Bài giảng hóa sinh – chương 5 cấu trúc lipid

Nội dungĐại cương Acid béo Alcol của lipid Lipid đơn giản Lipid phức tạp... Đại cươngLà một nhóm các hợp chất hữu cơ rất đa dạng về mặt cấu tạo Tính chất không tan hoặc ít tan trong nư

Chương 5

Cấu trúc Lipid

Nội dung

Đại cương

Acid béo

Alcol của lipid

Lipid đơn giản

Lipid phức tạp

1 ĐẠI CƯƠNG

Đại cương

Là một nhóm các hợp chất hữu cơ rất đa

dạng về mặt cấu tạo

Tính chất không tan hoặc ít tan trong nước

và một số dung môi phân cực, có thể tạo

nhũ tương trong nước, dễ tan trong các

dung môi hữu cơ như eter, benzen,

cloroform…

Cấu tạo: phần lớn lipid có chứa acid béo

dưới dạng liên kết ester với alcol

Trong cơ thể, lipid có thể tạo phức với glucid (glycolipid) hay với protein (lipoprotein)

Các nguồn lipid trong thiên nhiên

Lipid dự trữ

 Các lipid trung tính, ester của acid béo và glycerol

 Tích lũy trong mô mỡ động vật và hạt thực vật

Lipid cấu tạo (lipid

màng)

 Có trong hầu hết các tế bào (nhất là mô thần kinh)

 Chủ yếu là cholesterol và những lipid phức tạp như phospholipid, glycolipid,…

Vai trò của lipid trong cơ thể

 nguồn cung cấp và dự trữ năng lượng

 tham gia vào thành phần cấu trúc tế bào của

màng sinh học, đặc biệt là tổ chức thần kinh

 dung môi hòa tan một số vitamin tan trong dầu

(A, D, E, K) chứa acid béo cần thiết

 lipid dự trữ ở mô mỡ có tác dụng cách nhiệt và tạo chất đệm để bảo vệ các cơ quan

 là chất nhũ hóa của hệ tiêu hóa, chất vận

chuyển điện tử, hormone, chất thông tin nội bào

 phức hợp lipoprotein là phương tiện vận

chuyển lipid trong máu

Phân loại

Lipid đơn giản

Glycerid

Sáp

Sterid

Lipid phức tạp

Phospholipid

Glycerophospholipid

Sphingophospholipid Glycolipid

Sulfolipid, aminolipid,

liporotein Dẫn xuất lipid

2 ACID BÉO

Đặc điểm

 Trong thiên nhiên thường

monocarboxylic mạch

thẳng có số carbon chẵn

(4  36 C)

 Acid béo bão hòa (no

-Saturated fatty acids):

trong mạch không có liên

kết đôi

 Acid béo không bão hòa

(không no - Unsaturated

fatty acids): trong mạch

có một hay nhiều liên kết

đôi

Danh pháp

Cách đánh số

 Đánh số thứ tự từ gốc carboxyl (-COOH)

 Nếu đánh số 1, 2, 3,…n, thì C1 là C của nhóm – COOH

 Nếu đánh theo chữ Hy lạp thì C của nhóm CH2 cạnh nhóm –COOH là Cα, tiếp theo là Cβ, Cγ,…C của nhóm –CH3 tận cùng luôn luôn là Cω

Danh pháp

Cách gọi tên

 Tên thông thường: thường có gốc từ tiếng Latin hay Hy Lạp (acid palmitic, acid arachidic)

 Tên theo qui ước quốc tế: tên mạch hydrocarbon có cùng số C + -oic

Ký hiệu

Độ dài acid béo được biểu thị bằng chữ số đứng trước dấu hai chấm (:) (chỉ số C trong mạch)

Số lượng các liên kết đôi được biểu thị bằng chữ số đứng sau dấu hai chấm (:)

Vị trí liên kết đôi được biểu thị bằng ký hiệu

Δ với các số mũ ở phía trên bên phải

Cấu hình liên kết đôi được được biểu thị bằng chữ c (cis) hay t (trans) trước ký hiệu Δ

Ký hiệu

Acid oleic có 18C và 1 liên

kết đôi dạng cis giữa C9 và

C10, ký hiệu 18:1 c (Δ 9 )

Acid linoleic có 18C và 2

liên kết đôi dạng cis, giữa

C9 & C10, C12 & C13, ký hiệu

18:2 c (Δ 9,12 )

Các acid béo bão hòa

không có liên kết đôi như

acid stearic có 18C, ký hiệu

18:0

Phân loại

Acid béo bão hòa (no - Saturated fatty

acids)

 Thường gặp trong thiên nhiên ở thể rắn , có dạng mạch thẳng, mạch nhánh hay mạch vòng

 Công thức tổng quát: CnH2n+1COOH

Phân loại

 Acid béo không bão hòa (không no - Unsaturated fatty acids)

 Chứa một hay nhiều liên kêt đôi trong phân tử

 Thường ở thể lỏng ở nhiệt độ thường

 Tồn tại nhiều dạng đồng phân khác nhau do vị trí của các liện kết đôi trong chuỗi carbon

• Trong thiên nhiên, hầu hết tất cả các liên kết đôi của acid béo không bão hòa đều có cấu hình dạng cis

• Acid linoleic và acid linolenic là acid béo thiết yếu

Phân loại