Sân khấu hóa giờ học văn bản 6 một phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lựcSân khấu hóa giờ học văn bản 6 một phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lựcSân khấu hóa giờ học văn bản 6 một phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lựcSân khấu hóa giờ học văn bản 6 một phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lựcSân khấu hóa giờ học văn bản 6 một phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực Nội dung Trang I MỞ ĐẦU 2 1 Lí do chọn đề tài 2 2 Mục tiêu nghiên cứu 2 3 Đối tượng nghiên cứu 2 4 Phương phá.
Trang 1Nội dung Trang
5.Khả năng áp dụng , triển khai
5.1 Hệ thống các văn bản có thể chuyển hóa thành kịch bản 7
IV CAM KÊT
V TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHẦN I – MỞ ĐẦU
1 Lí do chọn đề tài
Đề án đổi mới chương trình, sách giáo khoa giáo dục phổ thông 2018 đã đượcThủ tướng chính phủ phê duyệt Chương trình giáo dục phổ thông mới được xâydựng theo định hướng phát triển phẩm chất và năng lực của học sinh; tạo môi trườnghọc tập và rèn luyện giúp học sinh phát triển hài hoà về thể chất và tinh thần, trở
Trang 2thành người học tích cực, tự tin, biết vận dụng các phương pháp học tập tích cực đểhoàn chỉnh các tri thức và kĩ năng nền tảng, có ý thức lựa chọn nghề nghiệp và họctập suốt đời; có những phẩm chất tốt đẹp và năng lực cần thiết để trở thành ngườicông dân có trách nhiệm, người lao động có văn hoá, cần cù, sáng tạo, đáp ứng nhucầu phát triển của cá nhân và yêu cầu của sự nghiệp xây dựng, bảo vệ đất nước trongthời đại toàn cầu hoá và cách mạng công nghiệp mới.
Mục tiêu của chương trình Ngữ văn mới cũng được xây dựng trên tinh thần đó:vừa hình thành và phát triển cho học sinh những phấm chất cao đẹp vừa góp phầngiúp các em phát triển các năng lực ngôn ngữ và năng lực văn học thông qua hệthống kiến thức phổ thông cơ bản về văn học, Tiếng việt
Việc dạy học môn Ngữ văn theo định hướng phát triển năng lực chính là gópphần đắc lực vào quá trình hoàn thiện đổi mới phương pháp dạy học theo chươngtrình mới Từ đó xây dựng nên những thế hệ học sinh có kiến thức, kĩ năng, thái độ,năng lực phù hợp với đòi hỏi của thời đại Một số năng lực chung, năng lực đặc thùđược hình thành và phát triển cho học sinh thông qua môn Ngữ văn đã được xácđịnh đó là:
- Năng lực tự chủ và tự học
- Năng lực giao tiếp và hợp tác
- Năng lực giải quyết vấn đề và sáng tạo
- Năng lực ngôn ngữ
- Năng lực văn học
Trong hệ thống văn bản sách giáo khoa Ngữ văn các lớp 6 có lượng truyệnngắn, đoạn trích truyện ngắn và cả những bài thơ có cốt truyện khá lớn Việc đổimới phương pháp dạy học để học sinh tiếp cận nội dung các đơn vị kiến thức vănbản đã được giáo viên áp dụng tích cực Tuy nhiên, nếu được làm mới nhiều hơn,phương pháp dạy học linh hoạt hơn thì mỗi tiết học sẽ hấp dẫn,sinh động vô cùng
Trang 3Có câu nói rất hay rằng “Không có phương pháp thì người tài cũng có lỗi, có phương pháp thì người bình thường cũng làm được những điều phi thường”.
Câu nói ấy chính là sự khẳng định vai trò của giáo viên trong việc làm mới mỗi bàidạy, vận dụng linh hoạt mỗi phương pháp, kĩ thuật dạy học để học sinh đượchọc,được chơi, được làm việc mà không thấy áp lực, nặng nề, chán môn học nhưthực trạng đang báo động hiện nay.Có nhiều phương pháp dạy học mới theo địnhhướng phát triển năng lực học sinh như dạy học theo dự án, trạm, phương pháp hoạtđộng nhóm, tạo tình huống có vấn đề , và sân khấu hóa giờ học văn bản cũng là mộthình thức dạy học mới
Sân khấu hóa các văn bản là một hình thức mới trong thực hiện định hướngdạy học phát triển năng lực của học sinh Thông qua hình thức sân khấu hóa đã đưanhững tác phẩm ngữ văn, trích đoạn văn học đến gần hơn với các em học sinh; giúpcác em có thể đồng sáng tạo với nhà văn và tạo ra sân chơi bổ ích cho các em họcsinh; làm cho những tiết học văn thú vị, hấp dẫn hơn rất nhiều
Đó chính là lí do tôi mạnh dạn đưa ra đề tài “Sân khấu hóa giờ học văn bản 6 một phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực”
-2 Mục đích nghiên cứu
- Khi lựa chọn đề tài này, tôi hướng đến mục đích nghiên cứu là: bước đầu chỉ ra cácbước để giúp học sinh biết chuyển thể từ một văn bản văn học trong sách giáo khoathành một kịch bản, từ đó học sinh biết diễn thành một vở kịch ; từ đó học sinh nắmchắc, sâu kiến thức, rèn luyện được nhiều kĩ năng, phát triển năng lực cho học sinhTHCS
3 Đối tượng nghiên cứu
- Đối tượng nghiên cứu của đề tài là: các văn bản sách giáo khoa Ngữ văn 6 THCS
4 Phương pháp nghiên cứu
Trong quá trình thực hiện đề tài, cần có sự kết hợp của nhiều phương pháp Với sáng
kiến kinh nghiệm này, tôi vận dụng các phương pháp cơ bản sau:
Trang 4đó là giờ “chơi” chứ không phải giờ “học” Dự thảo chương trình Ngữ văn mới đãkhắc phục được những hạn chế của chương trình hiện hành như chương trình khép
Trang 5kín, chưa tạo được không gian cho sự sáng tạo, sự chủ động cho nhà trường, bộ môn
và giáo viên, hình thức tổ chức dạy học cố định, dạy học chủ yếu diễn ra trên bụcgiảng lớp học, dạy học nặng về kiến thức mà không coi trọng phát triển năng lực thựchành Ưu điểm nổi bật của chương trình Ngữ văn mới là nó gắn việc hiểu kiến thứcvới vận dụng và sáng tạo, tức không chỉ có nguyên lý học đi đôi với hành mà còn yêucầu cao hơn là sáng tạo trên nền kiến thức đã được trang bị Trong số các hình thức
và tổ chức dạy học các chuyên đề tự chọn, hình thức sân khấu hóa tác phẩm hoặctrích đoạn tác phẩm văn học là một hướng dạy học dự án, dạy học chuyên đề khá hay
Việc xây dựng sách giáo khoa theo hướng mở cho phép giáo viên sử dụng linhhoạt các phương pháp và kĩ thuật dạy học mục tiêu cuối cùng là đáp ứng được kiếnthức mà bài học yêu cầu , rèn luyện được những kĩ năng, năng lực chủ yếu cho họcsinh Việc kịch bản hóa các văn bản sách giáo khoa Ngữ văn là một biện pháp tuyệtvời, rất hiệu quả
Tâm lí của con người nói chung và học sinh nói riêng là luôn muốn đón nhậnnhững điều mới mẻ, luôn muốn thể hiện và khẳng định bản thân và được cổ vũ, biểu
Trang 6dương, tán thưởng Vận dụng.nguyên tắc này, giáo viên cho học sinh được tiếp cậnvăn bản từ kịch bản đã chuyển thể, rồi diễn thành những đoạn kịch ngắn Rõ rànghọc sinh đang được học một nội dung bài học theo cách hoàn toàn mới mẻ, phải thểhiện được khả năng của bản thân thông qua việc vào vai nhân vật để diễn Sau mỗiđoạn kịch truyền tải nội dung bài học chính là học sinh đã nắm chắc được kiến thứcmột cách lâu dài Còn các kĩ năng , năng lực khác cũng từ đó được hình thành , hoànthiện.
Theo phân tích của các nhà khoa học thì bộ não của con người có 3 cách đểđón nhận những thông tin đó là thông qua hình ảnh, ngôn ngữ hoặc âm thanh Điều
đó có nghĩa là mỗi học sinh sẽ có một thế mạnh tiếp nhận, ghi nhớ thông tin bh khácnhau Trong khi đó thực tế, trên lớp giáo viên hầu hết chỉ cùng một cách dạy cho tất
cả các học sinh Điều đó dẫn đến kết quả có những học sinh không thích, không thểnắm bắt hết nội dung bài học Vậy nên nếu được học văn bản thông qua con đườngkịch bản văn học thì hiệu quả sẽ hoàn toàn thay đổi
Dựa vào những cơ sở trên và thông qua quá trình dạy học thực tế trên lớp, tôi
đã mạnh dạn đưa ra đề tài “ Sân khấu hóa giờ học văn bản 6 - một phương pháp dạy học theo định hướng phát triển năng lực”.
2 Cơ sở thực tế
a) Thuận lợi
Trang 7Trường THCS là ngôi trường có gần … học sinh lớp 6 Giáo viên đều đạttrình độ chuẩn và trên chuẩn luôn chấp hành tốt quy chế chuyên môn, nhiệt tình, tíchcực trong công tác giảng dạy, có tinh thần trách nhiệm cao trong công tác
Cơ sở vật chật tương đối khang trang, đảm bảo cho công tác dạy học của thầy
và trò Nhà trường luôn quan tâm đầu tư về phương tiện dạy học như máy chiếu, bảngtương tác tạo điều kiện để giáo viên nghiên cứu các phương pháp dạy học tích cực.Nhà trường luôn đặt chất lượng dạy học lên hàng đầu, bất cứ khối lớp nào cũng đượcxem là “toa tàu quan trọng” trên chuyến tàu giáo dục đang lăn bánh Tổ, nhómchuyên môn tích cực áp dụng các phương pháp dạy học mới với mong muốn chấtlượng dạy học được nâng cao, kết quả học tập của học sinh được cải thiện
Bản thân giáo viên dạy học đã hơn … năm, rất yêu nghề và luôn tìm tòi nhữngphương pháp dạy học phù hợp với đối tượng học sinh Tôi đã góp nhặt những kinhnghiệm, phương pháp phù hợp để áp dụng vào rèn cho cho học sinh tiếp nhận kiếnthức dễ dàng, góp phần hình thành phát triển năng lực cho các em
Hầu hết phụ huynh đều quan tâm tạo điều kiện cho con em mình có thể học tậptốt nhất
Học sinh nhìn chung ngoan, có ý thức cố gắng trong học tập rất yêu thích khiđược đón nhận những nội dung bài học mới mẻ, hấp dẫn
Trang 8hóa một số văn bản truyền thuyết, cổ tích…Còn các văn bản 7, 8,9 ít khi giáo viênlàm kịch bản.
Do sự phát triển như vũ bào của khoa học công nghệ và các nghành giải trí
dành cho lúa tuổi học sinh đã khiến các em bị cuốn theo rất khó có điểm dừng Từ
đó, một bộ phận không nhỏ HS ngày càng có xu hướng không thích học văn vì cho
rằng đây là môn học thuộc, dài, khó học Một số em chưa thật sự mạnh dạn, nhậnthức quá chậm so với các bạn cùng trang lứa nên có tâm lí tự ti, mặc cảm, không dámtrình bày ý kiến của mình vì sợ sai các bạn chê cười dẫn đến kết quả học tập không
Kể từ khi bắt đầu tiếp nhận kịch bản cho đến lúc hoàn thành buổi biểu diễn
Những học sinh bình thường vốn nhút nhát, trên lớp học bị đnáh giá là chậm, học lựcyếu kém nhưng khi yêu cầu hoạt động vào vai diễn là rất có năng khiếu về diễn xuất.Con đường đón nhận kiến thức của các em đã mở ra một lối đi mới, việc ghi nhớ bàihọc không còn là nỗi lo lắng thường trực nữa khi giáo viên làm được điều này thì sẽ
Trang 9rất xứng đáng với cấu nói: Thầy giáo bình thường giải thích những rắc rối, thầy giáo
có năng khiếu tiết lộ sự đơn giản.- Robert Brault
5 Nội dung thực hiện
5 1: Hệ thống những văn bản có thể chuyển hóa thành kịch bản văn học
Lớp Văn bản có thể chuyển thành kịch bản
Thánh GióngSơn Tinh, Thuỷ Tinh
Sự tích hồ GươmThạch Sanh
Em bé thông minhẾch ngồi đáy giếngThầy bói xem voiTreo biển
Lợn cưới, áo mớiThầy thuốc giỏi cốt nhất ở tấm lòngBài học đường đời đầu tiên
Bức tranh của em gái tôiBuổi học cuối cùngĐêm nay Bác không ngủLượm
Bức thư của thủ lĩnh da đỏ
5.2 Hình thành kịch bản
a Phân chia các cảnh trong văn bản
Trang 10Nếu khi dạy một văn bản chúng ta sẽ chia bố cục khi phân tích thì viết kịch bảncũng cần chia các cảnh phù hợp Một văn bản chỉ nên chia thành 2 đến 3 cảnh là phùhợp, có những văn bản không cần phải diễn tất cả mọi cảnh,có những cảnh khôngphải trọng tâm bài học hoặc quá dài thì cũng cần lưu ý.Nếu sử dụng kịch bản chonhữngcảnh đó thì nên cho học sinh diễn trong các buổi trải nghiệm ngoài trời cónhiều thời gian
b Chuyển thể thành kịch bản
Sau khi chia cảnh thì tiến hành viết kịch bản dựa trên nội dung và ngôn ngữtrong văn bản Khi viết kịch bản quan trọng nhất là lời thoại của nhân vật giáo viênphải làm thế nào đó để học sinh đón nhận kịch bản cảm thấy dễ hiểu, dễ nhớ, dễnhập vai
Việc viết kịch bản sân khấu phải đảm bảo kịch bản phải có phân hồi, phânlớp, phân vai và đúng hình thức thể loại sân khấu, đặc biệt các quy tắc có tính ước lệnghệ thuật về ngôn ngữ (lời thoại), hành động và các đạo cụ được sử dụng trong vởdiễn Khâu viết kịch bản sân khấu là khâu khó, vì vừa phải viết đảm bảo đúng loạihình sân khấu vừa phải hình dung, tưởng tượng vở diễn sẽ diễn ra theo đúng ý đồcủa người biên kịch Vì là khâu khó nhất nên rất cần thiết giáo viên trực tiếp biênkịch, dĩ nhiên cũng tham khảo những ý tưởng nhiều khi rất mới mẻ và bất ngờ củanhững học sinh có thiên hướng năng khiếu nghệ thuật Kịch bản có thể do giáo viênviết hoặc hướng dẫn học sinh viết, sau đó giáo viên sửa lại cho hoàn chỉnh Cáchlàm này thực ra rất hay và hiệu quả cực kì cao Học sinh muốn viết được kịch bảnbắt buộc phải đọc văn bản ,mà đọc kĩ, đọc nhập tâm vào nhân vật thì mới có thể viếtđược kịch bản Cho nên khi học sinh viết xong kịch bản thì cũng là lúc các em đãnắm hết nội dung văn bản Điều đó thực sự rất tuyệt vời
Có một số yêu cầu cần lưu ý như sau:
- Kịch bản phải truyền tải được nội dung cơ bản của văn bản đang chuyển thể
Trang 11- Cảnh phân phải chia hợp lí
- Lời thoại giữ các nhân vật phải phù hợp
- Lời thoại có độ dài vừa phải, mạch lạc, không rối rắm để học sinh dễ thuộc
- Lời thoại sử dụng ngôn ngữ trong sáng, phù hợp năng lực tiếp nhận của lứatuổi học sinh
-Kịch bản cần có lời dẫn vì thời gian diễn không dài như một bộ phim khichuyển cảnh hay vào cảnh, suy nghĩ của nhân vật…cần phải có sự dẫn dắt đê ngườixem hiểu vấn đề
- Kịch bản có thể do giáo viên viết hoặc hướng dẫn học sinh viết, sau đó giáoviên sửa lại cho hoàn chỉnh Cách làm này thực ra rất hay và hiệu quả cực kì cao.Học sinh muốn viết được kịch bản bắt buộc phải đọc văn bản ,mà đọc kĩ, đọc nhậptâm vào nhân vật thì mới có thể viết được kịch bản Cho nên khi học sinh viết xongkịch bản thì cũng là lúc các em đã nắm hết nội dung văn bản Điều đó thực sự rấttuyệt vời
Sau đây là một số kịch bản đã được chuyển thể từ trong sách giáo khoa Ngữvăn cấp 6 THCS
TIỂU PHẨM: DẾ MÈN PHIÊU LƯU KÝ Trích đoạn: Bài học đường đời đầu tiên
Trang 12Nhân vật chính: Dế Mèn, Dế Choắt, Chị Cốc
Nhân vật phụ: mấy chị Cào Cào, anh Gọng Vó
Cảnh 1: Dế Mèn tự giới thiệu về bản thân mình, ra oai với anh Gọng Vó và mấy
chị Cào Cào
Dế Mèn: (Vừa đi nghênh ngang vừa hát)
Trên trời có đám mây xanh
Ở giữa mây trắng xung quanh mây vàng
Ước gì anh lấy được nàng
Để anh mua gạch Bát Tràng về xâyXây dọc rồi lại xây ngang,Xây hồ bán nguyệt cho nàng rửa chân
Dế mèn: À há thời tiết hôm nay dễ chịu quá!
Gọng Vó: (đang đào bùn dưới ao thấy Dế Mèn liền hồ hởi): Ôi anh Mèn! Anh Mèn
ơi, bữa nay anh đi đâu mà trông anh bảnh bao vậy?
Dế Mèn: (quát to): A, tưởng ai, thì ra là cái thằng Gọng Vó lúc nào cũng lấm lem
bùn đất, trông chú kìa, người ngợm gì đã gầy giơ lại còn để bẩn, hix hix chú tránh xa
ta ra
Gọng Vó: Vâng, em biết cái thân em, em không được bóng bẩy, sạch sẽ như anh
cũng tại bởi cái số em nó khổ, hết ngụp sâu xuống bùn lại ngoi lên bờ kiếm ăn
Mấy chị Cào Cào: (đang gặm cỏ nghe Gọng Vó giải thích, vừa cười vừa đỡ lời):
Vâng đúng đấy anh Dế Mèn, anh Gọng Vó kiếm ăn vất vả lắm vì còn phải nuôi mộtđàn em nhỏ ở nhà Nên lúc nào anh ấy cũng gầy gò
Dế Mèn (quát to): mấy mụ Cào Cào chuyên gặm lúa phá hoại hoa màu kia, biết gì mà
nói chen vào Mấy chị tưởng ta tự nhiên mà có thân hình cường tráng như thế này hả?
Trang 13Mấy chị Cào Cào: ối ối các chị nào đâu có dám chen ngang chen dọc gì!!! Thôi, chị
xin! Chị xin!
Dế Mèn: (bắt đầu nhún nhảy, múa tay múa chân khoe khoang về cơ thể mình) Hix
hix, mấy chị và em nghe ta nói này:
- Bởi ta ăn uống điều độ và làm việc có chừng mực nên ta chóng lớn lắm
(Vươn vai, lên tấn 2 tay)
- Đôi càng ta xem này: mẫm bóng (đạp cao 2 chân lên)
- Đôi cánh ta này: vũ lên 1 cái là nghe thấy tiếng phành phành giòn giã
- Còn đầu ta ư, nhìn này: rất to và nổi từng tảng
- Hai cái răng của ta: nhìn đi! Chúng đen nhánh, lúc nhai cỏ thì ngoàm ngoạpnhư hai lưỡi liềm máy làm việc
- À quên, còn nữa, hãy nhìn sợi râu của ta đi: dài và uốn con hùng dũng
(Vừa vuốt râu vừa đi qua đi lại)
Gọng Vó: Dạ dạ, dáng của anh chẳng khác nào dáng con nhà võ.
Mấy chị Cào cào: Đúng đấy, trông anh Mèn giống kiểu cách con nhà võ lắm ạ.
Dế Mèn: (thích chí, cười): ha ha, phải thế chứ Thôi, ta còn đang bận sang nhà thằng
Dế Choắt, để xem dạo này nó đã đào xong cái hang mà ở chưa Ta đi đã nhé!
Gọng Vó và Cào Cào (đồng thanh chào): Vâng, chúng em chào anh Dế Mèn ạ.
Cảnh 2: Dế Mèn sang nhà Dế Choắt
Dế Mèn (vừa đi vừa lẩm bẩm): Cái chàng Dế Choắt, người gầy gò và dài lêu nghêu
như một gã nghiện thuốc phiện
Đã thanh niên rồi mà cánh chỉ ngắn củn đến giữa lưng, hở cả mạng sườn như ngườicởi trần mặc áo gi-lê
Trang 14Đôi càng bè bè, nặng nề, trông đến xấu Râu ria gì mà cụt có một mẩu và mặt mũi thìlúc nào cũng ngẩn ngẩn ngơ ngơ
Đã vậy tính nết lại ăn xổi ở thì (thật chỉ vì ốm đau luôn, không làm được), có một cáihang ở cũng chỉ bới nông sát mặt đất, không biết đào sâu rồi khoét ra nhiều ngách
như hang mình Kể ra mình đặt cho nó cái tên Choắt cũng đúng Dế Choắt! Ha Ha
Dế Mèn: (đi đến nhà Dế Choắt, gọi to): Dế Choắt ơi Dế Choắt, có nhà không ?
Dế Choắt: em đây! em đây, quí hóa quá, nay anh lại đến nhà em chơi.
Dế Mèn: (thấy trong nhà luộm thuộm, bề bộn liền bảo):
- Sao chú mày sinh sống cẩu thả quá như thế! Nhà cửa đâu mà tuềnh toàng Ngộ có
kẻ nào phá thì thật chú chết ngay đuôi!
Này thử xem: khi chú chui vào tổ, lưng chú phải lồm cồm đụng sát lên tận mặt đất,làm cho ai trên vệ cỏ nhìn sang cũng biết chú đương đi đứng chỗ nào trong tổ Phỏngthử có thằng chim Cắt nó nhòm thấy, nó tưởng mồi, nó mổ một phát, nhất định trúnggiữa lưng chú, thì chú có mà đi đời!
Ôi thôi, chú mày ơi! Chú mày có lớn mà chẳng có khôn
Dế Choắt: (trả lời bằng một giọng rất buồn rầu):
- Thưa anh, em cũng muốn khôn nhưng khôn không được Đụng đến việc là em thởrồi, không còn hơi sức đâu mà đào bới nữa Lắm khi em cũng nghĩ nỗi nhà cửa nhưthế này là nguy hiểm, nhưng em nghèo sức quá, em đã nghĩ ròng rã hàng mấy thángcũng không biết làm như thế nào Hay là bây giờ em nghĩ thế này Song anh có chophép nói em mới dám nói
Dế Mèn: Được, chú mình cứ nói thẳng thừng ra nào.
Trang 15Dế Choắt: Anh đã nghĩ thương em như thế thì hay là anh đào giúp cho em một cái
ngách sang bên nhà anh phòng khi tắt lửa tối đèn có đứa nào đến bắt nạt thì em chạysang
Dế Mèn: (Chưa nghe hết câu, đã hếch răng lên, xì một hơi rõ dài Rồi, với bộ điệu
khinh khỉnh, mắng): Hức! Thông ngách sang nhà ta? Dễ nghe nhỉ! Chú mày hôi như
cú mèo thế này, ta nào chịu được
Thôi, im cái điệu hát mưa dầm sùi sụt ấy đi! Đào tổ nông thì cho chết!
Dế Choắt: Vâng, em xin nghe anh ạ.
Dế Mèn: (nhìn ra đằng xa thấy chị Cốc đang rỉa lông, rỉa cánh và chùi mép):
- Chú mình muốn cùng tớ đùa vui không?
Dế Choắt: - Đùa trò gì? Em đương lên cơn hen đây! Hừ hừ
Dế Mèn: - Đùa chơi một tí.
Dế Choắt: - Hừ… hừ Cái gì thế?
- Con mụ Cốc kia kìa
Dế Choắt: (ra cửa, hé mắt nhìn chị Cốc Rồi hỏi) - Chị Cốc béo xù đứng trước cửa