Nhận diện một số biểu hiện lệch chuẩn giá trị trong đời sống xã hội việt nam hiện nay

Tuyển tập Hội nghị Khoa học thường niên năm 2018 ISBN 978 604 82 2274 2548 3 270 NHẬN DIỆN MỘT SỐ BIỂU HIỆN LỆCH CHUẨN GIÁ TRỊ TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY Nguyễn Thị Hoàn Bộ môn Nguyên lý[.]

NHẬN DIỆN MỘT SỐ BIỂU HIỆN LỆCH CHUẨN GIÁ TRỊ

TRONG ĐỜI SỐNG XÃ HỘI VIỆT NAM HIỆN NAY

Nguyễn Thị Hoàn

Bộ môn Nguyên lý cơ bản CN Mác - Lênin, Khoa Lý luận Chính trị Trường Đại học Thủy lợi, email: nguyenthihoan@tlu.edu.vn

1 GIỚI THIỆU CHUNG

Chuẩn giá trị được hiểu là những giá trị

đóng vai trò mẫu mực chung cho nhiều

người, chiếm vị trí then chốt, trong đó

“chuẩn” là yêu cầu hướng tới của một xã hội

phát triển hài hòa, tốt đẹp các mối quan hệ

giữa con người với con người, c on người với

xã hội và con người với thiên nhiên theo mục

tiêu: “Chân”, “Thiện”, “Mỹ” Trong những

năm qua, sự phát triển c ủa đất nước ta trên

mọi mặt của đời sống xã hội đã dẫn tới

những biến đổi tích cực trong nhiều quan

niệm về giá trị thể hiện qua hành vi, lối sống,

ứng xử xã hội…Tuy nhiên hiện nay cũng

xuất hiện không ít những biểu biện lệch

chuẩn giá trị trong đời sống xã hội Những

biểu hiện này đang có xu hướng gia tăng gây

nên những lo lắng, bức xúc trong xã hội và

ảnh hưởng đến sự phát triển của đất nước

Việc nhận diện những biểu hiện c ủa sự lệch

chuẩn giá trị có ý nghĩa quan trọng để từ đó

xác định những biện pháp ngăn ngừa, hạn

chế sự phát triển c ủa nó trong xã hội

2 PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU

Bài viết chủ yếu dựa trên cơ sở phương

pháp luận của chủ nghĩa duy vật biện c hứng,

chủ nghĩa duy vật lịch sử, ngoài ra còn sử

dụng thêm phương pháp so sánh, đối c hiếu

3 KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU

3.1 Gia tăng hiện tượng nói dối, thiếu

trung thực

Hiện nay sự giả dối xuất hiện phổ biến tới

mức trở thành bình thường, hiển nhiên trong

nhiều ứng xử các quan hệ xã hội Thoạt đầu thói giả dối c hỉ là một kiểu ứng xử đánh lừa người khác nhưng dần dần trở thành một thói quen ngấm sâu vào tận bản c hất sẽ xói mòn nhân cách người Con người khi đã quen với

sự giả dối thì coi nó như một điều bình thường Họ sẽ ứng xử phi nhân tính một cách hết sức tự nhiên, làm điều ác mà không nghĩ mình làm điều ác Điều này rất nguy hiểm Đặc biệt khi sức mạnh điều tiết của dư luận

xã hội yếu, sự giả dối c àng có những c ơ hội nảy sinh và len lỏi vào tất cả các mối quan hệ ứng xử giữa con người với c on người Đây chính là cơ hội cho cái xấu xuất hiện và trong nhiều trường hợp lấn án cái đúng, c ái thiện Ngày nay, sự giả dối, c ái xấu khi có phương tiện trợ giúp nó dễ dàng biến những hành vi xấu của con người thành một thói quen cố hữu Căn bệnh vô cảm cũng từ đây mà xuất hiện Hệ quả của việc gia tăng của sự giả dối thiếu trung thực này không chỉ với c á nhân, một vài mối quan hệ mà nó còn tạo ra ảnh hưởng xấu làm nản lòng sự tử tế, trung thực Cái xấu, cái bất minh trắng trợn được bao bọc dẫn tới điều ác đôi khi được thực hiện dễ dàng, những ứng xử phi nhân tính được diễn

ra một cách khá tự nhiên Sự giả dối, thiếu trung thực gia tăng báo động trong những năm trở lại đây len lỏi khắp c ác giai tầng, độ tuổi, ngành nghề… nếu không có cơ chế, chế tài kìm hãm sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng đến sự phát triển của xã hội và lòng tin của bạn bè quốc tế về hình ảnh con người Việt Nam

3.2 Gia tăng thói vụ lợi, mưu cầu lợi ích

cá nhân

Hiện nay trước ảnh hưởng tiêu cực của nền

kinh tế thị trường và các nhân tố khác đã

khiến cho thói vụ lợi và mưu cầu lợi ích c á

nhân tăng lên trong xã hội Việt Nam Lối

sống thực dụng, vị kỷ đang dẫn đến thái độ

bàng quan, thờ ơ với công việc của cộng

đồng và với những người xung quanh Trong

thực tế hàng ngày ở nước ta hiện nay đang

xuất hiện khuynh hướng "thương mại hóa"

trên nhiều lĩnh vực, thậm chí cả lĩnh vực

“làm người” và “dạy người” vốn trước kia

hầu như không có Điều này khiến c ho môi

trường sư phạm xuống cấp, đạo lý thầy trò

suy thoái

Hiện nay do những nguyên nhân khác

nhau làm cho thói vụ lợi, mưu cầu lợi ích c á

nhân không chính đáng có xu hướng gia tăng

Biểu hiện rõ nhất trong xã hội hiện nay là

thái độ của một số bộ phận cá nhân coi lợi

ích c ủa mình là trên hết và duy nhất, lợi ích

tập thể sẽ bị lấn át, thậm chí bị phế bỏ, từ đó

mà tham nhũng, lãng phí ngày càng có cơ hội

gia tăng Tâm lý “nóng ruột kiếm tiền, cắm

đầu hưởng thụ”, không chỉ trong cách làm

nhanh ăn nhanh mà cả trong ứng xử các quan

hệ xã hội cũng như vậy Việc đặt lợi ích lên

cao khiến cho họ sẵn sàng bất chấp công c ụ,

phương tiện, hành vi trong nhiều mối quan hệ

như bạn bè, anh em, họ hàng, đồng nghiệp

Sự gia tăng thói vụ lợi, mưu cầu lợi ích c á

nhân nếu không được định hướng kịp thời sẽ

gây ra nhiều hậu quả nghiêm trọng và làm gia

tăng nhiều hơn những căn bệnh trong xã hội

như: Tham nhũng, cửa quyền, hách dịch…

làm cho c ái xấu c ó cơ hội lấn át cái tốt đẹp

3.3 Gia tăng tệ sùng bái vật chất, quay

lưng lại các giá trị truyền thống của

dân tộc

Sau hơn 30 năm Đổi mới đất nước, nhìn

chung đời sống xã hội Việt Nam đã có nhiều

bước chuyển đáng kể, đời sống vật chất và

tinh thần ngày một nâng cao hơn Tuy nhiên

do tác động của những mặt trái của cơ chế thị

trường, lối sống c ông nghiệp và các nhân tố

bên ngoài trong xu hướng hội nhập đã làm xuất hiện một bộ phận không nhỏ khuynh hướng tôn sùng vật chất, quay lưng lại c ác giá trị truyền thống của dân tộc Trong đó, lối sống giàu có, chức tước danh vọng, bằng cấp, nổi tiếng… được không ít người ngưỡng mộ

và coi đó là lý tưởng hướng tới và đạt tới bằng mọi cách Trái lại, những phẩm chất tốt đẹp bị biến thành lời sáo ngữ vô hồn Sự lên ngôi quá mức của các giá trị vật chất khiến cho nhiều người sẵn sàng trà đạp lên để chiếm lĩnh nó, thậm chí cấu kết thành “lợi ích nhóm” để khai thác cạn kiệt tài sản quốc gia, của cải của nhân dân Tệ sùng bái nước ngoài, coi thường những giá trị văn hóa dân tộc, chạy theo lối sống thực dụng, cá nhân vị kỷ đang gây hại đến thuần phong mỹ tục của dân tộc Nhiều ý kiến c ho rằng c hưa có bao giờ trong xã hội đồng tiền lại có sức mạnh vạn năng tới vậy, đồng tiền c ó thể đổi trắng thay đen các mối quan hệ, len lỏi khắp các ngành, các lĩnh vực, các tầng lớp xã hội

Tệ sùng bái vật chất vô tình đã dẫn dắt một

bộ phận thế hệ trẻ hướng theo và coi đó là giá trị đáng sống Trong khi đó những giá trị truyền thống của dân tộc cũng bị xem nhẹ khó phát triển trong bối cảnh mới Họ sẵn sàng quay lưng lại những giá trị nhân văn của truyền thống, nét đẹp văn hóa của ông cha Trước những ảnh hưởng của lối sống nhanh, chạy theo những giá trị vật chất chớp nhoáng khiến cho không ít người, trong đó c ó nhiều người trẻ dần mất đi cảm hứng cội nguồn, dân tộc Họ coi đó là trào lưu, là văn minh thời thượng còn việc trở lại những giá trị dân tộc là một bước thụt lùi, lạc hậu Có nhiều ý kiến gọi đây là một cách thể hiện “thái độ với lịch sử” đầy cực đoan Thái độ này xuất hiện ngay cả những người có tri thức, được nuôi dưỡng chính dòng sữa dân tộc song khi được

“bén rễ” trong mảnh đất mới ra sức kêu gọi,

cổ xúy theo lối sống bên ngoài đồng thời cũng sức bôi nhọ, chống đối, quay lưng lại các giá trị truyền thống của dân tộc Sự ra đời của cái mới luôn bao hàm trong nó sự kế thừa Nghĩa là cái mới ra đời không xóa bỏ

hoàn toàn cái cũ, kế thừa chọn lọc những c ái

cũ tích cực, giá trị và cải tạo chúng trong điều

kiện mới Do đó trong sự phát triển c ủa đời

sống xã hội hiện đại ngày nay nếu c húng ta

chạy theo các giá trị tân tiến nhưng lại lãng

quên giá trị truyền thống, quay lưng lại c ác

giá trị dân tộc thì cũng là một sai lầm

3.4 Tâm lý háo danh, bệnh thành tích

Tâm lý háo danh, bệnh thành tích không

phải bây giờ mới xuất hiện trong một bộ phận

người Việt, trong tác phẩm “Việt Nam văn

hóa sử cương”, học giả Đào Duy Anh đã đưa

ra nhận xét: “Phần nhiều người ta có tính

ham học, song thích văn chương phù hoa hơn

thực học, thích thành tíc h sáo và hình thức

hơn là tư tưởng hoạt động”1 [Tr25], hay một

số học giả thời Pháp cũng có chung nhận xét

về người Việt có tính “thích ăn xổi”, thích

những gì hào nhoáng và hình thức, thích hư

danh thành tích… Tuy nhiên hiện nay biểu

hiện của tâm lý này khá đa dạng như thích

được đề cao hơn là góp ý, chạy đua khen

thưởng, danh hiệu hơn là thực tế, thích hàng

hiệu dù điều kiện không cho phép… Tâm lý

này do ảnh hưởng của văn hóa, do thói quen,

do môi trường… Tâm lý này sẽ không nguy

hiểm nếu người ta không vì mục đích đó mà

bất chấp mọi giá, bằng mọi phương tiện để

đạt lấy, chiếm lấy, gây ảnh hưởng tới người

khác Tuy nhiên đó cũng là những biểu hiện

tiêu cực, thói xấu trong hành vi đạo đức

không có lợi với sự phát triển của xã hội

nói c hung

4 KẾT LUẬN

Trên đây chỉ là một số những biểu hiện

tiêu biểu của sự lệch chuẩn giá trị trong đời

sống xã hội ở nước ta Ngoài những biểu hiện

trên, xã hội hiện nay còn tồn tại rất nhiều

biểu hiện tiêu cực trong thái độ, hành vi và

các ứng xử quan hệ xã hội Thực trạng này

phần nào cảnh báo những vấn đề đạo đức

đang diễn biến vô cùng phức tạp trong nền

1

Đào Duy Anh 1998 Việt Nam văn hoá sử cương, NXB

Tổng hợp Đồng T háp, Đồng T háp.

kinh tế thị trường ở nước ta hiện nay Các thang bậc giá trị có nguy cơ bị đảo lộn Cuộc đấu tranh giữa cái tiến bộ và lạc hậu, giữa lối sống trung thực, lành mạnh, có lý tưởng với lối sống xa đọa, thực dụng, giữa cái thiện và cái ác đang không ngừng diễn ra với tốc độ ngày càng gia tăng Những biểu hiện tiêu cực này trong đạo đức xã hội hiện tại không chỉ gây nên những lo lắng c ho mỗi cá nhân mà còn là sự báo động tới toàn xã hội nếu như chúng không được định hướng và giải quyết kịp thời sẽ gây ra những hậu quả nghiêm trọng tới sự phát triển con người Việt Nam và dân tộc Việt Nam

5 TÀI LIỆU THAM KHẢO

[1] Đào Duy Anh 1998 Việt Nam văn hoá sử cương, NXB Tổng hợp Đồng Tháp,

Đồng Tháp

[2] Đảng Cộng Sản Việt Nam 2011 Văn kiện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII, NXB

Chính trị Quốc gia

[3] Đảng cộng sản Việt Nam 2016 Văn k iện Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XII, NXB

Chính trị Quốc gia

[4] Nguyễn Trọng Chuẩn, Nguyễn Văn Huyên

2002 Giá trị truyền thống trước thách thức

[5] Tô Xuân Dân 2006 Tác động của hội nhập

k inh tế quốc tế đến tư duy và đời sống kinh tế -

xã hội ở Việt Nam, NXB Chính trị Quốc gia [6] Phạm Minh Hạc 2012 Giá trị học: Cơ sở lý luận góp phần đúc k ết, xây dựng giá trị chung của người Việt Nam thời nay NXB

Dân trí

[7] Lương Đình Hải 2015 Xây dựng hệ giá trị Việt Nam trong giai đoạn hiện nay Tạp chí

Nghiên cứu con người (1)

[8] Mai Thị Quý 2009 Toàn cầu hóa và vấn đề

k ế thừa một số giá trị truyền thống của dân tộc trong bối cảnh toàn cầu hóa hiện nay

NXB Khoa học xã hội, Hà Nội