Tiểu luận mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của tòa án việt nam và thẩm quyền của trọng tài thương mại (trong nước và nước ngoài) (thẩm quyền riêng biệt của tavn có loại trừ thẩm quyền của trọng tài không)

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI KHOA LUẬT TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN MÔN TƯ PHÁP QUỐC TẾ Đề tài Mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và thẩm quyền của Trọng tài thương mại (trong nước v[.]

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

KHOA LUẬT

TIỂU LUẬN KẾT THÚC HỌC PHẦN

MÔN : TƯ PHÁP QUỐC TẾ

Đề tài : Mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và thẩm quyền của Trọng tài thương mại (trong nước và nước ngoài) (Thẩm quyền riêng biệt của TAVN có loại trừ thẩm quyền của trọng tài không?)

Họ tên sinh viên : Bùi Thị Hương Trà

Mã sinh viên : 19061371

Mã lớp học phần :

Giảng viên giảng dạy : TS Ngô Quốc Chiến

Mục lục

A- MỞ ĐẦU……….1

1 Lý do chọn đề tài……… 1

2 Đối tượng nghiên cứu……… 1

3 Phương pháp nghiên cứu………2

B- NỘI DUNG………2

I- Thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam………2

1 Quy định về vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài………2

2 Thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam trong giải quyết các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài……… 3

II- Thẩm quyền của Trọng tài Thương mại……….5

III- Mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và thẩm quyền của Trọng tài thương mại ( (Thẩm quyền riêng biệt của TAVN có loại trừ thẩm quyền của trọng tài không?)……… 8

IV- Pháp luật hiện hành với một số bất cập và kiến nghị hoàn thiện………9

C- KẾT LUẬN………10

Danh mục tài liệu tham khảo………

A- MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Trước đây, khi nhắc đến việc giải quyết tranh chấp người ta thường nghĩ ngay đến Tòa án- cơ quan xét xử duy nhất của nước Cộng Hòa Xã Hội Chủ Nghĩa Việt Nam Ngày nay, đối với các tranh chấp thương mại các bên thường ưu tiên lựa chọn Trọng tài bởi phương thức này dựa trên sự thỏa thuận của các bên, có tính hiện đại

và mang lại hiệu quả cao

Đối với các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài thì Tòa án Việt Nam gồm có 2 loại thẩm quyền đó là thẩm quyền chung và thẩm quyền riêng biệt thực tiễn xét xử tại một số quốc gia cho thấy có những trường hợp Tòa án một quốc gia có căn cứ

để xác định thẩm quyền của mình đối với một vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài nào đó nhưng vì những lý do nhất định mà họ lại không được quyền thụ lý Các lý

do này thông thường là do các chủ thể đã lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp khác hoặc do không thuận lợi cho quá trình giải quyết của Tòa án đó… Các trường hợp này có thể gọi chung là những trường hợp giới hạn hay hạn chế thẩm quyền của Tòa án đối với các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài Vậy thẩm

quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và thẩm quyền của Trọng tài thương mại trong và ngoài nước có mối quan hệ như thế nào ? Thẩm quyền riêng biệt của Tòa

án Việt Nam có loại trừ thẩm quyền của Trọng tài không ? Đây là vấn đề nhiều người còn bỏ ngỏ và đó là lý do tôi chọn đề tài này làm tiểu luận kết thúc học phần

2 Đối tượng nghiên cứu

- Thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam

- Thẩm quyền của Trọng tài thương mại ( trong nước và nước ngoài )

- Mối quan hệ giữa thẩm quyền của Tòa án Việt Nam và thẩm quyền của Trọng tài thương mại

3 Phương pháp nghiên cứu

Tiểu luận chủ yếu sử dụng phương pháp thu thập thông tin, phân tích, so sánh, tổng hợp

B- NỘI DUNG I- Thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam

1 Quy định về vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài

Vụ việc dân sự bao gồm vụ án dân sự và việc dân sự :

- Vụ án dân sự là các tranh chấp xảy ra giữa các đương sự như về tranh chấp dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao động,… mà theo quy định thì cá nhân, cơ quan, tổ chức tự mình hoặc thông qua người đại diện hợp pháp khởi kiện vụ án tại tòa án có thẩm quyền để yêu cầu bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của mình

- Việc dân sự là việc cá nhân, cơ quan tổ chức không có tranh chấp nhưng có yêu cầu tòa án công nhận hoặc không công nhận một sự kiện pháp lý nào đó

về yêu cầu dân sự, hôn nhân và gia đình, kinh doanh, thương mại, lao

động,…

Vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài được quy định tại Khoản 2 Điều 464

BLTTDS 2015, theo đó : Vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài là vụ việc dân sự thuộc một trong các trường hợp sau đây:

a) Có ít nhất một trong các bên tham gia là cá nhân, cơ quan, tổ chức nước

ngoài;

b) Các bên tham gia đều là công dân, cơ quan, tổ chức Việt Nam nhưng việc xác lập, thay đổi, thực hiện hoặc chấm dứt quan hệ đó xảy ra tại nước ngoài;

c) Các bên tham gia đều là công dân, cơ quan, tổ chức Việt Nam nhưng đối tượng của quan hệ dân sự đó ở nước ngoài

2 Thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam trong giải quyết các

vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài

Quy định thẩm quyền riêng biệt Toà án trước hết hướng đến bảo vệ chủ quyền tư pháp của quốc gia sở tại và bảo đảm thi hành án, từ đó bảo vệ lợi ích quốc gia lẫn lợi ích của các bên tranh chấp

• Khái niệm thẩm quyền riêng biệt của Tòa án : Thẩm quyền xét xử riêng biệt là việc quốc gia sở tại tuyên bố chỉ có Tòa án nước họ mới có thẩm quyền xét xử đối với một số vụ án nhất định

Ở Việt Nam, về nguyên tắc, nếu các vụ án thuộc thẩm quyền xét xử riêng biệt của Tòa án Việt Nam mà Tòa án nước khác xét xử và ra phán quyết thi phán quyết đó không được công nhận và cho thi hành tại Việt Nam Những vụ việc thuộc thẩm quyền xét xử riêng biệt của Tòa án Việt Nam được quy định tại Điều 470 BLTTDS 2015

a) Những vụ án dân sự có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam

Theo Khoản 1 Điều 470 Bộ luật Tô tụng dân sự 2015, những vụ án dân sự có yếu

tố nước ngoài sau đây thuộc thẩm quyền giải quyết riêng biệt của Tòa án Việt Nam:

- Vụ án dân sự đó có liên quan đến quyền đối với tài sản là bất động sản có trên lãnh thổ Việt Nam;

Toà án Việt Nam có thẩm quyền tuyệt đối với vụ án liên quan bất động sản trên lãnh thổ Việt Nam – một thông lệ được quy định tương đồng bởi nhiều quốc gia Bất động sản là hàng hoá đặc biệt, xuất phát hoặc gắn liền với đất đai – bộ phận lãnh thổ quốc gia Do đó, giải quyết tranh chấp bất động sản liên quan trực tiếp cả yếu tố tự nhiên lẫn pháp lý và xã hội của quốc gia sở tại Mặt khác, bất động sản có tính thanh khoản không cao, do thủ tục xử lý phức tạp, phụ thuộc nhiều quy định của quốc gia đó

- Vụ án ly hôn giữa công dân Việt Nam với công dân nước ngoài hoặc người không quốc tịch, nếu cả hai vợ chồng cư trú, làm ăn, sinh sống lâu dài ở Việt Nam;

Chỉ có quốc tịch thôi là chưa đủ, bởi nó chỉ xác nhận mối liên hệ giữa công dân với nhà nước Do đó, pháp luật quy định việc cư trú, làm ăn, sinh sống lâu dài trên đất nước Việt Nam nhằm tạo thuận lợi cho quá trình tố tụng cũng như thi hành phân chia tài sản chung khi ly hôn

- Vụ án dân sự khác mà các bên được lựa chọn Tòa án Việt Nam để giải quyết theo pháp luật Việt Nam hoặc điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên và các bên đồng ý lựa chọn Tòa án Việt Nam Điều này xuất phát từ nguyên tắc tôn trọng thỏa thuận và sự tự định đoạt của đương sự theo hệ thuộc luật lựa chọn ngày một thông dụng Tuy nhiên, quyền này không phải tha hồ tung hoành ngang dọc, mà chịu giới hạn trong phạm vi pháp luật Việt Nam hoặc điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên cho phép

4

b) Những việc dân sự có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam

- Các yêu cầu không có tranh chấp phát sinh từ quan hệ pháp luật dân sự quy định tại khoản 1 Điều này;

- Yêu cầu xác định một sự kiện pháp lý xảy ra trên lãnh thổ Việt Nam;

- Tuyên bố công dân Việt Nam hoặc người nước ngoài cư trú tại Việt Nam bị mất tích, đã chết nếu việc tuyên bố đó có liên quan đến việc xác lập quyền, nghĩa vụ của họ trên lãnh thổ Việt Nam, trừ trường hợp điều ước quốc tế mà Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam là thành viên có quy định khác;

- Tuyên bố người nước ngoài cư trú tại Việt Nam bị hạn chế năng lực hành vi dân sự, mất năng lực hành vi dân sự nếu việc tuyên bố đó có liên quan đến việc xác lập quyền, nghĩa vụ của họ trên lãnh thổ Việt Nam;

- Công nhận tài sản có trên lãnh thổ Việt Nam là vô chủ, công nhận quyền sở hữu của người đang quản lý đối với tài sản vô chủ trên lãnh thổ Việt Nam

II- Thẩm quyền của Trọng tài thương mại

Trọng tài là phương thức giải quyết tranh chấp phát sinh từ nhu cầu của chính các thương nhân, doanh nghiệp Trong quá trình giải quyết, ý chí của các bên luôn được tôn trọng Các bên có quyền tự do lựa chọn trung tâm trọng tài, trọng tài viên

và xác định thủ tục trọng tài nhằm giải quyết một cách hiệu quả nhất các tranh chấp phát sinh mà ít tốn kém về cả thời gian và kinh phí

Thẩm quyền của Trọng tài thương mại được quy định tại Điều 2 Luật trọng tài thương 2010, theo đó bao gồm :

- Tranh chấp giữa các bên phát sinh từ hoạt động thương mại

- Tranh chấp phát sinh giữa các bên trong đó ít nhất một bên có hoạt động thương mại

- Tranh chấp khác giữa các bên mà pháp luật quy định được giải quyết bằng Trọng tài

Khoản 1 Điều 5 Luật Trọng tài thương mại 2010 cũng quy định : “Tranh chấp được giải quyết bằng Trọng tài nếu các bên có thoả thuận trọng tài Thỏa thuận trọng tài có thể được lập trước hoặc sau khi xảy ra tranh chấp” Vậy, điều kiện để một tranh chấp dân sự được giải quyết bằng hình thức trọng tài thương mại chính

là sự thỏa thuận của các bên, trọng tài thương mại chỉ có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp thương mại nếu các bên có tranh chấp thỏa thuận trọng tài

Như vậy, trọng tài thương mại có thẩm quyền giải quyết các tranh chấp được pháp luật quy định là tranh chấp thương mại, tranh chấp này phát sinh trong hoạt động thương mại giữa các bên (trong đó có ít nhất một bên có hoạt động thương mại), trừ trường hợp pháp luật quy định khác và các bên có thỏa thuận giải quyết tranh chấp bằng trọng tài và “Trong trường hợp các bên tranh chấp đã có thỏa thuận trọng tài mà một bên khởi kiện tại Tòa án thì Tòa án phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được” ( Điều 6 Luật trọng tài thương mại )

III- Mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam và

thẩm quyền của Trọng tài thương mại ( (Thẩm quyền riêng biệt của TAVN có loại trừ thẩm quyền của trọng tài không?)

Nhắc đến thẩm quyền riêng biệt là nói đến thẩm quyền xét xử các vụ việc dân

sự có yếu tố nước ngoài Tranh chấp về dân sự có yếu tố nước ngoài là loại vụ việc có sự xung đột về lợi ích giữa các bên trong một quan hệ pháp lí mà một hoặc các bên đưa ra các yêu cầu, đòi hỏi một lợi ích nhất định ( quyền hoặc nghĩa vụ ) Ví dụ như tranh chấp về hợp đồng, phân chia di sản thừa kế, tranh

chấp về quyền sở hữu đối với tài sản , quyền nuôi con … có yếu tố nước ngoài

Ở các quốc gia trên thế giới sự phân định thẩm quyền giữa Tòa án và Trọng tài thương mại còn nhiều khác biệt Có những quốc gia ưu tiên lựa chọn Tòa án, nhưng có những quốc gia lại lựa chọn cơ chế Trọng tài để được thỏa thuận theo

ý chí và bí mật về thông tin, điều mà Tòa án không có được Chẳng hạn như tại Đức, khi các bên chọn Tòa án để giải quyết cho vụ việc của mình thì việc lựa chọn Tòa án có thể bị vô hiệu nếu thuộc thẩm quyền riêng biệt của Đức nhưng với cơ chế Trọng tài thương mại BLTTDS Đức không hề đưa ra sự giới hạn cho thẩm quyền riêng biệt hay không, tức là nếu khởi kiện trước Tòa án về một vụ việc đã có thỏa thuận trọng tài thì Tòa án phải từ chối vụ việc đó nếu bị đơn không đồng ý với vụ kiện này, trừ trường hợp Tòa án cho rằng thoả thuận trọng tài là vô hiệu, không hợp lệ hoặc không thể thực hiện được, còn việc tranh chấp

đó có thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án hay không thì không cần quan tâm tới Tại Thụy Sỹ cũng vậy, Luật Tư pháp quốc tế của Thụy Sĩ cũng quy định Tòa án phải từ chối thẩm quyền của mình nếu đã tồn tại một thỏa thuận trọng tài, các trường hợp ngoại lệ được đưa ra cũng không bao gồm thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án

Tại Việt Nam :

1 Đối với trọng tài nước ngoài

Công ước New York 1958 về Công nhận và cho thi hành phán quyết trọng tài nước ngoài (Việt Nam đã là thành viên) có ghi nhận rằng Toà án của một Quốc gia thành viên, khi nhận được một đơn kiện về một vấn đề mà đối với vấn đề đó các bên đã có thoả thuận trọng tài thì phải chuyển đến trọng tài, trừ khi Toà án thấy rằng thoả thuận nói trên không có hiệu lực, không hiệu quả hoặc không thể

thực hiện được, tức là nếu thỏa thuận trọng tài đã có hiệu lực thì Tòa án phải từ chối thẩm quyền mà không phân biệt vụ việc đó có thuộc thẩm quyền riêng biệt hay không

Thêm vào đó, Điều 459 BLTTDS 2015 về những trường hợp không công nhận phán quyết Trọng tài nước ngoài cũng không quy định trường hợp Trọng tài nước ngoài giải quyết vụ việc thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam

Có nghĩa là nếu các bên giải quyết tại Trọng tài nước ngoài về vụ việc thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam thì phán quyết đó vẫn có thể được công nhận tại Việt Nam

 Như vậy, từ các căn cứ pháp lý trên có thể thấy thẩm quyền riêng biệt của

Tòa án Việt Nam không loại trừ thẩm quyền của Trọng tài thương mại nước ngoài Theo đó, dù vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền riêng biệt của Tòa án Việt Nam nhưng giữa các bên đã có thỏa thuận Trọng tài và thỏa thuận đó đã có hiệu lực thì Tòa án phải từ chối thụ lý

2 Đối với Trọng tài thương mại trong nước

Vì thẩm quyền riêng biệt của Tòa án thường được đặt ra đối với các vụ việc dân sự có yếu tố nước ngoài mà có tính chất quan trọng tới an ninh, trật tự của quốc gia, nhằm bảo vệ lợi ích cho con người và tài sản của đất nước mình bằng việc giới hạn thẩm quyền của Tòa án nước khác thông qua việc tuyên bố chỉ Tòa án nước sở tại mới có thẩm quyền xét xử Mặc dù quy định thẩm quyền của mình nhưng đối tượng mà điều luật muốn hướng tới lại là Tòa án các nước khác Do vậy mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của

Tòa án Việt Nam với Trọng tài thương mại trong nước được xác định theo nguyên tắc hệ thuộc luật lựa chọn (lex voluntaris) tại Điều 6 Luật Trọng tài Thương mại 2010 : “Trong trường hợp các bên tranh chấp đã có thỏa thuận trọng tài mà một bên khởi kiện tại Tòa án thì Tòa án phải từ chối thụ lý, trừ trường hợp thỏa thuận trọng tài vô hiệu hoặc thỏa thuận trọng tài không thể thực hiện được”

IV- Pháp luật hiện hành với một số bất cập và kiến nghị hoàn thiện

Liên quan đến mối quan hệ giữa thẩm quyền riêng biệt của Tòa án và Trọng tài thương mại hay thỏa thuận lựa chọn cơ chế giải quyết được quy định tại điểm a khoản 1 Điều 472 về quyền thỏa thuận lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp : “Các đương sự được thỏa thuận lựa chọn phương thức giải quyết tranh chấp theo quy định của pháp luật áp dụng đối với quan hệ dân sự có yếu tố nước ngoài và đã lựa chọn Trọng tài hoặc Tòa án nước ngoài giải quyết vụ việc

đó Trường hợp các bên thay đổi thỏa thuận lựa chọn Trọng tài hoặc Tòa án nước ngoài bằng thỏa thuận lựa chọn Tòa án Việt Nam hoặc thỏa thuận lựa chọn Trọng tài hoặc Tòa án nước ngoài bị vô hiệu hoặc không thể thực hiện được, hoặc Trọng tài hoặc Tòa án nước ngoài từ chối thụ lý đơn thì Tòa án Việt Nam vẫn có thẩm quyền giải quyết” cho thấy sự tiến bộ khi đề cập đến trường hợp thỏa thuận lựa chọn Tòa án nhưng lại khá chung chung

Do vậy, theo tôi cần phải tách thỏa thuận lựa chọn trọng tài và lựa chọn Tòa án thành hai trường hợp khác nhau Đối với lựa chọn Trọng tài, dù vụ việc dân sự

có yếu tố nước ngoài thuộc thẩm quyền riêng biệt thì Tòa án Việt Nam vẫn phải

từ chối thụ lý Đối với trường hợp thỏa thuận lựa chọn Tòa án nước ngoài, việc giới hạn thẩm quyền chỉ áp dụng cho thẩm quyền chung mà thôi Đồng thời, bổ