Phát triển năng lực tự học của học sinh qua thiết kế khóa học trên hệ thống quản lí học tập moodle

phát triỂn nĂng lỰC tỰ họC CỦa họC Sinh Qua thiết kế khÓa họC trên hỆ thỐng QuẢn lÍ họC tập moodlE Vương Cẩm Hương1 GS TSKH Nguyễn Cương2 Tóm tắt Một trong những mục tiêu của giáo dục phổ thông là giú[.]

phát triỂn nĂng lỰC tỰ họC CỦa họC Sinh Qua thiết kế khÓa họC trên hỆ thỐng QuẢn lÍ họC tập moodlE

Vương Cẩm Hương 1 GS.TSKH Nguyễn Cương 2

Tóm tắt: Một trong những mục tiêu của giáo dục phổ thông là giúp người học

làm chủ kiến thức phổ thông, biết vận dụng hiệu quả kiến thức vào đời sống và tự học suốt đời Do vậy, hình thành và phát triển năng lực tự học cho học sinh (HS) trong dạy học là cấp thiết Trong bài viết này, chúng tôi đề cập tới khái niệm tự học, năng lực tự học (NLTH) và đề xuất biện pháp phát triển NLTH cho HS là thiết kế khóa học “hóa hữu cơ 11” trên website “tuhochoahoc.com” bằng hệ thống quản lí học tập moodle để HS tự học và làm bài kiểm tra trực tuyến Khóa học được thực nghiệm tại 5 trường THPT trên toàn quốc và kết quả thực nghiệm sư phạm cho thấy tính khả thi và hiệu quả của khóa học.

Từ khóa: Tự học, Năng lực tự học, Tự học hóa học, Hóa hữu cơ 11, Học trực tuyến.

1 Mở đầu

NLTH là một trong những năng lực (NL) chung, cốt lõi cần hình thành và phát triển cho HS do vậy NL này được nhiều nhà khoa học quan tâm nghiên cứu Trên thế

giới, vào năm 2011tác giả James H Tronge với công trình Những phẩm chất của người

giáo viên (GV) hiệu quả [1], đã nhấn mạnh đến việc GV tạo lập một môi trường học tập

hiệu quả cho HS, trong đó có việc khuyến khích và phát triển NLTH của HS Cùng thời điểm đó, nhà giáo dục học nổi tiếng người Mĩ Robert J Marazano với công trình

Nghệ thuật và khoa học dạy học [2] đã đề cập đến việc hình thành NLTH cho HS thông

qua việc trả lời các câu hỏi lớn trong mỗi chương và những câu hỏi này tập trung vào việc hình thành thái độ học tập tích cực cho HS Ở Việt Nam gần đây cũng có một số tác giả nghiên cứu về phát triển NLTH trong dạy học hóa học ở THPT như: Sử dụng bài tập để phát triển NLTH [3, 4] hoặc đưa ra biện pháp phát triển NLTH qua sơ đồ

tư duy [5,6] Một số tác giả khác đưa ra biện pháp phát triển NLTH cho HS trong dạy học Hóa học qua ứng dụng công nghệ thông tin và truyền thông như thiết kế e-book

tự học Hóa học hữu cơ lớp 11 [7] hay thiết kế và sử dụng giáo trình trực tuyến trên

1 Trường Đại học Phạm Văn Đồng - Quảng Ngãi, ĐT:0985.502.962; Email: vchuong@pdu.edu.vn

2 ĐT: 0912.534.821

hệ thống moodle hỗ trợ dạy học hóa học lớp 10 [8] Để có cơ sở cho việc đề xuất các biện pháp phát triển NLTH trong dạy học Hóa hữu cơ, chúng tôi đã tiến hành điều tra, khảo sát thực trạng về NLTH trong học tập Hóa hữu cơ của HS và phương pháp dạy học Hóa hữu cơ của GV [9] Kết quả điều tra cho thấy đa số GV đều nhận thấy rằng việc phát triển NLTH cho HS là rất cần thiết và quan trọng nhưng việc sử dụng các kĩ thuật dạy học và phương pháp dạy học tích cực nhằm phát triển NLTH cho

HS hiện nay vẫn còn hạn chế Trong bài viết này, biện pháp chúng tôi đề xuất là thiết

kế khóa học Hóa hữu cơ 11 trên website tuhochoahoc.com bằng hệ thống quản lí học

tập moodle để HS có thể tự học và làm bài kiểm tra kết quả tự học trực tuyến

2 Nội dung

2.1 Khái niệm “tự học” và năng lực tự học

Theo quan điểm của các nhà giáo dục học, Nguyễn Cảnh Toàn cho rằng: “Tự học là tự mình động não, suy nghĩ, sử dụng các năng lực trí tuệ (quan sát, so sánh, phân tích, tổng hợp,…) và có khi cả cơ bắp (khi phải sử dụng các công cụ), cùng các phẩm chất của mình, cả động cơ, tình cảm, nhân sinh quan, thế giới quan (như tính trung thực, khách quan, có chí tiến thủ, không ngại khó, ) để chiếm lĩnh một lĩnh vực hiểu biết nào đó của nhân loại, biến lĩnh vực đó thành sở hữu của mình”[10]

Từ quan niệm về tự học nêu trên, chúng tôi đưa ra khái niệm về tự học như

sau: Tự học là tự mình suy nghĩ, hoạt động một cách tự giác, chủ động, tự lực và tích cực để

chiếm lĩnh kiến thức, hình thành kỹ năng, kỹ xảo và thái độ học tập.

Theo chương trình giáo dục phổ thông tổng thể [11], NLTH được xác định là một trong 3 năng lực chung cốt lõi cần được hình thành và phát triển cho HS trong mọi môn học và ở các cấp học Thái Duy Tuyên đã định nghĩa: NLTH là một năng lực thể hiện ở tính tự lực, sự tự làm lấy, tự giải quyết lấy vấn đề của một chủ thể hoạt động [12]

Thông qua việc tìm hiểu về các khái niệm tự học và NLTH, chúng tôi định nghĩa NLTH mang tính chất định hướng nghiên cứu cho đề tài như sau:

NLTH là khả năng tự mình suy nghĩ, hoạt động dựa trên sự phối hợp kiến thức, kỹ năng, thái độ của bản thân để thực hiện có hiệu quả các nhiệm vụ học tập.

2.2 Thiết kế khóa học trên hệ thống quản lí học tập moodle

2.2.1 Moodle là gì?

Moodle là một hệ thống quản lí học tập (Learning Management System-LMS, còn gọi là Course Management System-CMS) mã nguồn mở cho phép tạo các khóa học trên mạng internet hay các website học tập trực tuyến [13] Moodle (viết tắt của

Modular Object-Oriented Dynamic Learning Environment) được sáng lập năm 1999 bởi Martin Dougiamas Đến nay, Moodle có sự phát triển vượt bậc và thu hút được

sự quan tâm của hầu hết các quốc gia trên thế giới

Moodle có thiết kế mang tính mở nên có thể dễ dàng đưa thêm các hoạt động đào tạo vào E-learning Với Moodle, các HS là những người tích cực, chủ động tham gia vào quá trình học Với cách tiếp cận như vậy, Moodle tạo mọi điều kiện giúp HS

có thể tự học dưới nhiều hình thức như phân tích, điều tra, hợp tác, chia sẻ và xây dựng ý tưởng vì vậy chúng tôi sử dụng Moodle là công cụ hỗ trợ để xây dựng và quản trị khóa học trực tuyến cho HS để HS có thể tham khảo các nguồn tài nguyên trong hệ thống để thực hiện các nhiệm vụ học tập do GV đặt ra và làm các bài kiểm tra Ngoài ra HS có thể trao đổi, thảo luận với GV và các HS khác trên hệ thống Các tài nguyên và hoạt động được sử dụng để xây dựng khóa học trên Moodle được liệt

kê ở bảng 1

Bảng 1 Tài nguyên và hoạt động Moodle sử dụng trong khóa học

Tài nguyên

File Đăng tải các tập tin như bài giảng điện tử, giáo trình, tư liệu tham khảo, … Page Tạo trang gồm các bài giảng điện tử, video thí nghiệm… URL Cung cấp đường link để download phần mềm hay link tới trang thông tin khác….

Hoạt động Assignment

Giao bài tập tự luyện và thu sản phẩm của HS Điểm mạnh của chức năng này là có thể thiết lập các thuộc tính như hạn nộp, xác định loại file được chấp nhận, chia nhóm… đồng thời GV có thể chấm điểm và đưa ra những nhận xét trực tiếp cho HS.

Đề kiểm tra

Tạo các bài kiểm tra trực tuyến với những câu hỏi được xây dựng theo ngân hàng đề bao gồm dạng câu hỏi trắc ghiệm khách quan, câu hỏi đúng sai, ghép đôi, điền khuyết hoặc câu hỏi trả lời ngắn… hệ thống chấm điểm

tự động và điểm trực tiếp được báo qua hồ sơ HS Diễn đàn Tạo diễn dàn trao đổi lịch học, thông tin và những vấn đề liên quan đến các chủ đề trong khóa học.

2.2.2 Tiến trình thiết kế khóa học trên hệ thống quản lý học tập Moodle

Để thiết kế khóa học cho HS tự học trực tuyến trên hệ thống quản lý học tập Moodle tiến hành qua 5 bước:

- Bước 1: Cài đặt Moodle

Sử dụng hệ thống Moodle trên trang “tuhochoahoc.com”

- Bước 2: Tạo khóa học

Sau khi đăng nhập quyền Admin trên trang tuhochoahoc.com có nhiều khóa

học, sử dụng chức năng thêm khóa học mới, chúng tôi tạo khóa học tự học “Hóa hữu

cơ 11” cho HS THPT.

Hình 1: Trang website chứa khóa học

(Nguồn: Tác giả)

- Bước 3: Thiết lập thông tin khóa học

Hình 2: Thiết lập thông tin khóa học

(Nguồn: Tác giả)

- Bước 4: Sử dụng các tính năng của Moodle để xây dựng khóa học

Sử dụng các tài nguyên và hoạt động được được trình bày ở bảng 1 để xây dựng khóa học trên Moodle

- Bước 5: Xây dựng nội dung cho các bài học trong khóa học

Nội dung các bài học trong khóa học được xây dựng tuần tự tương ứng với thời gian HS học các bài học đó trên lớp Đối với mỗi bài học GV sẽ căn cứ vào mục đích, nội dung và phương pháp để chọn lựa các nội dung nhằm bổ trợ kiến thức trên lớp, rèn luyện thêm các kỹ năng hay vận dụng mô hình B-learning để tổ chức hoạt động học tập cho HS

Chúng tôi thiết kế khóa học “Hóa hữu cơ 11” ở 5 chương với 16 bài giảng, 16 bài

kiểm tra tự học sau mỗi bài học và 5 bài kiểm tra cuối chương như sau:

Hình 3: Nội dung các chương trong khóa học

(Nguồn: Tác giả)

2.2.3 Hoạt động của HS trong khóa học

a Đăng ký vào khóa học

Để tham gia khóa học HS phải tạo tài khoản mới với kí danh và mật khẩu Kí danh được GV quy định chính là số thứ tự của HS trong danh sách lớp còn mật khẩu do HS tự bảo mật Sau khi đăng nhập, HS phải đăng ký vào khóa học để có thể cập nhật các thông tin trong hồ sơ liên quan như điểm, nhận xét của GV…

Sau khi HS đăng ký vào khóa học, GV có thể theo dõi và quản lý các hoạt động của HS trong khóa học như địa chỉ email, thời gian HS tham gia vào khóa học, có thể lọc kết quả xem HS nào không hoạt động trong khóa học từ 1 ngày… Với vai trò Admin, trong phần quản lý khóa học, GV có thể gửi tin nhắn cho tất cả các thành viên trong khóa học

Hình 4: Danh sách thành viên của khóa học

b Giao diện khóa học

Hình 5: Giao diện khóa học

(Nguồn: Tác giả)

Ngoài khu vực thông báo chung và các chủ đề còn có khu vực quản trị khóa học giúp HS theo dõi điểm số, khu vực tìm kiếm diễn đàn hay theo dõi tin mới nhất hoặc các sự kiện sắp diễn ra

c Hình thức và phương pháp tổ chức dạy học

- Học trực tuyến: GV thông báo cho HS quy trình cũng như thời gian biểu cụ thể để HS học trực tuyến các bài học trước khi học giáp mặt trên lớp HS tự học trực tuyến thông qua bài giảng điện tử được thiết kế trên Adobe Application Manager có tích hợp cả âm thanh, hình ảnh, video clip thí nghiệm vào bài học Sau đó HS làm bài kiểm tra trực tuyến 15 phút sau khi học bài mới Ở cuối mỗi chương có phân dạng

và hướng dẫn giải bài tập để HS có thể tự luyện thêm kỹ năng giải bài tập Sau mỗi chương HS phải hoàn thành bài kiểm tra 45 phút để đánh giá NLTH và kết quả học tập của HS Ngoài ra, HS có thể tham khảo thêm các tài liệu trên website như: các chuyên đề hóa hữu cơ, thí nghiệm hóa học, audio book, thiết kế bài giảng, tự học giỏi hóa học Trong quá trình HS tự học trực tuyến ở nhà giữa các HS hoặc HS và GV vẫn

có thể có sự trao đổi và thảo luận trong diễn đàn Căn cứ vào kết quả bài kiểm tra 15 phút của H S khi học trực tuyến để xác định nội dung sẽ tiến hành trên lớp

- Học trên lớp: Do HS đã tự học qua bài giảng trực tuyến và làm bài kiểm tra

ở nhà nên sẽ tiết kiệm thời gian GV không phải giảng lại theo trình tự nội dung bài học, GV tập trung vào giải đáp thắc mắc những nội dung HS chưa hiểu (kết quả thể hiện qua bài kiểm tra tự học) và tổ chức các hoạt động học tập như: thảo luận nhóm, Web Quest, dạy học dự án, trò chơi, làm bài tập vận dụng, GV có thể giao nhiệm

vụ cụ thể cho nhóm HS nghiên cứu bài học qua SGK, bài giảng trực tuyến, tự làm các bài thuyết trình Powerpoint, thuyết trình qua giấy A0, Lớp học lúc này hoàn toàn

là của HS, GV như người chỉ huy có nhiệm vụ tổ chức, điều khiển sao cho các hoạt động đem lại hiệu quả tốt nhất

2.3 Thực nghiệm sư phạm

Để đánh giá tính khả thi và hiệu quả của khóa học “Hóa hữu cơ 11” cũng như

NLTH và kết quả học tập của HS ở THPT khi tham gia khóa học, chúng tôi đã tiến hành thực nghiệm khóa học cho 200 HS tại 5 trường THPT: Huỳnh Thúc Kháng - Khánh Hòa, Trần Quốc Tuấn - Quảng Ngãi, Tam Phú - TP Hồ Chí Minh, Mai Anh Tuấn - Thanh Hóa, Dầu Giây - Đồng Nai

2.3.1 Kết quả điều tra

a Về nội dung và hình thức khóa học

Mức độ: [1]: Không hài lòng [2]: Ít hài lòng [3]: Hài lòng [4]: Rất hài lòng