Sáng kiến kinh nghiệm ứng dụng trò chơi Đường lên đỉnh Olympia trong dạy học các bài luyện tập Hoá học 8

Sáng kiến kinh nghiệm ứng dụng trò chơi Đường lên đỉnh Olympia trong dạy học các bài luyện tập Hoá học 8. áp dụng chương trình sách giáo khoa cũ..............................................................................................................................................................................................................................

MỤC LỤC

PHẦN MỞ ĐẦU 1

1 Lý do chọn đề tài 1

2 Mục đích nghiên cứu 2

3 Đối tượng nghiên cứu 2

4 Giả thuyết khoa học 2

5 Nhiệm vụ nghiên cứu 2

6 Phạm vi nghiên cứu đề tài 2

7 Phương pháp nghiên cứu 3

PHẦN NỘI DUNG 4

CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 4

1.1 Trò chơi trong dạy học và phương pháp dạy học thông qua trò chơi 4

1.2 Lợi ích của việc dạy học thông qua trò chơi 4

1.3 Phân loại trò chơi trong dạy học 5

1.4 Nguyên tắc của trò chơi dạy học 5

1.5 Một số vấn đề về trò chơi Đường lên đỉnh Olympia 6

1.5.1 Khái niệm trò chơi Đường lên đỉnh Olympia 6

1.5.2 Các bước tổ chức trò chơi Đường lên đỉnh Olympia trong dạy học 6

1.5.3 Yêu cầu sư phạm của trò chơi Đường lên đỉnh Olympia 8

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐƯỜNG LÊN ĐỈNH OLYMPIA TẠI TRƯỜNG THCS XUÂN GIANG 9

2.1 Những thuận lợi và khó khăn của GV và HS trong quá trình dạy và học 9

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng 9

2.3 Kết quả khảo sát 10

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP ỨNG DỤNG TRÒ CHƠI ĐƯỜNG LÊN ĐỈNH OLYPIA TRONG DẠY HỌC CÁC BÀI LUYỆN TẬP HÓA HỌC 8 12

3.1 Xác định nội dung cần ôn tập 12

3.2 Phương tiện dạy học 12

3.3 Chuẩn bị nội dung trò chơi 12

3.3.1 Phần thi khởi động 12

3.3.2 Phần thi Vượt chướng ngại vật 14

3.3.3 Phần thi Tăng tốc 17

3.3.4 Phần thi Về đích 19

3.4 Giáo án bài luyện tập theo hình thức trò chơi Đường lên đỉnh Olympia 20

CHƯƠNG 4: ĐÁNH GIÁ CHẤT LƯỢNG VIỆC ỨNG DỤNG TRÒ CHƠI ĐƯỜNG

LÊN ĐỈNH OLYMPIA VÀO DẠY HỌC 25

4.1 Mục đích đánh giá 25

4.2 Đối tượng và phạm vị 25

4.3 Kết quả đánh giá 25

4.4 Ưu điểm và hạn chế 27

4.4.1 Ưu điểm 27

4.4.2 Hạn chế 27

KẾT LUẬN VÀ KIẾN NGHỊ 28

1 KẾT LUẬN 28

2 KIẾN NGHỊ 28

TÀI LIỆU THAM KHẢO 30

PHẦN MỞ ĐẦU

1 Lý do chọn đề tài

Hiện nay, trong sự nghiệp đổi mới toàn diện của đất nước, đổi mới nền giáo dụcđào tạo là một trong những trọng tâm quan trọng của sự phát triển Điều 28.2 Luật Giáodục nước ta (2005) cũng nhấn mạnh: “Phương pháp giáo dục phổ thông phải phát huytính tích cực, tự giác, chủ động, sáng tạo của học sinh; phù hợp với đặc điểm của từng lớphọc, môn học; bồi dưỡng phương pháp tự học, khả năng làm việc theo nhóm; rèn luyện kỹnăng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tác động đến tình cảm, đem lại niềm vui, hứng thúhọc tập cho học sinh”

Nghị quyết Hội nghị Trung ương 8 khóa XI về đổi mới căn bản, toàn diện giáo dục

và đào tạo nêu rõ: “Tiếp tục đổi mới mạnh mẽ phương pháp dạy và học theo hướng hiệnđại; phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo và vận dụng kiến thức, kỹ năng của ngườihọc; khắc phục lối truyền thụ áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cáchhọc, cách nghĩ, khuyến khích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật và đổi mới trithức, kỹ năng, phát triển năng lực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang tổ chức hình thứchọc tập đa dạng, chú ý các hoạt động xã hội, ngoại khóa, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnhứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông trong dạy và học”

Mặt khác, chúng ta đang sống trong thời đại bùng nổ thông tin, theo các chuyêngia ước lượng cứ 1 ngày có khoảng 2000 cuốn sách được xuất bản Số lượng tri thức ngàycàng tăng lên, nhưng thời gian học đường lại có hạn Do vậy, không thể dạy cho học sinhbiết tất cả mọi thứ được, mà phải dạy cho học sinh biết phát hiện và giải quyết vấn đề,nghiên cứu theo chiều sâu và đa chiều thay cho theo chiều rộng Mặt khác, khoa học vàcông nghệ ngày càng phát triển, chức năng truyền đạt kiến thức không còn là độc quyềncủa giáo viên mà học sinh cũng có thể tự tìm kiếm tri thức thông qua mạng xã hội,internet và các nguồn thông tin khác

Khổng Tử đã có câu: “Biết mà học không bằng thích mà học, thích mà học khôngbằng say mà học Vì vậy, trong dạy học nói chung và dạy học Hóa học nói riêng, GV tạođược hứng thú học tập cho HS là một thành công góp phần đảm bảo chất lượng dạy học.Hóa học làm một môn học mới đối với học sinh lớp 8, kiến thức đại cương vi mô khôkhan, trừu tượng nên nhiều học sinh còn bỡ ngỡ với môn học mới, thấy môn Hóa học khó

và không hứng thú với môn học

Hiện nay, HS phải học quá nhiều, phải dành thời gian tìm hiểu, đào sâu tiếp thukiến thức ở tất cả các môn học Nhiều HS có áp lực tâm lí rất lớn trong việc tìm hiểu, tiếpthu kiến thức mới Việc dành thời gian quá nhiều cho học tập dẫn đến việc vui chơi, nghỉngơi của HS ít đi, HS cảm thấy mệt mỏi về tinh thần, lười suy nghĩ, thụ động trong tư duy

và tiếp thu kiến thức

Ở thế kỉ XX, nhà tâm lí học Thụy Sĩ Jpiget đã nói: “Thông qua hoạt động vui chơi

để tiến hành học tập” Tôi nhận thấy đa số HS không hứng thú với môn học nhưng lại rấttích cực tham gia các trò chơi kết học trong môn học Hoạt động dạy học Hóa học thôngqua trò chơi sẽ giúp HS thêm hứng thú với bộ môn, đồng thời còn phát huy được năng lực

tự chủ, năng lực hợp tác, năng lực tư duy sáng tạo và khát khao nỗ lực giành chiến thắngcủa HS, từ đó thúc đẩy HS học tập, tìm tòi kiến thức Hóa học

Trò chơi Đường lên đỉnh Olympia ra đời từ năm 1999 luôn có sức hút vô cùng lớn

- nơi đó có chiếc vòng nguyệt quế lấp lánh trên đỉnh vinh quang thôi thúc các HS nỗ lựckhông ngừng để thực hiện giấc mơ chinh phục đỉnh cao tri thức Tuy nhiên, trong dạy học

ở trường THCS, tôi thấy GV tổ chức trò chơi nói chung và trò chơi Đường lên đỉnhOlympia cho HS nói riêng rất ít, chưa thu hút được tất cả HS tham gia, nhiều HS còntham gia rất hời hợt, chưa phát huy được những tác dụng tích cực to lớn của trò chơi

Chính vì những thực trạng trên mà tôi quyết định chọn đề tài: “Ứng dụng trò chơi

đường lên đỉnh Olympia trong dạy học các bài luyện tập Hóa học 8”.

2 Mục đích nghiên cứu

Nghiên cứu và đề xuất quy trình tổ chức trò chơi Đường lên đỉnh Olympia trong

dạy học một số bài luyện tập trong chương trình Hóa học 8

3 Đối tượng nghiên cứu

- Trò chơi đường lên đỉnh Olympia trong dạy học các bài luyện tập Hóa học 8.

4 Giả thuyết khoa học

Nếu xây dựng được quy trình tổ chức trò chơi Đường lên đỉnh Olympia trong dạyhọc các bài luyện tập Hóa học 8 thì vừa củng cố được kiến thức, kĩ năng cơ bản, phát triểnnăng lực của HS; vừa tạo hứng thú và niềm yêu thích bộ môn của HS

5 Nhiệm vụ nghiên cứu

- Hệ thống hóa một số cơ sở lí luận của phương pháp dạy học tích cực, phương

pháp sử dụng trò chơi trong dạy học

- Xây dựng cơ sở lí luận của việc tổ chức trò chơi Đường lên đỉnh Olympia

- Thiết kế tổ chức trò chơi Đường lên đỉnh Olympia trong dạy học các bải luyệntập Hóa học 8

6 Phạm vi nghiên cứu đề tài

Các bài luyện tập trong chương trình Hóa học 8

7 Phương pháp nghiên cứu

- Nghiên cứu cơ sở lí luận các tài liệu giáo dục, các phương pháp dạy học tích cực

có liên quan đến đề tài

- Trao đổi, giao tiếp, quan sát sự thay đổi của HS trong các tiết học có tổ chức tròchơi Đường lên đỉnh Olympia

- Xin ý kiến đóng góp của các đồng nghiệp có kinh nghiệm trong việc tổ chức tròchơi trong dạy học

PHẦN NỘI DUNG CHƯƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN 1.1 Trò chơi trong dạy học và phương pháp dạy học thông qua trò chơi.

Có rất nhiều quan điểm khác nhau về trò chơi dạy học Theo lý luận dạy học, tất cảnhững trò chơi gắn với nội dung học tập, có luật chơi chặt chẽ, mang tính định hướng sựphát triển trí tuệ của người học đều được gọi là trò chơi học tập

A.I Xôrôkina đã đưa ra một luận điểm vô cùng quan trọng về đặc thù củatrò chơi dạy học (còn gọi là trò chơi học tập): “Trò chơi học tập là một quá trìnhphức tạp, nó là hình thức dạy học, đồng thời nó vẫn là một trò chơi Khi các mốiquan hệ chơi bị xóa bỏ, ngay lập tức trò chơi biến mất và khi ấy trò chơi biếnthành tiết học, đôi khi biến thành sự luyện tập”

Trò chơi học tập khác với trò chơi rèn luyện sức khỏe và giải trí, trò chơi học tậpnhằm phát triển trí tuệ của HS và có những đặc điểm sau:

- Nội dung trò chơi phải gắn với nội dung học tập của môn học, bài học

- TCHT có luật rõ ràng nhằm đạt được mục đích học tập

- TCHT có kết quả rõ ràng Kết quả này thể hiện sự cố gắng tìm tòi, tiếp thu kiếnthức và hợp tác trong nhóm của người học Do vậy, nó mang đến niềm vui và sự thỏa mãncủa người tham gia

- Mỗi trò chơi thường được diễn ra trong không gian và thời gian nhất định củahoạt động giáo dục

- Mọi học sinh đều thu nhận được những nội dung học tập chứa đựng trong tròchơi phù hợp với trình độ và lứa tuổi

Như vậy, có thể hiểu trò chơi dạy học là những trò chơi có nội dung gắnliền với nội dung dạy học, được giáo viên thiết kế, lựa chọn nhằm sử dụng mộtcách chủ động vào quá trình dạy học nhằm tăng tính tương tác, tích cực trongquá trình dạy học nhằm đạt được mục tiêu dạy học

1.2 Lợi ích của việc dạy học thông qua trò chơi

- Sử dụng trò chơi trong dạy học góp phần đổi mới phương pháp dạy học tích cực,phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS; phát triển năng lực hợp tác nhóm vàtinh thần đoàn kết của HS Mặt khác, thông qua hoạt động trò chơi, học sinh được củng

cố, ôn luyện lại kiến thức đã được học HS cũng có thể tự do phạm sai lầm mà không gâytổn hại về thể chất và tinh thần Những sai lầm sẽ được phân tích, thảo luận, rút kinhnghiệm ngay trong hoạt động nhóm hoặc sau trò chơi Từ đó, học sinh sẽ biết cách nhìn

nhận, phân tích, so sánh khái quát kiến thức đã lĩnh hội trước đó Vì vậy mà thông qua tròchơi, học sinh được rèn luyện trí nhớ và có ấn tượng mạnh mẽ về kiến thức đó, học sinhchắc chắn sẽ nhớ kiến thức lâu hơn.

- Việc ứng dụng trò chơi trong dạy học còn khơi gợi khát khao chiến thắng và sự

nỗ lực ở mức cao nhất của HS để giành được giải nhất Từ đó, HS sẽ dành nhiều thời gian

để tìm tòi, khám phá kiến thức, hăng say với môn học

- Ngoài ra, HS còn học được cách tôn trọng luật chơi, tôn trọng kết quả cuối cùng

Từ đó, HS sẽ học được cách làm chủ thành công và thất bại trong cuộc sống

1.3 Phân loại trò chơi trong dạy học

Hoạt động dạy học trên lớp có thể được chia ra 4 loại chính, theo đó, theo mục tiêucủa từng hoạt động sẽ có 4 nhóm trò chơi chính như sau:

- Nhóm trò chơi dùng trong hoạt động khởi động/xuất phát/dẫn nhập bài học nhằmtạo hứng thú, tâm thế nhận thức cho người chơi (HS)

- Nhóm trò chơi dùng trong hoạt động hình thành kiến thức mới (HS tìm hiểu, lĩnhhội kiến thức bài học)

- Nhóm trò chơi dùng trong thực hành, hệ thống hóa kiến thức, củng cố ôn tập

- Nhóm trò chơi dùng trong vận dụng kiến thức (HS vận dụng kiến thức để giảiquyết vấn đề thực tiễn)

1.4 Nguyên tắc của trò chơi dạy học

Trò chơi trong dạy học mang đầy đủ tính chất của trò chơi thông thường và có kếthợp với hoạt động giáo dục Vì vậy, trò chơi dạy học có một số thành tố như sau:

- Nội dung của trò chơi: Đây là nhiệm vụ mà HS cần thực hiện trong quá trìnhtham gia trò chơi Nội dung này phải gắn liền với mục tiêu bài học hoặc mục tiêu của mộtphần học cụ thể

- Hình thức chơi: hình thức chơi phải đa dạng: cá nhân, tập thể, vận động,… để HStham gia tích cực, hứng khởi với các hoạt động khác nhau mà không bị nhàm chán

- Luật chơi: luật chơi phải rõ ràng, dễ hiểu và hợp lí GV cần đưa ra luật chơi đòihỏi nhiều HS tham gia để phát huy tính chủ động, tích cực và tình thần hợp tác trongnhóm của HS

- Thời gian: Thời gian tổ chức trò chơi tùy thuộc vào mục đích, nội dung học tậpkhi tiến hành trò chơi của GV

- Dụng cụ chơi: thiết kế đơn giản, dễ tìm, dễ kiếm, hoặc tận dụng những vật liệu cósẵn và được hướng dẫn cụ thể, chi tiết trong luật chơi, đảm bảo tính khoa học

1.5 Một số vấn đề về trò chơi Đường lên đỉnh Olympia

1.5.1 Khái niệm trò chơi Đường lên đỉnh Olympia

Đường lên đỉnh Olympia là một cuộc thi kiến thức trên truyền hình dành cho họcsinh trung học phổ thông do VTV3 – Đài Truyền hình Việt Nam tổ chức Cuộc thi hàngnăm này được bắt đầu tổ chức bắt đầu từ năm 1999, và là chương trình có tuổi đời dàinhất trong các chương trình trò chơi truyền hình của VTV3 Trong đó mỗi năm có 36cuộc thi tuần, 12 cuộc thi tháng, 4 cuộc thi quý và 1 cuộc thi chung kết được truyền hìnhtrực tiếp trên VTV3, thu hút hàng triệu HS và người dân trên cả nước theo dõi Không chỉmang tới các phần học bổng dành cho những người chiến thắng, hơn thế, với tinh thần

chinh phục các đỉnh cao tri thức, Đường lên đỉnh Olympia góp phần tích cực để tạo nên

những thế hệ thanh niên Việt Nam giỏi giang, tự tin, năng động, sẵn sàng học tập và làmviệc vì sự phát triển lớn mạnh của đất nước Việt Nam thân yêu

Cuộc thi gồm có 4 phần chơi:

1.5.2 Các bước tổ chức trò chơi Đường lên đỉnh Olympia trong dạy học

Dựa trên chương trình Đường lên đỉnh Olympia trong dạy học để từ đó GV đưa raluật chơi và cách thức tổ chức trò chơi trong dạy học các bài luyện tập trong chương trìnhHóa học 8

- Bước 1: Đặt tên trò chơi

Tên trò chơi phải hấp dẫn, có khả năng lôi cuốn HS tham gia GV nên để tên tròchơi đơn giản, ngắn gọn, phản ánh được mục đích và nội dung trò chơi, tạo ấn tượng banđầu với HS Để tạo một trò chơi đầy sáng tạo mà vẫn quen thuộc với HS, GV nên để têntrò chơi có gần giống với tên của chương trình gốc và thay đổi sáng tạo tùy thuộc vào nộidung bài học và đặc điểm lớp học

- Bước 2: Xác định mục tiêu trò chơi

Mục tiêu trò chơi cần gắn với mục tiêu của bài học hoặc nội dung học Các mụctiêu cần rõ ràng, cụ thể, phản ánh được mức độ cao thấp của yêu cầu cần đạt về kiến thức,

kĩ năng và năng lực của HS

- Bước 3: Xác định nội dung trò chơi

Chương trình Đường lên đỉnh Olympia gồm có 4 phần thi Tuy nhiên, tùy thuộcvào nội dung kiến thức, đối tượng HS và thời gian học tập mà GV có thể lựa chọn nhiềuhơn hoặc ít hơn các phần thi so với bản gốc của chương trình GV cần chọn nội dung đảmbảo đủ các mức độ từ thấp đến cao để đảm bảo tính thách thức Tùy thuộc vào kiến thức

mà GV tổ chức từng phần nội dung vào từng phần chơi của trò chơi cho phù hợp, đảmbảo được mục tiêu bài học, mạch kiến thức và tính kịch tính, hấp hẫn của trò chơi

Thời gian chơi mỗi phần thi GV cần tính toán cụ thể, đảm bảo HS có thể hoànthành được nhiệm vụ trong thời gian cho phép đồng thời vẫn đảm bảo thời gian của bàihọc

- Bước 4: Hướng dẫn trò chơi

GV giải thích rõ nội dung chơi, luật chơi cho HS:

+ Số lượng người tham gia: số lượng người tham gia, số lượng người trong mộtnhóm, cử nhóm trưởng và thư kí nếu có

+ Dụng cụ: GV nêu rõ các dụng cụ HS có khi tham gia từng phần chơi

+ Cách chơi: GV giới thiệu rõ nhiệm vụ của người chơi hoặc đội chơi, thời giantừng phần chơi, những điều người chơi không được làm (nếu có)

+ Cách xác nhận kết quả và cách tính điểm, cách xếp giải của trò chơi

- Bước 5: Thực hiện trò chơi

Giáo viên cho học sinh thực hiện trò chơi theo các hoạt động đã nêu Giáo viêntheo dõi quá trình thực hiện các hoạt động chơi của học sinh, nhắc nhở nếu hànhđộng sai hoặc giúp đỡ học sinh nếu còn lúng túng

- Bước 6: Nhận xét và đánh giá sau khi chơi

GV giúp HS nhận xét về:

+ Mức độ thực hiện và nắm vững luật chơi

+ Thành tích của HS sau khi trò chơi kết thúc

+ Những quan hệ của HS trong đội chơi và sự hợp tác của các thành viên trong đội.Giáo viên công bố thành tích đạt được của từng cá nhân, đội chơi và trao phầnthưởng cho các đội đạt giải

1.5.3 Yêu cầu sư phạm của trò chơi Đường lên đỉnh Olympia

- Các câu hỏi, câu trả lời sử dụng trong trò chơi cần rõ ràng, ngắn gọn, hướng vàokiến thức cơ bản, bám sát mục tiêu bài học

- Câu hỏi phải chính xác, kích thích sự tư duy của HS

- Câu hỏi đưa ra phù hợp với từng đối tượng HS, khơi gợi sự hứng thú và phát huytính tích cực, chủ động của HS

CHƯƠNG 2: THỰC TRẠNG VỀ TỔ CHỨC TRÒ CHƠI ĐƯỜNG LÊN ĐỈNH

OLYMPIA TẠI TRƯỜNG THCS XUÂN GIANG 2.1 Những thuận lợi và khó khăn của GV và HS trong quá trình dạy và học.

- Học sinh chủ yếu tập trung vào các môn thi toán, văn, anh để thi lên lớp 10 nênviệc chú tâm học tập vào môn Hóa học là một điều khó khăn Môn Hóa học lại là mộtmôn học mới với các em, với lượng kiến thức rất nhiều nhưng lại không có tiết bổ trợ nêncác em chưa đươc củng cố, rèn luyện nhiều kiến thức, kĩ năng

- Học sinh đang trong lứa tuổi vị thanh niên, tâm trạng chưa ổn định nên cũng ítnhiều đến việc tiếp thu kiến thức nếu không tập trung Phần đầu chương trình Hóa học 8

là những kiến thức đại cương khô khan nên không tạo được hứng thú, say mê bộ môn của

HS ngay từ ban đầu

Để có cơ sở thực tiễn cho việc thiết kế và sử dụng trò chơi trong dạy học Hóa học,tôi đã tiến hành điều tra ý kiến của các giáo viên cùng chuyên môn trong tổ Khoa học tựnhiên và các em học sinh

2.2 Tổ chức khảo sát thực trạng

- Nội dung khảo sát: Thực trạng sử dụng trò chơi dạy học trong dạy học nói chung

và trò chơi Đường lên đỉnh Olympia nói riêng

- Phương pháp khảo sát:

+ Quan sát trong các giờ học

+ Phiếu điều tra, điều tra bằng form

Link form khảo sát:

*Học sinh:

1FAIpQLSf42PzSRtE78hJ4HI8wqlTer5HR7XcmjUVAa3lZ56Tu0pIp6A/viewform?usp=sf_link

*Giáo viên:

https://docs.google.com/forms/d/e/

1FAIpQLSeIuxdP14SkJiogfTRodkiTl79W7PqryVRFfZYY6kRZQzS48g/viewform?usp=sf_link

- Thời gian khảo sát: tháng 9 năm 2021

Nội dung các phiếu thăm dò ý kiến được trình bày trong phần phụ lục

Biểu đồ khảo sát học sinh

Qua kết quả thăm dò 107 HS trong phạm vi 3 lớp nghiên cứu, tôi nhận thấy phầnlớn HS không thích học các bài luyện tập do các em phải ôn tập một lượng lớn kiến thức,rất khó ghi nhớ và phải làm nhiều bài tập HS rất hào hứng và thích tham gia các trò chơi,đặc biệt trò chơi Đường lên đỉnh Olypia trong dạy học nhưng GV rất ít khi tổ chức các tròchơi trong dạy học nói chung và trò chơi Đường lên đỉnh Olympia nói riêng

Kết quả phiếu thăm dò của GV tại trường THCS Xuân Giang như sau:

Biểu đồ khảo sát giáo viên

Qua kết quả khảo sát 37 GV của trường THCS Xuân Giang, tôi nhận thấy đa số

GV đều thấy được vai trò quan trọng của việc tổ chức trò chơi trong dạy học: giúp HS dễnhớ kiến thức hơn, lớp học sôi nổi hơn nhưng có rất ít GV thường xuyên tổ chức trò chơitrong dạy học cho HS Bên cạnh đó, phần lớn GV cũng rất thích xem trò chơi Đường lênđỉnh Olympia nhưng lại ứng dụng tổ chức trò chơi cho HS rất ít Lí do là trò chơi Đườnglên đỉnh Olympia có nhiều phần chơi nên khó có thể áp dụng tất cả trong một bài học.Hơn nữa, GV cần chuẩn bị rất nhiều, khả năng công nghệ thông tin của GV lại hạn chế

HS khi tham gia chơi trò chơi cũng rất dễ ồn ào, ảnh hưởng tới thời lượng tiết học 45phút/ 1 tiết

CHƯƠNG 3: BIỆN PHÁP ỨNG DỤNG TRÒ CHƠI ĐƯỜNG LÊN ĐỈNH OLYPIA

TRONG DẠY HỌC CÁC BÀI LUYỆN TẬP HÓA HỌC 8 3.1 Xác định nội dung cần ôn tập

Các bài luyện trong chương trình Hóa học 8 là các bài tổng kết kiến thức cuốichương hoặc một phần kiến thức về chất HS đã học Vì vậy nội dung HS cần ôn tập chính

là những kiến thức, kĩ năng chính, cơ bản nhất của cả chương học, phần học đó

Các câu hỏi môn Hóa học gồm cả câu hỏi trắc nghiệm và tự luận Vì vậy, GV cầnxây dựng hệ thông câu hỏi của trò chơi có cả hai loại hình thức này để có thể rèn luyệncho HS kĩ năng làm bài tập Hóa học Mặt khác, việc có đa dạng hình thức câu hỏi cũng sẽkhông gây nhàm chán cho HS GV có thể thiết kế, sưu tầm, hệ thống câu hỏi, đảm bảophù hợp và đạt được mục tiêu bài học, củng cố, rèn luyện được kiến thức, kĩ năng, đồngthời phát triển năng lực chung và năng lực đặc thù của môn Hóa học

3.2 Phương tiện dạy học

GV nên kết hợp việc sử dụng công nghệ thông tin (phần mềm power point, )trong dạy học, đặc biệt hình ảnh, âm thanh sử dụng trong trò chơi cần hấp dẫn, lôi cuốn,

rõ nét để bài học thêm sinh động, thu hút được HS tham gia Một điều quan trọng nữa khi

tổ chức trò chơi để đảm bảo chính xác và công bằng cho người chơi, GV cần phải có đồng

hồ tính thời gian hoặc nhạc hiệu thời gian làm bài của HS Từ đó HS có thể chủ độngtrong suy nghĩ và hành động của mình, GV cũng có thể điều khiển trò chơi theo đúng thờigian qui định

Đối với hoạt động trong trò chơi, GV cần chuẩn bị những dụng cụ cần thiết nhưbảng phụ, bút dạ, phù hợp với từng nội dung của trò chơi

3.3 Chuẩn bị nội dung trò chơi

GV nên chia lớp làm 4 nhóm, yêu cầu các nhóm bầu nhóm trưởng, thư kí nhóm vàđặt tên cho nhóm Tôi nhận thấy các em rất hào hứng với việc này Các em thảo luận sôinổi, nhóm nào cũng muốn tên nhóm mình thật hay, thật nhiều ý nghĩa; bước đầu tạo được

sự hứng thú đầu tiên của HS với trò chơi

Tùy vào nội dung bài học, thời gian học và đối tượng HS, GC có thể giảm bớt sốphần thi, không nhất thiết phải đủ cả 4 phần thi

3.3.1 Phần thi khởi động

Theo chương trình Đường lên đỉnh Olympia năm 2021 thì phần thi khởi động cácthí sinh sẽ lần lượt trả lời các câu hỏi trong gói câu hỏi của mình trong 60 giây và chươngtrình năm 2022 thì các thí sinh sẽ bấm chuông giành quyền trả lời các câu hỏi Tuy nhiên

theo tôi, với phạm vi lớp học nhiều thành viên thì GV nên cho HS cả lớp trả lời các câuhỏi cùng một thời gian, có thể hoạt động cá nhân hoặc hoạt động nhóm, điểm vẫn tính cho

cả nhóm để có thể đảm bảo được thời gian học tập

Giáo viên nên chọn ra 5 câu hỏi trắc nghiệm để có thể khái quát được những nộidung cơ bản nhất của phần học Hệ thống câu hỏi phải chọn lựa kĩ, độ khó ở mức đơngiản vì đây là phần thi đầu tiên của HS, cần tạo không khí thoải mái để HS bắt nhịp dầndần với trò chơi, nếu câu hỏi quá khó sẽ dễ khiến HS nản lòng, không có hứng thú và ýchí tham gia các phần thi tiếp theo

Ví dụ: Ở bài luyện tập 4, phần thi khởi động GV có thể sử dụng ứng dụng plikers

tổ chức phần chơi này trong việc ôn tập lại kiến thức cần nhớ cho HS

*Mục tiêu:

- HS hệ thống lại các khái niệm: mol, khối lương mol, thể tích mol của chất khí, tỉkhối của chất khí

- HS hiểu được ý nghĩa của các công thức chuyển đổi và áp dụng chính xác những

chuyển đổi đó vào tính toán

GV có thể tổ chức phần chơi này như sau:

*Luật chơi:

- Tất cả các thành viên trong cả lớp tham gia trả lời 5 câu hỏi trắc nghiệm

- Thời gian suy nghĩ cho mỗi câu tối đa 30 giây

- HS giơ thẻ trả lời sao cho phương án lựa chọn hướng lên trên

- Điểm thi của cả đội sẽ là tổng điểm của các thành viên đạt được sau 5 câu hỏi

- Mỗi câu trả lời đúng thành viên sẽ được 10 điểm

*Các câu hỏi trong phần thi:

Câu 1: Điền vào chỗ trống: Mol là lượng chất có chứa…… nguyên tử (hoặc phân tử) chấtđó

Câu 2: 9.1023 phân tử khí oxi có trong bao nhiêu mol?

Câu 3: Tính số mol của 28 gam nguyên tử sắt (Biết Fe = 56)?

Câu 4: Số mol của 4,48 lít khí oxi (đktc) là:

Câu 5: Trong phòng thí nghiệm, khi thu khí hiđro bằng phương pháp đẩy không khí cần

để bình thu khí như thế nào?

A Miệng hướng xuống dưới (cách 1)

B Miệng hướng lên trên (cách 2)

Sau mỗi câu hỏi, GV dừng lại chốt kiến thức cần nhớ

Ngoài cách tổ chức phần thi khởi động như trên, GV có thể áp dụng linh hoạt cáctrò chơi khác vào phần thi khởi động mà không cần áp dụng đúng luật chơi của phần thikhởi động một cách cứng nhắc như trên Một số trò chơi GV có thể kết hợp vào trò chơiĐường lên đỉnh Olympia trong phần thi Khởi động: trò chơi xếp hình, trò chơi đuổi hìnhbắt chữ, cặp đôi hoàn hảo,…

Nội dung kiến thức phần thi Khởi động– phần thi đầu tiên cần tạo cảm giác nhẹnhàng, đơn giản, HS không mất quá nhiều công sức để đạt được mục tiêu, tạo tâm lí tự tinvảo bản thân có thể vượt qua được các phần thi trong trò chơi, GV cũng có thể áp dụngnội dung kiến thức phần mở đầu bài học

Ví dụ: Ở bài Luyện tập 4, GV có thể thiết kê một video chứa các thông tin liênquan đến nhà bác học Avogađro và cho HS xem một video mở bài với câu hỏi: “Ông làai?”

*Luật chơi:

- Xem 1 đoạn video trong thời gian 1 -phút 30 giây

- Các đội viết câu trả lời ra bảng phụ và giơ lên bất cứ lúc nào có câu trả lời

- Nhóm có câu trả lời sớm nhất được 100 điểm

- Lần lượt 3 nhóm còn lại sẽ giành được 80 điểm, 60 điểm và 40 điểm

3.3.2 Phần thi Vượt chướng ngại vật

Phần thi Vượt chướng ngại vật của VTV 3 là sự kết hợp giữa trò chơi ô chữ ( gồm

4 câu hỏi) và mảnh ghép bí ẩn Mỗi ô chữ là một gợi ý của chướng ngại vật, khi mỗi ôchữ được mở ra thì một phần hình ảnh của chướng ngại vật cũng được mở ra HS có thểtrả lời chướng ngại vật bất cứ lúc nào, trả lời đúng chướng ngại vật càng sớm thì điểmcàng cao

Khi thực hiện ứng dụng trò chơi trong dạy học, tôi nhận thấy việc áp dụng luậtchơi như trên chỉ áp dụng được với những kiến thức dễ vì nếu HS trả lời được chướngngại vật rồi thì những ô chữ (câu hỏi sau) HS sẽ không phải trả lời nữa, như vậy hiệu quả

ôn tập, nhớ lại kiến thức của HS sẽ không cao Vì vậy, khi tổ chức phần chơi này, GV cóthể lựa chọn cách chơi phù hợp Nếu HS được trả lời Chướng ngại vật bất cứ lúc nào(cách 1) thì sẽ kích thích tư duy và tính kịch kính của trò chơi Nếu HS trả lời hết các từhàng ngang mới trả lời Chướng ngại vật (cách 2) thì HS sẽ phải tự ôn lại tất cả các kiếnthức của trò chơi Theo tôi, với những kiến thức đơn giản, dễ nhớ, tôi sẽ chọn cách chơi

số 1 Với những kiến thức khó nhớ và nhiều nội dung, tôi chọn cách chơi số 2 Mỗi từhàng ngang HS tìm ra được, một phần của Chướng ngại vật sẽ được mở ra

Phần thi này gồm những câu hỏi ngắn, từ khóa thường là nội dung chính của bàihọc, phần học nên phù hợp với phần ôn tập lại những kiến thức cần nhớ

Nội dung các bài luyện tập trong chương trình Hóa học 8 tôi thấy phần lớn là ôntập lại kiến thức ở nhiều chủ đề khác nhau Vì vậy, nếu nội dung ôn tập nhiều hơn mộtchủ đề (từ khóa) thì GV có thể áp dụng linh hoạt, sử dụng những câu hỏi cho các từ hàngngang có thể liên quan đến nhiều chủ đề khác nhau, đảm bảo ôn tập được tất cả các nộidung của bài học, từ khóa có thể chọn lựa bằng chính tên gọi trong phần tên chương học

Số lượng câu hỏi có thể nhiều hơn 4, tùy thuộc nội dung kiến thức và thời gian của tròchơi

GV cũng có thể thay đổi hình ảnh của Chướng ngại vật bằng việc cho các chữ cáicủa từ khóa nằm trong các từ hàng ngang (sử dụng chỉ một trò chơi ô chữ)

Trong phần chơi này, GV nên thực hiện chuẩn bị theo các bước như sau:

- Bước 1: Xác định từ chìa khóa (Chướng ngại vật): Từ chìa khóa thường là nộidung trọng tâm của bài học, phần học

- Bước 2: GV lựa chọn câu hỏi tương ứng với các từ hàng ngang, hình ảnh gợi ýChướng ngại vật

- Bước 3: GV thiết kế các từ hàng ngang, các ô chữ cần thiết kế đẹp mắt, hấp dẫn,đặc biệt âm thanh cần sống động để tạo không khí thi đấu và vui vẻ trong lớp học

Ví dụ: Ở Bài luyện tập 6: Để tạo chướng ngại vật trong phần tính chất, ứng dụng

và điều chế khí hiđro:

- Bước 1: Xác định từ chìa khóa là “khí hiđro”

- Bước 2: Tôi sử dụng các câu hỏi có liên quan đến tính chất vật lí, tính chất hóahọc, điều chế và ứng dụng của khí hiđro

Câu 1: Tính chất hóa học đặc trưng của khí hiđro là gì?

Trả lời: Tính khử

Câu 2: Trong phòng thí nghiệm, người ta điều chế khí hiđro bằng cách cho dungdịch axit clohiđric HCl hoặc dung dịch axit sunfuric H2SO4 loãng tác dụng với kim loạinhư Zn, Fe, Al, Mg Để khu khí hiđro vào bình ta phải úp bình vì khí hiđro … hơn khôngkhí?

Trả lời: Nhẹ

Câu 3: Phản ứng của khí hiđro tác dụng với khí oxi được dùng trong đèn xì oxi –hiđro vì phản ứng……?

Trả lời: tỏa nhiều nhiệt

Câu 4: Phản ứng hóa học sau thuộc loại phản ứng gì?

H2 + CuO  t o Cu + H2O

Trả lời: Phản ứng thế

Bước 3: Tôi thiết kế phần thi trên power point như sau:

Hình ảnh chướng ngại vật:

GV có thể từ hình ảnh chướng ngại vật mà liên hệ thực tế về:

- Bóng bay sử dụng khí hiđro giá rẻ được bán và sử dụng rất nhiều trong đời sốngnhưng lại tiềm ẩn mối nguy hiểm cực lớn

- Dịch vụ du lịch ngắm Phan Thiết bằng khinh khí cầu đầu tiên ở Việt Nam Từkhinh khí cầu, du khách có thể ngắm sa mạc, ao hồ, sông ngòi, ruộng đồng, làng quê,biển, rừng đến những khu đô thị đông đúc

*Luật chơi:

- Chướng ngại vật là một từ gồm có 8 chữ cái

- Có 4 từ hàng ngang – cũng chính là 4 gợi ý liên quan đến chướng ngại vật mà HSphải đi tìm Có 1 gợi ý thứ 5 – là 1 hình ảnh liên quan đến chướng ngại vật hoặc chính làchướng ngại vật Hình ảnh được chia thành 4 ô đánh số thứ tự từ 1 đến 4

- Mỗi đội có tối đa 1 lượt lựa chọn để chọn trả lời một trong các từ hàng ngangnày

- Trả lời đúng mỗi từ hàng ngang sẽ được 10 điểm và 1 góc (được đánh số tươngứng với số từ hàng ngang) của hình ảnh cũng được mở ra

- Các đội có thể trả lời Chướng ngại vật bất cứ lúc nào Trả lời đúng Chướng ngạivật ở hàng ngang đầu tiên được 80 điểm, lần lượt trả lời đúng ở các hàng ngang tiếp theođược 60 điểm, 40 điểm, 20 điểm

- Nếu trả lời sai Chướng ngại vật sẽ bị loại khỏi phần chơi này

3.3.3 Phần thi Tăng tốc

Phần thi Tăng tốc của chương trình Đường lên đỉnh Olympia gồm có 4 câu hỏi với

độ khó tăng dần Các thí sinh lần lượt trả lời 4 câu hỏi Số điểm người chơi giành được sẽphụ thuộc vào thời gia trả lời đúng của thí sinh, tạo nên sự thi đấu gay cấn và kịch tính

Đối với các nội dung trong các bài luyện tập Hóa học 8, tôi nhận thấy GV có thể

áp dụng vào phần ôn tập kiến thức cần nhớ và phần làm bài tập vận dụng của HS Trongquá trình dạy học, tôi thường áp dụng vào phần làm bài tập vận dụng vì phần thi này làphần thi thứ 3, phần thi 1 và 2 trước đó thường HS đã ôn tập được các kiến thức cần nhớ

Ở phần thi này, GV chuẩn bị 4 câu hỏi có liên quan đến nội dung ôn tập, có thể cho

HS thi theo đội hoặc hoạt động cá nhân, điểm của đội sẽ được tính bằng tổng điểm củacác thành viên trong đội

Ngoài ra, với những bài cần luyện tập cho HS nhiều bài tập, GV cũng có thể cho

HS làm các bài tập theo nhóm, kết quả sẽ được tính theo từng phần nội dung mà HS trảlời đúng

Khi tổ chức thi chỉ có một mình GV theo dõi và điều khiển trò chơi, không có cácphương tiện kĩ thuật hiện đại hỗ trợ nên tôi thấy việc đánh giá kết quả theo thời gian trảlời đúng câu hỏi của HS gặp rất nhiều khó khăn, chưa kể nếu 2 nhóm có kết quả gần nhauthì GV khó mà có thể xác định được chính xác là nhóm nào có kết quả trước Vì vậy, tôithường không xét kết quả theo thời gian ở phần thi này.

Ví dụ 1: Khi dạy bài luyện tập 6, phần thi tăng tốc tôi cho HS ôn tập lại kiến thức,

kĩ năng viết PTHH và phân loại các loại phản ứng hóa học Tôi đưa ra câu hỏi gồm 4phần như sau:

Câu hỏi: Em hãy lập các PTHH theo các sơ đồ phản ứng sau và cho biết mỗi phảnứng trên thuộc loại phản ứng gì?

a) H2 + O2

o t

  ?

c) H2 + Fe3O4

o t

  ? + ?d) Fe + HCl → ? + ?

*Luật chơi:

- Các đội có thời gian 30 giây để trả lời mỗi phần của câu hỏi

- Các đội viết câu trả lời của mình ra bảng phụ và giơ lên khi thời gian kết thúc

- Mỗi câu trả lời đúng được 20 điểm

Ví dụ 2: Ở phần thi tăng tốc, tôi muốn cho HS ôn tập phần tỉ khối của chất khí nên

tôi cho HS thi theo đội hoàn thành bài tập sau:

Câu hỏi: Khí nitơ N2 và khí cacbonic CO2 đều không duy trì sự cháy Khí nào đượcdùng để dập tắt đám cháy? Giải thích tại sao?

*Luật chơi:

- Mỗi đội có 3 phút để trả lời câu hỏi

- Các đội viết câu trả lời vào bảng phụ Khi hoàn thành, các đội giơ tay để xác địnhthứ tự.

- Hoàn thành trong thời gian nhanh nhất được cộng 20 điểm, lần lượt các nhómcòn lại được cộng 15 điểm, 10 điểm, 5 điểm

3.3.4 Phần thi Về đích

Phần thi Về đích là phần thi cuối cùng của bài học Vì vậy, GV nên chọn nhữngbài tập tự luận, bài tập tính toán để rèn luyện năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học, nănglực tính toán, tư duy của HS

Những bài tập tự luận, tính toán trong môn Hóa học thường có nhiều phần, nhiềucâu hỏi nên GV có thể tính kết quả bằng từng phần trả lời đúng của HS thay vì tính kếtquả cả bài đúng

Ví dụ: Ở bài luyện tập 4, phần thi Về đích tôi muốn ôn tập cho HS kĩ năng giải bài

toán tính theo PTHH, tôi cho câu hỏi về đích như sau:

Câu hỏi: Khí metan CH4 có trong khí tự nhiên hoặc trong khí biogas Khí metancháy trong không khí sinh ra khí cacbonđioxit và hơi nước

a) Tính thể tích khí cacbon đioxit (đktc) thu được sau khi đốt cháy hoàn toàn0,15mol metan

b) Tính thể tích khí oxi cần dùng để đốt cháy hoàn toàn 2 lít khí metan (các thể tíchkhí đo ở cùng điều kiện to,p)

Trả lời:

PTHH: CH4 + 2O2t0

→ CO2 + 2H2Oa) Theo PTHH: n C H4

→ V O2=2 2=4 lít

20

2020

1010

*Luật chơi:

- Mỗi đội có thời gian 4 phút để trả lời câu hỏi

- Các đội viết câu trả lời vào bảng phụ, trả lời đúng được 80 điểm

3.4 Giáo án bài luyện tập theo hình thức trò chơi Đường lên đỉnh Olympia

- Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học

- Năng lực vận dụng kiến thức hóa học vào cuộcsống

- Năng lực giải quyết vấn đề thông qua môn hóahọc

3 Về phẩm chất

Giúp học sinh rèn luyện bản thân phát triển các phẩm chất tốt đẹp: yêu nước, nhân

ái, chăm chỉ, trung thực, trách nhiệm

II Thiết bị dạy học và học liệu

- Ôn tập lại kiến thức về nước, axit, bazơ và muối.

- Hoàn thành bảng khái niệm, công thức và tên gọi của axit, bazơ và muối

III TỔ CHỨC HOẠT ĐỘNG DẠY HỌC

1 Ổn định lớp

2 Hoạt động dạy học

1 GV tổ chức lớp học theo tổ, mỗi tổ được coi là một đội chơi Các đội chơi sẽtham gia một chương trình gọi tên là “Đường lên đỉnh Olympia” GV đưa ra cách thức vàquy định luật chơi cho cả lớp Tổng điểm của cả đội sau các phần thi là cơ sở để đánh giá

và xếp loại các đội chơi Đội giành được số điểm cao nhất sẽ là giành chiến thắng!

GV cho các nhóm giới thiệu tên và nhóm trưởng của nhóm mình.

Hoạt động của GV Hoạt động của HS Kết quả cần đạt

Hoạt động 1: Ôn tập thành phần và tính chất của nước

a Mục tiêu: HS hệ thống lại kiến thức về thành phần và tính chất của nước.

b Nội dung: HS chơi trò chơi xếp mảnh ghép

c Sản phẩm: Học sinh xếp đúng được thành phần và tính chất của nước theo hình cho

trước

d Tổ chức thực hiện:

GV giới thiệu phần thi đầu

tiên mang tên: :Khởi động”

GV giới thiệu luật chơi cho

nhớ và điểm của từng đội

-HS lắng nghe và hiểu luậtchơi

- HS hoàn thành tròchơi theo nhóm, nhóm nàohoàn thành xong thì báo cáo

GV kiểm tra kết quả

-HS ghi bài

I Kiến thức cần nhớ.

1 Thành phần hóa học của nước.

- Nước gồm hiđro và oxitrong đó tỉ lệ về khốilượng là 1 phần hi đro và 8phần oxi

2 Tính chất hóa học của nước.

+ Tác dụng với một số kimloại Na, K, Ca, Ba

2Na + 2H2O → 2NaOH +

H2

+ Tác dụng với oxit bazơ

Na2O + H2O→ 2NaOH+ Tác dụng với oxit axit

SO2 + H2O →

H2SO3

Hoạt động 2: Ôn tập định nghĩa, công thức, phân loại và cách gọi tên axit,

bazơ, muối

a Mục tiêu: HS hệ thống lại kiến thức về định nghĩa, công thức, phân loại và cách gọi

tên axit, bazơ, muối

b Nội dung: HS chơi trò chơi theo nhóm, HS trình bày phần tổng kết kiến thức đã

chuẩn bị ở nhà

c Sản phẩm: Học sinh tìm được các từ hàng ngang và từ khóa của trò chơi.

HS hệ thống được bảng định nghĩa, công thức, phân loại và cách gọi tên axit, bazơ,muối