bài giảng tổng quan về báo cáo tài chính và lập báo cáo tài chính - đại học mở tp hồ chí minh

Chương 3: BÁO CÁO TÀI CHÍNH KHOA KẾ TOÁN KIỂM TOÁN Phần 1: TỔNG QUAN VỀ BCTC và LẬP BCTC MỤC TIÊU Sau khi học xong phần này sinh viên sẽ: Trình bày được mục đích của BCTC Giải thích nộ

Chương 3:

BÁO CÁO TÀI CHÍNH KHOA KẾ TOÁN KIỂM TOÁN

Phần 1:

TỔNG QUAN VỀ BCTC và LẬP BCTC

MỤC TIÊU

Sau khi học xong phần này sinh viên sẽ:

 Trình bày được mục đích của BCTC

 Giải thích nội dung và ý nghĩa của các BCTC

 Giải thích được các nguyên tắc cơ bản và yêu cầu của kế toán tài chính ảnh hưởng đến việc lập và trình bày BCTC

 Giải thích các nguyên tắc trình bày BCTC

 Hệ thống báo cáo tài chính doanh nghiệp và các quy định hiện hành

NỘI DUNG

Bản chất BCTC

Chuẩn mực 01: Khuôn mẫu lý thuyết về kế toán

Chuẩn mực 21: Trình bày báo cáo tài chính

Hệ thống BCTC doanh nghiệp

3

BẢN CHẤT CỦA BCTC

Kế toán tài chính chủ yếu nhằm cung cấp thông tin cho các đối tượng ở bên ngoài (nhà đầu tư, chủ nợ, nhà nước …), thông qua các báo cáo tài chính.

 Bảng cân đối kế toán

 Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh

 Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

 Bản thuyết minh

4

MỤC ĐÍCH CỦA BÁO CÁO TÀI CHÍNH

Cung cấp thông tin theo một cấu trúc chặt chẽ về tình

hình tài chính, tình hình kinh doanh, các luồng tiền và

các thông tin bổ sung của doanh nghiệp, đáp ứng nhu

cầu hữu ích cho số đông những người sử dụng để đưa

ra các quyết định kinh tế.

Các báo cáo tài chính

Báo cáo kết quả HĐKD

Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

Bảng cân đối

kế toán

Bản thuyết minh BCTC

Tình hình tài chính

Tình hình kinh doanh

Tình hình tạo ra tiền và sử dụng tiền

Thông tin

bổ sung

Một bức tranh toàn diện

Thông tin trên BCTC

7

Thông tin Báo cáo tài chính Nội dung Tính chất

Tình hình tài chính

Bảng cân đối kế toán

Nguồn lực kinh tế Nguồn hình thành nguồn lực kinh tế

Thời điểm

Sự thay đổi tình hình tài

chính

Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh Báo cáo lưu chuyển tiền tệ

Sự vận động của nguồn lực kinh tế

Sự thay đổi tương ứng của nguồn hình thành

Thời kỳ

Các thông tin bổ sung Bản thuyết minh báo cáo tài chính Số liệu chi tiết vàcác giải thích Thời điểmvà thời kỳ

Khuôn mẫu lý thuyết kế toán VN

Chuẩn mực số 01 (VAS 01) – Chuẩn mực chung:

 Các nguyên tắc kế toán cơ bản

 Các yêu cầu cơ bản

 Các yếu tố của báo cáo tài chính

8

Các nguyên tắc kế toán cơ bản

Cơ sở dồn tích

Hoạt động liên tục

Giá gốc

Phù hợp

Nhất quán

Thận trọng

Trọng yếu

Cơ sở dồn tích

Mọi nghiệp vụ kinh tế, tài chính của doanh nghiệp liên quan đến tài sản, nợ phải trả, nguồn vốn chủ sở hữu, doanh thu, chi phí phải được ghi sổ kế toán vào thời điểm phát sinh, không căn cứ vào thời điểm thực

tế thu hoặc thực tế chi tiền hoặc tương đương tiền.

Thí dụ 2

1 Ngày 1 tháng 2, Công ty dược BB ký hợp đồng với một khách hàng

về việc cung cấp dịch vụ trong 3 tháng với giá vốn 75.000.000đ Bắt

đầu thực hiện vào ngày 1 tháng 4 Ngày 15 tháng 5 khách hàng

thanh toán toàn bộ tiền cho hợp đồng này là 225.000.000đ.

2 Ngày 1 tháng 2, công ty TT nhận được vật dụng đã đặt mua và trả

tiền cho nhà cung cấp 100.000.000đ 60% số vật dụng được sử dụng

trong tháng 3 và phần còn lại sử dụng trong tháng 4 Ngày 20 tháng

4, nhận 120.000.000đ vật dụng đã đặt mua, hóa đơn của lô hàng này

được chi trả vào tháng 5 30% số vật dụng được sử dụng trong tháng

5 và phần còn lại sử dụng trong tháng 6.

Yêu cầu:Xác định chi phí, và dòng tiền được ghi chép trong hệ thống kế toán

trong tháng trong bảng sau.

11

Thí dụ 2(tt)

12

Chi phí hay dòng tiền? Tháng 2 Tháng 3 Tháng 4 Tháng 5 Tháng 6

1 Chi phí Dòng tiền 2

3 4

Hoạt động liên tục

Báo cáo tài chính phải được lập trên cơ sở giả định là

doanh nghiệp đang hoạt động liên tục và sẽ tiếp tục

hoạt động kinh doanh bình thường trong tương lai gần,

nghĩa là doanh nghiệp không có ý định cũng như

không buộc phải ngừng hoạt động hoặc phải thu hẹp

đáng kể quy mô hoạt động của mình.

Thí dụ 3

VHL- Công ty Cổ phần Viglacera Hạ Long

Lỗ lũy kế đến thời điểm 30/06/2012 của VHL là 80,9 tỷ đồng, tổng

nợ ngắn hạn vượt quá tài sản ngắn hạn là 322 tỷ đồng Các dấu hiệu này dẫn tới sự nghi ngờ về khả năng hoạt động theo giả định hoạt động liên tục của VHL Khả năng hoạt động liên tục của VHL phụ thuộc rất lớn vào chính sách bán hàng thu tiền ngay mà Công ty đang

áp dụng.

VHL tin rằng với chính sách bán hàng thu tiền ngay mà công ty đang

áp dụng, và các kế hoạch huy động các nguồn vốn tín dụng và vốn từ chủ sở hữu sắp tới, công ty sẽ vẫn tiếp tục hoạt động kinh doanh bình thường.

Giá gốc

Tài sản phải được ghi nhận theo giá gốc Giá gốc của

tài sản được tính theo số tiền hoặc khoản tương đương

tiền đã trả, phải trả hoặc tính theo giá trị hợp lý của tài

sản đó vào thời điểm tài sản được ghi nhận.

Giá gốc của tài sản không được thay đổi trừ khi có

quy định khác trong chuẩn mực kế toán cụ thể.

15

Thí dụ 4

Mua một tài sản cố định hữu hình, giá mua chưa thuế GTGT là

400 trđ, thuế GTGT được khấu trừ 10% thanh toán bằng chuyển khoản Chi phí vận chuyển, lắp đặt chạy thử TSCĐ trên thanh toán bằng tiền tạm ứng 10,5 trđ, trong đó có thuế GTGT 5%

TSCĐ đã sẵn sàng đi vào sử dụng

Mua 20.000 cp VNM, giá mua trên thị trường chứng khoán là 100.000đ/cp (mệnh giá 10.000đ/cp), chi phí mua 0,15%/giát trị giao dịch Toàn bộ đã thanh toán bằng TGNH

Yêu cầu:Tính NG TSCĐHH và giá trị khoản đầu tư

16

Phù hợp

Việc ghi nhận doanh thu và chi phí phải phù hợp với

nhau Khi ghi nhận một khoản doanh thu thì phải ghi

nhận một khoản chi phí tương ứng có liên quan đến

việc tạo ra doanh thu đó.

Chi phí tương ứng với doanh thu gồm chi phí của kỳ

tạo ra doanh thu và chi phí của các kỳ trước hoặc chi

phí phải trả nhưng liên quan đến doanh thu của kỳ đó.

Thí dụ 5

Năm 20x0, SCR bàn giao một toà nhà cho khách hàng, giá trị quyết toán là 11.000 trđ, trong đó có thuế GTGT 10%, đã thu tiền 95% bằng TGNH

Tổng chi phí xây dựng của tòa nhà, trang thiết bị lắp đặt cho toà nhà là 9.300 trđ

Theo hợp đồng, thời gian bảo hành công trình là 1 năm kể từ ngày bàn giao Theo ước tính của SCR, đối với những toà nhà kiên cố, chi phí bảo hành công trình khoảng 2%/doanh thu

Yêu cầu:Kế toán sẽ ghi nhận doanh thu, chi phí như thế nào?

Nhất quán

Các chính sách và phương pháp kế toán doanh nghiệp

đã chọn phải được áp dụng thống nhất ít nhất trong

một kỳ kế toán năm.

Trường hợp có thay đổi chính sách và phương pháp kế

toán đã chọn thì phải giải trình lý do và ảnh hưởng của

sự thay đổi đó trong phần thuyết minh báo cáo tài

chính.

19

Thí dụ 6

Tháng 6/20x0, Công ty A mua một xe ô tô hạng sang với giá đầu tư là 4.000 trđ để cung cấp dịch vụ cho thuê đám cưới Thời gian ước tính khấu hao là 10 năm, khấu hao đường thẳng

Đến tháng 8/20x2, công ty A quyết định thay đổi khấu hao tài sản từ phương pháp đường thẳng sang phương pháp số dư giảm dần có điều chỉnh cho niên độ 20x2

Yêu cầu: Xem xét việc vân dụng nguyên tắc nhất quán của công

ty A

20

Thận trọng

Thận trọng là việc xem xét, cân nhắc, phán đoán cần thiết để

lập các ước tính kế toán trong các điều kiện không chắc chắn

Nguyên tắc thận trọng đòi hỏi:

 Phải lập các khoản dự phòng nhưng không lập quá lớn;

 Không đánh giá cao hơn giá trị của các tài sản và các khoản thu nhập;

 Không đánh giá thấp hơn giá trị của các khoản nợ phải trả và chi phí;

 Doanh thu và thu nhập chỉ được ghi nhận khi có bằng chứng chắc chắn về

khả năng thu được lợi ích kinh tế, còn chi phí phải được ghi nhận khi có

bằng chứng về khả năng phát sinh chi phí.

Thí dụ 7

Theo kết quả kiểm kê hàng tồn kho cuối năm 20x0 của công ty A như sau:

- Tổng giá trị hàng tồn kho trên sổ sách là 1.200 trđ, trong đó, Vật liệu 800 trđ, CCDC: 50 trđ, Hàng hóa: 350 trđ

- Giá trị vật liệu kiểm kê thiếu 20 trđ

- Trong số hàng hóa tồn kho, có một số hàng hóa có giá trị ghi sổ

là 60 trđ, đã tồn kho từ 2 năm trước, lỗi thời, giảm chất lượng, giá bán ước tính 30 trđ, chi phí bán ước tính 3 trđ

Yêu cầu: Xác định mức trích lập dự phòng hàng tồn kho, Biết số

dư TK 159 đầu năm là 0

Trọng yếu

Thông tin được coi là trọng yếu trong trường hợp nếu thiếu

thông tin hoặc thiếu chính xác của thông tin đó có thể làm sai

lệch đáng kể báo cáo tài chính, làm ảnh hưởng đến quyết định

kinh tế của người sử dụng báo cáo tài chính

Tính trọng yếu phụ thuộc vào độ lớn và tính chất của thông tin

hoặc các sai sót được đánh giá trong hoàn cảnh cụ thể Tính

trọng yếu của thông tin phải được xem xét trên cả phương diện

định lượng và định tính

23

Thí dụ 8

Ngành điện lực Việt Nam làm văn bản xin Bộ Tài chính chấp thuận cho khấu hao trên báo cáo tài chính các thiết bị điện mới đầu tư trong 5 năm mặc dù thời gian sử dụng là 20 năm Lý do là nhanh chóng thu hồi vốn để trả nợ vay nước ngoài.

Dựa vào các nguyên tắc kế toán cơ bản và các yêu cầu

cơ bản của kế toán để bình luận về phương án trên.

24

Các yêu cầu cơ bản của kế toán

Trung thực

Khách quan

Đầy đủ

Kịp thời

Dễ hiểu

Có thể so sánh được

Các yếu tố cơ bản của BCTC

Bảng cân đối kế toán

 Tài sản

 Nợ phải trả

 Vốn chủ sở hữu

Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh

 Doanh thu và thu nhập khác

 Chi phí

Tài sản

Tài sản là nguồn lực do doanh nghiệp kiểm soát và có

thể thu được lợi ích kinh tế trong tương lai.

Tài sản được ghi nhận khi:

 Doanh nghiệp có khả năng chắc chắn thu được lợi ích kinh tế

trong tương lai và

 Giá trị của tài sản đó được xác định một cách đáng tin cậy

27

Thí dụ 9

Dùng định nghĩa và điều kiện ghi nhận để đánh giá các khoản sau có đủ tiêu chuẩn ghi vào tài sản của DN không:

 DN bỏ ra 5 tỷ mua quyền sử dụng đất mà không sử dụng, chỉ giữ chờ tăng giá để bán

 Trong 5 năm, DN đã chi 300 triệu cho nhân viên đi học, nhờ

đó đã tạo ra một đội ngũ nhân viên lành nghề

 DN trả trước tiền thuê đất ở khu công nghiệp X là 15 tỷ với thời gian là 15 năm

28

Nợ phải trả

Nợ phải trả là nghĩa vụ hiện tại của doanh nghiệp phát

sinh từ các giao dịch và sự kiện đã qua mà doanh

nghiệp phải thanh toán từ các nguồn lực của mình.

Điều kiện ghi nhận:

 Chắc chắn là doanh nghiệp sẽ phải dùng một lượng tiền chi ra

để trang trải cho những nghĩa vụ hiện tại mà doanh nghiệp

phải thanh toán, và

 Khoản nợ phải trả đó phải xác định được một cách đáng tin

cậy

Thí dụ 10

Dùng định nghĩa và điều kiện ghi nhận để đánh giá các khoản sau có đủ tiêu chuẩn ghi vào nợ phải trả của DN không:

 DN bị kiện vì vi phạm Luật lao động Dù chưa có quyết định chính thức nhưng chắc chắn DN sẽ phải bồi thường trong khoảng 300-340 triệu đồng.

 DN bán hàng cam kết bảo hành trong 1 năm Chi phí bảo hành phải chi ước tính đáng tin cậy trong năm sau là 200 triệu; trong đó bảo hành cho sản phẩm bán năm nay là 120 triệu và cho năm sau là 80 triệu.

 DN công bố kế hoạch thu hồi 10.000 xe gắn máy do bị lỗi hệ thống điện

có thể gây cháy nổ Chi phí dự kiến đáng tin cậy là 400 triệu đồng.

Vốn chủ sở hữu

Vốn chủ sở hữu là phần còn lại của tài sản sau khi trừ

đi nợ phải trả

31

Doanh thu và thu nhập khác

Doanh thu và thu nhập khác là tổng giá trị các lợi ích kinh tế doanh nghiệp thu được trong kỳ kế toán, phát sinh từ các hoạt động sản xuất, kinh doanh thông thường và các hoạt động khác của doanh nghiệp, góp phần làm tăng vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản góp vốn của cổ đông hoặc chủ sở hữu

Doanh thu và thu nhập khác được ghi nhận khi thu được lợi ích kinh tế trong tương lai có liên quan tới sự gia tăng về tài sản hoặc giảm bớt nợ phải trả và giá trị gia tăng đó phải xác định được một cách đáng tin cậy

32

Thí dụ 11

Dùng định nghĩa và điều kiện ghi nhận để đánh giá

các khoản sau có đủ tiêu chuẩn ghi vào doanh thu/thu

nhập khác của DN không:

 Nhận tiền ứng trước của khách hàng

 Nhà nước trợ giá cho một tấn nông sản tiêu thụ là 200 triệu

đồng

 Nhà cung cấp X đồng ý nhận một tài sản để cấn trừ một

khoản nợ

 Ngân hàng Y đồng ý chuyển một khoản nợ thành vốn góp

Chi phí

Chi phí là tổng giá trị các khoản làm giảm lợi ích kinh tế trong

kỳ kế toán dưới hình thức các khoản tiền chi ra, các khoản khấu trừ tài sản hoặc phát sinh các khoản nợ dẫn đến làm giảm vốn chủ sở hữu, không bao gồm khoản phân phối cho cổ đông hoặc chủ sở hữu

Chi phí sản xuất, kinh doanh và chi phí khác được ghi nhận trong Báo cáo kết quả hoạt động kinh doanh khi các khoản chi phí này làm giảm bớt lợi ích kinh tế trong tương lai có liên quan đến việc giảm bớt tài sản hoặc tăng nợ phải trả và chi phí này phải xác định được một cách đáng tin cậy

Thí dụ 12

Dùng định nghĩa và điều kiện ghi nhận để đánh giá các khoản

sau có đủ tiêu chuẩn ghi vào chi phí của DN không:

 Chi tiền mặt ứng trước tiền hàng cho người bán.

 Chuyển khoản thanh toán tiền điện, nước, điện thoại sử dụng trong tháng

 Chi thanh toán tiền cổ tức năm trước

 Mua nguyên vật liệu nhập kho chưa thanh toán.

 Chi tiền nộp phạt vi phạm hành chính về thuế.

35

Trình bày báo cáo tài chính (VAS 21)

Yêu cầu lập và trình bày BCTC

Nguyên tắc lập và trình bày BCTC

Quy định trách nhiệm lập và trình bày BCTC

36

Yêu cầu lập và trình bày BCTC

Trung thực và hợp lý;

Lựa chọn và áp dụng các chính sách kế toán phù hợp với qui

định của từng chuẩn mực kế toán nhằm đảm bảo cung cấp

thông tin thích hợp với nhu cầu ra quyết định kinh tế của người

sử dụng và cung cấp được các thông tin đáng tin cậy

Tính đáng tin cậy của thông tin

Trình bày trung thực, hợp lý tình hình tài chính, tình hình và kết quả kinh doanh của doanh nghiệp

Phản ánh đúng bản chất kinh tế của các giao dịch và sự kiện không chỉ đơn thuần phản ánh hình thức hợp pháp của chúng

Trình bày khách quan, không thiên vị

Tuân thủ nguyên tắc thận trọng

Trình bày đầy đủ trên mọi khía cạnh trọng yếu

Nguyên tắc lập và trình bày BCTC

Hoạt động liên tục

Cơ sở dồn tích

Nhất quán

Trọng yếu và tập hợp

Bù trừ

Có thể so sánh được

39

Trọng yếu và tập hợp

Từng khoản mục trọng yếu phải được trình bày riêng biệt trong BCTC Các khoản mục không trọng yếu thì được tập hợp lại theo từng khoản mục có cùng tính chất hoặc chức năng

Một thông tin được coi là trọng yếu nếu không trình bày hoặc trình bày thiếu chính xác của thông tin có thể làm sai lệch đáng kể BCTC Tính trọng yếu phụ thuộc vào quy mô & tính chất của các khoản mục

40

Bù trừ

Bù trừ tài sản và nợ phải trả

Khi ghi nhận các giao dịch kinh tế và các sự kiện để lập và trình

bày báo cáo tài chính không được bù trừ tài sản và công nợ, mà

phải trình bày riêng biệt tất cả các khoản mục tài sản và công

nợ trên báo cáo tài chính

Bù trừ doanh thu, thu nhập và chi phí

Một số giao dịch ngoài hoạt động kinh doanh thông thường của

doanh nghiệp thì được bù trừ khi ghi nhận giao dịch và trình

bày báo cáo tài chính: Thanh lý, nhượng bán chứng khoán, hoạt

động kinh doanh ngoại tệ

Có thể so sánh được

Báo cáo tài chính sẽ có cột kỳ báo cáo và kỳ gốc để so sánh

Để có thể so sánh được, BCTC phải:

 Áp dụng các nguyên tắc nhất quán

 Khai báo về chính sách kế toán sử dụng trên BCTC

Hệ thống BCTC của DN

Hệ thống BCTC của DN bao gồm BCTC năm và BCTC giữa

niên độ

Hệ thống BCTC gồm:

- Bảng cân đối kế toán Mẫu số B01-DN

- Báo cáo kết quả kinh doanh Mẫu số B02-DN

- Báo cáo lưu chuyển tiền tệ Mẫu số B03-DN

- Bản thuyết minh BCTC Mẫu số B01-DN

Trách nhiệm lập và trình bày BCTC

Tất cả các doanh nghiệp thuộc các ngành, các thành phần kinh

tế đều phải lập và trình bày báo cáo tài chính năm Các công ty, Tổng công ty có các đơn vị kế toán trực thuộc, phải lập báo cáo tài chính tổng hợp vào cuối kỳ kế toán năm dựa trên báo cáo tài chính của các đơn vị kế toán trực thuộc công ty, Tổng công ty

Đối với DNNN, các doanh nghiệp niêm yết trên thị trường chứng khoán còn phải lập báo cáo tài chính giữa niên độ dạng đầy đủ

Công ty mẹ và tập đoàn phải lập báo cáo tài chính hợp nhất giữa niên độ

44