Tuyển tập Hội nghị Khoa học thường niên năm 2018 ISBN 978 604 82 2548 3 273 CON ĐƯỜNG TƠ LỤA TRÊN BIỂN CỦA TRUNG QUỐC VÀ VẤN ĐỀ TRANH CHẤP BIỂN ĐÔNG, BẢO VỆ CHỦ QUYỀN BIỂN ĐẢO CỦA VIỆT NAM Trần Thị Ng[.]
Trang 1CON ĐƯỜNG TƠ LỤA TRÊN BIỂN CỦA TRUNG QUỐC
VÀ VẤN ĐỀ TRANH CHẤP BIỂN ĐÔNG, BẢO VỆ CHỦ QUYỀN
BIỂN ĐẢO CỦA VIỆT NAM
Trần Thị Ngọc Thúy
Bộ môn Tư tưởng Hồ Chí Minh - Đường lối CMĐCSVN, Trường Đại học Thủy lợi
Email: ranngocthuy@tlu.edu.v n
1 GIỚI THIỆU CHUNG
Việc xuất hiện và triển khai sáng kiến c on
đường tơ lụa trên biển thế kỷ XXI của Trung
Quốc gây ra sự lo ngại c ho tất cả các nước
liên quan đến yêu sách chủ quyền lãnh thổ
đối với các đảo tại biển Đông Đối với Việt
Nam, trước những thách thức liên quan đến
vấn đề Biển Đông và an ninh trên Biển Đông,
vấn đề chủ quyền biển đảo gần như là yếu tố
quan trọng nhất ảnh hưởng đến quyết định có
tham gia sáng kiến con đường tơ lụa trên biển
hay không Từ đó có những nhận thức đúng
đắn hoạt động nào có liên quan đến chủ
quyền trên biển, hoạt động nào không liên
quan để có những đối sách phù hợp
2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Bài viết sử dụng các phương pháp lịch sử,
logic, phân tích, tổng hợp, so sánh nhằm làm
rõ những thách thức con đường tơ lụa trên
biển đối với vấn đề tranh chấp biển Đông từ
đó đưa ra các giải pháp của Việt Nam cho
vấn đề tranh chấp Biển Đông và bảo vệ chủ
quyển biển đảo của Việt Nam
3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1 Đôi nét về sáng kiến “con đường tơ
lụa trên biển thế kỷ XXI” của Trung Quốc
Khái niệm “con đường tơ lụa trên biển thế
kỷ XXI” (MSR) lần đầu tiên được c ông khai
với c ộng đồng quốc tế trong một bài diễn văn
trước Quốc hội Indonesia của Chủ tịch Tập
Cận Bình nhân chuyến thăm chính thức nước
này (3-10-2013) và tiếp tục được nêu trong
“Khung Hợp tác 2+7”(11-2014) cho việc
xây dựng một cộng đồng c hung vận mệnh, gắn với c on đường tơ lụa trên biển Cho đến bước đi đầu tiên để hiện thực hóa sáng kiến trong báo cáo “Tầm nhìn và hành động c ùng nhau xây dựng vành đai kinh tế con đường tơ lụa trên bộ và con đường tơ lụa trên biển thế
kỷ XXI” (3-2015)
MSR là “công cụ giúp Trung Quốc thực hiện chiến lược cường quốc thông qua việc
sử dụng các nguồn lực công nghệ, nhân công
và nhất là nguồn lực tài chính để tạo ra “một cuộc tấn công quyến rũ” mới nhằm “khẳng định sức hấp dẫn của Trung Quốc đối với các nước xung quanh, đặc biệt là xây dựng thể chế và luật chơi mới – vốn là những điểm then chốt trong việc đấu tranh với Mỹ để định hình một trật tự mới có lợi cho Trung Quốc”1 3.2 Quan điểm của Việ t Nam về sáng kiến con đường tơ lụa trên biển thế kỷ XXI của Trung Quốc
Đối với con đường tơ lụa trên biển, Việt Nam có giá trị địa chính trị, địa chiến lược và địa kinh tế khi Trung Quốc triển khai sáng kiến Tuy nhiên, trong giai đoạn con đường
tơ lụa được giới thiệu cũng là khoảng thời gian quan hệ Việt – Trung có nhiều phức tạp
Do đó, trong giai đoạn đầu, Việt Nam còn hoài nghi về sáng kiến này của Trung Quốc
1
Nguyễn Vũ Tùng (2017), Con đường tơ lụa trên biển cho thế kỷ XXI của Trung Quốc và đối sách của Việt Nam, NXB
Chính trị Quốc gia Sự thật, Hà Nội, tr.197
Trang 2là để khẳng định chủ quyền về lãnh thổ và
biển đảo, đồng thời thâu tóm về các mặt kinh
tế, chính trị, văn hóa Gần đây quan điểm về
việc tham gia con đường tơ lụa trên biển c ủa
Việt Nam có một số thay đổi nhưng chỉ giới
hạn trong một số dự án kinh tế, cơ sở hạ tầng,
hợp tác tài c hính mà đôi bên cùng c ó lợi
3.3 Những thách thức của con đường tơ
lụa trên biển thế kỷ XXI đối với vấn đề
tranh chấp biển Đông hiện nay
Trước hết, việc xuất hiện sáng kiến con
đường tơ lụa trên biển của Trung Quốc đã gây
ra sự lo ngại cho Việt Nam về tranh chấp c hủ
quyền tại quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa
MSR không chỉ dừng lại ở việc đăng ký di
sản thế giới nhằm tạo một vành đai kinh tế
tăng trưởng mới ở phía bờ Tây Thái Bình
Dương để tăng thêm sức mạnh và ảnh hưởng
của Trung Quốc ở khu vực, mà còn nhằm
củng cố sự hiện diện của Trung Quốc ở Biển
Đông, củng cố yêu sách phi lý đường lưỡi bò
Do đó, “việc c ông nhận và hợp tác trong
sáng kiến con đường tơ lụa trên biển với
Trung Quốc, sẽ bị coi là sự công nhận chủ
quyền lịch sử lâu đời của Trung Quốc đối với
các đảo trên biển Đông”2
Hai là, tạo sự chính danh cho yêu sách
đường “lưỡi bò” của Trung quốc ở Biển Đông
Sự chính danh về mặt pháp lý cho yêu sách
chủ quyền của Trung quốc đối với gần hết
Biển Đông dựa trên căn cứ: tìm kiếm những
bằng chứng lịch sử qua các di vật khảo cổ học
dưới biển và thông qua tổ chức UNESCO để
tìm kiếm sự công nhận của quốc tế
Ba là, các công trình, cơ sở hạ tầng, trang
thiết bị phục vụ an ninh trên biển Trung Quốc
sử dụng trong dự án con đường tơ lụa đi qua
sẽ dẫn đến việc không đảm bảo an ninh trên
biển của Việt Nam, trong đó có việc xây
dựng các cảng biển quan trọng Nếu sử dụng
cho mục đích dân sự thì cảng biển đó cũng c ó
thể sử dụng cho cả mục đích quân sự, thu thập
thông tin tình báo bởi các trang thiết bị lắp đặt,
2
Nguyễn Vũ Tùng (2017), Con đường tơ lụa trên biển cho
thế kỷ XXI của Trung Quốc và đối sách của Việt Nam, Sđd,
tr.225
các tàu chiến bảo vệ cảng và tuyến đường biển cũng là phương tiện tấn công khi cần thiết 3.4 Giải pháp của Việt Nam cho vấn đề tranh chấp Biển Đông và bảo vệ chủ quyển biển đảo
Trước hết, khẳng định chủ quyền đối với
quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa Nhiều hoạt động mang tính Nhà nước về khai thác các hóa vật từ tàu đắm trên quần đảo Hoàng sa, Trường Sa (trong đó c ó văn minh gốm Chu Đậu - Cù Lao Chàm (2003); trợ giúp cứu hộ các tàu thuyền nước ngoài bị nạn trong vùng biển của mình cùng các hoạt động của đội Hoàng Sa, Bắc Hải; Việt Nam
là Nhà nước đầu tiên đã khẳng định chủ quyền trên hai quần đảo và các vùng biển xung quanh (ít nhất từ thế kỷ XVII) Căn cứ vào Công ước Luật biển 1982 và các Công ước về bảo vệ di sản văn hóa và tự nhiên của UNESCO 1972 và 2001, Việt Nam là quốc gia ven biển có chủ quyền đối với “tất cả dấu vết của sự tồn tại của con người có tính chất văn hóa, lịch sử hay khảo cổ có một phần hoặc hoàn toàn dưới nước, định kỳ hoặc liên tục, ít nhất là 100 năm như: các địa điểm, các cấu trúc, các công trình, đồ tạo tác và vết tích con người ; tàu, máy bay và hàng hóa của họ”3 trong vùng nội thủy, lãnh hải và tiếp giáp lãnh hải của mình
Do đó, để khẳng định chủ quyền, quyền chủ quyền, Việt Nam cần:
- Kiểm tra, bổ sung các quy định về di sản văn hóa, lịch sử và khảo c ổ trong vùng tiếp giáp lãnh hải vào Luật các vùng biển Việt Nam 2012 và Nghị định 96/2009/NĐ-CP ngày 30-10-2009 về việc xử lý tài sản bị chôn giấu, bị chìm đắm được phát hiện hoặc tìm thấy thuộc đất liền, các hải đảo và vùng biển Việt Nam
- Khảo sát, nghiên cứu, xây dựng danh mục các địa điểm đăng ký di sản văn hóa dưới nước với UNESO
- Nghiên cứu khả năng gia nhập Công ước
về bảo vệ các di sản văn hóa dưới nước 2001
và các văn bản liên quan làm cơ sở pháp lý đấu tranh bảo vệ lợi ích quốc gia
3
Xem: Nguyễn Hồng Thao Con đường tơ lụa hay tư lợi trên Biển Đông, tại http://nghiencuubiendong.vn
Trang 3- Tuyên truyền quảng bá c ác kiến thức về
di sản văn hóa dưới nước, tạo nhận thức
chung trong công c húng4
Thứ hai, vận dụng có hiệu quả những phán
quyết của Tòa PCA (12-7-2016)
Theo phán quyết của Tòa trọng tài quốc tế
(PCA) việc không công nhận "đường chín
đoạn" của Trung Quốc tại Biển Đông cũng
có nghĩa là không công nhận một thực thể
nào tại Trường Sa có 200 hải lý biển nên các
lo ngại về tranh chấp vùng biển 200 hải lý từ
các đảo cũng không còn Do đó, các hoạt
động của tuyến đường biển ngoài 200 hải lý
theo luật quốc tế chứ không liên quan đến
tranh chấp chủ quyền đối với vùng biển c ủa
các nước, nên Việt Nam hoàn toàn có đầy đủ
cơ sở pháp lý về các hoạt động vận tải biển
liên quan đến khu vực 200 hải lý tính từ bờ
biển c ủa Việt Nam
Thứ ba, đối với các việc tranh chấp c hủ
quyền tại quần đảo Hoàng Sa và Trường Sa,
trong đó có một số đảo đá hiện Trung Quốc
đang xây dựng mở rộng trái phép làm căn cứ,
phục vụ cho cả mục đích dân sự và quân sự
đương nhiên cũng sẽ phục vụ làm cảng trung
chuyển cho con đường tơ lụa Việt Nam cần
kiên quyết phản đối không chấp nhận kế
hoạch sử dụng tuyến đường biển c on đường
tơ lụa đi qua các đảo và sử dụng các c ảng tại
các đảo nhân tạo này, đồng thời phải lên án
mạnh mẽ các hoạt động này là vi phạm chủ
quyền lãnh thổ, quyền chủ quyền các vùng
biển của Việt Nam Nếu Việt Nam không
phản đối mọi hoạt động hợp tác trên các vùng
lãnh thổ có tranh chấp thì sau này sẽ là bằng
chứng về sự công nhận chủ quyền lãnh thổ
Việt Nam cần cân nhắc và chỉ tham gia
hợp tác các dự án của con đường tơ lụa nằm
ngoài khu vực lãnh thổ Việt Nam có yêu sách
hoặc bảo lưu yêu sách chủ quyền Và “nếu
Việt Nam không hợp tác trong các dự án của
con đường tơ lụa thì khi Trung Quốc sử dụng
các cảng biển trên các đảo hoặc sử dụng c ác
tuyến đường biển đi qua các đảo này để hợp
tác với các nước khác, Việt Nam cần phải
4
Nguyễn Hồng Thao Con đường tơ lụa hay tư lợi trên Biển
Đông, tại http://nghiencuubiendong.vn
phản đối và coi đó là sự vi phạm chủ quyền của Việt Nam”5
Thứ tư, đối với c ác dự án phát triển c ơ sở
hạ tầng, Việt Nam cần: (1) Đánh giá đầy đủ các mặt từ lợi ích, rủi ro kinh tế, an ninh, chủ quyền lãnh thổ, môi trường… (2) Xem xét kỹ lưỡng và đàm phán về tham gia từng dự án
và dựa trên cơ chế liên ngành, liên Bộ phù hợp với các cơ sở pháp lý quốc tế và khu vực (3) Phối hợp với các nước khác, nhất là các nước đang có tranh chấp về Biển Đông
để có tiếng nói chung trong việc đàm phán,
ký kết các dự án cơ sở hạ tầng với Trung Quốc minh bạch và tuân theo thông lệ quốc tế
4 KẾT KUẬN Như vậy, giống như một số nước nhỏ khác, Việt Nam cũng sẽ bị kẹt trong sự cạnh tranh giữa các nước lớn, nhất là trong mối quan hệ Mỹ-Trung, bởi Trung Quốc sử dụng sáng kiến này không nằm ngoài mục tiêu kiềm chế và chống lại sự ảnh hưởng c ủa Mỹ trong khu vực Sáng kiến này cũng sẽ làm cho các tranh chấp lãnh thổ và biển phức tạp hơn do các thách thức về mặt an ninh c hính trị và sự phụ thuộc về kinh tế sẽ dẫn đến sự phụ thuộc về chính sách đối ngoại, các bên
có tranh chấp sẽ bị “ép” về các vấn đề yêu sách chủ quyền trên biển, trong đó có tranh chấp tại Biển Đông Do đó, Việt Nam cần c ó đánh giá đúng đắn về các thách thức về an ninh chủ quyền lãnh thổ, an ninh quốc gia để có những quyết định và đối sách hợp lý
5 TÀI LIỆU THAM KHẢO [1] Vũ Thành Công, Bùi Thạch Hồng Hưng:
“ASEAN và Con đường Tơ lụa trên Biển của Trung Quốc”, http://nghiencuubiendong.vn
[2] Nguyễn Hồng Thao, Con đường tơ lụa hay
tư lợi trên Biển Đông
tại:http://nghiencuubiendong.vn/nghien-cuu-vietnam/5963
[3] Nguyễn Vũ Tùng (2017), Con đường tơ lụa
trên biển cho thế k ỷ XXI của Trung Quốc và đối sách của Việt Nam, Nxb Chính trị Quốc
gia Sự thật, Hà Nội.
5
Nguyễn Vũ Tùng (2017), Con đường tơ lụa trên biển cho thế kỷ XXI của T rung Quốc và đối sách của Việt Nam, Sđd, tr.230