Nghiên cứu chuyển giao, ứng dụng khoa học công nghệ trong sử dụng hợp lý tài nguyên, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững 441 TÌM HIỂU CÁC HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG, ỨNG PHÓ VỚI BIẾ[.]
Trang 1TÌM HIỂU CÁC HOẠT ĐỘNG TRUYỀN THÔNG BẢO VỆ
MÔI TRƯỜNG, ỨNG PHÓ VỚI BIẾN ĐỔI KHÍ HẬU CỦA MỘT SỐ
TÔN GIÁO TRÊN ĐỊA BÀN THÀNH PHỐ HÀ NỘI
Bùi Thị Phương Thùy, Trần Thị Kim Anh, Nguyễn Thị Huyền Anh
Trường Đại học Tài nguyên và Môi trường Hà Nội
Tóm tắt
Bảo vệ môi trường và biến đổi khí hậu là những chủ đề đang nhận được rất nhiều sự quan tâm trên toàn thế giới, trong đó bao gồm cả các tổ chức tôn giáo Ở Hà Nội, các tổ chức tôn giáo thông qua nhiều hình thức và phương tiện đa dạng, phong phú, kết hợp giữa truyền thống và hiện đại để tuyên truyền, kêu gọi mọi người chung tay bảo vệ môi trường, thích ứng với biến đổi khí hậu, đồng thời góp phần nâng cao nhận thức cho người dân về môi trường, khí hậu và biến đổi khí hậu.
Từ khóa: Phật giáo; Công giáo; Bảo vệ môi trường; Biến đổi khí hậu; Truyền thông.
Abstract
Learn about communication activities on environmental protection and climate change
response of some religions in Hanoi City
Environmental protection and climate change are topics that are attracting global attention, including religious organizations In Hanoi, religious organizations have combined tradition and modernity in various forms and means of communication to propagate and call on people to join hands in protecting the environment and adapting to climate change as well as contribute to raising people’s awareness about environment, climate and climate change.
Keywords: Buddhism; Catholicism; Environmental protection; Climate change; Media.
1 Mở đầu
Diễn đàn đối thoại chính sách cấp cao giữa Ủy ban Quốc gia về BĐKH và các đối tác phát triển, diễn ra tại Hà Nội ngày 25/10/2016, đã nhận định Việt Nam là một trong năm nước chịu ảnh hưởng nặng nề nhất của biến đổi khí hậu (BĐKH) và nước biển dâng Trung bình mỗi năm
có 457 người thương vong, thiệt hại bình quân hằng năm là 1,9 tỷ USD, tương đương 1,3 % GDP của cả nước
BĐKH đã và đang diễn ra ngày càng mạnh mẽ, tác động đến mọi mặt của đời sống kinh tế -
xã hội Theo nhận định của IPCC, 90 % biến đổi khí hậu hiện nay là do con người gây ra Vì vậy, nếu không có sự quan tâm đúng mức đối với công tác bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu, Việt Nam sẽ phải đối mặt với những rủi ro lớn do tác động của BĐKH và nước biển dâng
Để làm được việc này, chúng ta cần sự chung tay, góp sức của cả cộng đồng Trong đó, không thể thiếu vai trò của các tổ chức tôn giáo trong hoạt động truyền thông, tuyên truyền về bảo vệ môi trường và ứng phó với BĐKH
Là một quốc gia đa tôn giáo, Việt Nam hiện có 06 tôn giáo chính là Công giáo, Phật giáo, Cao Đài, Hòa Hảo, Tin Lành và Hồi giáo, trong đó, lớn nhất là Phật giáo và Công giáo Theo kết quả điều tra của Tổng cục thống kê Việt Nam năm 2019, có 16 tôn giáo được phép hoạt động trên lãnh thổ Việt Nam Số người theo tôn giáo là 13,2 triệu người, chiếm 13,7 % tổng dân số cả nước Trong đó, số người theo Công giáo là đông nhất, với 5,9 triệu người, chiếm 44,6 % tổng số người theo tôn giáo và chiếm 6,1 % tổng dân số cả nước Tiếp đến là số người theo Phật giáo, với 4,6 triệu người, chiếm 35 % tổng số người theo tôn giáo và chiếm 4,8 % dân số cả nước [2]
Trang 2Các tổ chức tôn giáo dưới nhiều hình thức khác nhau, đã tích cực tuyên truyền các thông tin và những vấn đề cấp bách về tình trạng ô nhiễm môi trường, suy thoái môi trường và BĐKH trên thế giới nói chung và Việt Nam nói riêng hiện nay; phổ biến về các chủ trương, chính sách, giải pháp của Chính quyền đối với nhiệm vụ bảo vệ môi trường, ứng phó với BĐKH Phật giáo và Công giáo là 2 tôn giáo có nhiều đóng góp to lớn trong vai trò truyền thông về bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu
Để hiểu rõ hơn về các hoạt động và hiệu quả truyền thông của tôn giáo trong vấn đề bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu, các tác giả đã nghiên cứu hoạt động truyền thông bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu của các tôn giáo trên địa bàn thành phố Hà Nội
Mục tiêu nghiên cứu là hoạt động truyền thông bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu của các tôn giáo (Phật giáo, Công giáo) trên địa bàn thành phố Hà Nội, từ đó, đề xuất các giải pháp phù hợp nhằm nâng cao hiệu quả truyền thông đến người dân trong hoạt động bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu
2 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp phân tích tổng hợp: tìm hiểu, phân tích tài liệu, số liệu về các phương pháp truyền thông bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu của Phật giáo và Công giáo trên internet, các bản báo cáo, các nghiên cứu khoa học có từ trước
- Phương pháp điều tra xã hội học: khảo sát mức độ quan tâm của người dân trong vấn
đề truyền thông bảo vệ môi trường, ứng phó với BĐKH tại các cơ sở tôn giáo thông qua phát bảng hỏi
Nhóm tác giả sử dụng bảng hỏi gồm 20 câu hỏi nhằm tìm hiểu kỹ hơn các hoạt động truyền thông biến đổi khí hậu trong 04 cơ sở Phật giáo và 03 nhà thờ Công giáo trong nội thành Hà Nội
Số lượng phiếu khảo sát được phát ra và thu lại hợp lệ là 60 phiếu (đối tượng khảo sát bao gồm nhà
sư, các tín đồ Phật giáo, tín đồ Công giáo, các linh mục)
- Phương pháp chuyên gia: gặp gỡ, trao đổi với các nhà chức sắc tôn giáo và những người
tổ chức truyền thông bảo vệ môi trường, BĐKH để tìm hiểu về các hoạt động bảo vệ môi trường, ứng phó BĐKH trong cơ sở tôn giáo
- Phương pháp xử lý số liệu thống kê: kết quả thu được sẽ được xử lý và thống kê bằng phần mềm Excel
3 Kết quả và thảo luận
3.1 Giáo lý và giáo luật của tôn giáo trong bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu
Giáo lý của Phật giáo
Giáo lý Duyên khởi chỉ ra rằng, vạn vật đều chịu sự chi phối của luật nhân quả mà tồn tại và
phát triển Nhìn rộng ra các vật chất đều do “nhân”, “duyên” kết hợp mà thành Mọi sự vật, hiện tượng đều có mối liên hệ mật thiết với nhau, cái này còn thì cái kia còn, cài này mất thì cái kia cũng không tồn tại được nữa Cũng như con người với thiên nhiên, không phải hai thể tách biệt mà có
sự tương tác, phụ thuộc lẫn nhau, mọi hành vi của con người đều có tác động lớn tới môi sinh và ngược lại Con người và môi trường xung quanh cùng tạo nên một hệ sinh thái, con người không thể sống khi thiếu đi các điều kiện môi trường Cũng như nếu môi sinh bị ô nhiễm thì cuộc sống của con người sớm muộn rồi cũng bị ảnh hưởng [1]
Thuyết Tứ Diệu Đế hay Tứ Thánh Đế là cái gốc cơ bản của Phật giáo, là nội dung kinh
nghiệm giác ngộ của Phật Thích-ca Mâu-ni, gồm 04 chân đế cơ bản: Khổ đế, Tập đế, Diệt đế và
Trang 3Đạo đế “Nếu vận dụng thuyết Tứ Diệu Đế của Phật giáo để lý giải, con người làm ô nhiễm, suy thoái chính là sự đau khổ” [2], vì môi trường là nơi sinh sống và cung cấp những điều kiện cần thiết cho sự sống, không có nó thì con người không thể tồn tại và phát triển Mọi sự khổ đau đều
có nguyên nhân, bắt nguồn từ vô minh (không hiểu được Tứ Diệu Đế) và lòng tham ái (tham lam) của con người, khi mà con người còn thiếu hiểu biết và vì sự phát triển của bản thân mà khai thác tận diệt đối với môi trường, khiến môi trường ô nhiễm và không thể phục hồi được, việc phát triển không ngừng gây phát thải quá nhiều khí nhà kính, gây biến đổi khí hậu Muốn chấm dứt khổ đau
do việc ô nhiễm môi trường sinh thái gây nên, phải xoá bỏ tận gốc nỗi khổ, ở đây chính là tìm kiếm con đường chấm dứt sự ô nhiễm và suy thoái môi trường - thực hành Bát chính đạo Theo
Bát chính đạo, để diệt trừ vô minh, con người cần tu tập theo Tuệ, Giới và Định Con người cần có
trí tuệ, có hiểu biết về bản chất của môi trường, tác động qua lại giữa con người và tự nhiên (Tuệ)
Từ đó thực hành những hành động bảo vệ môi sinh (Giới) và tiếp tục duy trì, phát huy những hành động đó về sau (Định) Với trí tuệ, hiểu biết đúng đắn phải đi đầu, bởi chỉ khi có những hiểu biết
đó, con người mới có thể thay đổi được hành vi huỷ hoại, tận diệt môi trường và thay vào đó là các hành vi bảo vệ môi trường
Không sát sinh là một trong Ngũ giới mà Đức Phật khuyên răn đệ tử nên làm Muốn sống
hoà hợp với thiên nhiên, thì con người phải tôn trọng sự sống, ngay cả loài sinh vật và cây cỏ nhỏ nhất Việc tôn trọng sự sống dù là nhỏ bé nhất đã giúp bảo vệ các loài sinh vật, bảo tồn sự đa dạng sinh học
Từ xa xưa, các đệ tử Phật giáo đã ăn chay và đó là một trong những giới luật mà họ tuân theo
để tránh gây tổn hại tới các loài sinh vật Tuy nhiên, theo các nghiên cứu của các nhà khoa học, Ăn chay cũng giúp giảm ô nhiễm môi trường và giảm nhẹ ảnh hưởng của biến đổi khí hậu Vì chăn
nuôi thải ra môi trường những chất khí như mêtan, ammoniac,… gây ô nhiễm không khí, xả thải chất thải từ các trại chăn nuôi ra nguồn nước lân cận, tiêu tốn nhiều tài nguyên nước ngọt và diện tích đất để chăn thả và trồng cây cho gia súc khiến nhiều cánh rừng bị chặt hạ Thêm vào đó, việc phá rừng, sản xuất phân đạm, sử dụng nhiên liệu trong máy móc công nghiệp,… để phục vụ chăn nuôi khiến lượng phát thải khí nhà kính gia tăng; một số động vật nhai lại còn phát ra khí mêtan trong ruột của chúng và phân súc vật không được ủ kĩ sẽ phát thải metan và oxit nito vào không trung, gia tăng lượng khí nhà kính là nguyên nhân gây ra biến đổi khí hậu hiện tại [9]
Giáo lý của Công giáo
Giáo hội Công giáo cũng chỉ ra rằng tài nguyên thiên nhiên là của các thế hệ chung sống trên Trái đất Nghĩa là tài nguyên thiên nhiên là của toàn thể nhân loại kể cả trước kia, hiện nay hay trong tương lai Chúng ta kế thừa thành quả mà thế hệ trước để lại, hưởng lợi lao động của những người đương thời và trong tương lai, sẽ dành thành quả lao động tốt đẹp của chúng ta cho con cháu Chính vì thế, chúng ta phải có bổn phận đối với mọi người và không thể từ chối quan tâm tới những người sống sau chúng ta Chăm sóc, bảo vệ thiên nhiên, môi trường là trách nhiệm của tất cả mọi người, để giữ gìn tài sản chung của gia đình nhân loại, để các thế hệ tiếp theo có thể tiếp tục sử dụng Những hành động can thiệp để sửa đổi, bảo tồn, chăm sóc tự nhiên xuất phát từ
sự tôn trọng trật tự, vẻ đẹp và sự hữu ích của các sinh vật hay môi trường thiên nhiên đều đáng ca ngợi Nhưng nếu những hành động can thiệp ấy gây hại thì đáng lên án
Ngày nay, việc phát triển khoa học kĩ thuật tiên tiến giúp con người từng bước chinh phục và làm chủ thiên nhiên Con người với sự trợ giúp đắc lực của máy móc hiện đại đã bành trướng sự can thiệp của mình tới mọi ngóc ngách trên trái đất, thoả mãn trí tò mò và nhu cầu vật chất của bản thân Song nếu không có đạo đức trong khoa học kĩ thuật, coi thiên nhiên là vật vô tri vô giác mà
Trang 4khai thác bất chấp hậu quả thì con người sẽ phải trả giá cho hành vi của mình Khi ngăn sông xây đập thuỷ điện để đáp ứng nhu cầu năng lượng, không ai nghĩ bão lụt sẽ gia tăng Khi các nhà vật
lý nguyên tử tìm ra năng lượng hạt nhân đâu ngờ rằng thảm cảnh xảy ra ở Hiroshima, Nagasaki, Chernobyl hay Fukushima Giáo hội Công giáo cho rằng việc ứng dụng các khám phá mới trong lĩnh vực công nghiệp và nông nghiệp cũng đem đến những hậu quả tai hại lâu dài Từ đó, chúng
ta phải đau đớn nhìn nhận rằng mình không thể can thiệp vào lĩnh vực sinh thái mà không chú ý tới những hậu quả của sự can thiệp ấy tới các lĩnh vực khác và tới hạnh phúc của các thế hệ tương lai Phát triển kinh tế là mục tiêu và nhu cầu cấp bách của từng cá nhân, gia đình và mỗi quốc gia nhưng người ta không thể bất chấp lợi ích kinh tế mà tàn phá môi trường Sách Tóm lược học thuyết xã hội Công giáo viết rằng các chương trình phát triển kinh tế cần quan tâm tới sự tuần hoàn của thiên nhiên bởi có những nguồn tài nguyên không thể tái tạo được Một nền kinh tế tôn trọng môi trường sẽ không đưa việc tối đa hoá lợi nhuận làm mục tiêu duy nhất
Với mọi người, để cứu vãn môi sinh, chúng ta cần thay đổi lối sống ích kỷ, vụ lợi để làm bạn với thiên nhiên Sự thay đổi đó đi từ cá nhân đến toàn xã hội Cần nhận thức lại sự lệ thuộc lẫn nhau giữa con người với trái đất, và những thái độ, hành vi điều độ tự chủ, tôn trọng trật tự sáng tạo của Thiên Chúa sẽ góp phần làm giảm thảm hoạ xảy ra cho dân tộc và lãnh thổ Từ xa xưa trong lịch
sử Cựu ước, người ta đã quy định 03 năm chia lại lợi tức, 07 năm tha nợ và 50 năm xoá nợ cho nhau Đất đai cũng 03 năm được nghỉ 01 năm Đó cũng là cách bảo vệ môi trường rất nhân văn
3.2 Các phương pháp truyền thông bảo vệ môi trường, ứng phó với biến đổi khí hậu của tôn giáo trên thế giới và Việt Nam
Trên thế giới
Hiện nay, Đạo Phật là một trong những tôn giáo có nhận thức khá sâu sắc về quy luật “thành trụ hoại không” (có thành ắt có trụ, có phát triển thì sẽ có diệt vong) nên Phật giáo đã thực hiện những bước chuyển mình phù hợp với xã hội Với lợi thế từ hệ thống kinh sách, giáo lý chứa đựng nhiều tư tưởng thân thiện với môi trường, các tín đồ hay nhà sư trong xã hội hiện đại cũng tỏ ra rất thức thời với các hoạt động bảo vệ môi trường Trong cộng đồng Phật giáo, tư tưởng đạo đức môi trường, lòng từ bi, bác ái đối với chúng sinh, muôn loài thấm nhuần trong tâm thức của Phật tử
Do vậy, hoạt động bảo vệ môi trường của Phật tử được thể hiện qua những hành động thường ngày, như: không chặt cây, bẻ lá; phóng sinh các con vật;…
Ở phạm vi rộng lớn hơn, các tổ chức Phật giáo trên khắp thế giới thể hiện sự đóng góp đối với bảo vệ môi trường bằng những hành động thiết thực như bảo tồn môi trường của các nhà sư ở Mông Cổ, điển hình là hoạt động bảo tồn loài báo tuyết của các tu viện Phật giáo trên cao nguyên Tây Tạng, hay hoạt động tài trợ của Hiệp hội bảo tồn truyền thống Phật giáo Đại thừa (FPMT) cho các phong trào bảo vệ môi trường dành cho trẻ em và thanh thiếu niên Phong trào sinh thái của đạo Phật ở Thái Lan trong bảo tồn các khu rừng, lưu vực sông và động vật hoang dã cũng như khắc phục hậu quả từ ô nhiễm môi trường đối với đời sống con người
Công giáo là một trong những tôn giáo lớn nhất trên thế giới hiện nay, với đông đảo tín đồ cư trú ở khắp các quốc gia trên thế giới Cũng như Phật giáo, Công giáo cũng có hệ thống giáo lý và kinh sách đồ sộ, trong đó bao hàm nhiều tư tưởng gần gũi với môi trường Sự thế tục hóa của Công giáo đối với bảo vệ môi trường không chỉ được thể hiện qua việc phát triển hệ thống kinh sách, giáo lý liên quan đến môi trường mà còn thể hiện đặc biệt rõ qua các lời kêu gọi, các hành động
cụ thể được lồng ghép trong các sinh hoạt tín ngưỡng, tôn giáo Đó là lời kêu gọi của Giáo hoàng Phaolô VI về việc kề vai sát cánh gánh vác trách nhiệm bảo vệ thiên nhiên của thế giới năm 1967,
Trang 5qua thông điệp “Bát thập niên” hay kêu gọi ứng phó thiên tai thảm họa môi trường của Đức Hồng
Y Jean Louis Tauran trong lá thư gửi Phật tử chúc mừng lễ Phật đản năm 2010 Bên cạnh đó, các
tổ chức Công giáo cũng tham gia hoạt động bảo tồn thiên nhiên và đa dạng sinh học trên toàn cầu, như: Tổ chức ROCHA với các dự án nghiên cứu về động vật hoang dã và giáo dục nâng cao nhận thức con người về bảo tồn thiên nhiên; Tổ chức Mạng lưới về môi trường đạo Tin lành (HEN) vận động tín đồ Công giáo Hoa Kỳ quan tâm đến bảo tồn thiên nhiên, dựa trên những lời răn dạy của Kinh thánh về vấn đề này Riêng với các tín đồ Kitô, việc gìn giữ, bảo vệ chăm sóc môi trường thiên nhiên không chỉ là một trách nhiệm xã hội mà còn là đòi hỏi của niềm tin, là một nghĩa vụ cao cả, bởi khi đó họ sẽ được cộng tác với Công giáo trong công trình tạo dựng
Ngoài các hoạt động riêng lẻ mang tính đặc thù cho từng tôn giáo, một số tổ chức tôn giáo trên thế giới còn phối hợp hành động hoặc hình thành những liên minh để thực hiện thế tục hóa trong hoạt động bảo vệ môi trường Điển hình có thể kể đến vai trò và những đóng góp của Liên minh các tôn giáo và Bảo tồn thiên nhiên (ARC) - đây là một tổ chức thế tục, thực hiện nhiệm vụ giúp đỡ các tôn giáo lớn trên thế giới trong việc xây dựng và triển khai các chương trình về môi trường dựa trên các bài học, tín ngưỡng và thực hành cốt lõi của các tôn giáo đó Những nỗ lực bảo
vệ môi trường mà Liên minh đang thực hiện chính là sự thể hiện cao nhất xu hướng thế tục hóa tiến bộ của các tổ chức tôn giáo lớn trên thế giới
Việt Nam
Việt Nam là một quốc gia đa tôn giáo, đồng thời cũng là một quốc gia tôn trọng tự do tôn giáo, tín ngưỡng Cũng vì thế, hoạt động của các tôn giáo ở Việt Nam rất đa dạng, phong phú với 13,2 triệu người theo tôn giáo, chiếm 13,7 % tổng dân số cả nước Trong đó, nổi bật là các hoạt động của tổ chức Phật giáo và Thiên chúa giáo: số người theo “Công giáo” là đông nhất với 5,9 triệu người, chiếm 44,6 % tổng số người theo tôn giáo và chiếm 6,1 % tổng dân số cả nước Tiếp đến là số người theo “Phật giáo” với 4,6 triệu người, chiếm 35,0 % tổng số người theo tôn giáo và chiếm 4,8 % dân số cả nước (Tổng cục thống kê, 2019)
Phật giáo Việt Nam đã trải qua hàng ngàn năm gắn bó đồng hành cùng dân tộc Ngày nay, Phật giáo đang tích cực tham gia vào các lĩnh vực hoạt động xã hội Trong đó, môi trường và việc bảo vệ môi trường cũng là vấn đề rất được quan tâm và chú trọng “Bằng những cách thức
và phương pháp của riêng mình, Phật giáo Việt Nam đang từng ngày vận động, tuyên truyền trong tăng ni, Phật tử những vấn đề về môi trường đang đặt ra trong thời hiện đại mà con người đang gặp phải cũng như việc phải bảo vệ môi trường như bảo vệ chính cuộc sống của mình” [4] Một số phương pháp truyền thông môi trường, biến đổi khí hậu của cộng đồng Phật giáo ở Việt Nam:
- Trong những phương pháp bảo vệ môi trường thiết thực thì khuyến khích Phật tử ăn chay
là phương pháp đứng đầu Ăn chay ngoài việc bảo vệ sức khỏe chính bản thân người ăn chay, đó còn là cách hiệu quả và khả thi nhất mà một người có thể làm ngay để bảo vệ môi trường sống
- Khuyến khích tín đồ sống gần gũi với môi trường, hòa mình với thiên nhiên, giảm thiểu
các tác động trực tiếp đến môi trường, biến đổi khí hậu Pháp môn tu thiền của Hòa thượng Thích
Thanh Từ thu hút được rất nhiều sự quan tâm của Phật tử và nhiều tầng lớp nhân dân, thuộc nhiều thành phần xã hội tham gia, không chỉ với người lớn tuổi mà cả những lớp thanh, thiếu niên trẻ cũng rất hào hứng ứng dụng tu tập Những người đến với pháp môn tu thiền này được khuyến khích sống chậm, tập thiền trong mỗi sinh hoạt hàng ngày, đến gần hơn với thiên nhiên bằng cách dành thời gian để chăm sóc, bảo vệ cây cối, chim muông, hạn chế sử dụng các phương tiện của
Trang 6thời đại công nghệ số, thực hành ăn chay như một biện pháp hữu hiệu để bảo vệ sức khỏe và môi trường
- Tại các tự viện của Phật giáo cũng thường xuyên tổ chức các khóa tu cho Phật tử với nhiều
nội dung phong phú và đa dạng, các nhà sư cũng lồng ghép vấn đề bảo vệ môi trường, tuyên truyền cho các tín đồ, Phật tử “Đến với những khóa tu này, tín đồ, Phật tử sẽ được lĩnh hội những kiến thức về bảo vệ môi trường theo quan điểm của Phật giáo, để từ đó có những ứng dụng, thực hành ngay trong cuộc sống thường ngày và khuyến khích những người khác cùng chung tay hành động
vì môi trường” [4]
- Kết hợp với CLB thanh niên tình nguyện, tổ chức các buổi lao động, chiến dịch bảo vệ môi
trường, kêu gọi nhân dân xung quanh hưởng ứng tham gia trồng cây xanh, thu dọn, phân loại rác quanh khu vực sinh sống,…
- Kiến tạo những không gian xanh, thanh tịnh ở những nơi thờ tự: Chính cảnh quan thanh
tịnh của các tự viện đã trở thành khu văn hóa tâm linh góp phần tích cực gắn kết con người với môi trường tự nhiên, nâng cao ý thức bảo vệ môi trường
- Hiện nay công nghệ phát triển, mạng Internet phủ sóng toàn quốc, để đáp ứng mong muốn mang lại những kiến thức sâu sắc về môi trường đến toàn cộng đồng phật tử, nhất là thanh-thiếu niên, người già, trẻ em, người có công việc bận rộn,… cộng đồng Phật giáo đã đưa những thông tin về môi trường, biến đổi khí hậu lên các trang mạng, báo điện tử, phát hành các loại băng đĩa, sách, đài, phim, đưa các bài giảng qua hình thức livestream trên facebook, youtube, để mọi người
có thể tiếp cận được một cách tốt nhất Một số trang web Phật giáo như: www.giacngo.vn, http:// www.daophatngaynay.com ; http//thuvienhoasen.org/;…
Bên cạnh những hoạt động truyền thông bảo vệ môi trường và ứng phó với biến đổi khí hậu trong Phật giáo thì các hoạt động sau đây của Công giáo cũng góp phần giáo dục, nâng cao nhận thức của con người trong cộng đồng Công giáo cũng như toàn cộng đồng về bảo vệ môi trường,
và chống biến đổi khí hậu
Truyền thông môi trường (TTMT) trong cộng đồng Công giáo luôn là lĩnh vực khó khăn đối với các truyền thông viên không phải là giáo dân Rất may là các vị chức sắc cao cấp của Công giáo đã có những phát biểu đúng đắn về môi trường
Hơn cả như vậy, nhiều vấn đề về môi trường cũng đã được chính Giáo hội phát hiện lại trên
cơ sở những hiểu biết sâu sắc hơn về giáo lý Ngoài ra, những phương tiện kỹ thuật số hiện đại cũng đang được huy động cho truyền thông môi trường trong cộng đồng Công giáo
Một số phương pháp TTMT trong cộng đồng Công giáo ở Việt Nam:
Truyền thông môi trường trên mạng Internet: Một số trang web của giáo xứ Việt Nam như:
http://longchuathuongxot.vn; http://conggiao.info; http://www.cgvdt.vn;…
Tổ chức các hoạt động môi trường tập thể tại các giáo xứ: Hoạt động cộng đồng bảo vệ môi
trường gần đây cũng được một số giáo xứ tiến hành thành công và có sức lan tỏa rất lớn
Trao đổi giữa linh mục với giáo dân về môi trường: Các vị cha xứ (linh mục) thường hay đến
thăm hỏi giáo dân trong giáo xứ mình phụ trách Các đức cha thường hay trao đổi với giáo dân và được giáo dân rất kính trọng và vâng phục
3.3 Kết quả khảo sát
Qua kết quả khảo sát cho thấy, độ tuổi của những người tham gia sinh hoạt trong các tôn giáo
là khá trẻ, chủ yếu là trong độ tuổi lao động (chiếm 78 %) Đây là một thuận lợi lớn trong công
Trang 7tác truyền thông biến đổi khí hậu Bởi đây là số lượng lớn người tham gia vào các hoạt động xã hội, là lực lượng lao động chính, là các đối tượng trực tiếp tác động đến môi trường ở hiện tại và tương lai Do vậy, trực tiếp truyền thông, tác động mạnh đến nhận thức của các đối tượng này sẽ góp phần nâng cao hiệu quả truyền thông biến đổi khí hậu, đồng thời, đây cũng sẽ là các đối tượng chính trực tiếp tác động đến nhận thức của các thế hệ tương lai
Trong đó, số lượng nữ giới tham gia vào các hoạt động ở các tổ chức tôn giáo chiếm số đông (chiếm 61 %) thuận lợi cho việc tuyên truyền các tác động của BĐKH và các giải pháp thích ứng
Nữ giới là đối tượng chịu tác động lớn của BĐKH, thông qua hoạt động truyền thông này có thể nâng cao nhận thức cho nữ giới, giúp họ có thêm kiến thức để tự bảo vệ bản thân trước các tác động của BĐKH
Các đối tượng tham gia khảo sát tại các cơ sở tôn giáo có 37 % là học sinh sinh viên, 40
% người làm trong các cơ quan hành chính nên mức độ quan tâm đến các hoạt động bảo vệ môi trường rất cao Thuận lợi cho việc truyền thông về biến đổi khí hậu
Theo khảo sát, tỷ lệ người dân biết đến các hoạt động bảo vệ môi trường, ứng phó với BĐKH
ở chùa và nhà thờ có sự trái ngược nhau Trong khi ở các tự viện, tỷ lệ này là khá lớn, chiếm 68 %, thì ở các nhà thờ, tỷ lệ này nhỏ hơn rất nhiều, chỉ chiếm 38 %
Các nguồn thông tin được tiếp nhận nhiều nhất chủ yếu từ bảng tin, loa đài ở cơ sở thừa tự, qua trang Facebook của nhà chùa và nhà thờ Chỉ có số ít người dân biết đến các thông tin qua chính quyền địa phương
Các nội dung truyền thông về biến đổi khí hậu trong các tổ chức tôn giáo được 90 % số người khảo sát cho rằng có nội dung phù hợp, có ích cho bản thân và xã hội
Bảng 1 Đánh giá và so sánh hoạt động truyền thông BVMT, ứng phó với BĐKH các cơ sở
tôn giáo đã khảo sát
Chỉ tiêu đánh giá Phật giáo Công giáo
Số lượng người
tham gia
Số lượng người tham gia đông Các khoá tu học lồng ghép nội dung BVMT, ứng phó BĐKH thường
có 70 - 80 người tham gia Các chiến dịch ra quân BVMT thường có 20 - 30 người tham gia CLB tham gia BVMT có 10 - 20 thành viên tham gia
Số lượng người tham gia còn hạn chế hơn so với Phật giáo Hoạt động tham gia BVMT thường có
50 - 60 người tham gia
Thành phần tham
gia
Thành phần tham gia đa dạng, chủ yếu là học sinh - sinh viên, thành viên trong CLB BVMT, các phật tử
nữ tham gia chấp tác trong chùa
Thành phần tham gia đa dạng, chia làm các nhóm, như: nhóm học sinh - sinh viên; phụ nữ; người cao tuổi;… Nam giới cũng tham gia tích cực
Tần suất tổ chức
Các khoá tu thường tổ chức 1 - 2 lần/tháng Các hoạt động ra quân tổ chức dọn dẹp môi trường xung quanh khu dân cư thường tổ chức không thường xuyên
Các hoạt động phân loại rác diễn
ra vào thứ 3 hàng tuần, ra quân BVMT vào thứ 7 và Chủ nhật (nhà thờ Cẩm Cơ)
Nội dung truyền
thông
- Khuyến khích người dân ăn chay
- Hạn chế đốt vàng mã
- Tích cực tham gia các hoạt động cộng đồng BVMT
- Cung cấp những kiến thức về môi trường, BĐKH tại địa bàn sinh sống nói riêng và trên thế giới nói chung cho người dân
- Tuyên truyền sử dụng thuốc bảo vệ thực vật bằng sinh học
- Xử lý và phân loại rác
- Không sử dụng thuốc bảo vệ thực vật khi trồng cây cảnh (nhà thờ Cẩm Cơ)
- Cung cấp những kiến thức về môi trường, BĐKH tại địa bàn sinh sống nói riêng và trên thế giới nói chung cho người dân