kiện đó

- Tuyên bố công dân Việt Nam hoặc người nước ngoài cư trú tại Việt Nam bị mất tích, đã chết nếu việc tuyên bố đó có liên quan đến việc xác lập quyền, nghĩa vụ của họ trên lãnh thổ Việt Nam, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác;

- Tuyên bố công dân nước ngoài người không quốc tịch mất tích, đã chết nếu họ có mặt ở Việt Nam tại thời điểm có sự kiện xảy ra mà sự kiện đó là căn cứ để tuyên bố một người mất tích, đã chết và việc tuyên bố đó có liên quan đến việc xác lập quyền, nghĩa vụ của họ trên lãnh thổ Việt Nam.

- Công nhận tài sản có trên lãnh thổ Việt Nam là vô chủ, công nhận quyền sở hữu của người đang quản lý đối với tài sản vô chủ trên lãnh thổ Việt Nam.

2.2 Thẩm quyền của Trọng tài thương mại

2.2.1 Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại

Căn cứ theo quy định tại khoản 1 Điều 3 Luật thương mại 2005 , “hoạt động thương mại” là khái niệm dùng để chỉ chung những hoạt động có thể sinh lợi, tạo

ra lợi nhuận, được thể hiện dưới các hình thức như mua bán, trao đổi hàng hoá, cung ứng dịch vụ, đầu tư, xúc tiến đầu tư thương mại và các hoạt động khác

nhằm tạo ra lợi nhuận Trong đó:

- “Mua bán hàng hoá”, theo khoản 8 Điều 3 Luật thương mại năm 2005,được

hiểu là hoạt động trao đổi các loại hàng hoá, gồm các loại động sản, và những vật gắn liền với đất đai; trong đó bên bán sẽ có trách nhiệm giao hàng, chuyển quyền sở hữu hàng hoá cho bên mua và nhận thanh toán theo sự thoả thuận của hai bên; còn bên mua hàng hoá sẽ được nhận và sở hữu hàng hoá đã mua

nhưng phải có trách nhiệm thanh toán cho bên bán giá trịhàng hoá đã mua theo

sự thoả thuận trước đó của hai bên

- Còn “cung ứng dịch vụ” là hoạt động thương mại mà trong đó, một bên (còn gọi là bên cung ứng) có hoạt động cung cấp các dịch vụ sẽ thực hiện dịch vụ cho một bên khác theo yêu cầu và nhận thanh toán đối với hoạt động này; còn bên sử dụng dịch vụ (hay còn gọi khách hàng – người có nhu cầu sử dụng dịch vụ) sẽ được thực hiện việc trải nghiệm, sử dụng dịch vụ do bên cung ứng dịch vụ cung cấp và sẽ có trách nhiệm thanh toán tiền cho bên cung ứng dịch vụ2

- “Xúc tiến thương mại”, hiểu là các hoạt động có tính chất thúc đẩy, tìm kiếm cáccơ hội để có thể giao thương, trao đổi, buôn bán hàng hoá, cung ứng dịch vụ, thực hiện các giao dịch thương mại mà hoạt động xúc tiến thương mại thường được thể hiện như các hình thức khuyến mại, quảng cáp, tổ chức triển lãm, hôị chợ…

Như vậy trọng tài thương mại sẽ có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp giữa các bên tranh chấp là các thương nhân khi ký kết các hợp đồng mua bán hàng hoá, hợp đồng cung ứng dịch vụ để phục vụ hoạt động sản xuất, kinh doanh,cung ứng có thể vi phạm quyền, nghĩa vụ và phát sinh tranh chấp với nhau

2.2.2 Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại

Trước đây trong các Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003 và Nghị định

số 25/2004/NĐ-CP thì chỉ quy định thẩm quyền của trọng tài giải quyết tranh chấp giữa các bên là cá nhân kinh doanh, tổ chức kinh doanh3 Theo quy định này, nhiều tranh chấp phát sinh từ hoạt động thương mại nhưng chỉ có một bên là thương nhân hay tranh chấp phát sinh từ quan hệ đầu tư góp vốn của các tổ chức,

cá nhân không có đăng ký kinh doanh sẽ không thuộc phạm vi thẩm quyền của Trọng tài thương mại; và như vậy sẽ hạn chế thẩm quyền giải quyết tranh chấp của trọng tài Do đó, Luật Trọng tài thương mại năm 2010 quy định mở rộng thẩm quyền giải quyết tranh chấp cho trọng tài, để trọng tài có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp giữa ít nhất một bên là thương nhân, có hoạt động thương mại là hợp lý

2.2.3 Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài.

Trọng tài theo Luật Trọng tài thương mại năm 2010 còn có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng trọng tài Quy định này đã làm thống nhất hệ thống pháp luật Việt Nam, giúp các quy định pháp luật đi vào thực tiễn Cụ thể, trước Luật Trọng tài thương mại năm 2010, các văn bản pháp luật khác đã quy định về hình thức giải quyết tranh chấp bằng trọng tài như: Luật Thương mại năm 2005 (khoản 3 Điều 317) quy định trọng tài là một trong bốn hình thức giải quyết tranh chấp thương mại

mà các bên lựa chọn để giải quyết tranh chấp; Luật Đầu tư năm 2005 (Điều 12) cũng quy định trọng tài là một trong bốn hình thức giải quyết tranh chấp liên quan đến hoạt động đầu tư tại Việt Nam; Luật Doanh nghiệp năm 2005 (Điều

3 Khoản 3 Điều 2 Pháp lệnh TTTM năm 2003, Điều 2 Nghị định số 25/2004/NĐ-CP

107) quy định trọng tài là một trong hai cơ quan có thẩm quyền xem xét, hủy

bỏ quyết định của Đại hội đồng cổ đông trong các trường hợp Luật định Tuy nhiên, Pháp lệnh Trọng tài thương mại năm 2003 không quy định trọng tài có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp khác mà các Luật chuyên ngành có quy định Do vậy, đây là điểm mới đáng ghi nhận của Luật Trọng tài thương mại năm 2010 so với các văn bản pháp luật trước đây khi trọng tài có thẩm quyền giải quyết nhiều loại tranh chấp hơn, khiến hệ thống pháp luật đầy đủ và đồng

bộ hơn

Ngoài ra, Luật Trọng tài thương mại năm 2010 quy định thẩm quyền

nhằm bảo vệ người tiêu dùng trong việc lựa chọn phương thức giải quyết

tranh chấp Quy định này dựa trên một thực tế là thông thường người tiêu

dùng bị đặt ở vị thế có nhiều nguy cơ bị lạm dụng bởi các điều kiện và điều khoản trong hợp đồng in sẵn của người bán hàng hoặc người cung cấp dịch vụ,

do vậy cần có quy định bảo vệ họ trong các tình huống cần thiết

Chính vì sự mở rộng về thẩm quyền của Trọng tài dẫn đến một số vụ tranh chấp khó để xác định thuộc về yếu tố thương mại hay dân sự, điều này dẫn đến việc nhiều vụ tranh chấp thuộc về thẩm quyền riêng biệt của Tòa nhưng Trọng tài vẫn có thể giải quyết dựa trên tính chất vụ án và yêu cầu của các bên

2.3 Mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và thẩm quyền của Trọng tài thương mại trong nước

Như đã phân tích ở trên do sự mở rộng về thẩm quyền của trọng tài nên nhiều vụ tranh chấp mang yếu tố nước ngoài lẫn yếu tố thương mại sẽ thuộc cả thẩm quyền của Trọng tài lẫn Tòa án Đồng thời trong Luật Trọng tài Thương mại 2010, và Quy tắc tố tụng trọng tài VIAC 2017, không hề có bất cứ quy định nào liên quan đến việc Trọng tài không được giải quyết những vụ tranh chấp thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Do vậy Trọng tài sẽ không đương nhiên

bị loại trừ thẩm quyền của mình đối với những vụ án liên quan đến thẩm quyền riêng biệt của Tòa nếu các bên vẫn quyết định đưa ra Trọng tài

Việc Trọng tài không bị loại trừ thẩm quyền đối với các vụ án thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa cũng là hợp lý bởi trên thực tế xét về mục đích của thẩm quyền riêng biệt thì như đã phân tích ở trên mục đích chính của thẩm quyền này là để bảo vệ chủ quyền, lãnh thổ của quốc gia không bị tác động bởi một cơ quan tài phán của đất nước khác và tạo sự thuận tiện, nhanh chóng trong xét xử Nếu như vậy Trọng tài Việt Nam vẫn là một cơ quan tài phán thuộc sự điều chỉnh của pháp luật Việt Nam, và vẫn có khả năng để xét xử vụ án một cách thuận tiện

Bên cạnh đó, cơ chế hủy phán quyết trọng tài bởi tòa án cũng thể hiện sự giám sát của Tòa đối với Trọng tài Do vậy việc Trọng tài giải quyết các vụ án thuộc thẩm quyền riêng biệt của tòa vẫn luôn được Tòa án Việt Nam giám sát và

có thể hủy nếu có sai phạm

2.4 Mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và thẩm quyền của Trọng tài thương mại nước ngoài

Theo quy định của điều 459 về những trường hợp không công nhận phán quyết của Trọng tài nước ngoài thì ta có thể thấy việc Trọng tài nước ngoài xét

xử các vụ án thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam không bị loại trừ thẩm quyền một cách minh thị giống như Tòa án nước ngoài Mà thay vào đó ta

có thể thông qua quy định: “Phán quyết của Trọng tài nước ngoài cũng không được công nhận, nếu Tòa án Việt Nam xét thấy việc công nhận và cho thi hành tại Việt Nam phán quyết của Trọng tài nước ngoài trái với các nguyên tắc cơ bản của pháp luật của nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam”4 Như vậy Tòa án

4 Điểm b khoản 2 điều 459 Bộ luật TTDS 2015

Việt Nam hoàn toàn có thể đưa ra các nguyên tắc liên quan đến thẩm quyền tài phán quốc gia về lãnh thổ để loại trừ thẩm quyển của Trọng tài

Đồng thời việc loại trừ thẩm quyền của Trọng tài trong trường hợp này cũng là hợp lý vì cho dù trọng tài thương mại có thẩm quyền giải quyết tranh chấp không dưới danh nghĩa nhà nước những thực tế vẫn bị giám sát bởi các cơ quan tư pháp quốc gia đó Do vậy nếu Tòa án nước ngoài đã không có thẩm quyền để giải quyết thì Trọng tài nước ngoài cũng nên không có thẩm quyền để giải quyết

3 Kết luận

Thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam là một chế định đặc biệt với vai trò để nhà nước quản lý các vấn đề quan trọng của quốc gia một cách gián tiếp thông qua hoạt động tư pháp đặc biệt là bất động sản Do vậy sự tham gia của Trọng tài thương mại vào giải quyết các tranh chấp này cần được pháp luật Việt Nam quy định một cách rõ ràng hơn

Theo đó, tác giả cho rằng cần quy định thẩm quyền này theo hướng không công nhận thẩm quyền của Trọng tài nước ngoài và công nhận thẩm quyền của trọng tài Việt Nam trong việc giải quyết các tranh chấp thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam

4 Danh mục tài liệu tham khảo

[1] Phan Hoài Nam Thẩm quyền của Tòa án Việt Nam đối với tranh chấp về hợp đồng có yếu tố nước ngoài Tạp chí Khoa học Pháp lý Việt Nam Truy cập tại:

https://tapchikhplvn.hcmulaw.edu.vn/module/xemchitietbaibao?oid=375517f1-

fb57-4a20-aa88-424bc77f8a6f&fbclid=IwAR2uEiD16pxcmU8xt6ClqLCxoYO6SYT6N7fHDt9E nWTcJkpO700j7hCrEmc#/_ftnref2